سەرەکی » ساڵۆنی کوردستانی نوێ » ماجەرای هێلەک زەردەكان ‌و رەوشی هەنووكەیی فەرەنسا و ئاراستەی رووداوەكانی ئەم دواییە

ماجەرای هێلەک زەردەكان ‌و رەوشی هەنووكەیی فەرەنسا و ئاراستەی رووداوەكانی ئەم دواییە

لەم دووتوێیەدا
بە درێژایی ماوەی رابردوو كۆڕەكانی ساڵۆنی كوردستانی نوێ تایبەت بووە بە گفتوگۆ لەسەر چاپكراوە نوێیەكان و رێوڕەسمی ئیمزاكردنی چاپكراوە نوێیەكان لەلایەن نووسەر و ئامادەكارەكانیانەوە، یان باسكردن و بەسەركردنەوەی رووداوو دۆخێكی سیاسی بووە لە پەراوێزی دەرچوونی نامیلكە یان پاشكۆیەكی تایبەت بەو رووداوانەدا.
كۆڕی ئەمجارەی ساڵۆنی كوردستانی نوێ كە لەڕۆژی سێشەممە رێكەوتی 18/12/2018دا بەڕێوەچوو، یەكێك بوو لەو كۆڕانەی كە جیاواز لەوانی تر قسەكردنە لەسەر دۆخێكی هەنووكەیی لە فەرەنسا لەلایەن كەسایەتییەكی شارەزا لە رەوشی سیاسی ‌و ئابووریی ‌و كۆمەڵایەتی ئەو وڵاتە كە بەدرێژایی ساڵانێكی زۆر وەك نوێنەری یەكێتی پاشان نوێنەری حكومەتی هەرێم لەو وڵاتەو لە ئەمریكا ‌و دواتریش وەك باڵیۆزی عیراق لە جنێڤ و چین كاریكردووە كە ئەویش د. محەمەد سابیرە. كە لەم كۆڕەی ساڵۆندا بەشێوەیەكی چڕو پڕو بە زانیاریی وردەوە دۆخی ئەو وڵاتەی لەڕووی مێژووییەوە لەسەردەمی لویسەكانەوە تا سەردەمی هێلەک زەردەكان بۆ ئامادەبووان شیكردووە.

ساڵۆنی كوردستانی نوێ

سەرنووسەر: لە پاش تێپەڕبوونی چەندین ساڵ، هێشتا فەرەنسا وڵاتی گۆڕانكارییە كۆمەڵایەتییە گەورەكانە.
ئەمڕۆ كۆڕەكەی ئێمە لەسەر ئەو بابەتە دەبێت كە هەم كاك محەمەد لایەنی جیاجیای ئەو گۆشەیەی ئەمڕۆی هێلەک زەردەكانمان بۆ باس بكات و پێشینەی ئەم بزاڤە كۆمەڵایەتییەی كە لە فەرەنسا هەیە شیدەكاتەوە، هەروەها بە گفتوگۆ‌و بەشدارییەكانی ئێوەش هەوڵدەدەین كە بتوانین گفتوگۆیەكی چڕوپڕ پێكەوە بكەین.
پێش دەستپێكردنی كۆڕەكەش حەز دەكەم ساتێك بۆ یادی هاوڕێی ئازیزمان كاك مستەفا ساڵح كەریم، كە میوانێكی بەردەوامی كۆڕەكانمان بوو هەروەها بۆ رێزگرتن لە شەهیدان چەند ساتێك بە پێوە بوەستین.
بەڕێزان لە كۆڕەكەی ئەمڕۆماندا كاك د. محەمەد سابیر بەئێوە ناناسێنم، هەم وەك تێكۆشەر‌و هەم وەك باڵیۆز‌و هەم وەك كەسێكیش بەردەوام لە بزافە ڕۆشنبیرییەكاندا بەشداریی هەیە‌و هەمووتان دەیناسن.
بۆیە باشتر وایە مینبەرەكە بۆ كاك محەمەد سابیر چۆڵ بكەم بۆ زیاتر قسەكردن لەسەر دۆخی ئێستای فەرەنسا.
لەچەند رۆژی رابردوو كۆبوونەوەیەكمان كرد‌و وتمان كە لایەنی جیاجیای ئەم پرسە تاوتوێ بكەین، باشترین كەسێكیش كە شارەزایی لەم بوارەدا هەبێت، كاك محەمەد سابیرە، چونكە هەم لەوێ ژیاوەو هەم بەردەوام چاودێریی دۆخ ‌و سیاسەتی ئەوروپا دەكات،بۆیە لەسەر داوای ئێمە ئەم كۆڕە رێكخرا‌و ئێوەش بە گفتوگۆكانتان دەتوانن بەشداریی بكەن و لایەنی شاراوەی دیكەمان بۆ ئاشكرا بكەن.

د.محەمەد سابیر:
بەیانی هەمووتان باش، پێشەكی حەز دەكەم زۆر سوپاسی كاك ستران ‌و كوردستانی نوێ بكەم بۆ رێكخستنی ئەم كۆڕە. لێرەدا بەداخەوە وەك كاك ستران ئاماژەی پێكرد‌و خولەكێك وەستاین بۆ گیانی پاكی كاك مستەفا، ئەمڕۆ دەبینین كاك مستەفای تێكۆشەر‌و نووسەر، ئەو مێژوونووس ‌و میدیاكارە بەناوبانگە چ لە نێو میدیای عەرەبی ‌و چ لە نێو میدیای كوردی لەلامان نییە‌و جیگەكەی خاڵییە.
هەزاران سڵاو بۆ گیانی پاكی ئەو رۆژنامەنووس ‌و كەسایەتییەی شاری سلێمانی.
لە راستیدا وەكو زۆربەتان دەزانن من خۆم ماوەیەك لە ساڵی 1992 تا ساڵی 2001 لە فەرەنسا بووم، لە ماوەی ئەو نۆ ساڵەی كە لەوێ بووم زۆر شت فێربووم، هەوڵیشمداوە زۆر شت فێرببم دەربارەی مێژووی فەرەنسا‌و پارتە سیاسییەكان ‌و چۆنێتی لایەنی دەروونیی خەڵكی فەرەنسا، بەڵام ناشبێت ئەوەمان لەبیر بچێت كە 18 ساڵە ئەوێم بەجێهێشتووە ‌و لەو ماوەیەشدا گۆڕانكاریی زۆر گەورە روویداوە.
لەم كۆرەدا حەز دەكەم پێشەكی هەندێك زانیاریی گشتی لەسەر فەرەنسا باس بكەم، چ لەسەر ماكرۆن كە ئێستا سەرۆكی فەرەنسایە ‌و چ لەسەر پارتە سیاسییەكانی تر كە گۆڕانكاریی زۆریان بەسەردا هاتووە، دەمەوێت زۆر بەخێرایی بەسەریدا بڕۆم، دواتر قسەبكەم لەسەر ئەو بزووتنەوەیەی كە ئێستا بەناوی هێلەک زەردەكانەوە دروست بووە، كە تا ئێستا بەكوێ گەیشتووە‌و دەرئەنجامی چی دەبێت؟
ئەگەر لەڕووی سایكۆلۆژییەوە باسی خەڵكی فەرەنسا بكەین، فەرەنسییەكان گەلێكی زیندوون، من هەندێكجار بەراوردی دەكەم بە خەڵكی سلێمانی، ناگەینە ئەو پایەیەی گەلی فەرەنسا‌و شۆڕشەكانی، بەڵام لەڕووی ئەوەی كە گەلی فەرەنسا گەلێكی رۆشنبیرە‌و بەدرێژایی مێژوو سەریان دانەنەواندووە بۆ هیچ كەس، نە بۆ حكومەتە دیكتاتۆرەكان، نە بۆ هیچ كەسێكی دیكە.

