سەرەکی » وتار » بورهان شێخ ڕەئوف‌ » ڕۆژنامەوانی و دەسەڵاتی چوارەم

دەر و دراوسێ

ڕۆژنامەوانی و دەسەڵاتی چوارەم

زاراوەی دەستەڵاتی چوارەم بە هەموو كەرەسەكانی ڕاگەیاندن دەبێژن بە گشتی و ڕۆژنامەوانی بەتایبەتی لەلایەكی ترەوە ئەوەندەی ئەم زاراوە بۆ كاریگەری لە سەر ڕای گشتی چ بۆ گۆڕینی و یان زەمینە سازكردن بۆ خوڵقاندن و ڕازیكردنی وەرگر واتە كۆمەڵاتی خەڵك بۆ بابەتێك كە ئامانجێكی گرنگی لە پشتەوە بێت بۆ ڕێنوێنی و هاندانی ڕای گشتی ، ئەوەندە پەیوەندی بە بواری ڕۆشنبیری هۆشیاری مەعریفەوە نیە .
لەچی یەوە هاتووە ئەم زاراوە ؟
هەرچەندە بیر و بۆچوونەكان جیاوازان لەسەر ناونان و سەرهەڵدانی ئەم زارەوە لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەهەمەوە دوای ئەو پێشكەوتن و بازدانە خێرانەی كە ڕۆژنامەوانی بە خۆیەوە بینی هەندێك بە وەی دەبەستنەوە كە ئەمیش دەستەڵاتی چوارەمە دوای دەستەڵاتەكانی یاسادانان و جێبەجێ‌ كردن و دادوەری بەو پێ یەی كە كاریگەری و زۆری لە سەر خەڵكی هەیە كە كاریگەرییەكەی لە حكومەت دامودەزگاكانی تر كەمتر نیە .
لەلایەكی ترەوە ڕاو بۆچوونی جیاواز هەیە لە سەرسەرهەڵدانی ئەم زاراوە و كێ‌ بۆ یەكەم جار بەكاری هێناوە ، ڕایەك هەیە كە یەكەم جارمێژوونووسی ئسكۆتلەندی (توماس كارلیل) بەكاری هێناوە لە كتێبی ( پاڵەوانەكان و پەرستنی پاڵەوان ) ساڵی 1841 ز كە چەند ڕستە و دەستەواژەیەكی لە بیرمەندی ئێرلەندی ( ئیدمۆند بیرك ) وەرگرتبوو كە باسی سێ‌ پارتەكە یان سێ‌ چینەكە كە حوكمڕانی وڵاتیان دەكرد ئەو سەردەمە واتە پیاوانی ئایینی و دەوڵەمەندەكان و ڕەشە خەڵكەكە (گەل) كە وتوویەتی كە پەیامنێران و ڕۆژنامە نووسانیش چین و پارت و دەستەڵاتی چوارەمن و كاریگەری زۆریان هەیە لە سەر كۆمەڵگا بگرە لە سێ‌ چینەكەی دی زیاتر .
ئەمڕۆ لەم سەردەمی ئەم پێشكەوتنە خێرایانەی زانست و تەكنۆلۆجیادا كە جیهان بووەتە گوندێكی بچكۆلانە و لە هەمانكاتدا سیستەمی دیموكراسی چ بە ڕاست و چ بە درۆش بە ئاست و ڕادەی جیاجیا لێرەو لەوێ‌ پیادە دەكرێت هەموو ئەمانە بە چی پێوانە و هەڵسەنگاندنی بۆ دەكرێت كە كێ‌ دیموكراسی و دیموكراسخوازە و لە كوێ‌ مافەكان پێشێل دەكرێت ئەگەر میدیا و ڕۆژنامە نووسان نەبێت.
لەبەرئەوە بە بێ‌ میدیا و ڕۆژنامە نووسان و ڕاگەیاندنەكان زۆر ئەستەمە دیموكراسی جێبەجێ‌ بكرێت و لەبەرئەوە میدیا و میدیاكاران كۆڵەكە و بنەما و ڕگەزێكی زۆر كاریگەر و پێكهێنەرو خوڵقێنەری سیستەمی دیموكراسین و بەبێ‌ میدیا ئەستەمە باس لە دیموكراسی بكرێت تەنانەت بۆ نممونە هەڵبژاردن كە سەرەتا و دەستپێكی سیستەمی دیموكراسیە بە بێ‌ میدیاو ڕاگەیاندن بەڕێوە ناچێت چ لە هاندانی خەڵك بۆ بەشداری چ بۆ بانگەشەی لیست و كاندیدەكان دواتر چۆنێتی بەڕێوەچوونی هەڵبژاردن و ئاستی پاكی و بێگەردی پرۆسەكە كە میدیا ڕۆڵی چاودێری كردنی لە گەڵ داموودەزگاكانی تردا دەگرێتە ئەستۆ .
بۆیە لە ساڵی 2005 دا كۆنگرەی نێو دەوڵەتی ساڵانە بۆ ئازادی ڕۆژنامە نووسی لە ڕاگەیەندراوێكدا ڕایگەیاند ( كە میدیای ئازادو سەربەخۆ و فرە ڕەنگ فاكتەرێكی بنەڕەتیە بۆ مسۆگەركردنی لێپرسینەوە و شەفافیەت و بۆ بەشداریكردن وەكو ڕەگەزێكی بنەڕەتی بۆ حوكمڕانیەكی ڕەشید وە گەشەكردن لەسەربنەمای مافەكانی مرۆڤ) .

میدیا دەبێت چۆن بێت ؟
بۆ ئەوەی میدیا ڕۆڵی ڕاستەقینە و كاریگەری خۆی ببینێت پێویستە لە ئاستێكی باڵای بەرپرسیارێتی دا بێت بە تەواوی پیشەیی و ورد بین و ڕاستگۆ و بێلایەن بێت لە ڕووماڵەكانیدا بۆ ڕووداوەكان و ڕێزگرتن لە یاسا و پاراستنی ئاشتەوایی كۆمەڵایەتی چونكە وەكو پێشتریش ئاماژەم پیێدا ئەمڕۆ بە هۆی پێشەكەوتنی تەكنۆلۆجیاوە میدیا كاریگەری ڕاستەوخۆ و خێرای لەسەر ڕووداوەكان هەیە هەر سەرپێچی یەك یان گواستنەوەی هەر بابەت و مەسجێكی نابەرپرس و ناپیشەیی بۆی هەیە كارەسات و ڕووداوی نەخوازراوی لێبكەوێتەوە بۆیە دەبێت میدیاكاران لە ئاست ئەو بەرپرسیارێتیە مێژووییەدا بن و لە هەمان كاتدا پێویستە مافی میدیاكاران پارێزراو بێت بە یاسا و ئازادی و نان و سەرچاوەی هەواڵ و زانیاری پێویستیان بۆ فەراهەم بكرێت .

 1,019 جار بینراوە