سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » د.عیرفان مسته‌فا: نه‌ته‌وه‌ به‌ مانا راسته‌قینه‌كه‌ی یه‌كبوونێكی هۆشیارانه‌ی كۆمه‌ڵه‌

دیمانه‌ی هه‌ڵۆ به‌رزه‌نجه‌یی له‌گه‌ڵ د.عیرفان مسته‌فا له‌ باره‌ی کورد و مودێڕنیتێ

د.عیرفان مسته‌فا: نه‌ته‌وه‌ به‌ مانا راسته‌قینه‌كه‌ی یه‌كبوونێكی هۆشیارانه‌ی كۆمه‌ڵه‌

به‌شی بیست و سێیه‌م و کۆتایی

پێكهاته‌ی ئیتنیكی كه‌ ناسیونالیزم به‌ نه‌ته‌وه‌ ناوی ده‌بات وه‌ك نه‌ته‌وه‌ له‌ په‌ره‌سه‌ندنێكی مێژوویدا په‌یدا نابێت، به‌ڵكو‌ له‌ رێگه‌ی ئه‌و هێزه‌ی كه‌ ده‌وڵه‌ت هه‌یه‌تی به‌شێوه‌یه‌كی ناچارانه‌ دروستده‌كرێت و هه‌موو ئه‌و توخمه‌ جیاوازانه‌ی كه‌ له‌ سنوری سیاسی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌دا هه‌ن به‌ ناچاركردن پێكهاته‌یه‌كییان لێدروستده‌كرێت و ئه‌و پێكهاته‌یه‌ ناو ده‌نرێت نه‌ته‌وه‌.
ئه‌و پێكهاته‌ ئیتنیكییه‌ كه‌ به‌ ناچارانه‌ له‌و توخمه‌ جیاوازانه‌ دروستده‌كرێت هه‌ر به‌هه‌مان شێوه‌ی پێكهاته‌ خێڵه‌كییه‌كان له‌ رێگه‌ی هێزوو زاڵیه‌تییه‌وه‌ دروستده‌كرێت، به‌ڵام ئه‌مجاره‌ یه‌كبوونه‌كه‌ یه‌كبوونی ویست نییه‌ له‌ یه‌كبوونی هێزدا، به‌ڵكو یه‌كبوونی جیهانبینییه‌ له‌ یه‌كبوونی كولتوریدا. له‌ كاتێكدا نه‌ته‌وه‌ له‌ په‌ره‌سه‌نه‌دنه‌ مێژووییه‌كه‌ی خۆیدا یه‌كبوونی جیهانبینییه‌ له‌ جیاوازی كولتوریدا.

