سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » هۆمەر قەرەداغی: زۆر گرنگە كە كۆنترۆڵی تەواو هەبێت بەسەر كەرتی تایبەت لە بواری پەروەردەدا

پەروەردە و خوێندن لە هەرێمی كوردستان چی بەرهەم دێنێت؟

هۆمەر قەرەداغی: زۆر گرنگە كە كۆنترۆڵی تەواو هەبێت بەسەر كەرتی تایبەت لە بواری پەروەردەدا

هۆمەر قەرەداغی

مامۆستا هۆمەر قەرەداغی، یەكێكە لەو مامۆستا كوردانەی ماوەی چەند ساڵێكە لە وڵاتی سوید نیشتەجێیە و لەبواری پەروەردە كاردەكات، لە كۆنگرەی پەروەردەیی ساڵی2007ی هەرێمی كوردستان، بە هەوڵ كار و پێشنیازەكانی لەپێناو بەرەوپێشبردنی سیستەمی پەروەردەی كوردستان بەشداربوو، لەم بارودۆخەدا كە هەرێمی كوردستان بە قۆناغێكی جیاوازدا تێپەڕدەبێت، دەمانەوێت بزانین دیدی بەڕێزیان لەسەر رۆڵی پەروەردەو بەرهەمی پرۆسەكە چییە.

سازدانی گفتوگۆ : سامان ساڵح ، بەشی چوارەم و كۆتایی

– مامۆستا هۆمەر، هەوڵدەدەم لەم بەشەدا زۆرتر قسە لەسەر رۆڵی پەروەردە لە بەهێزكردنی كۆمەڵدا بكەم، چونكە پەروەردە جگە لە سوودە تایبەتییەكانی بۆ تاك لە هەمانكاتدا وەك بنەمایەكیش وایە بۆ بەستنەوەی رایەڵەكانی كۆمەڵگە، چونكە كاتێك كە تاكەكان بەهۆی پەروەردە و خوێندنەوە دەگەنە ئامانج، ئەوكات بەرژەوەندییەكانی یەكتر دەپارێزن ئەمەش دەبێتەهۆی سەقامگیری كۆمەڵایەتی، بەڵام لەماوەی رابردوودا لە هەرێمی كوردستان دەبینین پەروەردە كەمترین بەشداریی لەم هەنگاوەدا كردووە، بەپێچەوانەوە بۆتە هۆكارێك بۆ دروستكردنی جیاوازی و دروستبوونی بۆشایی زۆر لەنێوان چین و توێژەكاندا، ئایا لە چ رێگایەكەوە دەتوانرێت ئەم لایەنە بەهێز بكات؟

+ مامۆستا هۆمەر قەرەداغی: پەروەردە رەنگدانەوەی پەیوەندییە كۆمەڵایەتیەكانە، ئەگەر بەها بەرزەكانی مرۆڤدۆستی بەهێز بێت لە كۆمەڵگەدا، ئەوە سیستەمی فێركاری سیستەمێكی دیموكراتی مرۆڤدۆست دەبێت.
لە باشووری كوردستان، متمانە و باوەڕ لەناو سیستەمە كۆمەڵایەتییەكەدا نەماوە، ئەمەش بۆتە یەكێك لە هۆكارەكان بۆ نەمانی متمانە لە ناو سیستەمی پەروەردەدا.
یەكێك لەو هۆیانەی كە كاری مامۆستایی ئاستێكی بەرز لە كارەكانی ناو بازاڕی كاردا وەردەگرێت، موچەیە. ئەگەر كاری مامۆستایی بە گرنگ زانرا لە بازاڕی كاردا ئەوە كەسە بە تواناكانی كۆمەڵ هەوڵدەدەن ببن بە مامۆستا، لێرەوە كاریگەرییەكانی پەیوەندییە ئابووری و كۆمەڵایەتیەكان دەستپێدەكات لەسەر سیستەمی فێركاری.
پەروەردە و خویندن لە كوردستان لە تەنگژەیەكی قوڵدایە، كاریگەرییەكانی لەسەر پەیوەندییەكان هەر لە ئاستی ئەو تەنگژەیەدایە كە لە بنەڕەتدا سیستەمە سیاسییەكە هۆكارێتی، مرۆڤ ناتوانێت داواكاری گەورەی لەسەر سیستەمی فێركاری هەبێت لە كاتێكدا كە سیاسییەكانی وڵات خەمساردبن بەرامبەر بە سیستەمەكەو وەك ئەركێكی نەخوازراو سەیری بكەن، ئەگەر مامۆستا متمانەی بە بەڕێوەبەرەكەی نەبوو، بەڕێوەبەر متمانەی بە سیستەمە سیاسییەكە نەبوو، ئەوە زوو یان درەنگ بەهاكانی ناو خویندنگە و قوتابخانەكان دەچنە ئاستێكی نزمی ناو پەیوەندییە كۆمەڵایەتیەكان. دەرئەنجامەكەشی رێزنەگرتنی پیرۆزی ژیانی لێدەكەوێتەوە كە بەدوای خۆیدا دەیان كارەساتی تراژیدی وەك كوشتن و خۆكوشتن و سەركوتكردنی لێدەكەوێتەوە.

