سەرەکی » وتار » بانگەشە لە کۆمەڵگە مەدەنییەکانداپەڕە 3

بانگەشە لە کۆمەڵگە مەدەنییەکاندا

فەرەیدون سامان*

هەڵبژاردنی داهاتووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، ئەزموونی هەڵبژاردنەکانی رابردوومان وەبیردێنێتەوە، کە لەلایەن کاندید و لیستەکانەوە لەکاتی بانگەشەدا چی دەوترا و دواتر چی جێبەجێ کرا، هاووڵاتیان تارادەیەک تووشی بێ هیوایی بوون لە نەگەیشتن بە ماف و خواستەکانیان.

دەکرێت لەم نووسینەدا ئاماژە بە چەند خاڵێک بکەم لەوانەش یەکێک له ئەرکە بەرچاوەکانی یاسا لەکاتی بەڕێوەچوونی هەڵبژاردندا:

پارێزگاری کردن لە دادپەروەری و مافەکانی هاووڵاتیان
سەروەریی یاسا کە لە وڵاتی ئێمەدا هێندەی درووشم بووە، بەداخەوە هێشتا لە واقیعدا نەچۆتە بواری جێبەجێکردنەوە، کاتێک دەتوانێت ببێت به کەرەستەیەکی گرنگ بۆ دامەزراندنی سیستمێکی دیموکرات و دادپەروەر و کۆمەڵگەیەکی مەدەنی و دوور لە دروشمبازی، ئەویش له رێگەی چاودێریکردنی پرۆسەی هەڵبژاردن و هەڵسوکەوتی یاسایی لەگەڵ ئەو کەس و لایەنانەی که ساختەکاریی له مافی دەنگدەراندا دەکەن.

چونکە یاسا پێویستییەکی حەتمییه بۆ دڵنیابوونی هاووڵاتی لە پرۆسەی هەڵبژاردن لەلایەك و گەرەنتیکردنی سەرجەم ماف و ئازادییەکانی تاکی کۆمەڵگە بە مەبەستی دروستکردنی گۆڕانکاریی ریشەیی له پێکهاتەی دەسەڵاتی سیاسیدا. به داخەوه ئەوەی له رێگەی کەناڵە جیاوازەکانی راگەیاندنەوە، لێدوانی لایەنەکان و نووسراوەکانەوه بینیمان، نەیانتوانی گوزارشت لە یاساکانی بەڕێوەچوونی پرۆسەیەکی دیموکراسی بکەن.

له سیستمی هەڵبژاردندا، رۆڵی چەسپاندنی یاسا بۆ مامەڵەیەکی گونجاو لەگەڵ هاووڵاتیاندا بەرجەسته نەبوو، له بەرامبەردا ئایین، خوێنی شەهیدان و سەروەرییەکانی رابڕدوو بوونه مینبەری هەڵبژاردن. رۆڵی تاکی کۆمەڵگە یان کۆمەڵگەی مەدەنیش تا ئاستێکی دیار کاڵبۆوە، ئەمەش بۆخۆی تاوانێک بوو بەرامبەر به یاسا و پرۆسەی دیموکراسی.

رێزگرتن له یاساکانی هاتووچۆکردن نیشانەی بوونی ئاستی رۆشنبیریی، کۆمەڵایەتی و یاسایی خەڵكه، بەڵام له کوردستاندا لەکاتی بانگەشە و کەمپینی هەڵبژاردن و لەپاش بەڕێوەچوونی پرۆسەکەش بەشێوەیەکی مەیدانی یاساکانی هاتووچۆکردن، مافی منداڵان، ئاسایشی شار، ژیانی خەڵکی مەدەنی دەکەوته مەترسییەوه. منداڵان بۆ پرۆپاگەندەی سیاسی بەکاردەهێنران که تەمەنیان ئەوەنده نەبوو کە بەرنامه و ئەجێندای لایەنه سیاسییەکان دیاری بکەن. هەربۆیه باشتر وایه که پەرلەمانی کوردستان یاسایەکی تایبەت بۆ ئەو بارودۆخانه دەربکات و هەرکەس و لایەنێکیش که سەرپێچی لەو یاسایه بکات، بەشێوەی یاسایی و مەدەنی هەڵسوکەوتی لەگەڵدا بکرێت.

