سەرەکی » مانشێت » كۆنفرانسی به‌راوردكاری زمانی كوردی و عه‌ره‌بی به‌ڕێوه‌ده‌چێت

بۆ یه‌كه‌مین جار له‌ كوردستاندا

كۆنفرانسی به‌راوردكاری زمانی كوردی و عه‌ره‌بی به‌ڕێوه‌ده‌چێت

ئاماده‌كردنی: م.ژینۆ عه‌بدولڵا له‌ لیژنه‌ی ڕاگه‌یاندنی كۆنفرانس

بڕیاره‌ 15 و 16ی ئه‌م مانگه‌، له‌ زانكۆی سلێمانی بۆ ماوه‌ی دوو ڕۆژ هه‌ردوو (زانكۆی سلێمانی/ كۆلێژی زمان-به‌شی زمانی كوردی ) و (زانكۆی به‌غداد /كۆلێژی په‌روه‌رده‌ی ئیبن ڕوشد- به‌شی زمانی كوردی)، كۆنفڕانسی زانستی نێوده‌وڵه‌تی هاوبه‌شی نێوانیان به‌ ناونیشانی ( لێكۆڵینه‌وه‌ی به‌راوردكاری له‌ نێوان زمانی كوردی و زمانی عه‌ره‌بیدا»دراسات تقابلیه‌ بین اللغتین الكردیه‌ و العربیه‌») ساز بكه‌ن.

-كاتژمێر (11:40-12:00) گفتوگۆ و تاوتوێكردنی‌ توێژینه‌وه‌كان
– كاتژمێر (12:00-2:00) نانخواردنی‌ نیوه‌ڕۆ.
كاتژمێر (2:00-3:00): كۆتایی‌ كۆنفڕانس:
– خستنه‌ڕوو و خوێندنه‌وه‌ی‌ ئه‌نجام و پێشنیاز و ڕاسپارده‌كانی‌ كۆنفڕانس.
– دابه‌شكردنی‌ خه‌ڵاتی‌ ڕێزلێنان بۆ سه‌رۆك و ئه‌ندامانی‌ لیژنه‌ و توێژه‌رانی‌ به‌ڕێز.
كاتژمێر (3:00-7:00): گه‌شتی‌ توێژه‌ران و به‌شدارانی‌ كۆنفڕانس بۆ هه‌ندێك له‌ شوێنه‌ ڕۆشنبیری‌ و كلتوری‌ و گه‌شتیارییه‌كانی‌ شاری‌ ڕۆشنبیری‌ (شاری‌ سلێمانی‌).
ئه‌مه‌ش به‌ شێكه‌ له‌ كورته‌ی هەندێک لە توێژینه‌وه‌كان:

هیرمینیوتیكا و ڕاڤه‌كردنی‌ زمانیی ده‌ق
پ. ی . د. ئاڤێستا كه‌مال مه‌حموود/ زانكۆی سلێمانی‌ / به‌شی كوردی
م.ی. گۆنا عمر عبدالله/ زانكۆی سلێمانی‌ / به‌شی كوردی
له‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌دا له‌ شیكردنه‌وه‌ی‌ ده‌ق به‌هۆی زمانه‌وه‌ له‌ناو میتۆدی‌ هیرمینیوتیكی‌ ڕه‌خنه‌ی‌ هاوچه‌رخدا ده‌كۆڵینه‌وه‌، كه‌ له‌دوای‌ ڕێبازی‌ بونیادگه‌رییه‌وه‌ هاتووه‌ بۆ بایه‌خ پێدان و زیندووكردنه‌وه‌ی‌ ده‌ق و به‌خشینی‌ جۆره‌ها ڕاڤه‌( تاویل) ، كه‌ خوێنه‌ر به‌ ده‌قێكی‌ ده‌به‌خشێت و ماناكان ته‌نها له‌ وێنه‌ شیعریه‌كاندا نابیننه‌وه‌ به‌ڵكو جارێكی‌ تر له‌لای‌ خوێنه‌ر ( ده‌ق) ێكی نوێ به‌رهه‌مده‌هێنرته‌وه‌.
پێواژۆی ڕاڤه‌كردن له‌سه‌ر ده‌قێك ده‌بێت سه‌رجه‌می‌ تێگه‌یشتنه‌كه‌ پێكه‌وه‌ بگونجێت و خوێنه‌ر توشی‌ بچرانن و په‌رته‌وازه‌بوون نه‌بێت واته‌ واتاكان له‌ ڕاڤه‌یه‌كی گونجاودا ده‌ربخرێن، كه‌ كه‌ره‌سته‌ كۆزانیارییه‌كان (مه‌عریفییه‌)كانی‌ خوێنه‌ر به‌رهه‌میان ده‌هێنێت له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی نووسه‌ر ویستوویه‌تی پێشكه‌شی بكات پێكه‌وه‌هاتنیان تێدابێت ئه‌گه‌رچی‌ خوێنه‌رێك بۆ خوێنه‌رێكی تریش ڕاڤه‌كردنه‌كانیان جیاوازی تێدابێت دواتر هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ جیاوازی‌ ده‌خاته‌ نێو ڕاڤه‌یه‌ك و ڕاڤه‌یه‌كی دیدا به‌و پێیه‌ی‌ هیچ ڕاڤه‌كردنێك كۆتا ڕاڤه‌ نییه‌ یان به‌و واتایه‌ی‌ دوا ڕاڤه‌كردن بۆ ده‌قێك بوونی‌ نییه‌، چونكه‌ به‌ پێی ( یاسای‌ چاوه‌روانی‌) -،كه‌ یه‌كێكه‌ له‌و زاراوانه‌ی‌ له‌میتۆدی‌ هیرمینیوتیكا به‌كارده‌هێنرێت و بریتییه‌ له‌و پڕۆسه‌یه‌ی‌ خوێنه‌ر ده‌قی‌ پێوه‌گرتووه‌ بۆ سه‌رجه‌م ئه‌و ده‌قانه‌ی‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌ )- هه‌تا خوێنه‌ری ده‌ق هه‌بێت ڕاڤه‌كردنیش له‌گه‌ڵیدا به‌رده‌وام ده‌بێت به‌ هه‌موو جۆراو جۆرییه‌كانیییه‌وه‌ و ده‌بێت ئه‌وه‌ش ڕه‌چاوبكرێت ،كه‌ هه‌موو خوێنه‌ره‌كان وه‌ك یه‌ك مامه‌ڵه‌ له‌ ته‌ك ده‌قدا ناكه‌ن ، به‌ڵكو خودی خوێنه‌ره‌كانیش جیاده‌بنه‌وه‌ بۆ (خوێنه‌ری ڕاڤه‌كار)، كه‌ داهێنان ده‌به‌خشێت به‌ ده‌ق له‌ ڕێگه‌ی ڕاڤه‌ هه‌مه‌چه‌شنه‌كانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ( خوێنه‌ری‌ باو – ته‌قلیدی‌-) له‌ ده‌قی‌ داهێنه‌رانه‌ی‌ تازانه‌ تێناگات و لێی‌ بێزارده‌بێت