وتە بەناوبانگەکەی شارل دیگۆل
هەروەكو دەزانن وتەیەكی دیگۆل هەیە لە ساڵی 1979 کاتێک كە دەستی لەكاركێشایەوە، لەنامەی دەست لەكاركێشانەوەكەیدا نووسیویەتی: «زۆر ئەستەمە كە بتوانیت دەسەڵاتی گەلێك بڕووخێنیت كە 350 جۆر پەنیری هەیە».
گەلێك كە بتوانێت 350 جۆر پەنیری هەبێت، ئاسان نییە بتوانیت بەڕێوەی بەریت، لەبەرئەوە گەلی فەرەنسا جیاوازە لە هەموو گەلەكانی دیكەی ئەوروپا، چونكە ئەگەر بشزانن لانكەی شۆڕشەكانی ئەوروپا بەشی زۆری لە فەرەنسا بووە، ئەو زیندوێتییەی گەلی فەرەنسایە وایكردووە ئێمە دانیشتووین باسی بزووتنەوەی هێلەک زەردەكان دەكەین.
سەرەتا، فەرەنسا بە گشتی وڵاتێكی گرنگە كەوتۆتە رۆژئاوای ئەوروپاوە، ژمارەی دانیشتوانەكەی نزیكەی 66 ملیۆن كەسە، هەروەها سنوورێكی بەرفراوانی هەیە، لە باكوورەوە دەریای ماش ‌و لە خۆرهەڵاتەوە ئەڵمانیا‌و سویسرا‌و لە باكووری رۆژهەڵاتەوە ئیتاڵیا، سنوورێكی یەكجار فراوانی هەیە‌و گرنگیی خۆی هەبووە.
هەروەها لەهەر پێج كیشوەرەكە، فەرەنسا تا ئێستا چەندین ناوچەی لەژێر دەستدایە لە زەریای هێمن ‌و لە زەریای ئەتڵەسی ‌و لە ئاسیا ‌و لە زەریای هیندی، ئەمەش وایكردووە رۆڵ ‌و پایەیەكی گرنگی هەبێت جگە لەوەی ئەندامێكی هەمیشەییە لە ئەنجومەنی ئاسایش، هەروەها بە پلەی سێیەم دێت لەڕووی هێزی ئەتۆمییەوە لە پاش ئەمریكا ‌و روسیا.
لەرووی ئابوورییەوە دووەمە لەدوای ئەڵمانیاوەو ئەمە تایبەتمەندیەكانی وڵاتی فەرەنسایە.
دیارە فەرەنسا ئەمە پێنجەم كۆمارێتی كە دروستبووە، شارلۆت دیگۆڵ لە ساڵی 1958دا تا ئێستا سیستمێكی نوێی داهێنا كە نیمچە سەرۆكایەتییە، لەلایەك پەرلەمان هەیە ‌و لەلایەك سەرۆك هەیە‌و سەرۆك دەسەڵاتێكی زۆری هەیە، هەموو وەزارەتەكان ‌و پەیوەندییەكانی دەرەوە‌و پەیوەندیی بەرگریی ‌و هەروەها ئاسایش لە دەسەڵاتی سەرۆك كۆماردایە.

فەرەنسا لەڕووی ئاینییەوە
لە رووی ئایینییەوە 65%ی دانیشتووانی فەرەنسا كاسۆلیكن، بەڵام 25%ی زیاتری دانیشتووانی فەرەنسا باوەڕیان بە هیچ ئاینێك نییە، ئەمە تایبەتمەندییەكە وڵاتانی دیكەی ئەوروپا نیانە، هەروەها زۆر لیبرالن لە رووی پەیوەندیی كۆمەڵاتییەوە، لەپاش ساڵی 1992ەوە بەشێكی زۆری گەنجەكانی فەرەنسا بەرەو شووكردن‌و ژنهێنان ناچن، حەزیان لێیە ژیانێكی سادە ‌و ئازادانە وەرگرن، لەڕووی كۆمەڵاتییەوە كۆمەڵگەیەكی لیبرالە، تەنانەت لە وڵاتێكی وەكو ئەمریكا ئەگەر سەرۆك لە دەرەوەی بازنەی خێزانەكەی خۆی پەیوەندیی هەبێت لەگەڵ كچێك یان ژنێك، ئەوە چەندین لێكۆڵینەوەی لەسەر دەكرێت، بەڵام لە فەرەنسا بەو شێوەیە نییەو زۆر كراوەن.
هەروەها ئابووریی كە دەستكەوتی ساڵانەی دوو ترلیۆن ‌و 333 هەزار ملیۆن دۆلارە، هەروەها دەستكەوتی ساڵانەی تاكی فەرەنسی 36 هەزار‌و 333 دۆلارە، كە ئەمەش زۆرە.
لەلایەكی دیكەشەوە فەرەنسا گەلێكی ئاسان نییە، گۆڕانكاریی زوو تیایدا دروست دەبێت، من كە لەوێ بووم، ئەو حزبە سەرەكییانەی لەوێ بوون حزبە كلاسیكییەكان بوون، دیگۆلەكان بوون، هەروەها كۆمارییەكان بوون، حزبی سۆشیالیست بوو، حزبێكی تری پرۆتیست هەبوو كە ئەوان بەردەوام 4%ی دەنگەكانیان بەدەست دەهێنا پاش ئەوە حزبی سەوز دروستبوو، پاشان كۆمەڵەی لوپێن، جگە لەمانە، حزبی كە بەو شێوەیە دیار نەبوو، بەڵام ئێستا 408 حزب هەیە لە فەرەنسا، لەم 408 حزبە 25 یان لەساڵی 2012 كە فرانسوا هۆلاند چووە سەر حوكم، نوێنەریان هەبوو لە پەرلەمان ‌و بەرەی نیشتمانی.

ماکرۆن کێیە؟
رەنگە زۆربەتان باسی ماكرۆن بزانن، كە گەنجترین كەسە كە بوو بە سەرۆك كۆمار، لە تەمەنی 24 ساڵیدا لە قوتابخانەی بەڕێوەبردنی نیشتمانیی فەرەنسا دەرچووە ‌و خوێندنی تەواو كردووە.
لە دواناوەندی لە قوتابخانەیەك بوو تا كۆتا ساڵی خوێندن لە ناوچەی نانتێر، پێش ئەوەی خوێندن تەواو بكات، دایك ‌و باوكی گواستیانەوە بۆ ناوشار بۆ پاریسی پێنجەم ‌و لە قوتابخانەیەك دایاننا بۆئەوەی دوور بكەوێتەوە لە هاوسەری ئێستای، چونكە 24 ساڵ لەخۆی گەورەترە.
ماكرۆن لە تەمەنی 15 ساڵییەوە عاشقی بریدجیت بووە كە مامۆستای خۆی بووە‌و لە تەمەنی 18 ساڵیدا پەیوەندییەكەیان ئاشكرا بوو. لەتەمەنی 24 ساڵیدا بە فەرمی پێكەوە بوون، بەڵام دایك ‌و باوكی ماكرۆن دژی ئەم پەیوەندییە بوون، بەهۆی زۆریی تەمەنەكەی نێوانیان.
بێگومان ماكرۆن كەسێكی نەناسراو بوو، تا ماوەیەك پێش بوونی بە سەرۆك، لەساڵی 2004دا كە زانكۆی تەواوكرد، بوو بە پشكنەری ئابووریی، پاشان 2007 لە بانكێكی فەرەنسا كاری كرد، كە هۆلاند بوو بە سەرۆك، ماكرۆنی كرد بە جێگری گشتیی سەرۆكایەتی كۆمار، لە 2007 تا 2009 ماكرۆن بوو بە ئەندامی پارتی سۆشیالیستی فەرەنسا.
لە 2012 تا 2014 بە جێگری سكرتێری گشتی مایەوە. لە 2014 مانوێل فاس ماكرۆنی كرد بە وەزیری پیشەسازی، تا ساڵی 2016 لەو پۆستەدا مایەوە، پاشان كاتی هەڵبژاردن لە بەیانێكدا پشتگیریی دووبارە خۆ كاندید كردنەوەی هۆلاندی كرد بۆ جاری دووەم، بەڵام چاودێرانی سیاسی پێشبینی خۆ كاندید كردنی ماكرۆنیان كرد، ئەوەبوو لە مانگی 11ی ئەو ساڵەدا حزبەكەی خۆی دامەزراند‌و لە مانگی نیساندا خۆی كاندید كرد بۆ پۆستی سەرۆكایەتی.
لە خولی یەكەمدا ماكرۆن ‌و لۆپین جیاوازییەكی وایان نەبوو، بەڵام لە خولی دووەمدا سۆشیالیست ‌و كۆمارییەكان پشتگیریی ماكرۆنیان كرد‌و سەركەوتنی بەدەستهێنا.
بەڵام ئەمە هەموو یارییەكەی گۆڕی، چونكە پێشتر پۆستی سەرۆكایەتی یان بە دەست دیگۆلەكان یان بەدەست سۆشیالیستەكانەوە بووە.
ئەوەی گرنگ بوو بەلای ماكرۆنەوە، زیاتر پێكهاتبوو لە ئابووریی بازاڕ‌و گڵۆباڵیزەیشن‌و بەهێزكردنی یەكێتیی ئەوروپا، هەروەها هێنانەدیی چەند گۆڕانكارییەك، بۆیە خراپترین هەڵبژاردن هەڵبژاردنی 2017 بوو، چونكە ریژەی بەشداربووان 47% زیاتر نەبوو.
پاش هاتنە سەر حوكمی ماكرۆن، لە ماوەی ساڵیكدا چەند چاكسازییەكی كرد بەجۆرێك 23%ی نرخی سوتەمەنیی زیادكرد كە لە بەنزین ‌و گاز پێكدێت.
هەروەها پلانی ماكرۆن ئەوەبوو كە لەساڵی نوێدا باج لەسەر سووتەمەنی دابنێت، هەروەها باجی خستەوە سەر سەعاتی كاركردنی زیادە، ئەو باجە كاتی خۆی لە سەردەمی سەرۆك ساركۆزیدا دانرا، كە هۆلاند هاتە سەر حوكم لایبرد، ئەمیش هاتەوە داینایەوە، ئەمەش زیانی لە چینە كەم دەرامەتەكان دەدا.
ئەوەبوو لە مانگی پێنجدا، خاتونێكی ئاسایی كە خاوەنی ئارایشتگا بوو هاتە دەنگ ‌و داوای لابردنی ئەو باجانەی كرد ‌و دەنگۆیەكی زۆری لێكەوتەوە لە سۆشیاڵ میدیادا‌و تا كۆتایی نۆڤەمبەر، نزیكەی یەك ملیۆن ئیمزا كۆكرایەوە، پاشان بزووتنەوەی هێلەک زەردەكان دەركەوتن، ئەو بزووتنەیە لەیاسای 2008ەوە دروستبوو كە دەڵێت: «دەبێت هەموو ئۆتۆمبیلێك هێلەکێكی زەردی تێدا بێت، چونكە فسفۆڕە، بەكاردێت بۆ كاتی رووداو».
ئەوە بوو یەكێك لە گەنجەكان پێشنیازیكرد كە بزووتنەوەكەیان هێمایەكی هەبێت، هێماكەش ئەوە بێت، چونكە فسفۆڕە، پەیامیش لەو هێلەکە ئەوەبوو كە ئەو خۆپیشاندەرانە هەژارن ‌و داماون ‌و چینی دەسەڵاتدار ئەوان نابینن، بۆیە بۆئەوەی بیانبینن هەستان بە دانانی ئەو هێلەکانە وەك ئاماژەیەك.