دیاردەی چەك کە لەگەڵ پرینسیپەکانی دیموکراسیدا ناگونجێن
راسته ترسی روودانی تەقینەوه له لایەن گروپە توندڕەوەکانەوە ئەگەرێکی بەردەوامە و دەکرێت هۆکارێک بێت بۆ جێگیرکردنی هێزه چەکدارەکان لە شوێنی بنکەکانی دەنگدان، لەڕاستیدا دەکرێت چارەسەرێک به شێوازێک بۆ ئەم دیاردە ناشارستانییه بدۆزرێتەوه که هێزەکانی ئاسایش و پۆلیس به کەڵک وەرگرتن له کەرەستەی مۆدێرن لە رێگەیەکی دیکەوه چاودێریی باری ئەمنیی هەڵبژاردن بکەن.

بۆ ئەم کارەش حکومەتی کوردستان و بەتایبەتی وەزارەتی ناوخۆ دەتوانێت کەڵک له میتۆد و تەکنیکی وڵاتانی پێشکەوتوو وەربگرێت.

لەلایەکی دیکەشەوە کەسانی ئەمنی بەهۆی ئەوەی که تا ئەم چرکەساتەش بێلایەن نین، دەشێت ببنه پاڵپشت بۆ ئەو کاندیدانەی کە لەگەڵ مەیلی سیاسیاندا دەگونجێت، زۆرجاریش ئەوە روویداوە.

بەشداریی ژنانی کورد و راگەیەندنی ئازاد
ژنانی کورد بە شایەتیی هەموان لهلایەن کەسانی کۆنەپەرستەوه هەوڵی دوورخستنەوەیان له پرۆسەی خۆکاندیدکردن یان شکاندنی کەسایەتیان دەدرێت.

بێگومان بەشداریی ژنانی کوردستان له پرۆسەی هەڵبژاردندا و زۆربوونی ژمارەی کاندیدە ژنەکان، کاریگەرییەکی پۆزەتیڤی دەبێت لەسەر نەخشەی سیاسیی هەرێمی کوردستان، له رووی چەسپاندنی یەکسانی و دادپەروەریی و دیموکراسییەوە.

راگەیاندنی ئازاد و سەربەخۆ و بێلایەن بۆ رووماڵکردنی پرۆسەی دەنگدان به میتۆدێکی بابەتییانه، یەکێکه له تایبەتمدندییەکانی پرۆسەی هەڵبژاردنی پاک و هێمای کۆمەڵگەی سڤیله. واته رۆژنامەنووسان و کەناڵەکانی راگەیاندنی ئازاد، پێویستییەکه بۆ گەیاندنی دەنگی هاووڵاتییانی کوردستان، دیسان جۆرێکه لە شەرعییەتی راگەیاندن، واته داتای ئەو کەسانەی لەو بوارەدا کاردەکەن دەبێته سەرچاوەیەکی جێگەی باوەڕ له پرۆسەی دەنگدانی دیموکراتییانه. رۆژنامەنووسان دەتوانن رۆڵی جۆرێک له چاودێریکردنی پرۆسەکەش بگێڕن بۆ رێگرییکردن لە ساختەکاری له کاتی بەڕێوەچوونی پرۆسەکەدا.

کاندیدەکان کار لەسەر چ بەرنامەیەکی کار بکەن؟
بە مەبەستی گەیاندنی پەیامی بانگەشەی هەڵبژاردن بۆ دەنگدەران، ئەم پێشنیازانەی خوارەوە دەکەم بۆ کاندیدەکانمان، هیوادارم بیکەنە ئامانجی بنەڕەتی کارکردنی داهاتوویان لەناو ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقدا:

گەڕانەوەی شكۆی ئاڵای كوردستان كە دەستوور دانی پێداناوە لە كەركوك و ناوچە کێشە لەسەرەكان، کە ئەوە ئەركێكی دەستووریی و نیشتمانییە.

خۆماڵیكردنی وێستگەکانی سوتەمەنی و مۆڵەكان لە شارەكانی كوردستان بۆ یارمەتیی خەڵکی کەمدەرامەت لە هەرێمی کوردستاندا.

خۆماڵیكردنی كۆمپانیاكانی پەیوەندیی موبایل و ئینتەرنیت و گۆڕینیان بە كۆمپانیای هاوبەش بناغەی دانانی رێچكەی یەكسانی و دادپەروەرییە لەناو هەرێمدا.

چەسپاندنی سیستمی یەکسانی و رێگریی لە بەرفراوانبوونەوەی خەسخەسە بەتایبەتی لە بوارەکانی (پەروەردە و تەندروستی) و دانانی بەرنامەی ئابووری بۆ سوود وەرگرتن لە دانیشتووانی هەرێم لەپێناو بەبازاڕكردنی بەرهەمە خۆراكییەكان و كشتوكاڵییەكان و بەروبوومە ئاژەڵییەكان.