وه‌رگێڕانی شیعر له‌ نێوان ئه‌سته‌مبوون و پێویستبووندا
(وه‌رگێڕدراوی‌ شیعری‌ عه‌ره‌بی‌ بۆ كوردی‌ به‌ نموونه‌)
پ.ی‌.د.په‌خشان سابیر حه‌مه‌د
زانكۆی‌ سۆران
وه‌رگێڕانی‌ ئه‌ده‌بی‌ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ و وه‌رگێڕانی‌ شیعر به‌ تایبه‌تی‌ خاڵێكی‌ گرنگی‌ وه‌رگێڕانه‌ به‌وه‌ی‌ به‌رهه‌مه‌كان ده‌گه‌یه‌نێته‌ ئاستێكی‌ باڵا و بازنه‌ی‌ ناساندنی‌ فراوانتر ده‌كات. وه‌رگێڕان به‌رهه‌مه‌كه‌ له‌ پانتاییه‌ جوگرافییه‌كه‌ی‌ ڕزگار ده‌كات و ده‌یخاته‌ نێو ڕۆشنبیرییه‌كی‌ گشتگیر، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ وه‌رگێڕان به‌ درێژایی مێژووی‌ سه‌رهه‌ڵدانی‌ هه‌وڵی‌ نزیككردنه‌وه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌كان و ڕۆشنبیرییه‌ هه‌مه‌جۆره‌كان ده‌دات.ئه‌گه‌ر وه‌رگێڕان نه‌بوایه‌ شاعیره‌ داهێنه‌ره‌كان سنووری‌ وڵاته‌كه‌ی‌ خۆیان تێنه‌ده‌په‌ڕاند،ئه‌مه‌ش ڕۆڵی‌ گرنگی‌ وه‌رگێڕان له‌ دروستكردنی‌ پردێكی‌ په‌یوه‌ندی‌ پته‌و ده‌گه‌یه‌نێت،به‌ تایبه‌تی‌ به‌وه‌ی‌ وه‌رگێڕان كردارێكی‌ هزری‌ وداهێنراو و زانستییه‌ ،كه‌ له‌ وه‌رگێڕانی‌ شیعردا داهێنان زیاتر و چێژبه‌خشین كارامه‌تر ده‌بێت.
تاكو ئێستاش جگه‌ له‌ وه‌رگێڕان ئامرازێكی‌ تر نییه‌ كه‌ پێویستییه‌كانی‌ مرۆڤ له‌ زانین وناسینی‌ ئه‌وی‌ دیكه‌ تێربكات،هێشتا وه‌رگێڕانه‌ كه‌ بۆته‌ سه‌رچاوه‌ی‌ گواستنه‌وه‌ی‌ به‌ها ڕه‌وشتی‌ وجوانیه‌كانی‌ نێو ڕۆشنبیرییه‌ جۆراوجۆره‌كان.ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ(وه‌رگێڕانی‌ شیعر له‌نێوان ئه‌سته‌میوون وپێویستبووندا) ته‌رخانكراوه‌، سروشتی‌ بابه‌ته‌كه‌ ڕێبازی‌ (شیكاری‌_ڕه‌خنه‌یی)خواستووه‌ وئامانجیه‌تی‌ هه‌ڵسه‌نگاندنێك بۆ جۆری‌ وه‌رگێڕانه‌كان وپێوانه‌كردن وبه‌راوردكردنیان له‌ هه‌ردوو زمانی‌ كوردی‌ و عه‌ره‌بیدا بخاته‌ ڕوو ،به‌ مه‌به‌ستی‌ ناساندنی‌ ڕۆشنبیری‌ و مه‌عریفه‌ جیاوازه‌كانی‌ نێو هه‌ردوو زمانه‌كه‌، گرفتی‌ سه‌ره‌كی‌ لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ هه‌وڵدانه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ وه‌ڵامی‌ ئه‌م پرسه‌ له‌ مێژینه‌ی‌ نێو جیهانی‌ وه‌رگێڕان له‌ نێو ڕۆشنبیری‌ كوردیدا ئه‌ویش بریتیه‌ له‌وه‌ی‌ ئایا ده‌قه‌ شیعرییه‌ وه‌رگێڕدراوه‌كان ده‌بنه‌ به‌شێك له‌ زمانی‌ ئامانج،یا هه‌روه‌ك جه‌سته‌یه‌كی‌ نامۆ له‌ نێویدا ده‌ژیێت و ده‌مێنێته‌وه‌.لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ جگه‌ له‌ پێشه‌كیه‌ك دوو ته‌وه‌ری‌ له‌ خۆگرتووه‌ :یه‌كه‌میان تاوتوێی (شیعریه‌ت و وه‌رگێڕانی‌ شیعر )ده‌كات ودووه‌میان باس له‌ (وه‌رگێڕانی‌ شیعر له‌ نێوان داهێنان و ڕه‌خنه‌دا) ده‌كات.

کردەی كرتاندن لە سینتاكسی‌ زمانی كوردی و عەرەبیدا
-توێژینەوەیەكی بەراوردكاری-
پ.ی.د.مهاباد كامیل عبدالله زانكۆی سلێمانی / بەشی زمانی كوردی
د.تەلار سالار احمد زانكۆی چەرموو/ بەشی زمانی عەرەبی