ئامانجی هێلەک زەردەکان چییە؟
بێگومان ئیتاڵیەكان دەڵێن: «ئێمە لە پێش ئەوانەوە ئەو هێمایەمان وەرگرتووە، بەڵام هێمای هێلەک زەردەكانی ئیتاڵیا بۆ ئەوە نییە دژی حكومەت بن، بەڵكو بۆ ئەوەیە دژی یەكێتیی ئەوروپا بن، چونكە یەكێتیی ئەوروپا كۆمەڵێك رێنمایی دەركردووە كە دەبێت ئەندامانی یەكێتییەكە پەیڕەوی بكەن.
هەروەها ئەو هێلەک زەردانە لە تونس هێلەکی سوور دەرچوو، لەجیاتی ئەوەی هێمای زەرد بێت، هێمای سوور بوو ، واتە داوای گۆڕینی حكومەت دەكات.
لە چەندین شوێنی تر ئەو هێلەکانە دروستبووە بۆ نموونە بەلجیكا كە ئێستا دەیانەوێت ببنە حزبێكی رەسمی.
ئەوەبوو یەكەمجار ئەو هێلەک زەردانەی فەرەنسا لە 17/11 لە رێگەی فەیسبووكەوە توانیان كە خەڵكێكی زۆر كۆبكەنەوە‌و خۆپیشاندان لە سەرانسەری فەرەنسادا بكەن ‌و نزیكەی 300 هەزار كەس هاتنە سەر شەقامەكان بۆ خۆپیشاندان، كە تێیدا زیاتر لە 589 كەس برینداربوون ‌و 115 كەسی سەربە هێزە ئەمنییەكانیش بریندار بوون‌و بە سەدان كەس خرانە زیندانەكانەوە، داواكارییەكانیشیان ئەوە بوو كە ئەو باجانە لاببرێت ‌و ئاستی مووچە بەرزبكرێتەوە‌و بژێویی خانەنشینان باشتر بكرێت، بەڵام ئەم بزووتنەوەیە بزووتنەوەیەكی خۆڕسكەو خاوەن ئایدۆلۆژیایەكی تایبەت نییە.
سەرۆك وەزیرانی فەرەنسا رایكەیاند: «هەندێك لە داواكارییەكانیان جێبەجێ دەكەن، ئەوەبوو، دووبارە دابەزینەوە سەر شەقام ‌و گەورەترین خۆپیشاندانیان كرد ‌و زەرەر‌و زیانێكی زۆریان بە دامەزراوەكانی وڵاتەكە گەیاند.
ئەمەش ماكرۆن-ی ناچاركرد لە وتارێكدا كە لە 13خولەك زیاتر بوو، داوای لێبوردن لە گەلی فەرەنسا بكات ‌و رایبگەیەنێت كە لە بار‌ودۆخیان تێدەگات ‌و بەڵێنی چاككردنی دۆخەكەی دا‌و وتی: رێگە نادەم توند‌وتیژیی بەكاربێت و پاشان 100 یۆرۆ بۆ كەمترین مووچەكان زیادبكرێت و هەروەها ئەو خانەنشینانەی مووچەیان لە 200 یۆرۆ كەمترە هیچ باجێك نەیانگرێتەوە».
بەمەش بەشێكی زۆری داواكارییەكانی هێلەک زەردەكان جێبەجێ كرا، بەڵام هێلەک زەردەكان رەتیانكردەوە كە بەو بڕیارانە رازی ببن، چونكە بە فێڵیان دەزانی ‌و دەیانگوت: «ماكرۆن سەرۆكی دەوڵەمەندەكانە، بۆیە داواكارییەكانیان زیادكرد‌و داوایانكرد كە مووچەی چینی مام ناوەندیش زیاد بكرێت ‌و بژێویی خەڵك بە گشتی چاك بكرێت، لەگەڵ كۆمەڵێك داوای دیكە، هەروەها داوای دەستلەكاركێشانەوەی حكومەتیان كرد.
بەبۆچوونی من لەوانەیە ئەم خۆپیشاندانانە بەردەوام بن تا دوای سەری ساڵ، وردە وردە بەرەو كپبوونەوە دەڕوات، هەروەها بەهۆی كریسمسەوە بازاڕ وەستاوە، ئەمەش وادەكات پشتگیریی زۆرایەتی گەلی فەرەنسا لەدەست بدەن، ئەمەش وادەكات وەكو ئەو بزووتنەوانەی كە زۆربەی ئامانجەكانی خۆیان نەپێكاوە، ئەمانیش تەنها بەوەندەوە بووەستن كە بەدەستیان هێناوە.
ئەگەری دووەمیش ئەوەیە ئەمانیش ببن بە حزبێكی نوێ، بەڵام كێشەی هێلەک زەردەكان لە فەرەنسا ئەوەیە كە سەركردەیەكیان نییە تەنانەت ئایدۆلۆژیایەكیان نییە، ئەوەبوو حكومەتی فەرەنسا داوای لێكردن دیالۆگ بكەن ‌و نوێنەریان بنێرن، دوو كەسیان چوون كە نەناسرا‌و بوون ‌و هیچ شارەزاییەكیان نەبوو، بۆیە نەگەشتن بە هیچ ئەنجامێك. هەروەها داواكارییەكانیان كۆمەڵایەتییە نەك سیاسی، بۆیە پێموایە تاسەر سەركەوتوو نابن.
ئەگەری سێهەمیش ئەوەیە، خۆپیشاندانەكان پەرەبسێنێت ‌و زیاد بكەن و پێدەچێت بەشێك لە حزبەكان بچنە نێو خۆپیشاندانەكانەوە، لەوانەش كۆمەڵێكی سەر بە ماری لوپێن ‌و كۆمەڵێكی سەربە چەپەكان، هەروەها بەشێكی زۆری ئەو توند‌وتیژییانەی دەیبینین، كۆمەڵەی ماری لوپێنن كە خزاونەتە نێو خۆپیشاندانەكان، ئەگەر یەكێك لە حزبە گەورەكانیش بێنە سەر خەت ‌و پشتگیریی هێلەک زەردەكان بكەن، ئەوكات ماكرۆن ناچار دەبێت وازبهێنێت، هەڵبژاردنی پێشوەختە بكات، بەڵام تائێستا ئەوە نەهاتۆتە دی.
هەندێك لایەن ‌و چاودێر وای دادەنێن كە بەراورد لە نێوان هێلەک زەردەكان ‌و بزووتنەوەكەی خوێندكاران لە ساڵی 1968 دەكەن كە ئەوكات دنیا ببوو بە دوو جەمسەرەوە، جەمسەری بەرەی سۆشیالیستی ‌و جەمسەری بەرەی سەرمایەداری، هەروەها شەڕی ڤێتنام لە ئارادا بوو، لە هەموو وڵاتانی ئەوروپا ‌و جیهاندا خۆپیشاندان ‌و ناڕەزایی هەبوو بەرامبەر بە حكومەتی ئەمریكا كە ئەو شەڕە بووەستێنێت لە نێویشیاندا فەرەنسییەكان بوون.
لەلایەكی دیكەوە ئەو مانگرتنەی كە كرێكاران ‌و خوێندكاران كردیان 10 ملیۆن كەس بەشداریی تێدا كرد، جگە لەوەش ئەوان بۆ ماوەی 6 هەفتە هەموو رۆژێك بە بەردەوامی خۆپیشاندان بوو، چەندین ناوچەو زانكۆیان لەژێر دەستدا بوو، سەندیكای كرێكاران پشتگیریی دەكردن، ئەمە جیاوازییەكی ئیجگار زۆری هەیە، لەگەڵ ئەم خۆپیشاندانەی ئێستا.

