سەرەکی » دۆسێ » وەزارەتی دارایی باسی سەرلەنوێ گۆڕینی بەهای دۆلار دەكات

وەزارەتی دارایی باسی سەرلەنوێ گۆڕینی بەهای دۆلار دەكات

رەوتەكان

وەزارەتی داریی عیراق، باس لە سەرلەنوێ‌ گۆڕینی نرخی خەرجی دۆلار دەكات لەبەرامبەر دیناری عیراقی و دەڵێت، لەم چەند هەفتەیەی دواییدا لێدوانەكان لەنێوان كەسێتییە سیاسییە باڵاكان لەبارەی دیاریكردنی نرخێكی گونجاو بووە بۆ خەرجی دۆلار بەرامبەر بە دینار.

بەپێی بەیاننامەیەك كە لەلایەن وەزارەتی دارایی عیراقەوە لە 24ی تشرینی دووەمی 2021 بڵاوكرایەوە»وەزارەتی دارایی چەند جارێك ئەو بابەتەی چارەسەركردووە و بەشێوەیەكی ورد ستراتیژ و سیاسەتی پشت گۆڕینی نرخی خەرجی خستۆتەڕوو، بۆیە دەمانەوێت هەڵوێستی خۆمان دووبارەبكەینەوە و هیواخوازین لەڕێی خستەڕووی سیاسەتەكەمان بەشێوەیەكی روون و باوەڕپێهێنەر، حكومەتی داهاتوو زانیاریی تەواو و دروستی هەبێت بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ بابەتەكە. ئەمەش لەكاتێكدایە كە كۆمەڵی نێودەوڵەتی پشتیوانی لە گۆڕینی نرخی خەرج كردووە».

وەزارەتی دارایی دەڵێت»سندوقی نێودەوڵەتی نەختینە و بانكی نێودەوڵەتی و هەموو وڵاتە پیشەسازییەكان، بەشێوەیەكی ئاشكرا و لەڕێی بەڵگەنامە و راپۆرتە بڵاوكراوەكانیان، پشتیوانییان لەو هەنگاوە كردووە».

گۆڕینی نرخی خەرجی بۆچی؟
هەر لە بەیاننامەكەی وەزارەتی دارایی عیراقدا هاتووە»كاتێك داهاتەكانی نەوت لە ساڵی رابردوودا داڕمان، حكومەتی عیراقی رووبەڕووی گوشارێكی گەورەی پارەداركردن بۆوە، ئەمەش لەكاتێكدابوو كە پابەندبوونی سەرەكی نێوخۆیی و دەرەكی لەئەستۆدا بوو. یەدەگی بیانی بانكی ناوەندی بەشێوەیەكی خێرا لە دابەزیندا بوو، لە كانوونی یەكەمی 2020، پێشبینی كرا یەدەگی بانكی ناوەندی لەماوەی ساڵێكدا تەواو ببێت. عیراق كەوتبووە لێواری تەنگژەیەكی هەمەلایەنە كە یەكێك لە نیشانەكانی دابەزینی نرخی نەوت بوو لە بازاڕەكانی جیهان. حكومەت دەبوو هەموو خەرجییە سەرەكی و پێویستەكان رابگرێت و پێداگری لەسەر خەرجكردنی مووچە بكاتەوە لە كاتی گونجاودا، دەبوو مووچەی خانەنشینی و چاودێری كۆمەڵایەتی دابین بكات. كورتهێنانێكی دارایی زۆر گەورە، بەبێ‌ دابەزاندنی بەهای درا، دابەزاندنێكی قوڵ و ئازاربەخشی لە خەرجییە كۆمەڵایەتییەكان و دەركردنی هەزاران فەرمانبەر دەویست. دابەزاندنی بەهای دراو پێویست بوو، تا رێگە بۆ دەستكاریكردنی دارایی زیاتر خۆش ببێت، تا وڵات لە ئاڵۆزی گەورە لە خزمەتگوزارییە گشتی و سەرەكییەكان بپارێزرێت. ئەمەش لەڕێی هاندانی بەكاربەری ناوخۆ بۆ دووركەوتنەوە لە هاوردەكراوەكان، كەمكردنەوەی بەهای دینار یاریدەر بوو بۆ پاراستنی یەدەگی بانكی ناوەندی عیراق و لە دراوە بیانیەكان و بەخشینی هەل بە بەرهەمهێنە عیراقییەكان بۆ رەخساندنی هەلی كار و داهاتی زیاتر لەڕێی كێبڕكێیەكی باشتر لە بازاڕەكانی نێوخۆ».