زمان ئامرازێكە بۆ ئاڵاوگۆڕی بیروڕاو زانیاری و تێگەیشتن لە یەكتری. زمانی كوردی‌و عەرەبی جۆرە نزیكبوونەوەیەكیان لە ڕووی جوگرافی‌و مێژوەوە لەیەكەوە هەیە، هەربۆیە بەپێویستمان زانی باس لە حاڵەتێكی زمانەوانی نێوان هەردوو زمان بكەین‌و (كرتاندن) یەكێكە لەو دیاردانەی كە ڕۆژانە بەكاردەهێنرێت لە هەردوو زمان و لە ڕووی سینتاكسەوە چەندین دەرهاویشتەی هەیە بۆیە پێمان باش بوو ئەم توێژینەوەیە تەرخانبکەین به دیاریكردنی چەمك و پێناسەی كرتاندن‌و مەرجەكانی‌و جۆرەكانی لە هەردوو زمان‌و دەرخستنی لایەنە لێكچوەكان‌و جیاوازەكان لەم دیاردەیە.
ئەم دیاردەیە زۆر لەلایەن قسەپێكەرانی هەردوو زمان بەكاردەهێنرێت، بەڵام هەندێك لە بەكارهێنەرانی، یاساو رێساكانی بەتەواوی نازانن یان پەیڕەوی ناكەن، ئەمە دەبێتە هۆی كێشەو لێك تێنەگەیشتن لە واتاو مەبەستی قسەكەر، یاخود ئەو خوێنەرانەی كە دەیانەوێت فێری ئەم دوو زمانە ببن وەكو زمانی دووەم لەدوای زمانی دایك ڕووبەڕووی چەندین كێشەو گرفت دەبنەوە نازانن چۆنێتی هەڵسوكەوت كردن لەگەڵی‌و چۆنێتی وەرگێڕانی لە یەكێك لەم زمانانەوە بۆ زمانەكەی تر، بۆیە بەلامانەوە گرنگە تیشك بخەینە سەر ئەم دیاردە بەربڵاوە بۆئەوەی هەردوو زمان پارێزگاری لە رێزمان و ڕەسەنایەتی خۆیان بكەن، هەروەها خوێنەر بەرچاو ڕوون بێت لە چۆنێتی مامەڵەكردن لەگەڵیداو له پرۆسەی بەكارهێنان‌و وەرگێڕاندا.

چیرۆکەکانی‌ نورەدین زازا، لە ڕوانگەی‌ ئەدەبیاتی‌ پابەندبوونەوە
پ. ی.د. مەریوان عومەر حسنزانکۆی سلێمانی‌ / کۆلێجی زمان / بەشی کوردی
م. بوشرا قادر کاکە محەمەد زانکۆی سلێمانی‌ / کۆلێجی زمان / بەشی کوردی
ئەم باسە بە ناونیشانی‌ (چیرۆکەکانی‌ نورەدین زازا لە ڕوانگەی‌ ئەدەبیاتی‌ پابەندبوونەوە)، باسێکە لە ڕوانگەی‌ دیدی ئەدەبی پەیامدار و ئەدەبی سوددارەوە، تەماشای چیرۆکەکانی‌ نووسەری کورد نورەدین زازا دەکات، لە ڕیگەی‌ تیۆری سۆسیۆلۆجیای ئەدەبیاتەوە، خوێندنەوە و هەڵسەنگاندن بۆ چیرۆکەکان دەکات.
هۆکاری هەڵبژاردنی‌ بابەتەکە، بۆ گرنگی تیۆرەکە لە لایەکەوە، لە یەکی ترەوە گرنگی چیرۆکەکان دەگەڕێتەوە، کە خودی چیرۆکەکان پێوستی‌ بە خوێندنەوەیەکی‌ بە وەها تیۆرێک بەبێ ئەوەی‌ بە زۆر بە سەریدا بسەپێت، دواجار وەک پەسن ساڵانێکە لە لایەن میرجەلادەت بەدرخانەوە، زازا بە چیخۆفی کوردان ناسراوە، بە بێ ئەوەی‌ بەهای چیرۆکەکان، وەک دەستپێکی‌ چیرۆکی هونەریی باس بکرێت، وە تەماشای پەیامداری و ئاراستەکاری نەتەوەیی و سیاسی ئەم دەقانە بکرێت، ئەم چیرۆکانە لە گۆڤاری هاوردا بڵاوکراونەتەوە و دواجار بەشێوەی کتیب بە ناونیشانی‌ کەسکەسۆر لە لایەن فیرات جەوەرەوە کۆکراوەتەوە و پێشەکی بۆ نووسراوە، کۆی چیرۆکەکانیش خراوەتە سەر شێوەزاری سۆرانی و لە دو ژمارەی گۆڤاری ئیلیاندا بڵاوکراوەتەوە.