جیاوازی ئەم بزووتنەوەیەو ئەوەی ساڵی 1968 چییە؟
هەرچەندە ئەویش سەركەوتنی بەدەست نەهێنا لە 1968 بەهۆی چەندین هۆكارەوە كە ئێستا كاتی گونجاو نییە بۆ باسكردنی ، بەڵام یەكێك لە هۆكارە سەرەكییەكان ئەوە بوو كە حزبی كۆمۆنیست پاڵپشتیی نەكردن ‌و نەیگرتنەخۆی.
هەندێك كەس دەڵێن ئەمە بەهاری فەرەنسییە، بەڵام بەڕای من ئەوەش راست نییە، چونكە كۆمەڵگەی فەرەنسا زۆر جیاوازە، لە كۆمەڵگە عەرەبییەكان، پاشان بەهاری عەرەبی داوای گۆرانكاریی بوو لە سیستەمی سیاسی ئەو وڵاتانە، بەڵام ئەمان داوای گۆڕانكاریی لە سیستەمی سیاسی ناكەن، داخوازیان هەیە‌و زۆربەی داخوازیەكانییان جێبەجێ كراوە.
هەروەها خاڵێكی گرنگی دیكە كە دەمەوێت باسی بكەم ئەوەیە، ماكرۆن چی بەسەر دێت؟ ئەمە یەكێكە لە خاڵە گرنگەكان، ماكرۆن تموحێكی ئیجگار زۆری هەیە، چونكە پێنج كۆمار هەیە كە بەداخەوە كات نییە باسی بكەم، ماكرۆن لەپاش ئەو سەركەوتنە گەورەیەی بەدەستیهێنا كە هاتە سەر حوكم، لەپڕ نزیكەی 350 ئەندامی ئەو حزبە نوێیەی كە هەموو گەنجن ‌و هەر یەكەو ئایدۆلۆژیایەكیان هەیە، تێیاندایە چەپن تێیاندایە راستن، هەموو جۆرێكی تێدایە، تێكەڵەیەكن ‌و هیچ ئەزموونێكیان نییە لە هیچ روویەكەوە، هەموویان نوێن. لەلایەكی دیكەوە ماكرۆن ئەوەی لە مێشكی خۆیدا دانابوو كە كۆماری شەشەمی فەرەنسا دابمەزرێنێت، چونكە ئەو كۆمارییانەی تا ئێستا دروست بوون، لەسەر دوو بنەڕەت درووست بوون.

بێئومێدبوون لە گۆڕینی دەستوور
یەكێكیان ئەوەیە لە سیستمێكەوە بۆ سیستمێكی دیكە دەستوور دەگۆڕن، یەكێكیشیان ئەوەیە بەهۆی رووداوێكی گەورە یان حوكمڕانییەكی گەورەوە گۆڕانی حوكم لە پاشایەتییەوە ببێت بە كۆماری، ئەمانە بوو وای كرد كە ناوی لێبنێن كۆماری 1‌و 2 تا كۆماری 5، ئەو بەتەما بوو، تا بەزۆرینە لە پەرلەماندا گۆڕانكاریی لە دەستووردا بكات ‌و دەستوور بكات بە نیمچەیی كە نیمچە سەرۆكایەتییە. دەسەڵاتەكانی دەرەوە‌و بەرگریی ‌و ئاساییش كە لەدەستی سەرۆك كۆماردایە، بیكات بە سەرۆكایەتی كە حوكمی رەهای هەبێت.
بەڵام ئەم بزووتنەوەیە كە هات ئەو خەونەی لەگۆڕ نا، هەروەها ئەو دەستبەرداربوونەی بۆ مافەكانیان كردی، ئەوەش بە تەواوی خەونەكەی لەگۆڕ نا.
ئەمە را‌و بۆچوونی منە، زۆر شتی تر جێی گفتوگۆیە، بەڵام كات نییە و دەستان خۆش بێت.

مەلا یاسین:
زۆر سوپاس بۆ ساڵۆنی نوێ و كاك ستران، كاك محەمەد سابیر هەندێك زانیاریی وردی دا لە لای من نەزانراو بوو، بەیانی هەموو لایەك باش، بەڕاستی من ویستم بەراوردێك بكەم لە نێوان ئەو خۆپیشاندان ‌و ناڕەزاییە كە هەیە لەگەڵ ئەو كارە تیرۆریستییەی كە لە ستراسكۆ روویدا، من پێم وایە یەكێك لە هۆكاری كەمبوونەوەی بەشداربووانی شەممەی رابردوو ئەوە بوو كە ئەو كارە تیرۆریستییەی ستراسكۆ رۆڵێكی خراپی هەبوو، ئایا بڵاوبوونەوەی تیرۆریستی لەو ساڵانەی پێشوو بینیمان بە ئوتۆمبیلی گەورە كاری تیرۆریستی دەكرا، ئایا كاریگەریی لەسەر خۆپیشاندانەكان هەبووە یان نا؟ زۆر سوپاس.

د. كەیوان ئازاد ئەنوەر:
دەست خۆش كاك دكتۆر، شتی جوانت باس كرد، من دوو پرسیارم هەیە‌و حەزم دەكەم بۆ چوونی بەڕێزتان لەو بارەیەوە بزانم.
یەكەم: بە بۆ چوونی بەڕێزت ئەو بڕیارەی ماكرۆن دەریكرد كەوتە داوەوە یان دەبێت بیكات؟ داهاتی فەرەنسا گۆڕانكاریی بەسەردا هات یان دەبێت بیكات؟
دووەم: ئەزموونی فەڕەنسا چی بەئێمەی كورد دەڵێت : وەك شارەزایەكی سیاسی هێلەک زەردەكان چی بەئێمە دەڵێت ‌و چۆن سوود لەو هێلەک زەردانە وەربگرین؟

د.بەهرۆز جاف:
زۆر سوپاس بۆ ئەو زانیاری ‌و ئەو شیكارییە، زۆرمان پێویستمان پێی بوو، پرسیارێكم هەیە لە رووی كۆمەڵایەتییەوە كۆبوونەوەی ئەو هێلەک زەردانە كۆبوونەوەی خەڵكانێك بەو ئاسانییە ناكرێت كە پەیوەندییان لە رووی كۆمەڵایەتییەوە لاوازە، رەنگە لەوڵاتانی خۆمان بە ئاسانی دەكرێت، چونكە پەیوەندییەكی پتەو هەیە، بەڵام لە فەڕەنسا ئەوەی دەبینرێت زۆربەی ئەوانەی بەشدارییان كردبوو كۆچبەر بوون لە فەڕەنسا ئەو پەیوەندییە چۆن دروست بووە هەموویان هاو هەڵوێست بن بەشێوەیەكی رێكخراو خۆپێشاندانەكانیان ئەنجام بدەن.