– دیسان دێمەوە سەرباسی پرسی نەبوونی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان، لەم دۆخەدا كە گەلی كورد بەرەو بنیاتنانی نەتەوە دەڕوات، بێگومان دەبێت رۆڵی گەشەپێدانی پەروەردە زیاتربێت، بەڵام بەپێچەوانەوە حكومەتی هەرێمی كوردستان خەریكە هێدی هێدی كەرتی پەروەردە رادەستی كەرتی تایبەت دەكات، لەراستیدا كەرتی تایبەتیش ئەم دۆخی بێ دەسەڵاتی و بێباكییەی حكومەتی قۆستۆتەوە بۆ دروستكردنی كەرتێكی دابڕاو لە بنەما و پرەنسیپە نەتەوەیی و نیشتمانییەكان، ئەمەش لەلایەكەوە بۆتە مایەی ترسێك لەلایەن ئەوانەی كە گرنگیی بە پرسی پەروەردە دەدەن و لەلایەكیتریشەوە بۆتە مایەی ترس لەلای كارمەندانی وەزارەتی پەروەردە، كە لەكۆتاییدا ناسەقامگیری ئابووریش لێدەكەوێتەوە، ئایا بەڕێزتان رۆڵی كەرتی تایبەتی پەروەردە لە هەرێمی كوردستان چۆن دەبینن؟

+ مامۆستا هۆمەر قەرەداغی: من بە تەواوی زانیاریم نییە لەسەر كەرتی تایبەتی پەروەردە لە هەرێمی كوردستان بەڵام وەك پرینسیپ پێم خراپ نییە، كە دایكان و باوكان مافی هەڵبژاردنی قوتابخانەیان هەبێت بۆ منداڵەكانیان. بەخراپی نازانم كە هەموو كات ئەلتەرناتیڤی زۆر و جیاواز هەبێت لەبەردەم تاكەكانی كۆمەڵدا، بەڵام دەبیت هەموو كات جۆرێك لە سەرپەرشتی هەبێت بە سەر ئەلتەرناتیڤەكانەوە بەشێوەك كە بەها هاوبەشەكان بە یەكسانی لەناو هەموو ئەلتەرناتیڤەكاندا هەبێت، لەهەمانكاتدا نابێت ئەلتەرناتیڤی نەرێنی هەبێت بەشێوەیەك كە كاریگەری خراپ بكاتە سەر مێشكی خوێندكارەكان، بۆ نمونە نابێت قوتابخانەی ئاینی هەبێت كە دژایەتی رۆڵی زانست بكات لە كۆمەڵگەدا، یان نابێت قوتابخانەی نەتەوەی سەردەست وەك: توركی كە بۆچونی ئەتاتوركی بڵاوبكاتەوە كە بۆچونی دوژمنە بەرامبەر هەموو بەها نەتەوەییەكان كە كوردستانی وەك خاك لەسەر وەستاوە، كورد كە تا ئێستا دەوڵاتی خۆی نییە دەبێت زۆر بەوردی مامەڵە لەگەڵ هەموو ئەو دیاردانە بكات كە دژی پرینسیپە نەتەوەیی و نیشتیمانیەكانن، هەر بۆیە زۆر گرنگە كە كۆنترۆڵی تەواو هەبێت بەسەر كەرتی تایبەتدا لە بواری پەروەردەدا، گرنگە كە كەرتی تایبەت نەبێتە بازاڕێكی گەرمی پارە پەیداكردن لەسەر حسابی پاشەڕۆژی نەوەی داهاتومان.

