سەرەکی » ئەدەب و هونەر » شه‌ش شت له ژیانی ئه‌لیف شه‌فه‌قدا‌

شه‌ش شت له ژیانی ئه‌لیف شه‌فه‌قدا‌

له‌ فارسییه‌وه‌: ئاڤان جه‌لال

هه‌موو مرۆڤێك له‌ ژیانیدا په‌یوه‌ندییه‌كی تایبه‌ت له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك كه‌لوپه‌ل دروست ده‌كات، ئه‌م كه‌لوپه‌لانه‌ به‌شێوه‌یه‌كی ئاسایی ده‌كرێت بیرهێنانه‌وه‌ی كه‌سێك، سه‌رده‌مێك یان بارودۆخێكی تایبه‌تی ژیانی ئێمه‌ بێت، كه‌ بایه‌خ و گرنگی خۆی هه‌یه‌ بۆمان. سه‌یاره‌یه‌كی كۆن یان قه‌ڵه‌مێك یان سه‌عاتێك یاخود كۆمه‌ڵێك شت كه‌ له‌ رواڵه‌تدا نرخی ئه‌وه‌یان نییه‌ هه‌ڵیان بگرین، بۆ نموونه‌ ئه‌و وێنه‌یه‌ی كه‌ منداڵه‌كه‌مان كێشاوێتی یان گوڵی ئاهه‌نگی هاوسه‌ریمان كه‌ وشكبوون.

ئه‌لیف شه‌فه‌ق رۆماننووسی تورك له‌م نووسینه‌ كورته‌دا باس له‌و شه‌ش شته‌ ده‌كات كه‌ له‌ ژیانی رۆژانه‌ی خۆیدا زۆر گرنگیان پێده‌دات.

كوپی قاوه‌ هێمای به‌شداریكردنی منه‌ له‌ سیاسه‌تدا
عاشقی دابونه‌ریتێكم كه‌ به‌هۆی چاو قاوه‌وه‌ دروست ده‌بێت، حه‌ز ده‌كه‌م كاتێك ده‌نووسم قۆری و پیاڵه‌ یان یه‌كێك له‌ كوپه‌كانی قاوه‌كه‌م له‌سه‌ر مێزه‌كه‌م بێت، كوپه‌ دڵخوازه‌كه‌ی من كوپێكه‌ كه‌ زۆر بچووكه‌ و نه‌خش و دیزاینكراوه‌ به‌ ره‌نگی شینی تۆخ و ژێره‌كه‌شی به‌هه‌مانشێوه‌ نه‌خش و دیزایینی كوپه‌كه‌ی هه‌یه‌، له‌ توركیا قاوه‌خانه‌كان جێگه‌ی گفتوگۆی سیاسین، مرۆڤه‌كان له‌ ده‌وری یه‌ك كۆده‌بنه‌وه‌ تا ئاڵوگۆڕی بیروبۆچوونی خۆیان بكه‌ن، له‌ ئیمپراتۆری عوسمانیدا زۆرێك له‌ پاشاكان قاوه‌یان قه‌ده‌غه‌ كرد، ئه‌وان هه‌ستیان به‌وه‌ كردبوو كه‌ هاووڵاتیان به‌پێی پێویست قاوه‌ بخۆنه‌وه‌ هێز په‌یدا ده‌كه‌ن و ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی هه‌یه‌ ده‌یخه‌نه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌، قاوه‌خانه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی گشتی جێگه‌ی پیاوه‌كانن، به‌ڵام كاتێك له‌ ئیستانبول خوێندكاری زانكۆ بووم و دواتریش بۆ په‌روه‌رده‌ گه‌ڕامه‌وه‌ بۆ ئه‌وێ گرنگ بوو به‌لامه‌وه‌ به‌شداربم له‌ گفتوگۆكانیاندا، پێم خۆشه‌ رێژه‌یه‌كی زیاتر له‌ ژن له‌ قاوه‌خانه‌كاندا ببینم كه‌ جێی داخه‌ رێژه‌یه‌كی زۆر كه‌من، ئه‌م رۆژانه‌ زۆربه‌ی كاته‌كان له‌ به‌ریتانیا ده‌ژیم، به‌ڵام چا و قاوه‌ وه‌ك توركه‌كان ده‌خۆمه‌وه‌.

ئامێری چاپكردن ئازادی نووسینم پێده‌دات
به‌ چه‌پله‌ری له‌ دایكبووم، به‌ڵام له‌ قوتابخانه‌ ناچار بووم به‌ ده‌ستی راست بنووسم كه‌ گۆڕانكارییه‌كی زۆر زه‌حمه‌ت بوو به‌لامه‌وه‌، منداڵێكی ته‌نیا بووم و ئاره‌زووی خوێندنم هه‌بوو، به‌ڵام دواین كه‌سی پۆله‌كه‌م بووم كه‌ فێری نووسین بووم، تا ئه‌مڕۆش نووسین به‌ده‌ست به‌لامه‌وه‌ دژواره‌، ته‌نانه‌ت واژۆكردنیش له‌سه‌ر كتێبه‌كانم ئه‌گه‌ری هه‌یه‌ ببێته‌ ده‌رده‌سه‌ریی بۆم.