هەوڵدان بۆ دابینكردنی بودجە لە حكومەتی فیدڕاڵیی بۆ جێبەجێكردنی پڕۆژەكانی گلدانەوەی ئاو لە هەرێمی كوردستاندا، لە شێوەی بەنداوە گەورە و بچووكەكان بە ناوی پڕۆژە ستراتیژییەكان.

بڵاوكردنەوەی كەلتوری پێکەوە ژیانی گەلی کوردستان، باشترین رێگەیە بۆئەوەی كورد و توركمان و عەرەب و كلد و ئاشوورییەكان هەموو مافەكانیان مسۆگەر بكەن لە چوارچێوەی دەستووردا.

دابینكردنی هەلی كار لە رێگەی حكومەت و رێكخراوە بیانییەكان بە پلان و بەرنامەڕێژیی بۆ لاوان و دەرچووانی پەیمانگە و زانکۆکان لە کەرتی دەوڵەت و کەرتی تایبەتدا.

هێنانی لقەكانی بانكە سەرەكییەكانی حكومەتی عیراق بۆ كوردستان بەمەبەستی پێدانی قەرزی بچووك و مامناوەندی بۆ لاوان.

دابینكردنی دەزگایەكی تەنفیزی و دادوەریی هاوبەشی عیراق و هەرێم بە مەبەستی وەرگرتنی سكاڵا لەسەر دامودەزگاكانی رەسمی و ناڕەسمی هەرێمی كوردستان بۆ زامنكردنی مافی هاووڵاتیان.

دابینكردنی مینحەی زەمالە لە زانكۆكانی عیراق بۆ خویندكارانی هەرێمی كوردستان بە مەبەستی پتەوكردنی پەیوەندییە زانستیی و ئاساییەکانی نێوان هەرێم و عیراق.

بایەخدان بە پێشبڕكێی وەرزشیی نێوان هەرێم و شارەکانی دیکەی عیراق و دابینكردنی خەڵاتی بەرزی ساڵانە لە سەر ئاستی یانەكان.

هەوڵدان بۆ دابینكردنی بیمەی تەندروستی لەسەر ئاستی عیراق و هەرێم بە بەشداری مانگانەی هاووڵاتیان بە مەبەستی زامنكردنی خزمەتگوزاریی تەندروستی راستەقینە بۆ هەموان.

رێگریکردن لە بڕوانامەی ساختە بەتایبەتی ئەوانەی لە دەرەوە هاتوون.

هەوڵدان بۆ بەرەو پێشبردنی كەرتی گەشتوگوزار و دابینكردنی ژێرخانی ئابووری بە مەبەستی دابینكردنی توانای پێشوازیكردن لە گەشتیاران لە چەند ساڵی داهاتوودا.

هەوڵدان بۆ دروستبوونی هاوکاریی نێوان وەزارەتی بەرگریی و ناوخۆی عیراق و وەزارەتی پێشمەرگە بۆ جێبەجێكردنی سیستمی راهێنانی سەربازیی و بەرگری مەدەنی بۆ هەموو دەرچووانی كۆلیژەكان و پەیمانگەكان و ئامادەییەكان بۆ ماوەی (3) سێ مانگ و بە رۆژانەی (25) هەزار دینار لەسەر ئاستی هەموو پاریزگاكانی هەرێم.

هەوڵدان بۆ هێنانەدی یەكسانی لەسەر ئاستی میراتگریی بۆ هەردوو رەگەزی نێر و مێ و هەروەها یەكسانی لە مووچە و دەرماڵەدا.

دابینكردنی سیستمی حسابی بانکی بۆ هاووڵاتییان و هەر هاووڵاتییەك رێژەی داهاتی رۆژانەی لە پینج دولار كەمترە یا خود سەرچاوەی داهاتی نییە بەپێی یاسایەكی تایبەت لەو بوارە بۆ هەموو هاووڵاتیان.

گەڕاندنەوەی ماف و ئیمتیازاتی زیندانیانی سیاسی لە هەرێم( بەتایبەت مەحکومەکان) و گونجاندنییان لەگەڵ یاساکانی دامەزراوەی زیندانیانی سیاسی لە عیراقدا.

*سەرۆکی رێکخراوی خانی بۆ لێکۆڵینەوەی هزری

 134 جار بینراوە