زمانه‌كه‌ی خۆی زاڵ ناكات
نه‌ته‌وه‌ به‌ مانا راسته‌قینه‌كه‌ی یه‌كبوونێكی هوشیارانه‌و به‌ویستانه‌ی كۆمه‌ڵه‌ ئیتنیكێكه‌ كه‌ هه‌ریه‌كه‌یان خاوه‌نی كولتوری جیاوازی خۆیه‌تی و هیچیان كولتورو زمانه‌كه‌ی خۆی زاڵ ناكات به‌سه‌ر كولتورو زمانی ئه‌وانی تریاندا تا ویستی مانه‌وه‌و گه‌شه‌كردنیان بكوژێت و جگه‌ له‌وه‌ش ئه‌وه‌ی له‌ كولتوره‌كه‌شیاندا هه‌یه‌و خۆی نییه‌تی لێیان بسێنێ و بیخاته‌ ژێر ركێفی نه‌ریته ‌كولتوریه‌كانی خۆیه‌وه‌.
گه‌ر نه‌ته‌وه‌ یه‌كبوونێكی ئازادانه‌و به‌ ویستانه‌ی كۆمه‌ڵه‌ ئیتنیكێك بێت، ئه‌وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ناسیونالیزم ناوی ناوه‌ نه‌ته‌وه‌ نه‌ته‌وه‌ نییه‌و شتێكی تره‌ به‌ڵام ناونراوه‌ نه‌ته‌وه‌، ده‌كرێت به‌ ئیتنیكێكی هه‌ڵئاوساوی ناپه‌ره‌سه‌ندوو ناوی به‌رین.
گێڵنه‌رو هاوبیره‌كانی ئه‌و راستییه‌یان نه‌شاردووه‌ته‌وه‌ ئه‌وه‌ی ناسیونالیزم به‌ به‌كارهێنانی هێزی ده‌وڵه‌ت دروستی ده‌كات نه‌ته‌وه‌ نییه‌و شتێكی تره‌. ئه‌مه‌ش له‌ وته‌ دیاره‌كه‌ی گیلنه‌ردا كه‌ ده‌ڵێت: (ناسیونالیزم به‌ ناوی نه‌ته‌وه‌وه‌ خه‌ریكی دروستكردنی كۆمه‌ڵگای پیشه‌سازییه‌) وه‌ك راستیه‌ك گوزارشتی لێكراوه‌. بۆیه‌ ئه‌وه‌ی ناسیونالیزمی ده‌وڵه‌تی دروستی كردووه‌و ناسیونالیزمی ناده‌وڵه‌تیش هه‌وڵ بۆ دروستكردنی ده‌دات، به‌ مانا راسته‌قینه‌كه‌ی نه‌ته‌وه‌ نه‌ته‌وه‌ نییه‌ ، بۆیه‌ ده‌توانین بڵێین نه‌ته‌وه‌ به‌ مانا راسته‌قینه‌كه‌ی له‌ ناو هیچ ده‌وڵه‌تێكی مۆدێرندا بوونی نییه‌. به‌ڵام ئه‌و پرسیاره‌ی كه‌ نه‌كراوه‌وه‌ ده‌بێت بكرێت ئه‌وه‌یه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ناسیونایزم له‌ ده‌وڵه‌تدا دروستیكردووه‌و ناوی ناوه‌ نه‌ته‌وه‌ چییه‌؟ وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ ده‌مانگه‌یێنێ به‌وه‌ی كه‌ بۆچی نه‌ته‌وه‌ یه‌كبوونه‌ له‌ ناو جیاوازیداو یه‌كبوون نییه‌ له‌ یه‌كبووندا.

ناچاریان بكات
كه‌ ده‌وڵه‌ت هه‌بوو، ده‌بێت ناسیونالیزمێكی ده‌وڵه‌تییش دروست ببێت تا كولتورێكی په‌روه‌رده‌یی و زمانێك دیاری بكات و سیسته‌مێكی په‌ره‌وه‌رده‌كردن بۆ تاكه‌كانی سه‌رانسه‌ری سنوری ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ دابنێ، به‌و كولتورو زمانه‌ش ده‌ست به‌ په‌روه‌رده‌كردنی تاكه‌كانی ناوسنوری سیاسی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ بكات و ناچاریان بكات به‌ فێربوونی ئه‌و زمانه‌ی كه‌ بڕیاریان له‌سه‌رداوه‌ زمانی <نه‌ته‌وه‌>كه‌ بێت، له‌رێگه‌ی ئه‌و زمانه‌شه‌وه‌ ئه‌و كولتوره‌یان تیا بچێنن كه‌ بڕیاری له‌سه‌ردراوه‌و تا ئه‌و جیهانبینییه‌یان بۆ دروست بكات كه‌ ئه‌و كولتورو زمانه‌ هه‌یانه.‌ ئه‌مه‌ش له‌پێناو ئه‌وه‌دایه‌ له‌سه‌رانسه‌ری ده‌وڵه‌ته‌كه‌دا هه‌موویان هه‌مان جیهانبینییان هه‌بێت. ئه‌وه‌ی له‌ ده‌وربه‌ریاندا هه‌یه‌ هه‌موویان به‌هه‌مان بینین بیبینن و هه‌مان تێگه‌یشتنیان بۆی هه‌بێت، له‌ كاتی په‌یوه‌ندیكردنیشیان له‌گه‌ڵ یه‌كدا به‌ هه‌مان ئه‌و نه‌ریته زمانیی و هونه‌ری و ئه‌ده‌بی و سیاسی و.. هتد ده‌ری ببڕن كه‌ كولتوره‌كه‌ هه‌یه‌تی.
ناسیونالیزم له‌ رێگه‌ی به‌یه‌ككردنی كولتوری وزمانییه‌وه‌ یه‌كبوون له‌ جیهانبینیدا دروست ده‌كات. له‌مه‌شدا ره‌چاوی ئه‌وه‌ ناكات به‌م كاره‌ی ده‌یكات چۆن قه‌لاچۆی ئیتنیكه‌كان ده‌كات و رێگه‌یان لێده‌گرێت به‌ په‌ره‌سه‌ندنی‌ مێژووی خۆیاندا بڕۆن تا ئه‌وانه‌یان كه‌ كولتوریان جیاوازه‌و جیهانبینییان یه‌كه‌ له‌ په‌ره‌سه‌ندنه‌ مێژووییه‌كه‌یانه‌دا كۆببنه‌وه‌و ببن به‌ نه‌ته‌وه‌.