كاتێك بۆ یه‌كه‌مینجار ئامێری چاپكردنه‌كه‌م له‌ ته‌مه‌نی 18 ساڵیدا له‌ بازاڕی كۆنه‌فرۆشه‌كان كڕی ئیتر ده‌ستی راست و چه‌پم توانیان له‌گه‌ڵ یه‌كتر قسه‌ بكه‌ن، ئامێره‌كه‌ زۆر كۆن و خراپ بوو له‌سه‌ر هه‌موو كاغه‌زه‌كان شوێنی مه‌ره‌كه‌ب به‌جێده‌ما، به‌ڵام زۆر زوو گۆڕیم به‌ ئامێرێكی ره‌نگ زه‌رد بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر به‌كارمهێنا، هه‌ستی ئازادی ره‌های پێده‌به‌خشیم، هه‌ر چه‌نده‌ ئێستا بۆ نووسین سوود له‌ كۆمپیوته‌ر وه‌رده‌گرم، به‌ڵام دڵته‌نگی ئامێری چاپه‌كه‌مم و سوپاسگوزاریم.

مافور هۆكارێكه‌ تا هه‌ست بكه‌م له‌ ماڵه‌وه‌م
هه‌ركاتێك بۆ شارێك یان خانوویه‌كی تازه‌ ده‌ڕۆم مافورێكی بچووك ده‌كرم و له‌ژێر مێزه‌كه‌م دای ده‌نێم تا هه‌ست به‌ ئاشنایی و هۆگری بكه‌م، له‌وانه‌یه‌ ئێستاش به‌شێك له‌ من كۆمه‌ڵه‌چیرۆكی (هه‌زارو یه‌ك شه‌و) به‌بیر ده‌هێننه‌وه‌، ئه‌و چیرۆكانه‌ی له‌ كاتی منداڵیمدا له‌ زمانی داپیره‌مه‌وه‌ گوێم لێده‌بوو، ئه‌گه‌ری هه‌یه‌ جیهان به‌رده‌وام له‌ گۆڕاندا بێت، به‌ڵام تا كاتێك له‌سه‌ر مافوره‌ بچووكه‌كه‌ دابنیشی هه‌موو شوێنێك ماڵی تۆیه‌، یان په‌یوه‌سته‌ به‌وه‌ی چۆن بابه‌ته‌كه‌ ده‌بینی له‌ هه‌موو شوێنێك نامۆیت، مافوره‌ دڵخوازه‌كه‌ی من ئه‌وه‌ بوو كه‌ بۆ یه‌كه‌مجار چووم بۆ توركیا له‌ سه‌ره‌تای 2000 دا، له‌ بازاڕی گه‌وره‌ی ئستانبول كڕیم له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ دایك و باوكم تورك بوون و دایكم زوو زوو جێگۆڕكێی ده‌كرد له‌به‌ر ئه‌وه‌ من له‌ كۆمه‌ڵێك شوێن گه‌وره‌ بووم، ئه‌و مافوره‌ بچووكه‌ بۆ من گرنگ بوو هه‌ستم به‌وابه‌سته‌یی ده‌كرد.

هێدفۆنه‌كم پردی رێگای بێده‌نگیمه‌
زۆرێك له‌ نووسه‌ره‌كان حه‌ز به‌ ده‌نگه‌ ده‌نگ ناكه‌ن، به‌ڵام بێده‌نگی به‌لای منه‌وه‌ زۆر ئازاربه‌خشه‌، بێده‌نگی جۆرێكه‌ له‌ نه‌زۆكی، له‌ ئیستانبول ته‌نانه‌ت شه‌وه‌كانیش قه‌ره‌باڵغن راهاتبووم به‌ ده‌نگی شه‌قامه‌كان، حه‌زم ده‌كرد په‌نجه‌ره‌كان بكه‌مه‌وه‌ و گوێ له‌ ده‌نگی ئه‌و ده‌ست فرۆشانه‌ بگرم كه‌ له‌ناو پیاده‌ڕه‌وانی شه‌قامه‌كه‌دا هاواریان ده‌كرد، كاتێك وزه‌ی چوارده‌ورم زۆر ده‌بێت نووسینم ئارامتر ده‌بێت، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئێستا كه‌ كار ده‌كه‌م گوێ له‌ مۆسیقا ده‌گرم به‌شێوه‌یه‌كی دووباره‌ هه‌ندێك كات 70- 80 جار گوێ له‌ یه‌ك گۆرانی ده‌گرم و حه‌زم له‌ مۆسیقای (heave metal) و مۆسیقای گۆتیك (gothic) و پاگان(pagan)ـه‌، و به‌ هێدفۆنێك گوێیان لێده‌گرم كه‌ گوێچكه‌كانم داده‌پۆشن، ده‌چمه‌ ناو ئه‌و فه‌زایه‌وه‌ وه‌ك رۆشتن بۆ ره‌هه‌ندێكی تر.