د. محەمەد سابیر:
بۆ كاك مەلا یاسین، بێگومان ئەو كارە تیرۆریستییە كاریگەری خۆی هەیە لەسەر خۆپیشاندانەكان چونكە ئەوە چرایەكە بۆ زۆرایەتی گەلی فەڕەنسا چونكە ئەگەر وابڕوات ئەو كارە تیرۆریستیانە لە زیاد بووندا دەبێت بۆیە باشتر وایە تەركیز لەسەر ئەوەی بەدەست هاتووە بكرێت نەك زیاتر ئەو خۆپیشاندانانە گەشە بكت چونكە گەشەكردنی ئەو خۆپیشاندانانە شتی تری لێدەبێتەوە، بۆ نمونە حزبی مارین لوپێ زیاتر سود لەو مەسەلەیە دەبینێت كاری تیرۆریستی زیاتر دەبێت بە بڕوای من بە تائكید ئەو كارە تیرۆریستیە كاریگەری هەبووە لەسەر خۆپیشاندانەكان.
سەبارەت بە قسەكانی دكتۆر كەیوان، خۆت باش دەزانی ئەو ئەزمونەی فەڕەنسا چیمان فێردەكات لێرە وەك باسمكرد بەراوردی گەلی فەڕەنسام كرد بە سلێمانی بەشوێوەیەكی بچوك، بۆ نمونە خەڵكی سلێمانی لە قەیرانی داراییا چەندین مەقالە نوسراوە ئەم ئەزمونەی فەڕەنساش خۆزگە ئەو كاریگەرەی هەبوایە لەسەر شوێنەكانی تر نەك هەر سلێمانی با رازی نەبن، ئەو قەیرانەی دروستبوو خەتای حكومەتەكە بوو ئەوە لە هەر وڵاتێكی تر رووی بدایە ئەو سەركردانەیان ئەدا بە دادگا‌و دادگایان دەكرد بە بڕوای من ئەو ئەزمونەمان فێردەكات خۆزگە خەڵكی كوردستانی خۆمان نەسەر دابنەوێن نە بۆ دیكتاتۆری خۆمان نە بۆ هیچ لایەنێك ئەوەمان فێردەكات‌و هەقە لەوانیشەوە فیربین، كۆبونەوەی پاریس چی فێركردین، لای ئێمە فەساد‌و هەموو شتێك هەیە بەس دەنوسین تا ئێستا كاردانەوە نییە هیوادارم شتێك لەوانەوە فێربین، هەر ئێستا دەڵێن ئەو خۆپیشاندانانەی فەڕەنسا دەستی گەورەی لە پشتە هەر چەند ماكرۆن دەستی بۆ شتی بڤە برد یەكیان ئەوەبوو كە هێزێكی ئەوروپی یەكگرتوو دروست بكات كە بە بەرامبەر ئەمریكاو روسیا لەبەر ئەوە من باوەڕناكەم ئەوان بەشداریان كردبێت چونكە ئەوروپا تێك بچێت لەهەموو لایەك تێك دەچێت بەڵام حەزدەكەن كێشە بۆ خەڵكانی وەك ماكرۆن دروست بكرێت كە دەست بۆ شتی بڤە نەبات.
بۆ دكتۆر بەهرۆز، باسی پەیوەندی كۆمەڵایەتیت كرد، كۆبونەوەی ئەوان سۆشیال میدیا بوو چەندین گروپ دروست بوو هەموو پشتگیری ئەو ژنەیان كرد دوایش گرتە ڤیدۆیەكی بڵاوكردەوە دەڵێت راست نییە ئەوەی ماكرۆن دەیكات بۆ ئەوەی هەواو پاك بكاتەوە ئەو باجە بۆ كەمیی بودجە نییە، بەڵكو دەیەوێت دەوڵەمەندەكان دەوڵەمەدنتربن‌ و نموونەشیان هێنایەوە تۆتاڵ گەورەترین کۆمپانیای نەوتی فەڕەنسییە تۆتاڵ باجەكەی لەسەر لابراوە باجی بڕینەوەی سەروەت‌ و سامان كە ئەوە یەكێكە لە خاڵەكان خەڵك دەیەوێت ئەو باجە لابەرن بەڵام ماكرۆن دەڵێت ئەو باجە لانابەم چونكە ئەوە ئیستیسمار زیاد دەكات هەلی كار زیاتر دەڕەخسێنی بە بڕوای من كۆكردنەوەی ئەو خەڵكە سۆشیال میدیا كردی چونكە تا ئێستا كەسی ناسراویان نیە ئەو داواكردنە داوای كۆمەڵایەتیە نەك داوای سیاسی زۆر سوپاس.

شێخ نەجم:
زۆر سوپاس كاك دكتۆر بەڕاستی كۆڕێكی بەسودە سوپاس بۆ كوردستانی نوێ ئەو كارە جوانانە دەكات، كاك دكتۆر پرسیاری من ئەوەیە لە ئێستا گەرمەی تەڵاقی بەریتانیا برێكسل لە یەكێتیی ئەوروپا هەر ئێستا جەنابت فەرموت خەریكە وڵاتانی هۆڵەنداو بەلجیكا‌و وڵاتانی ئەوروپاش دەگرێتەوە ئایا سەر لەوە دەرناكات بۆ هەڵوەشاندنەوەی یەكێتی ئەوروپا زۆر سوپاس.

دڵپاك تاهیر:
دەستان خۆشبێت من هەمان پرسیارم هەبوو بەڵام بە جۆرێكی تر دەیكەم، ژن دەتوانی داینەمۆو بزوێنەری گۆڕانكاریەكانی كۆمەڵگابێت ئەمە زۆر گرنگە بۆ خۆی، كاك دكتۆر ئەو پرسیارەی كاك شێخ كردی من بە جۆرێكی تر دەیكەم، ئەو گۆڕانكاریانەی لە فەڕەنسا روو دەدات زیادبوونی مەسەلەی تیرۆر ئەو گۆرانكاریانەی لە هەنگاریا قەیرانی ئابووریی لە یۆنان هەتا وڵاتانی ناوەڕاستی ئەوروپا، ئایا هاندانێكی نێو دەوڵەتی هەیە بۆ لاوازكردنی یەكێتیی ئەوروپا یان ئایندەی یەكێتیی ئەوروپا بەرەو كوێ دەبات زۆر سوپاس.

سەربەست عەبدولڕەحمان:
سوپاس بۆ كاك دكتۆر بۆ زانیاریەكانی، من پرسیارێكم هەیە ئایا ئەو باجی سوتەمەنییە كاریگەری هەیە لەسەر نرخی گواستنەوە‌و گەیاندن ئایا گواستنەوەی گشتی ئەوەندە نییە كە خەڵك ناچار نەبێت ئۆتۆمبیلی خۆی بەكار بهێنێت كە وادەكات خەڵك دژی ئەو بڕیارە بوەستێت زۆر سوپاس.

د.محەمەد سابیر:
سەبارەت بە یەكێتیی ئەوروپا ئەگەر سەیری نەخشەی ئەوروپا‌و ئەندامانی ئەوروپا بكەن كێشەی گەورە ئەمڕۆ لە ئەوروپادا ئەوەیە راستڕەوە توندڕەوەكان لەگەشە كردندان ئەوە لە فەڕەنسا مارلین لوپێن ئەوە لە ئەڵمانیا نازییەكان ئەوە لە سوید لە ئیتاڵیا هۆكاری ئەساسی چییە بە بڕوای من ئابووریە ئابوری وڵاتانی ئەوروپی بۆ گشتی خەڵك بەرەو خراپی دەڕوات ئاستی ژیان بەرزدەبێتەوە بەڵام ئاستی داهات كەم دەبێتەوە ئەمە وایكردووە ئەو بزوتنەوە راست رەوانە دروست ببێت بە روكەش دژی كۆچ بەرانن بەڵام دەڵێن كۆچ بەران بۆتە هۆكاری دروست بوونی ئەو ئەزمە ئابووریە بەڵام لە راستیا بەلای منەوە ناڕاستتە لە ساڵاكانی شەستەكان هەر ئەوان بوون لە ئەوروپایا هەزاران كوردیان لە توركیاوە هێنا سویدیش وایكرد ئەوەی بەوان یدەكرێت خۆیان نایكەن ئیشەكان بەوان دەكەن ئەوە بیانویەكە ئەمڕۆ حەرەكەی راست لە هەموو ئەوروپا بەهێزە‌و لە بەهێز بووندایە وە هەر ئەوە بووە وای لە بەریتانیەكان كرد لە یەكێتیی ئەوروپا دەربچێت، ئەگەر سەیری ئەمریكاو روسیا بكەیت پێان خۆش نییە ئەوروپایەكی بەهێز هەبێت پێان خۆشە ئەوروپایەكی زەعیف هەبێت تاكو خۆیان لە هەموو بڕیارێكدا باڵا دەست بن، بۆیە پێم وایە ئەوان لە ژێرەوە كاری خۆیان دەكەن بۆ ئەوەی یەكێتیی ئەوروپا هەڵبوەشێتەوە وەك یەكەیەكی ئابووری بەهێز لە دونیادا نەمێنی ئەوە راستە، ماكرۆن یەكێك لە ئاناجەكانی ئەوەیە ئەوروپایەكی بەهێز‌و هێزێكی بەهیزی هەبێت، یەكێتیی ئەورپا وای لێبێت مونافەسەی ئەمریكا‌و چین‌و روسیا بكات، بەڵام ئەوە كێشەیەكی گەورەیە گشتی خەڵك بەرەوە راست دەڕوات فەڕەنسای ئێستا فەرەنسای ساڵی 1968 نییە ئەو سا هەموو چەپ بوون‌و كۆمۆنیز بوون هەموو ئەوانە بەشدار بوون بەڵام ئێستا بە پێچەوانەوە.
بەنیسبەت ژنیشەوە ژن دەوری گەورەی لە ئەوروپا هەیە، ژنی فەڕەنسی دەوری گرنگی هەیە دەزانی ژنی فەڕەنسی لە ساڵی 1946 هەقی دەنگدانیان درایە، لە شۆڕشی فەرەنسا كێ ماری ئەنتۆنێیت و لویسی 16 رووخان کاروانی خەباتی ژنان بوون بە هەزاران ژن بوون بەرەو قەسری فرێسا رۆشتن‌ و پاكیان كردەوە لەوان‌ و ناچاریان كردن بێن بۆ ناو شار تاكو 1930 لەوی لە سێدارەیاندا، لەبەرئەوە مێژووی ژنان مێژوویەكی گەورەو پڕشنگداری هەیە.
بۆ گۆاستنەوە خەڵكێكی زۆر لە دەرووبەری شارەكان دەژین ئەوانە هەمووی ئوتومبێلی تایبەتی خۆیان هەیە بەشی زۆری لەو شوێنانە دەژین گواستنەوەی گشتی بەشی ئەوە ناكات بۆیە خەڵكێكی زۆر بە ئۆتۆمبیلی خۆیان هاتوچۆ دەكەن‌ و ئۆتۆمبێلەكانیان بە گاز ئیش دەكەن نرخی شەمەندۆفێر زۆر گرانە و گواستنەوەی ناوخۆیی لە فەڕەنسا زۆر هەرزانە لە چاو چەند وڵاتێكی تر.