بەرزبوونەوەی نرخی نەوت و هەلی بەرزكردنەوەی بەهای دینار
وەزارەتی دارایی پێیوایە»وێڕای كەمكردنەوەی بەهای دراو لە ساڵی رابردوودا و بوژانەوەی نرخی نەوت كە یاریدەربوو بۆ باشبوونی رەوشی دارایی عیراق، دەبێت ئەوە لەبارچاوبگیرێت كە وڵات تائێستاش زۆر لاوازە. دەكرێت زیادە داراییەكانی ئێستا ببنە مایەی كورتهێنان لەگەڵ سەرلەنوێ‌ دابەزینی نرخی نەوت و گەڕانەوەی بۆ رەوشی ئاسایی خۆی لە مەودایەكی مامناوەند. ساتمەیەكی تری بازاڕی نەوت زۆر بەئاسانی وڵات دەخاتە بەردەم تەنگژەیەكی ئابوری گەورە. تا ئابوری عیراق تەواوی هێز و توانای خۆی بۆ دەگەڕێتەوە و بوژانەوەیەكی هەمیشەیی پەیدا دەكات، پێویستە سیاسەتی ئابوری رووی لە نەرمی بێت بەرامبەر بە دابەزین و بەرزبوونەوەی نرخی نەوت لە زیادكردنی یەدەگی دارایی و هەمەرەنگكردنی ئابوری. سەرلەنوێ‌ هەڵسەنگاندنەوەی نرخی دیناریش كاریگەریی پێچەوانەی دەبێت».

لەو بارەیەوە وەزارەتی دارایی ئاماژە بە نمونەیەك دەكات و دەڵێت»لە ساڵی 2005، چین پێداچوونەوەی بە بە دراوەكەیدا كرد، ئەمەش وەك بەدەنگەوەچونێك بۆ گوشارە توندەكانی ویلایەتە یەكگرتووەكان كە هەڕەشەی سەپاندنی گومرگی زیاتری كرد بەسەر هەناردەكردنەكانی وڵاتەكە».

كاریگەریی لەسەر هەژاران
بە بۆچوونی وەزارەتی دارایی عیراق»پێداچوونەوە و بە نرخی خەرجی دراو، دەبێتە مایەی دابەزاندنی بەهای دینار لە داهاتەكانی نەوت، بە هەمان شێوە دەبێتە مایەی لەناوبردنی بەشێكی گەورەی داهاتەكان لە بودجەدا كە دەكرێت لە ئاودانكردنەوە و نۆژەنكردنەوەی كەرتەكانی تەندروستی و فێركاریی و وەرچەرخانە كۆمەڵایەتییەكان و بوارەكانی تر كە گرنگییەكی گەورەیان هەیە بەكاربهێنرێت. تواناكانی حكومەت لاوازدەبن بەرامبەر بە ئاڵەنگارییەكانی ئێستا و ئایندە . زیادبوونی داواكاریی لەسەر دراوی بیانی دەكرێت ببێتە مایەی لەقكردنی جێگیربوونی دراوەكان و فراوانبوونی جیاوازییەكانی نێوان خستنەڕوو و داواكاریی. هاوردەكاران سودمەندترینن لە سەرلەنوێ‌ چاوخشاندنەوە بە نرخی خەرجی. ئەزموونی وڵاتانی تر ئەوە دەخەنەڕوو كە لە پاش چاوخشاندنەوە بە بەهای خەرجدا، تەنیا بەشێكی كەم لە قازانجەكان بۆ بەكاربەر دەبن و بەشی هەرە گەورەی قازانجەكان بۆ هاودەكاران دەبێت».

بەپێی بەیاننامەكەی وەزارەتی دارایی عیراق»ئامانجی بازرگانی لە كەمكردنەوەی نرخەكان، بۆ سودگەیاندن نییە بە بەكاربەر، بەڵكو بۆ دەركردنی ركابەرە، بەتایبەت بەرهەمهێنەرانی ناوخۆ. چونكە چەند بەرهەمهێنەرانی ناوخۆ بەدەست گوشارە داراییەكانەوە گیرۆدەبن، تەنانەت كەمكردنەوەیەكی كەمی نرخەكانیش دەبێتە مایەی دەركردنییان لە كاركردن. بۆیە پێدەچێت ئەو سود و قازانجەی بە بەركاربەر دەبڕێت كەم بێت، قوربانییە سەرەكییەكانی پێداچوونەوە بە نرخی خەرجدا خاوەنكارەكانی ناوخۆ و جوتیاران و كرێكارانی كەرتی تایبەتن. بواژنەوەی كەرتی تایبەت و بنیاتنانی بناغەیەك بۆ بەرهەمی ناوخۆ زیاتر قورس دەبێت، كاتێك هاوردەكراوەكان هەرزانتر دەبن».

بە بڕوای وەزارەتی دارایی»لەبەر ئەم هۆكارانەیە كە هەست دەكەین چینی هەژار و توێژە لاوازەكە تەنیا قازانجێكی كەمییان پێدەبڕێت، ئەمە گەر قازانجیشیان پێبگات. زۆربەی وڵاتان ماوەیەكی زۆرە دركیان بەوە كردووە كە باشترین ئامراز بۆ یارمەتیدانی هەژاران، یارمەتی نەختینەی راستەوخۆیە كە دەخرێتە گیرفانی ئەوانەی پێویستیان پێیە. لە بودجەی 2022 هەلێكی باش بۆ بەهێزكردنی تۆڕی پاراستنی كۆمەڵایەتی لە عیراقدا فەراهەم دەكرێت».

 261 جار بینراوە