– یەكێك لەو شتە گرنگانەی كە پێویستە لە هەر قۆناغێكدا بكرێت بەرهەم هێنانی فیكرە، پەروەردە و رێبەرانی پەروەردەیی لەم قۆناغەدا رۆڵێكی گەورە دەگێڕن، هەرێمی كوردستان ئێستا لە قۆناغێكی خراپی (بێ بابەتی- بێ فیكری پەروەردەیی) دا دەژی، نەوەی پێشوو پەسنی پەروەردەی كۆن دەكەن و دەڵێن: مامۆستا وەك باوك و دایك وابوو، دەستی دەگرتیت تا دەیگەیانیتە كەناری ئارامیی، بەڵام پەروەردەی ئێستا هیچی پێنیە و هیچ نادات بە خوێندكار، بەبڕوای بەرێزتان ئەم بۆشاییە فیكریە بەهۆی جیهانگیرییەوەیەو دەردێكی جیهانیە یان حاڵی كوردستان لەم بابەتەدا خراپترە؟

+ مامۆستا هۆمەر قەرەداغی: بە بۆچونی من پرسەكە كەم و زۆر پەیوەندی بە جیهانگیریەوە نییە و دەردێكی جیهانی نییە، بەڵكو تایبەتە بە هەرێمی كوردستان و ناوچەكەوە، سیستەمی فێركاری وڵاتانی دیموكراتی لە تەنگژەدا نییە. راستە كەموكوڕیی هەیە، بەڵام لە قەیراندا ناژی وەك سیستەمی فێركاری كوردستان، بۆ نموونە: كەنەدا و فنلەندا سیستەمی فێركاریان لە ئاستێكی بەرزدان لە كاتێكدا كە جیهانگیری هەموو جومگەكانی ناو سیستەمی كۆمەڵایەتی و سیاسی ولاتەكانیانی گرتۆتەوە، ئەوەی لە كوردستان دەگوزەرێت ئەوەیە كە سیستەمی بەڕێوەبردنی وڵات سیستەمێكی دیموكراتی نییە، سیستەمی فێركاری كوردستان سیستەمێكی كۆنی رەقی ناوەندییە، دەبێت بكرێت بە سیستەمێكی مۆدێرنی نەرمی ناناوەندی كە تیایدا مرۆڤدۆستی و دیموكراتی سەروەربێت. لە كوردستان پلان و بیركردنەوەیەكی هەمەلایەنەی دریژخایەن نییە لەسەر سیستەمی پەروەردە و خوێندن، ئەوەی كە هەیە خەمساردی و بەهەند وەرنەگرتنی سیستەمەكەیە بە هۆكاری نەزانی گرنگی سیستەمەكە لای دەسەڵاتداران، من هەندێكجار كە ئەو خەمساردیە دەبینم گومانێكم لەلا دروستدەبێت كە لەوانەیە بە مەبەست نەیانەوێ نەوەی داهاتوو نەوەیەكی بیركەرەوەی رەخنەگربێت، وا هەستدەكەم كە نەیانەوێت منداڵی چاوكراوە و بیر رۆشنمان هەبێت.
– مامۆستا هۆمەر، پەروەردە بەشداریی گەورە دەكات لە دابینكردنی وەڵامدا بۆ پرسیارەكان، هەر لەبنەڕەتدا سیستەمی سیاسیی مەبەستی لەهەر پرۆسەیەكی پەروەردەیی دابینكردنی وەڵامی پشكنراو و ستراتیژییە بۆ خەڵك، بەڵام جگەلەوەی پەروەردە لێرە و لە زۆربەی وڵاتانی دواكەتوو وەڵامی شتە فیزیكییەكانیش ناداتەوە، ئەوا ناشتوانێت تەنانەت «یاری منداڵیش» دابینت بكات، منداڵەكەم بۆی گێڕامەوە كە هاوڕێكانی لە قوتابخانە ئەوەندەیان حەز لەیاری ئۆتۆمبێل وپێشبڕكێیە وتویانە :»لەو دنیا كە چووینە بەهەشت هەموومان داوای پێشبڕكێ دەكەین»! قوتابخانە چ رۆڵێكی هەیە لەم نێوەندەدا؟