عەدالەت عەبدوڵڵا:
بابەتی پێشبینیكردن بۆ نیسابی خۆپیشاندانەكە بەڕێزت هەندێك پێشبینیت بۆ كرد، بەڵام لەڕاستیدا سروشت ‌و رۆحی كۆمەڵگەی فەرەنسی زۆر جیاوازە، ئەو كۆمەڵگەیە كۆمەڵگەیەكی زیندووە كە بەئاسانی ناتوانیت پێشبینی بۆ رەوتی هەر بزاوتێكی سیاسی و كۆمەڵایەتی بكەیت، بە قسەكردن لەسەر ئەوەی كە لەسەر ئەرزی واقیعدا روودەدات ‌و لەگەڵ ئەوەی كە داواكارییەكان چییە، دەتوانرێت هەندێك پێدراو ببینیت، بەڵام شرۆڤەكردنی بەو شێوە پەلەیە هێشتا زەحمەتە، چونكە كۆمەڵگەی فەرەنسی كۆمەڵگەیەكی زیندووە، چونكە 200 ساڵە كۆمەڵگەیەكی تەواو جیاوازە، وەك فەیلەسوفێكی فەرەنسی دەڵێت: مرۆڤ خۆی 200 ساڵە دەژی، مەبەستی لەوەش ئەوەیە كە شۆڕشی فەرەنسا چەمكێكی نوێی هێنایە ئاراوە لە ئەدەبیاتی سیاسیی كۆمەڵگەی مرۆڤایەتیدا، كە ئەویش لەدایكبوونی مرۆڤە، چونكە جاڕنامەی مافی هاووڵاتی، لەشۆڕشی فەرەنساوە دەستیپێكرد، هەروەها دەڵێت كۆمەڵگەی مرۆڤایەتی پێشتر چی بووە؟ پێشتر بڕوای بەوە بووە كە سیستم چەمكێكی سەرەكی دیاریكردنی ژیانە، بەڵام لەگەڵ سەركەوتنی شۆڕشی فەرەنسادا، ئازادییش بوو بەبەشێكی گرنگی دابینكردنی مسۆگەركردنی ژیان.
بۆیە لەم خۆپیشاندانانەدا، كۆمەڵگەی فەرەنسایی لەیەك كاتدا پێ دادەگرێت لەسەر ئازادی بەو پێیەی سەرچاوەیەكی سەرەكیی دابینكردنی ژیانە، بۆیە تەعبیركردن لەوە وەك ئێستا دەیبینین زیاتر لە سەدان هەزار كەس رژاونەتە سەر شەقام، لەهەمان كاتدا كۆمەڵگەیەكیشە دژی پشێویی و فەوزایە، چونكە ئەمە بووە بە كەلەپوورو كەلتوورێك لای ئەوان، چونكە لەیەك كاتدا ئەوان پێویستیان بە سیستمە بەو پێیەی بەبێ سیستم ژیان دەوەستێت، واتە جگە لە سیستمی سیاسی، سیستمی گشتی سەقامگیریی كۆمەڵگە لەڕووی ئەمنی ‌و سیاسی، لەهەمان كاتدا بەبێ ئازادییش ناژی، بۆیە لەم روانگەیەوە هێشتا زووە پێشبینی بكەین بۆ رەوتی خۆپیشاندانەكان، چونكە كۆمەڵگەی فەرەنسی وایە، ئەو كۆمەڵگەیە كۆمەڵگەی شۆڕشی فەرەنسییە، بەڵام دوای 25 ساڵ كۆمەڵگەی هێنانەوەی لویسی هەژدەیەمە بۆ حوكم، سەرنج بدەن، دوو كەلتووری جیاوازە تێكەڵی خوێنی فەرەنسییەكان بووە، لەیەك كاتدا كە زانی شۆڕشی فەرەنسی دوای 15 ساڵێك ماوەی تۆقاندن ‌و تیرۆری تێكەوت، كە نزیكەی 300 هەزار كەسی تێدا كوژرا لەو ماوەیەدا، دەستبەجێ خەڵك بیری لەوە كردەوە كە سەردەمی پاشایەتی ‌و لویسەكان بەو شێوەیەش خراپ نەبوو، بۆیە لویسی هەژدەیەمیان هێنایەوە، كە بەر لە 10-12 ساڵێك بەدەستی شۆڕشگێڕەكان كوژران لە پاریس.
بۆیە سێ چوار رووداوی خێرا هاتنە پێشەوە كە رەنگە ببێتە هۆی كەمبوونەوەی خۆپیشاندانەكان، یەكێك لەوانە باس لەوە دەكرێت كە كەشوهەوا ساردە، جگە لەوەش بەهۆی نزیكبوونەوە لە جەژنەكانی كریسمس خەڵك سەرقاڵە بە ژیانەوە، تەنانەت لوبنانیش ئەو كەلتوورەی هەبوو بەو پێیەی داگیركراوی فەرەنسا بووە لەسەردەمی شەڕی ناوخۆدا لەو وڵاتە لەسەروبەندی كریسمسدا پاشەكشەی دەكرد.
بۆیە من پێموایە كە چەپی توندڕەو كە راستی توندڕەویشی تێكەوتووە، لەئێستادا پێبینیكردن بۆ رەوتی بزاوتەكە رەنگە كەمێك زەحمەت بێت‌و رەنگە لەدوای سەری ساڵەوە زیاتر دەربكەوێت.

د. حسێن محەمەد عەزیز:
یەكەم، دەستخۆشیت لێ دەكەم، بابەتێكی زیندووت باسكرد، بەڵام خۆزگە ئەمەتان بە كۆمەڵێك وتار لە كوردستانی نوێدا بڵاوبكردایەتەوە، بۆئەوەی ئەمە بمێنێتەوە، رۆژبەڕۆژیش ئەو رووداوانەی كە باسدەكرێن دەوڵەمەندتر دەكرا.
دووەمینیش من پرسیارێكم هەیە كە باسی قەوارە سیاسییەكانت نەكرد كە ئاخۆ رۆڵیان چییە لەوێ ‌و لەو رووداوانەدا، خۆمان ئەوە دەزانین كە چەند ملیۆن پەنابەر هەیە لەوێ، وەك دەوترێت 30 ملیۆنێك هەیە. ئەوان زۆری دەجووڵێنن، لێرەش شتێك بڵاوبووەوە لە میدیاكاندا، كە دەڵێن ئەمە رابوونی ئیسلامی سیاسییە كە لە فەرەنسا روودەدات.
سێیەمینیش، هەموو گەلی فەرەنسا وانییە، بینیمان كە لەتەلەفزیۆنەكانەوە دەركەوت كە پۆلیسێكی فەرەنسی لەگەڵ ئافرەتێكدا رووبەڕوو دەبێتەوە ، قەمسەڵەكەی دادەكەنێت ‌و هاوار دەكات و دەڵێت تكاتان لێدەكەم فەرەنساش مەكەن بە وڵاتە عەرەبییەكان، وڵاتەكەی خۆیان وێران بكەن ‌و دواتر بێن بۆ ئێرە ببن بە پەنابەر.

بورهان شێخ رەووف:
جەنابت ئاماژەت بەوە كرد كە شۆڕشی فەرەنسا دایكی شۆڕشەكانە، بەڵام ئێستا لەدوای ئەو رووداوانەوە، زۆربەی قوربانییەكان پۆڵەندی بوو، بۆیە وەزیری دەرەوەی پۆڵەندا وتی: فەرەنسا ئێستا پیاوی پیری ئەوروپایە، ئاخۆ ئەمە وایە؟
لە روویەكی دیكەوە ئەنجومەنی نیشتمانیی فەرەنسا هیچ هەڵوێستێك كۆبوونەوەیەكی كردووە بۆ لێكۆڵینەوە و چارەسەر؟
پرسیاری سێیەمیشم ئەوەیە كە وەكو جەنابت ئاماژەت پێدا ماكرۆن دەنگی نزیكەی 66%ی خەڵكی فەرەنسای بەدەستهێنا بۆ سەرۆكایەتی، بەڵام لەم خۆپیشاندانەی هێلەک زەردەكان، لە زۆرترین حاڵەتدا ناگاتە 150 هەزار كەس، لەكاتێكدا فەرەنسا وڵاتی دامەزراوەو دیموكراسی ‌و یاسا‌و هەڵبژاردنە و دەكرێت بە چ پێوەرێك ئەم 150 هەزار كەسە ئیرادەی خۆیان بەسەر حكومەتی فەرەنسیدا بسەپێنن، كە زۆریش چووەتە ژێر باری داخوازییەكانیانەوە، بەڵام هەر بەردەوامیشن لەسەر خۆپیشاندان؟

