سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » په‌لکه‌ڕه‌نگینه‌ی زمان و وێژه‌

هێندێ بابەتی زمانەوانیی

په‌لکه‌ڕه‌نگینه‌ی زمان و وێژه‌

(8)

هێندێ تێبینی سه‌باره‌ت به‌ دابه‌شکردنی دیالێکت و خواردیالێکته‌کان
له‌به‌ر ڕۆشنایی ئه‌و بابه‌تانه‌ی، سه‌باره‌ت به‌ دیالێکت و خواردیالێکته‌کانی زمانی کوردیی پێشکه‌شمکرد، ئه‌ز لێره‌دا، له‌بری ئه‌و هه‌موو زاراوانه‌، دیالێکت و خواردیالێکت به‌کاردێنم. دیالێکته‌کانیش به‌سه‌ر خواردیالێکته‌کاندا دابه‌شده‌بن. هه‌ر خواردیالێکتێکیش، له‌ به‌ش و لق پێکهاتووه‌. واته‌ به‌ ڕیز و له‌ گه‌وره‌وه‌ بۆ پچووک به‌ ئه‌م شێوه‌یه دەبێ‌:
زمان: کوردیی.
دیالێکت‌: کرمانجیی، لووڕیی، گۆرانیی و زازایی.
خواردیالێکت (به‌ش + لق).
بۆ نموونه‌ دیالێکتی کرمانجیی، له‌ دوو به‌ش پێکهاتووه‌:
به‌ش: کرمانجیی خواروو و ژووروو. هه‌ر به‌شێکیش،‌ چه‌ن لقێکی هه‌یه‌.
لق: لقه‌کانی به‌شی کرمانجیی خواروو ئه‌مانه‌ن: (موکریی، مهابادیی، سۆرانیی، هه‌ولێریی، سوله‌یمانیی و سنه‌یی).
لقه‌کانی به‌شی کرمانجیی ژوورووش ئه‌مانه‌ن: (بادینانیی، بۆتانیی، ئاشتیانیی، هه‌کاریی و بایه‌زیدیی).
به‌ کورتی، گه‌ر بمانه‌وێ، لقی (سوله‌یمانیی) له‌ دابه‌شکردنی دیالێکته‌کانی زمانی کوردییدا ده‌سنیشانکه‌ین، به‌ ئه‌م‌ شیوه‌یه‌ ده‌بێ:
زمانی کوردیی، دیالێکتی کرمانجی، به‌شی کرمانجیی خواروو، لقی (سوله‌یمایی).
لێرەدا زۆر جێی خۆیەتی، لەبەر ڕۆشنایی دابەشکردنی ددیالێکتەکانی زمانی کوردییدا، شتێ هەیە، باسیبکەم.
رۆژی (4. 1. 2018)، کاژێری (10) سەرلەبەیانی، لە ڕادیۆی (دواڕۆژ)ەوە، بەرنامەیەک بە خواردیالێکتی هەورامانیی پێشکەشکرا. سەرەتا دەمەوێ، زۆر بە راشکاویی بڵێم: بە هیچ شێویە پیویست ناکا، بەرنامە بە هیچ خواردیالێکتێ لە چوار دیالێکتەکەی زمانی کوردیی، لە هیچ رادیۆ و تێلێفیزیۆنێکەوە پێشکەشکرێ. چونکە ئێمە دەمانەوێ، زمانێکی وێژەیی نووسینی ستانداردی یەکگرتوومان هەبێ، بەڵام گەر بە ئەو شێوەیە بڕوا، هێندەی دیکە دیالێکت و خواردیالێکتەکانی زمانی کوردیی، لە یەکدی دووردەکەونەوە.
سەرەتای دەسپێکردنی بەرنامەکە، سەبارەت بە زمانی کوردیی و هەورامانیی، بە دەمەتەقێێەک دەسیپێکرد، ئایا هەورامانیی بەشێ لە زمانی کوردیی پێکدێنێ، یا زمانێکی سەربەخۆیە؟! بۆ ئەو مەبەستەش، دوکتۆرێکیان هێنابوو، زۆر ناشارەزایانە، دوور لە هەموو هەست و هۆشێکی نەتەوەییەوە، جەختی لەسەر ئەوە دەکردەوە، گوایە هەورامانیی زمانێکی سەربەخٶیە و بەشێ لە زمانی کوردیی پێکناهێنێ! لە کاتێکدا هەموو پسپۆڕ و ئەکادێمیکەکانی کورد و بیانیی، هەر لە کۆنەوە تا ئەوڕۆ، هەورامانیی بە خواردیالێکتێکی (گۆرانیی) دادەنێن!
جا گەر وابێ و هەورامانیی، زمانێکی سەربەخۆبێ، کەواتە هەورامییەکانیش، گەلێکی جیاوازن و کورد نین، کە چەندین ساڵ دەبێ، ڕژێمی دواکەوتووی ئیسلامیی (ئێران)، لە نێوچەی هەورامانی خۆرهەڵاتی (کوردستان)، زۆر بە کوڵودلەوە، کار بۆ ئەو مەبەستە گڵاوەدەکا و بەشێکی زۆری زۆڵەکوردیشیان، لە دەوری ئەو بانگەشە درۆیە کۆکردووەتەوە!
*نووسەر و مامۆستای زانکۆ

print

 49 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*