+ مامۆستا هۆمەر قەرەداغی: با لەوێوە دەست پێبكەم كە ئەوە تراژیدییەكی گەورەیە كە منداڵ بیر لەو دنیا بكاتەوە، جارێ نازانێت ژیان چیە، بیركردنەوەكانی بەرەو پرسێك چووە كە پەیوەندی بەو تەمەنەوە نییە، لێرەدا هەر قوتابخانە تاوانبار نییە، خێزانەكانیش تاوانبارن لەوەی كە لەو تەمەنە كەمەدا ترس و خۆزگەكان و ببەسترێنەوە بە بوونەوە، پەروەردە دوو ئەركی هەیە. زانست و بەهاكان، هەردووكیشی لە پێناوی ئەوەیە كە منداڵ ئامادە بكات بۆ ژیانی گەورەساڵیی وەك مرۆڤێكی بە بەرهەمی بیركەرەوەی رەخنەگر، لە كوردستان پەروەردە لەم كارە سەرەكییەیدا سەرنەكەوتووە، بگرە بیر و هزری بردۆتەدواوە. حەزەكانی كوشتووە، مرۆڤەكانی خەمبار و دڵتەنگ كردووە، هیواكانی نەهێشتووە.

– لە كۆتا پرسیارمدا و لە كۆتا بەشدا دەمەوێت كۆتایی بەوە بهێنم كە واز لەو رێبازە نەهێنین كە لەسەری دەڕۆین، ئەویش بەشدارییە لە پێشنیاز و بۆچوون و وتار لە سەرجەم كایەكاندا بەبڕوای بەڕێزتان پێویست نییە كە تۆڕێكی گشتی لەسەر ئاستی دڵسۆزان و شارەزایانی ئەم بوارە دروستبكرێت، كە لانیكەم بتوانرێت لەسەر هەندێ سەرەتای گرنگ بۆ كۆمەڵگەی خۆمان رێبكەوین؟

+ مامۆستا هۆمەر قەرەداغی: لە بەشی سێیەمی ئەم چاوپێكەوتنەدا زیاتر لە ٣٠ پێشنیازم نووسی كە دەبوایە كاریان لەسەر بكرایە و كاری لەسەر بكرێت، پێشنیارەكان لە ساڵی ٢٠٠٧ وە لای وەزارەتی پەروەردەیە و لە ساڵی ٢٠١٢ وە لای پەرلەمانە. من باوەڕموایە بەو ریفۆرم و نوێخوازییانەی نووسیومن سیستەمەكە دەچێتەپێشەوە، بەڵام بەداخەوە تا ئەم كاتەش زۆربەی پێشنیازەكان فەرامۆشكراون، یەكێك لە پێشنیازەكان كە ساڵی ٢٠١٢ كردم بۆ پەرلەمانی كوردستان لە ناو ئەو قانونەی كە بۆم نووسین، بریتی بوو لە زیاتر لە ١٥٠ بڕگە و بەند كە پێكهاتبوو لە دروستكرنی لیژنەیەكی پەروەردەیی ستراتیژیی كە پێكهاتبێت لە پسپۆڕان و شارەزایانی پەروەردەیی لە هەرێمی كوردستان، تا ئێستاش ئەو كارە نەكراوە، ئیتر ناهەقمە كە بەگومان بم لێیان و خۆشم رەشبینبم بەرامبەر سیستەمی فێركاریی هەرێمی كوردستان؟

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

عومه‌ر ئۆسێ‌: سیاسه‌تی شۆڤینی له ‌سوریا هەیە، بڵام نه‌گه‌یشتۆته‌ پاكتاوی ره‌گه‌زی

له‌چوارچێوه‌ی‌ دیداری شامدا، زنجیره‌یه‌ك چاوپێكه‌وتن و دیداری سیاسی و مێژوویی ...