دروستكه‌ری نه‌ته‌وه‌ نیین
ناسیونالیزم به‌و كاره‌ی كه‌ ده‌یكات هه‌ر ئیتنیكه‌كان له‌ په‌ره‌سه‌ندن راناگرێت و كولتوره‌كه‌یان نه‌فیناكاته‌وه‌ به‌ڵكو توانای بوون به‌ نه‌ته‌وه‌شیان لێده‌سێنێته‌وه‌و به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك دژی ئه‌وه‌ ده‌بێته‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی ئازادانه‌ بكه‌ونه‌ ناو پرۆسه‌ی به‌ نه‌ته‌وه‌ بوونه‌وه‌.
ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌ینێ ناسیونالیزم و ده‌وڵه‌ته‌كه‌ی دروستكه‌ری نه‌ته‌وه‌ نیین به‌ڵكو بكوژی توانای به‌ نه‌ته‌وه‌بوونی ئیتنیكه‌كانه‌و رێگره‌ له‌به‌رده‌م ئه‌وه‌دا ئیتنیكه‌كان له‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ئازادانه‌دا ببن به‌ نه‌ته‌وه‌.
با ده‌وڵه‌تێكی وه‌ك به‌ریتانیا وه‌ربگرێن و بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ئه‌و سه‌رده‌می كه‌ سنوره‌ سیاسیه‌كه‌ی دیاریكراوه‌و ده‌بێت ناسیونالیزم له‌و سنوره‌ سیاسیه‌دا به‌ پشت به‌ستن به‌و هێزه‌ی كه‌ ده‌وڵه‌ت هه‌یه‌تی له‌و ئیتنیكانه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌ك دروست بكات كه‌ به‌رێككه‌وت كه‌وتوونه‌ته‌ ناو ئه‌و سنوره‌ سیاسییه‌وه‌. ئیتنیكه‌كانیش ئینگلاندی و ئیرله‌ندی و سوكوتی و وێلزین كه‌ هه‌ریه‌كه‌یان خاوه‌نی كولتورێكی ئیتنیكی تایبه‌ت به‌ خۆیه‌تی.
ئایا كاتێك ناسیونالیزم ئه‌مانه‌ له‌یه‌ك پێكهاته‌دا كۆده‌كاته‌و ناویان ده‌نێ نه‌ته‌وه‌ له‌ رێگه‌ی هێزی ده‌وڵه‌ته‌وه‌ به‌ناچاركردن ده‌یان كات به‌ نه‌ته‌وه‌ یان به‌ په‌ره‌سه‌ندنێكی مێژوویدا ده‌رۆن و له‌ ڕیگه‌ی ئه‌و جیهانبینیه‌ هاوبه‌شه‌وه‌ كه‌ هه‌یان هه‌ریه‌كه‌یان به‌ جیاواز‌ییه‌ كولتورییه‌كانی خۆیه‌وه‌ ده‌چه‌نه‌ ناو ئه‌و یه‌كبوونه‌ زه‌ینیه‌وه‌و هه‌ریه‌كه‌یان گوزراشت له‌ تێگه‌یشتنه‌كان و وێناكانی ئه‌و جیهانبینییه‌ به‌ نه‌ریته‌ جیاوازه‌كانی خۆی ده‌كات؟ ئایا به‌مه‌ زمان و كولتوری هه‌موویان له‌ په‌ره‌سه‌ندنه‌ مێژووییه‌كه‌ی خۆیدا به‌رده‌وام ده‌بێت و هه‌ریه‌كه‌یان نه‌ریته‌كانی كولتوره‌كه‌ی خۆی په‌ره‌پێده‌دات یان ئیتنیكه‌ به‌زیوه‌كان به‌رو پوكانه‌وه‌یه‌كی ئیتنیكی ده‌ڕۆن؟.
بێگومان گه‌ر سه‌یری واقعی حاڵی ده‌وڵه‌تی به‌ریتانی بكه‌ین كه‌‌ یه‌كێكه‌ له‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی له‌سه‌رتای دروستبوونی ده‌وڵه‌تی مۆدێرنه‌وه‌ له‌ رۆژاوا دروستبووه‌، ئه‌وه‌ به‌ روونی دیاره‌ كه‌ ناسیونالیزمی ناو ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ به‌ ناچاركردن ئه‌و ئیتنیكانه‌ی كردووه‌ته‌وه‌ به‌یه‌ك و رێگری كردووه‌ له‌و په‌ره‌سه‌ندنه‌ مێژووییه‌ی كه‌ ده‌بێت ئه‌و ئیتنیكانه‌ به‌ خۆیانه‌وه‌ بیبینن تا ئازادانه‌و به‌ ویستی خۆیان له‌گه‌ڵ چه‌ند ئیتنیكێكی تردا كه‌ له‌ جیهانبینیدا یه‌كن بكه‌ونه‌ ناو پرۆسه‌ی به‌نه‌ته‌وه‌بوونه‌وه‌.