شوان كابان:
من دوو سێ تێبینیم هەیە، یەكەمیان ئەوەیە كە ماكرۆن دەبێت چاوەڕێی ئەوە بكات كە خۆی چۆن ئەوا بە ئاسانی هاتە سەر حوكم و كورسی دەسەڵات، دەبێت ئەویش پێشبینی ئەوە بكات كە بە چەپڵەڕێزان لەسەركار لاببرێت. چونكە فەرەنساو ئەوروپاش ئەو فەرەنساو ئەوروپایەی جاران نین، سیستم و شێوازی حوكم گرتنە دەست ئێستا بەجۆرێكی لێهاتووە كە هەر ئەگەر لە ترەمپەوە بە نموونە وەری بگرین، كەس پێشبینی ئەوەی نەدەكرد كە ترەمپ سەركەوێت لە هەڵبژاردندا، بۆیە دەبێت بۆ ماكرۆنیش پێشبینی ئەوە بكەین كە خۆی بە ئاسانی لابچێت یان لاببرێت، چۆن بەئاسانی هاتە سەر حوكم كە حزبیشی نەبوو بەڵكو «حزبی كۆماریی بۆ پێشەوە»ی دروستكرد و بە ماوەی ساڵێك دەنگێكی زۆری شەقامی فەرەنسی هێنا.
دووەم: پێموانییە كە ئاوارەو پەناهەندە ئیسلامییەكان بەدەربن لەم پشێوی ‌و فەوزایەی كە لەفەرەنسا هەیە.
سێیەم: شۆڕشی فەرەنسا لە 1968 فیكری لە پشتەوە بوو، بەڵام ئەوەی ئێستا فیكری لەپشتەوە نییە، بەڵكو فەوزا‌و پشێوی لەپشتەوەیە.

یوسف زۆزانی:
سوپاس بۆ روونكردنەوەو زانیارییەكانی كاك دكتۆر، من دەمەوێت چەند تێبینییەك بخەمەڕوو ئیتر ئەگەر دواتر بەڕێزتان كۆمێنتێك یان روونكردنەوەیەكتان هەبێت، هەردووكمان لە دوو قۆناغی جیاوازدا ئەوروپامان بینیووە، مەسەلەكە ئەوەی ئێستا هەیە مەسەلەی شۆڕش ‌و سیاسی فەرەنسا نییە، بەڵكو وەك دكتۆر ئاماژەی پێدا مەسەلەكە تەنگژەی ئابوورییە، ئەگەر سەرنجی مێژووی جیهانیش بدەین، لەڕووی سیاسی ‌و ئابوورییەوە بەچەند قۆناغێكدا تێپەڕبووە، دیاریشە ئەوە زیاتر كەسانی شارەزاو پسپۆڕ دەتوانن لەبارەیەوە بدوێن، بەڵام ئەوەی من مەبەستمە ئەوەیە ئێستا قۆناغێكی نوێ هاتووەتە پێش چ لە ئەمریكا ‌و چ لە ئەوروپا، چ لەوڵاتانی پیشەسازی. بۆنموونە من لە شەستەكانی سەدەی رابردوو كە چوومە ئەوروپا باس باسی میترۆ یان پاس بوو.
بۆنموونە لە میترۆ یان لە پاس لە هەر وێستگەیەك دوو كەس بۆ سێ كەس كاری دەكرد، جگە لەو رێكەوتنەی كە كرابوو كابرایەك هەبوو كە دوو كەس سوار دەبوو دەیوت بڕۆ، بەهەزاران كەس كاری تێدا دەكرد، لەپاس ئەگەر سێ كەس نەبووایە هەمیشە دوو كەسی تێدا بوو، یەكێكیان بلیتی دەبڕی و یەكێكیان لێی دەخوڕی، لە كارگەكان بە هەزاران كەس كاری دەستییان دەكرد، ئێستاش لەگەڵ پێشكەوتنی تەكنۆلۆژیا، دیارە كە شتی دیكە پەیدا بووە، بەڵام ئێستا ئەو كارگانەی كە بە هەزاران خەڵك كاری تێدا دەكرد، رەنگە 100 كەس یان 50 كەس بن، ئەوانەی تر هەموو بێكار بوون.
هەروەها قازانجەكانی لە جاران زیاتریشە، لەبەرئەوە من پێموایە حزبە سیاسییەكانی ئەوروپا ‌و ئەمریكا ئەگەر بیری لێ نەكەنەوە كە سیستمەكە چی لێبكەن، ئەم مەسەلەی پۆپۆلستی ‌و قۆستنەوەی دۆخەكە هەر روو لە زیادبوون دەكات.
بۆنموونە بزووتنەوەكانی راسیزمی ‌و دژایەتی بێگانە هەر دەمێنێتەوە، چونكە ئەوە هۆكاری سەرەكیش نییە، جا ئەگەر ئێمە تەماشای مێژووی ئەوروپا بكەین، زۆرجار نەخۆشی تاعون بڵاودەبووەوە دەیانوت خەتای جوولەكەیە، یان خەتای تیۆریزمەكانە، ئەوانەیان دەكوشت، ئێستاش رۆڵی بێگانەو بیانی وایلێهاتووە، بەڵام بەبڕوای من ئەوە تەنگژەی سیاسییەو دەبێت بیر لەوە بكەنەوە كە چۆن ئەو كێشەیە چارەسەر بكەن.

موعتەسەم نەجمەدین:
منیش پێموایە هێشتا زووە قسە لەسەر ئەو بابەتە بكەین ‌و پێموایە رەنگە زیاتر درێژە بكێشێت و رەهەندی هەبێت، بەڵام دەپرسم: ئێوە لەباسەكەدا بەراوردێكتان كرد لەنێوان بزووتنەوەی 68ی خوێندكاران ‌و هێلەک زەردەكاندا، من پێموایە باسی جیاوازییەكانت كرد، باسی لێكچوونەكانت نەكرد كە لەچەند رووەوە لێك دەچن، هەروەها باسی چەپەكانت كرد، لە ئێستادا بەڵێ راستە چەپەكان ‌و ترۆتسكییەكان و پۆپۆلیستەكانیش بەشدارن، بەڵام لەو كاتەشدا ئەوانەی كە دژی شەڕی ڤێتنام بوون، چەپەكان ‌و تڕۆتسكییەكانیش ئەوكاتە بەشداربوون، بەڵام رەوتە سەرەكییەكە‌و بزووتنەوە سەرەكییەكە خوێندكاران بوون ‌و داخوازیی جیاجیایان هەبوو لەوەی ئەوانی تر هەیانبوو، ئەمان بۆناو ئەوانی تر خزاون، ئەمەی كە ئێستاش هێلەک زەردەكان هەیانە ئەوانەی تر تێیان خزاون، چونكە هێلەک زەردەكان ئامانج ‌و داخوازیی دیكەیان هەیە، لەوە ناچێت ئەوە بێت.
دەرەنجامی ئەوكاتە كە لەدوای دنیای دوو جەمسەریی دروست بوو، ئەمەی ئێستاش كە خەریكە دنیای فرە جەمسەریی دروست دەبێت، دووبارە جەمسەرێكی دیكە دێتە ناو هاوكێشەكەوەو هەمووی دەگۆڕێت.
بۆیە پێموایە بۆنموونە ئەگەر بگەڕێینەوە سەر ئەوەی 68، خوێندكاران ئامانجەكانیان ئامانجی زۆر سادە بوو، خۆڕسكانە بوو، داوای ئازادیی سێكس، یان كۆمەڵێك شتی سەرەتایی، ئەوەش لەسەرەتاوە لە بڕیارێكی حكومەتەوە هاتە ئاراوە كە رایگەیاندبوو چیتر ناتوانێت خوێندكار لە زانكۆكان وەربگرێت، بۆئەوەش خوێندنی كۆتایی ئامادەییان بۆ چوون بۆ زانكۆ قورستر كرد بۆئەوەی ببنە رێگر لەبەردەم چوونی خوێندكاری زیاتر بۆ زانكۆكان، چونكە ئیتر زانكۆكان پێیان وەرنەدەگیرا، ئێستاش ئەم ناڕەزاییە لە بڕیارێكی حكومەتەوە دروست بووە سەبارەت بە مەسەلەی باج، بەڵام ئیتر وەك دەبینین پەل دەكێشێت بۆ مەسەلەی تر، ئیتر دەبینین داواكاریی خەڵكی تر هاتە ناو بابەتەكەوە.
راستە خۆپیشاندان ‌و بزووتنەوەی 1968 لەفەرەنسا حكومەتی نەڕووخاند، بەڵام دنیای گەیاندە ئاقاری گۆڕانكارییەكی مەزن، جیهان لە قەیرانێكی سیاسی ‌و ئابووریی زۆر گەورەدا بوو، ئێستاش بە هەمان شێوە هەمان دیمەن لەسەر ئاستی دنیادا لەڕووی ئابووری ‌و سیاسییەوە دووبارە بووەتەوە، بەڵام وەك خۆت ئاماژەت پێكرد ئەوە لەسەر بڕیارێكی ناوخۆیی فەرەنساوە بووە، ئەی بۆچی پەل دەكێشێت بۆ بەلجیكا بۆ میسر‌و وڵاتانی دیكە؟ كەواتە لەپشتی ئەمەوە ئامانجێكی تر هەیە یان پێویستییەكی تری گۆڕانكاریی هەیە كە دەبێت بێتەدی ‌و جێبەجێ بكرێت.