كاریگه‌ری‌ زمان (وشه‌ و زاراوه‌)ی‌ كوردی‌ – ئێرانی‌ له‌ سه‌ر زمانی‌ عه‌ره‌بی‌ له‌ بواره‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی‌ شارستانیه‌تی‌ ئیسلامی‌ (سه‌رده‌می‌ عه‌بباسی‌)
د.زریان سالار حه‌مه‌عارف (د.زریان حاجی‌)
زانكۆی‌ سلێمانی‌ / كۆلێجی‌ زانسته‌مرۆڤایه‌تیه‌كان به‌شی‌ شوێنه‌وار
زمان یه‌كێكه‌ له‌بنه‌ما سه‌ره‌كیه‌كانی‌ دروستبوون و پێشكه‌وتنی‌ هه‌ر شارستانێتیه‌ك، به‌درێژایی‌ مێژووی‌ مرۆڤایه‌تی‌ كاریگه‌ری‌ و جێماوی‌ خۆی‌ به‌جێهێشتووه‌، له‌مه‌ زیاتریش زمان بۆخۆی‌ ناسنامه‌و پێناسی‌ زۆرێك له‌ شارستانیه‌ته‌كانی‌ مرۆڤایه‌تی بووه‌ و به‌و زمانه‌ ناسراون .
هه‌ربۆیه‌ كاتێك له‌نێو ئیمبڕاتۆریه‌ته‌مه‌زنه‌كانی‌ دونیا ده‌ڕوانین له‌مێژوودا، كه‌ پێكهاته‌و زاده‌ی‌ چه‌ند نه‌ته‌وه‌یه‌ك بوون، ئاستی‌ هۆشیاری‌ و خاوه‌ن شارستانیه‌ت بوونی‌ نه‌ته‌وه‌كان به‌ باڵا ده‌ستبوونی‌ زمانه‌كانیان بووه‌ له‌خودی‌ ئه‌و شارستانێتیه‌دا .
گرنگی‌ لێكۆڵینه‌كه‌مان لێره‌وه‌ سه‌رچاوه‌ده‌گرێت، كه‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ زانستی‌ شیكاریه‌ له‌ده‌رخستنی‌ وشه‌و زاراوه‌گه‌لی‌ ئێرانی‌، له‌ بواره‌كانی‌ ژیانی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ شارستانیه‌تی‌ ئیسلامی‌ له‌سه‌رده‌م عه‌بباسیه‌كان، به‌مه‌به‌ستی‌ ئاشكراكردنی‌ ئاستی‌ كاریگه‌ری‌ و ڕه‌نگدانه‌وه‌ و باڵاده‌ستی‌ فه‌رهه‌نگ و شارستانیه‌تی‌ ئێرانی‌ له‌نێو ئه‌و شارستانیه‌ته‌دا له‌ڕێگه‌ی‌ وشه‌و زاراوه‌كانی‌ نێو زمانه‌كه‌یان، ئه‌مه‌ش بۆخۆی‌ بابه‌تێكی‌ نوێیه‌و پێش ئێمه‌ كه‌متر له‌سه‌ر ئه‌وبواره‌ كۆڵینه‌وه‌ ئه‌نجامدراوه‌، لانی‌ كه‌م به‌زمانی‌ كوردی‌.