رێگه‌ی لێده‌گرێت
ناسیونالیزمی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ به‌و كاره‌ی كه‌ ده‌یكات نه‌ك هه‌ر كۆمه‌كی پرۆسه‌ی به‌نه‌ته‌وه‌بوونی ئه‌و ئیتنیكانه‌ ناكات به‌ڵكو له‌ ئیتنیكبوونیشیان ده‌خات و ئه‌وه‌ی كه‌ ناسنامه‌ی ئیتنیكی ئه‌وان دیاریده‌كات به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك رێگه‌ی لێده‌گرێت كه‌ گوزارشت له‌ بوونی خۆیان و ئه‌و جیهانبینییه‌ بكات كه‌ هه‌یانه‌. خه‌ڵكی ئه‌و ئیتنیكانه‌ له‌لایه‌ن ناسیونالیزمه‌وه‌ له‌ ڕێگه‌ی وه‌رگرتنی زمان و كولتوری ئیتنیكی ئینگلاندییه‌وه‌ ناچار ده‌كرین به‌وه‌ی كه‌ هه‌مان جیهانبینیی ئینگلانده‌كانیشیان هه‌بێت.
ناسیونالیزم به‌م كاره‌ی به‌ كولتورو زمانی ئینگلاندی هه‌رنه‌فی كولتور و زمانی ئیتنیكه‌كانی تر ناكات به‌ڵكو نه‌‌فی جیهانبینی و تێگه‌یشتن و وێناكردنی ئه‌و ئیتنیكانه‌ش ده‌كات.
واته‌ له‌ڕێگه‌ی سه‌پاندنی زمان و كولتوری ئینگلاندییه‌وه‌ ناچاریان ده‌كات هه‌موو ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ده‌وربه‌ره‌كه‌یاندا هه‌یه‌ ئاوا وێنای بكه‌نه‌وه‌و لێی تێبگه‌ن كه‌ ئینگلاندییه‌ك وێنای ده‌كاته‌وه‌وه‌ لێی تێده‌گات نه‌ك ئاوا كه‌ خۆیان وێنای ده‌كه‌ن و لێی تێده‌گه‌ن.
ئه‌م پرۆسه‌ی چاندنی كولتورو زمان و جیهانبینییه‌ له‌ قۆناغی مناڵییه‌وه‌ له‌ رێگه‌ی ئه‌و په‌روه‌رده‌ سه‌رتاسه‌رییه‌وه‌ به‌و كولتورو زمانه‌ی كه‌ ناسیونالیزمی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ دیاریكردووه‌ جیهانبینییه‌كی هاوبه‌ش بۆ ئه‌ندامانی هه‌موو ئیتنیكه‌كان دروستده‌كرێت كه‌ له‌ بنچینه‌دا جیهانبینی ئینگلانده‌كانه‌ كه‌ ده‌كرێت هه‌مان جیهانبینی ئیتنیكه‌كانی تریش بێت یان هه‌مان جیهانبینی ئه‌وان نه‌بێت.