شیعره‌كانی مه‌ولانای رۆمی منی به‌ مه‌عنه‌ویه‌ت ناساند
من له‌ ستراسبۆرگ له‌ دایكبووم له‌ ئه‌نكه‌ره‌ و مه‌درید و كۆڵن و ئه‌سته‌نبول ژیاوم، كێشه‌ی ئه‌م ماڵ باركردنانه‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ناتوانیت هه‌موو كتێبخانه‌كه‌ت بپارێزیت، هه‌ر كاتێك بمه‌وێت ماڵ بگوازمه‌وه‌ ده‌بێت زۆر به‌ وردی بیربكه‌مه‌وه‌ چ شتێك له‌گه‌ڵ خۆم ببه‌م، به‌ڵام چه‌ند كتێبێك هه‌ن كه‌ هه‌میشه‌ و بۆ هه‌موو جێیه‌ك له‌گه‌ڵمن، دیارترینیان شیعره‌كانی مه‌ولانای رۆمیه‌، كاتێك بۆ یه‌كه‌مینجار شیعره‌كانیم خوێنده‌وه‌ كه‌ له‌ ئه‌نكه‌ره‌ خوێندكاری زانكۆ بووم، به‌مانایه‌كی تر بووه‌ هۆی گۆڕینی رێگای ژیانم، من سه‌رگه‌رمی خوێندنی زانست بووم و له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌كی ئایینیش گه‌وره‌ نه‌ببووم، هه‌ر چه‌نده‌ داپیره‌م زۆر سونه‌تی بوو، مرۆڤێكی باوه‌ڕدارنیم، به‌ڵام شیعره‌كانی مه‌ولانای رۆمی كه‌ ریشه‌یه‌كیان له‌ ئیسلام، یه‌هودی و مه‌سیحیه‌ت و عرفاندا هه‌یه‌، ئه‌و جیهانه‌ به‌ڕووی مندا كرایه‌وه‌ و له‌ كۆتاییشدا «چل رێساكه‌ی عه‌شق» بووه‌ سه‌رچاوه‌ی ئیلهامی رۆمانێكی من.
به‌رده‌وام ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ر كتێبه‌كه‌ی مه‌ولانای رۆمی، چونكه‌ ده‌توانرێت به‌ زۆر شێوه‌ی جیاواز بیخوێنیته‌وه‌، له‌ سه‌ره‌تاوه‌ بۆ كۆتایی و له‌ كۆتاییه‌وه‌ بۆ سه‌ره‌تا، كتێبێكه‌ كۆمه‌ڵێك ده‌رچه‌ی فراوان و تونێلی زۆری تێدایه‌.

مستیله‌كه‌م هه‌میشه‌ گرنگیی ورده‌كارییه‌كان نیشان ده‌ده‌ن
زۆربه‌ی كات جلی ره‌ش و ساده‌ له‌به‌ر ده‌كه‌م، به‌ڵام حه‌زم له‌ رازاندنه‌وه‌یه‌ به‌تایبه‌ت مستیله‌، مستیله‌ ده‌بێت گه‌وره‌ بێت و زیو بێت، هه‌روه‌ها به‌ردێكی شینی كاڵ یان پیرۆزه‌یی له‌سه‌ر بێت، من بۆ ئه‌وه‌ی ره‌نگێك به‌جله‌كانم بده‌م مستیله‌ له‌ ده‌ست ده‌كه‌م، حه‌زم له‌و ورده‌كاریه‌ ناسكانه‌یه‌ كه‌ له‌سه‌ر مستیله‌كان هه‌یه‌، ورده‌كارییه‌ك كه‌ هه‌ریه‌كێكیان له‌وی تریان جیا ده‌كاته‌وه‌، له‌ رێكپۆشیدا ورده‌كاری گرنگی خۆی هه‌یه‌، سه‌یریان ده‌كه‌م و بیر له‌ داهێنان ده‌كه‌مه‌وه‌، ئیشێكی زۆر ورد له‌سه‌ر تابلۆ بچووكه‌كان كراوه‌، له‌ لایه‌كیشه‌وه‌ كه‌مێك له‌ ئیشه‌كای من ده‌چێت. كاری چیرۆكنووس ئه‌وه‌یه‌ سوود له‌ ورده‌كارییه‌ بچووكه‌كان وه‌ربگرێت، تا باس له‌ چیرۆكێكی گه‌وره‌ بكات.

tarjomaan.com

 441 جار بینراوە