نادیاری‌ زمانی‌ كوردی به‌پێی زمانه‌وانی‌ به‌رانبه‌ری
پ.ی.د.ابوبكر عمر قادر – زانكۆی سلێمانی‌
زمان ئه‌و هۆكاره‌یه‌، كه‌ رێكخه‌ری په‌یوه‌ندی نێوان تاكه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگاو كۆمه‌ڵگا جیاوازه‌كانه‌، هه‌رچه‌ند پێكهاته‌یه‌كی ئاڵۆزو تێكچڕژاوه‌، به‌ڵام پێڕه‌وكردنی یاسا ڕێزمانییه‌كانی‌ مێشك‌و هزری ئاخێوه‌ران لێكتێگه‌یشتن به‌رجه‌سته‌ ده‌كات، توانستی‌ زمانیی تاكه‌كان ڕێگه‌ بۆ فێربوونی زمانی دووه‌م خۆشده‌كات‌و په‌یوه‌ندی زمانه‌ جیاوازه‌كان ئاسانده‌كات هه‌موو ئه‌مانه‌ش له‌ڕێگه‌ی لێكدانه‌وه‌ی سیستمه‌ جیاوازه‌كانی‌ ئاسته‌ پێكهێنه‌ره‌كانی‌ زمانه‌كان‌و به‌راوردكردنیانه‌وه‌ ده‌بێت، له‌م ڕوانگه‌یه‌وه‌ زانستی‌ زمانی‌ به‌راوردكاری‌ له‌ كۆتایی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌وه‌ ڕێچكه‌ی خۆی گرتووه‌و له‌ نیوه‌ی دووه‌می سه‌ده‌ی بیست جۆری به‌راورد گه‌شه‌ی كرد بۆ زانستی‌ زمانی‌ به‌رانبه‌ری به‌و جیاوازییه‌ی، كه‌ ئه‌م جۆره‌ له‌ به‌رانبه‌ركردن تایبه‌ت ده‌بێت به‌و زمانانه‌ی، له‌ خێزانی‌ زمانی‌ جیاوازن له‌كاتێكدا زمانه‌وانی‌ به‌راورد ده‌شێت له‌نێوان دوو زار یان زیاتری‌ زمانێك، یان له‌نێوان دوو زمانی‌ سه‌ر به‌ خێزانێك بن، له‌ ئاسته‌كانی‌ ده‌نگسازی و وشه‌سازی و ڕسته‌سازیدا، كه‌ تێیدا سیستمه‌ جیاوازه‌كانی‌ ئه‌م ئاستانه‌ به‌راورد یان به‌رانبه‌ر ده‌كرێن.
ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌، كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ به‌رانبه‌ركردنی دیارده‌ی نادیاری له‌ رسته‌ی هه‌ردوو زمانی‌ كوردی له‌ خێزانی‌ زمانی‌ ئێرانی و عه‌ره‌بی له‌ خێزانی‌ زمانی‌ سامی به‌مه‌به‌ستی‌ خستنه‌ڕووی هه‌نگاوه‌كانی‌ لێكچوون‌و جیاوازی‌ نێوانیان، به‌پێی هه‌ردوو ڕێبازی وه‌سفی و شیكاری، به‌و ئامانجه‌ی یاریده‌ده‌ر بێت له‌ فێربوونی زمانه‌كاندا.

ناونیشان لە شیعرەکانی شێرکۆ بێکەس دا
د. لوقمان رەئوف پەیمانگەی تەکنیکی کوردستان
ئەم لێكۆڵینەوەیە دەیەوێت بەوردی ناونیشان بناسێنێت، دواتر رۆڵ و گرنگی ناونیشان لەدەقەكاندا بخاتەروو، پاشان ئەو ناونیشانانەی كە لەدەقەكاندابەكاردەهێنرێت، چ جۆرێكن و كاریگەری و رۆڵی هەریەكە لەمانە لەناو دەقەكاندا چییە، بۆیە كۆی گشتی كارەكە لەسەر دیاریكردنی جۆرەكانی ناونیشان ، لەگەڵدەرخستنی ئاست و پێگەی گرنگیان لەدەقەكانی شێركۆ بێكەسداو لەگەڵ ئەو هێزە ماناییانەی كە لەدەقدا هەیە خراوەتەروو، باسکردنە لە گرنگی و پێگەی
ناونیشان بەجۆرە جیاوازەکانییەوە، لەگەڵ خستنەرووی ئاماری تەواوی بەکارهێنانی ناونیشانی سەرەکی و لاوەکی لەلایەن شێرکۆ بێکەسەوە، کە بریتییە
لە (1273) ، لەگەڵ دیاریکردنی ناونیشانی وشەیی و دەستەواژەیی و رستەیی، بەمەش ئامارێکی ورد لەسەر بەکارهێنانی ناونیشان لای شێرکۆ بێکەس لە کۆی( 44 ( دیوانە شیعرەکەی لەماوەی ژیانی) 1940-2013 ( خراوەتەروو، لەگەڵ لێکدانەوەی ناونیشان و گرنگی و پێگەی ناونیشان لە هەرسێ جۆری ناونیشاندا.