یه‌كبوونی كولتوری
لێره‌دا جیهانبینی یه‌كێك له‌ ئیتنیكه‌كان كراوه‌ به‌ جیهانبینی هاوبه‌شی هه‌موو ئیتنیكه‌كانی تر. جگه‌ له‌وه‌ش ده‌ربڕینی تێگه‌یشتنه‌كان و وێناكردنه‌كانی جیهانبینییه‌ ئینگلاندییه‌كه‌ش‌ به‌ نه‌ریته‌ جیاوازه‌كانی كولتوری ئیتنیكه‌كانی تر قه‌ده‌غه‌كراوه‌. واته‌ هه‌رده‌بێت به‌و نه‌ریته‌ كولتورییانه‌ی ئینگلانده‌كانیش گوزارشتیان لێبكه‌ن نه‌ك نه‌ریته ‌كولتوریه‌كانی خۆیان. ئه‌مه‌ش یه‌كبوونی كولتوری له‌ یه‌كبوونی جیهانبینیدا ده‌سه‌پێنی.
ئێمه‌ شتێكمان له‌ به‌ریتانیادا نییه‌ به‌ ناوی نه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ هه‌لئاوسانێكی ئیتنیكی كولتوری ئینگلانده‌كانه‌ به‌هۆی سه‌پاندنی به‌سه‌ر ئیتنیكه‌كانی تردا. ئه‌مه‌ش ته‌نها پێكهاته‌یه‌كی ئیتنیكی ناپه‌ره‌سه‌ندوو دروست ده‌كات كه‌ هه‌م رێگره‌ له‌به‌رده‌م ئه‌وه‌دا ئیتنیكه‌ زاڵه‌كه‌ بكه‌وێته‌ ناو په‌ره‌سه‌ندنی خۆیه‌وه‌و وه‌ك ئیتنیكێكی په‌ره‌سه‌ندوو بمێنێته‌وه‌ هه‌م رێگره‌ له‌به‌رده‌م ئه‌وه‌دا ئیتنیكه‌كانی تریش له‌ په‌ره‌سه‌ندنه‌ مێژووییه‌كه‌ی خۆیاندا بمێننه‌وه‌و له‌ گه‌ڵ ئه‌و ئیتنیكانه‌دا بكه‌ونه‌ ناو پرۆسه‌ی به‌نه‌ته‌وه‌ بوونه‌وه‌ كه‌ خاوه‌نی هه‌مان جیهانبینین.
نه‌ته‌وه‌ گه‌ر له‌ په‌ره‌سه‌ندنی مێژوویی ئیتنیكه‌كان بكه‌وێته‌وه‌و یه‌كبوونێكی ئازادانه‌ی ئیتنیكه‌كان بێت، ئه‌وه‌ به‌بێ یه‌كبوون له‌ ناو جیاوازیدا په‌یدا نابێت.
ئه‌وه‌ی ناو نراوه‌ نه‌ته‌وه‌وه‌و به‌ یه‌كبوون له‌ ناو جیاوازیدا په‌یدانه‌بووه‌ له‌ راستیدا نه‌ك هه‌ر نه‌ته‌وه‌ نییه‌ به‌ڵكو له‌و جۆره‌ له‌ ئیتنیكیش نییه‌ كه‌ كه‌ شیانی ئه‌وه‌ی تیایه‌ له‌ له‌گه‌ڵ چه‌ند ئیتنیكێكی تر بكه‌وێته‌ ناو پرۆسه‌ی بوون به‌ نه‌ته‌وه‌وه‌.

