سەرەکی » وتار » لەشکر حەمە ساڵح » چارەنووسی ئیسلامییە حوكمڕانەكان

وردتر

چارەنووسی ئیسلامییە حوكمڕانەكان

 

لە چەند رۆژی رابردوودا، حزبی داد و گەشەپێدانی مەغریبی تووشی شكستێكی كەمەرشكێن بوو لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەو وڵاتەدا. بەوەش هاتە ریزی وڵاتانی وەك میسر و تونس كە دوای ساڵانێكی كەم لە حوكمڕانی، ئیسلامییەكان تووشی شكست بوون و لەسەر كورسیی دەسەڵات نەمان.

بەڵام مایەی تێڕامانە كە هێشتا گوتاری ئایینی لە عیراقدا برەوی هەیە و لە ئەفغانستانیش تازە بە تازە و دوای 20 ساڵ بزووتنەوەی تالیبان گەڕایەوە و حوكمی كابولی گرتەوە دەست.

ئەوەی لە مەغریب تووشی حزبی داد و گەشەپێدان بوو تەنها شكستێكی كاتی نییە، بەڵكو ئەگەر تەماشای ئەنجامەكان و ژمارەی كورسییە بەدەستهاتووەكان بكەین، ئەوا بە ئاشكرا دەردەكەوێت كە ئەو حزبە لە بەردەم ئەگەری هەستانەوەدا نییە، لە ساڵی 2016 دا 125 كورسی پەرلەمانی بەدەستهێنا، بەڵام لە 2021 ژمارەی كورسییەكان كەمبۆوە بۆ 12 لە كۆی 395 كورسی.

لە راستیدا، حزبە ئیسلامییەكان كە لە دوای رووداوەكانی ناسراو بە بەهاری عەرەبی لە وڵاتانی وەك میسر و تونس و مەغریب و ئەوانی تر هاتنە سەر حوكم، دەرفەتێكی زێڕینیان بۆ هەڵكەوت بۆ ئەوەی وەك خۆیان دەڵێن زوڵمە مێژووییەكەیان لەسەر لابچێت و حوكمڕانی ئەزموون بكەن، بەڵام تووشی شكستێك بوون كە زەحمەتی دەكات جارێكی تر ئەو دەرفەتە زێڕینەیان دەستبكەوێتەوە.

رەنگە هۆكاری جۆراوجۆر هەبێت بۆ شكستی ئیسلامییەكانی وڵاتانی بەهاری عەرەبی، بەڵام ئەوەی ئیسلامییەكان لە مەغریب و تونس و میسر كۆدەكاتەوە ئەوەیە كە ئەو لایەن و حزبە ئیسلامییانە چۆن هاتن، هەر بەوجۆرەش رۆیشتن.

ئەوانەی مەغریب كە لەسەر ئاوازی داد و گەشەپێدانی توركیا دامەزران، لە رێگەی هەڵبژاردنی پەرلەمانییەوە هاتن و هەر لەو رێگەیەشەوە رۆیشتن، بە پێچەوانەوەی میسر و تونسەوە كە سواری شەپۆلی ناڕەزایەتی خەڵكی وڵاتەكانیان بوون و هەژموونی خۆیان بەسەر حوكمڕانیدا سەپاند و لێ هەر لەو رێگەیەشەوە شكستیان خوارد و هەموو مەسەلەكە 10 ساڵی خایاند.

بەڵام لە دەرەوەی رووداوەكانی بەهاری عەرەبی، ئیسلامی سیاسی و چیرۆكی حوكمڕانیان جیاوازە. دوای نزیكەی 20 ساڵ، هێشتا حزبی داد و گەشەپێدان بە سەرۆكایەتیی رەجەب تەیب ئەردۆغان لە حوكمڕانیی ئەنقەرە بەردەوامە.

لە عیراق-یش، دوای تێپەڕینی 18 ساڵ هێشتا حزبە ئیسلامییەكان، یان ئەگەر دروست بێت حزبە مەزهەبییەكان وێنەی زاڵی ناو دیمەنی حوكمڕانیی بەغدان، بەڵام ئەوەی مایەی تێبینییە ئەوەیە، دوای 20 ساڵ لە كۆتایی هاتنی خولی یەكەمی حوكمڕانییەكەی، بزووتنەوەی تالیبان لە ناوەڕاستی مانگی رابردووەوە خولی دووەمی دەستپێكردووە.

حوكمدان لەبارەی توركیاوە كەمێك ئاڵۆزترە، چونكە سەرەڕای خراپبوونی باری ئابووری و ئاڵۆزكردنی مەسەلەی كورد و لەشكركێشییە سنووربەزێنەكانی، هێشتا ئەو حزبە ئیسلامییە حوكمڕانە، لەوانەیە یەكێك لە هۆكارەكان ئەوەبێت كە زیاتر خزابێتە ناو ناسیۆنالیزم و توانایەكی باشتری هەبێت بۆ خۆگونجاندن.

لە عیراقیش، دەشێت بوترێت بەشێك لە هۆكاری بەردەوامبوونی تەوژمی حوكمڕانی ئایینی بگەڕێتەوە بۆ ئەو چەپاندن و سەركوتكردنە بەردەوامەی بە درێژایی دەیان ساڵ رووبەڕوویان بووبووەوە، ترس لە گەڕانەوەی رابردوو هێشتا خەڵكی لە دەوری پڕۆژەی ئایینی كۆكردۆتەوە، هەڵبژاردنی پێشوەختیش دەرفەتێكە بۆ ئەوەی بزانین ئەو ترسە ماوە یان وردە وردە دەڕەوێتەوە.

بەڵام بەڕاستی ئەوەی لە ئەفغانستان روودەدات لە بارەی حوكمڕانیی ئیسلامی سیاسی شتێكی جیاوازە. لەوكاتەی ئیسلامییەكان دەهاتنە سەر حوكم، تالیبان رۆی، بەڵام لەو كاتەی ئەوان دەڕۆن، تالیبان دەگەڕێتەوە. رەنگە سروشتی كۆمەڵایەتی ئەو وڵاتە جیاواز بێت و رێكەوتن لەگەڵ لایەنی دەرەكی وەك ئەمریكا رۆڵی هەبێت، بەڵام ئەوەی خەریكە روون دەبێتەوە ئەوەیە بۆ ئەوەی كۆتایی بەو تەوژمە پەڕگیرە ئایینییە بێت، پێویستە خولی خۆی تەواو بكات، رەنگە پێویستی تەواوكردنی خول بۆ زۆر لە بزووتنەوە هاوشێوەكانیش راست بێت.

 369 جار بینراوە