چه‌مكی نامۆبوون و خه‌م له‌نێوان (گۆران)و(سه‌یاب)دا
محمد دلێر ئه‌مین
عبدالله گۆران (1904 – 1962)و به‌در شاكر سه‌ییاب (1926 – 1964)، ئه‌و دوو شاعیره‌ به‌ناوو سه‌نگینه‌ن كه‌لای نه‌ته‌وه‌كانیان كه‌م تازۆرێك بایه‌خی زۆریان پێدراوه‌، هه‌ردوكیان پێشه‌نگی شیعری نوێ و سه‌رئامه‌دی ئه‌و ته‌وژمی گۆڕانكاریه‌ن كه‌له‌شیعردا به‌رپایان كردو قۆناغی كلاسیكی و لاسایی كردنه‌وه‌یان تێپه‌ڕاندو ڕێبازی ڕۆمانتیكیان كرده‌ ئامانج و دواتر به‌هۆی هه‌ل و مه‌رجی سیاسیه‌وه‌ به‌ره‌و ڕیالیزم و ڕیالیزمی ڕه‌خنه‌گرانه‌ و شۆڕشگێڕانه‌ هه‌نگاویان نا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ژینگه‌و سنوری جوگرافی و ئاراسته‌ی سیاسی و باری ده‌روونی هه‌ریه‌كه‌یان جیاوازه‌، به‌ڵام په‌یامی ئه‌ده‌ب له‌هه‌موو سه‌رده‌م و قۆناغێكدا ئاراسته‌ی تاك و هۆشیاری كۆمه‌ڵ و بزاوتنی دۆخی چه‌ق به‌ستووی ناوه‌نده‌كه‌یه‌.
نامۆبون به‌هه‌موو جۆره‌كانیه‌وه‌ (جوگرافی ، سیاسی، سۆزداریو بوون و فه‌ناو …..هتد) سه‌چاوه‌ی خه‌م و خه‌مۆكیه‌، ئه‌م دوو چه‌مكه‌ (نامۆبون و خه‌م) ئه‌و ژان و هه‌ژانه‌ن كه‌شاعیر ده‌خه‌نه‌ به‌ر ئاراسته‌یه‌كی جیهان بینی دووسه‌ره‌: جیهان بینی گشتی و جیهان بینی تایبه‌تی، (ئه‌و دوو ئاراسته‌یه‌ له‌بواری ئه‌ده‌ب و داهێناندا ده‌بنه‌ له‌دایك بوونی چه‌ندین ده‌قی ناوازه‌و زیندوو كه‌ گۆشه‌نیگا شاعیرو ئه‌زموون و یا پێشینه‌ی ڕۆشنبیری تێدا ئامادیه‌، یان پرسیاره‌كه‌ ئه‌م جۆره‌یه‌: تاچه‌ند نامۆبوون و خه‌م له‌شیعریاندا جوانكاری دروست كردوه‌، خه‌یاڵ سه‌ركه‌وتن و وێنه‌ی هونه‌ری و ئیقاعی شیعری بۆفه‌راهه‌م كردوون و شاكاری پێ نوسیون؟ گه‌رچی قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌م دوو چه‌مكه‌ درێژخایه‌نه‌و مه‌وداكه‌ی فراوانه‌، به‌ڵام ده‌كرێ له‌دیدگای چه‌ند نمونه‌یه‌كه‌وه‌ ئه‌م باسه‌ واڵا بكرێت و بێنه‌ مایه‌ی گفتوگۆ.
ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ خۆی له‌خانه‌ی ئه‌ده‌بی به‌راوردكاری دا دبینێته‌وه‌، كه‌زیاتر هه‌لسه‌نگاندن و به‌راوردو خوێندنه‌وه‌یه‌ بۆ دوو شاعیر یان دوو ده‌ق یان دوو ژانری ئه‌ده‌بی جیاواز له‌نێوان دوو زمان و كلتوری جیاوازدا، تاله‌ئه‌نجامدا بگه‌ینه‌ هۆكاری به‌ئاگایی له‌یه‌كتر یان كارتێكردن و گه‌شه‌كردن، یان نه‌بوونی هیچ په‌یوه‌ندیه‌ك ته‌نیا خاڵی به‌یه‌ك گه‌یشتن هه‌ست و سۆزو دژه‌باو و ڕه‌فزكردنی واقعی سه‌رده‌مه‌كه‌و هه‌وڵی گۆڕانكاری بێت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*