جیهانبینی كولتوره‌ جیاوازه‌كان
ئه‌وه‌ی په‌ره‌سه‌ندنی مێژوویی ئیتنیكه‌كان دروستینه‌كردووه‌و ناونراوه‌ نه‌ته‌وه‌ دروستكردنی ئیتنیكێكێ گه‌وره‌ی ناپه‌ره‌سه‌ندووه‌ له‌ خوێن و گۆشتی كولتوری ئیتنیه‌كه‌كانی تر. ئه‌مه‌ش له‌ ڕیگه‌ی زاڵبوونی به‌ هێزیكانه‌وه‌ به‌سه‌ر لاوازه‌كاندا په‌یدابووه‌. واته‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌نجامدراوه‌ نه‌فیكردنی كۆمه‌ڵه‌ ئیتنیكێكه‌ له‌لایه‌ن ئیتنێكیكه‌وه‌ كه‌ هێزی له‌وان زیاتره‌ بۆ گه‌وره‌كردنی جه‌سته‌ی ئیتنیكیانه‌ی خۆی. ئه‌مه‌ش به‌یه‌ككردنی جیاوازه‌كانه‌ له‌ناو یه‌كێكیاندا. لێره‌دا یه‌كێك نییه‌ كه‌ هه‌موو بێت، لێره‌ یه‌كێك هه‌یه‌ كه‌ هه‌مووی نه‌فیكردووه‌ته‌وه‌ ته‌نها خۆی ماوه‌ته‌وه‌. واته‌ ئه‌مه ‌یه‌كبوونی ئیتنیكه‌كان نییه‌ به‌ڵكو یه‌كبوونی ئیتنیكێكه‌ له‌ ناو ئیتنیكه‌كانی تردا له‌گه‌ڵ خۆیدا.
هه‌موو ئه‌و كوشت و كوشتاره‌ی كه‌ له‌ ناو ده‌وڵه‌تی مۆدێرندا هه‌یه‌و كورد پشكی شێری له‌و كوشتوبڕه‌ به‌ركه‌وتووه‌ به‌رهه‌می ئه‌م یه‌كبوونه‌یه‌ كه‌ كه‌یه‌كبوونی تاكه‌ ئیتنیكێكه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا نه‌ك یه‌‌كبوونی كۆمه‌ڵه‌ ئیتنیكێك له‌گه‌ڵ یه‌كدا. ئه‌مه‌ پرۆسه‌ی به‌یه‌ككردنی ناچارانه‌ی ئیتنیكه‌كانه‌ له‌ ئیتنیكێكیاندا نه‌ك پرۆسه‌ی یه‌كبوونی ئازادانه‌ی ئیتنیكه‌كان له‌ نه‌ته‌وه‌دا كه‌ جیهانبینی كولتوره‌ جیاوازه‌كان تیایدا ده‌بێته‌وه‌ به‌یه‌ك.
كه‌واته‌ له‌مه‌وه‌ ده‌گه‌ین به‌وه‌ی چۆن یه‌كبوون یه‌كێكه‌ له‌ بنه‌ماكانی په‌یدابوونی نه‌ته‌وه‌ له‌ ئیتنیك ئاواش جیاوازی بنه‌مایه‌كی تری ئه‌و په‌یدابوونه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌و كوشتنی جیاوازییه‌ كولتورییه‌كانی ئیتنیكه‌كان به‌ هه‌ر ناوێكه‌وه‌ بێت راگرتنی پرۆسه‌ی سروشتیی به‌ نه‌ته‌وه‌بوونی ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ ئیتنیكه‌یه‌ كه‌ له‌ جیهانبینیدا یه‌كن و له‌ كولتوردا جیاوازن. نه‌هێشتنی جیاوازییه‌ كولتورییه‌كانی ئیتنیكه‌كان له‌ باربردنی راسته‌قینی ئه‌ونه‌ته‌وه‌یه‌ كه‌ یه‌كبوونی خۆیان له‌ ناویدا ده‌بیننه‌وه‌.

print

 77 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*