محەمەد حەمە ساڵح
منیش هاوڕام لەگەڵ ئەو چەند برادەرەی پێش من قسەیان كرد، پێموایە ئێستا سەردەمێكی نوێیە، لەسەرجەمی جیهاندا، ئەگەرنا فەرەنسایەكی خاوەنی شۆڕشی فەرەنسی ‌و خاوەنی كۆمۆنەی پاریس‌و خاوەنی ئەو نەریتە شارستانییە گەورەیە تێناگەم ئێستا خۆپیشاندەر بۆچی دەچێت «قوس النصر» بەو دەردە دەبات؟ راستییەكەی ئەم مەسەلەی قۆناغی تازەیە لەسەرجەمی ئەورپادا رەوتی راستڕەو ئێستا لە برەودایە چ لەسوید، چ لەئەڵمانیا، چ لە فەرەنسا خۆی، بۆیە پێموایە ئەوە كاریگەریی هەیە، ئەگەرنا تەنیا بزاوتێكی داخوازیی روت نییە، كە خەڵك داوای گازو بەنزین ‌و كەمكردنەوەی باج بكات، بۆیە من پێموایە كە لەئایندەدا كەسێكی وەك لیخڤا لیسا ی پۆڵەندا دروست ببێت لەفەرەنسا‌و دۆخەكە هەر بگۆڕێت، تەنانەت هەر ئێستا خۆی فەرەنسا پێگەی لەرزۆكە، ئەڵمانیا دوای لێدەكات كە چیتر ئەو شایەنی ئەوە نیت یەكێك بیت لە پێنج ئەندامە هەمیشەییەكەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی و من لەڕووی ئابوورییەوە لە تۆ بەهێزترم»، لەجیهانیشدا ئێستا پێگەی فەرەنسا بۆخۆی لاوازە‌و هیچ وەڵامێكیشی پێ نییە لەڕووی هێزەوە بۆ ئەو رەخنانەی روبەڕووی دەبێتەوە بەرامبەر ئەو گۆڕانكارییانەی جیهان.
واتە ئەم مەسەلەیە لە ئەوروپاوە بەراوردبكرێت بۆ كەسێكی وەكو ترەمپ، لەسەرجەمی جیهاندا، پێموایە سەرەتایەكە بەرەو جەنگێكی جیهانی سێیەم ‌و گۆڕانكارییەكی زۆر ریشەیی.

د.محەمەد سابیر:
سەرەتا لەوەڵامی كاك عەدالەتدا دەڵێم: ئەوەی من مەرج نییە پێشبینی بێت، یان ئەوەی تۆ جا هێشتا زووە یان درەنگ بۆ پێشبینی ئەوە بۆچوونێكە، جگە لەوەش من یەك مەرجم بە هەند وەرگرت، ئەم خۆپیشاندان ‌و ناڕەزاییانە بەرەو پێشەوە دەچێت ‌و سەركەوتوو دەبن بەمەرجێك حزبە گەورەكانی فەرەنسا بێنە سەر خەت، راستە ئەو حزبانە ئێستا لە هەڵبژاردنەكەی ئەم دواییەدا شكستیان هێناوە، بەتایبەتی سۆشیالیستەكان، بەڵام ئەوانە هێزیان لەناو كۆمەڵگەی فەرەنسیدا داكوتاوە، هەتا ساڵی 2017 وەك چۆن لە ئەمریكا دیموكراتەكان ‌و كۆمارییەكان بوون، لەفەرەنساش كۆمارییەكان ‌و سۆشیالیستەكان بوون، لەبەرئەوە تاوەكو ئەو حزبانە بەتایبەتی ئەو دووانە ئەگەرنا 25 حزبی تر هەن، بەڵام هەتا ئەو حزبە سەرەكییانە یەكێكیان نەیەنە سەر خەت، شتێكی ئەوتۆ روونادات، بۆنموونە حزبی كۆمۆنیست، سەندیكای كرێكاران هەتا ئێستاش بەدەست حزبی كۆمۆنیستەوەیە، ئەو حزبەش ئەگەرچی رۆژ بەڕۆژ كز دەبێت، بەڵام بەشی خۆی رۆڵی هەیە، بۆیە هەتا ئەوانە نەیەنە سەر خەت من بۆخۆم پێموانییە كە ئەوانە بتوانن زیاتر بەرەو پێشەوە بڕۆن.
خۆ ئێستا دەبینین راستە راستڕەوەكان هەیە، بەڵام من لە ساڵانی نەوەدەكانی سەدەی رابردووەوە لە نزیكەوە ئاگام لێیانە، خۆ هەموو جارێك 18% یان 19%یان هێناوە، ئەمجارە گەیشتووەتە 24%، بەڵام كە دێتە سەر ئەوەی كە بۆ نموونە لەنێوان ماری لوبان شتێكی ئەوتۆ جیاوازیی نییە، كە ئەمیان 24%ی هێنا‌و ئەوی تریان 21% ‌و شتێك زیاتری هێنا، جا نەك ماری لۆبان و ماكرۆن بووایە، بەڵكو فرانسوا هۆلاند-یش بووایە هەر بەهەمان شێوە زۆرایەتی حزبە سیاسییەكان دەنگیان بەو دەدا، لەبەرئەوە زۆرایەتی خەڵكی فەرەنسا لەگەڵ راستڕەوەكاندا نین، لەگەڵ داواكاریدایە، جا ئەم بزووتنەوەیە كێی دیكەی لەپشتە، هەتا ئێستا سەركردەیەكیان نییە، كەسێكی دیاریان نییە، لە 68دا دانی روش كە حزبی كۆمۆنیست لەلایەك ‌و راستڕەوەكان لەلایەكی دیكەوە تۆمەتباریان دەكرد بەناوی دانی سور-ەوە بڵاوبۆوە كە یەكێك بووە لە سەركردەكانیی ئەو خەڵكەی كە دەهاتنە سەر شەقام، بەڵام سیمبولێكی لەو جۆرە لەم بزووتنەوەیەدا بەدی ناكرێت ‌و نییە، من ئێستاش دەڵێم ئەم بزووتنەوەیە ئەگەر هات ‌و دوای سەری ساڵ گەشە نەكەن ‌و زیاتر نەبێت، كپ دەبێتەوە. خۆ هەموو بزووتنەوەكانی فەرەنسا تووشی نسكۆ بوون، واتە هەتا ساڵی 1899 حوكمێكی دیموكراسی جێگیر نەبوو، لە 1893وە حوكمێكی دیكتاتۆری هەبوو، كە فەرەنسییەكان ئەو ماوەیە لە 93-99 بە قۆناغێكی رەش دەبینن لەمێژووی وتەكەیاندا كە چەند كەسیان كوشتووە لەو ماوەیەدا.
بەبڕوای من ئیسلامی سیاسی تا ئێستا رۆڵی نەبووە، ئەویش لەبەرچی؟ لەسەردەمی ماكرۆن سیغەیەكی دیكەی داهێناوە بەتایبەتی لەلای مەلاكان، كە دووبارە ئامادەیان بكاتەوە‌و بیانخاتەوە گەڕ كە بەهیچ شێوەیەك ئیشی خۆیان، لەبەرئەوە دەترسن ئەوانەی كە بەشداریی خۆپیشاندانەكان دەكەن دەترسن ئەوانە بێنە سەر حوكم، چونكە ئیسلام 6.7%ی كۆمەڵگەی فەرەنسا پێكدەهێنن، واتە لە 10 ملیۆن كەمترن، كە ئەمەش بەشێكیان نەبێت، ئەوانی دیكە كاریگەرییان نییە، ئەگەرنا ئەگەر بێینە سەر ئەوە لە 2011دا ساركۆزی چی پێ نەكردن؟ دوو گەنج كوژران، چەندین خۆپیشاندان كرا، چەن ئۆتۆمبیلێك سووتێنرا، بەڵام ئیتر نەیانتوانی لەوە زیاتر بكەن. بۆخۆم پێموایە ئیسلامی سیاسی بێنە ناو مەسەلەكەوە، ئەوا گەلی فەرەنسا بە هێلەک زەردەكانیشەوە دژیان دەوەستنەوە.
سەبارەت بە بابەتی ئابووری، منیش وتم كە لایەنی ئابووری رۆڵی گەورەی هەیە، چونكە ئابووری باش نەبێت، ئەوروپا وەك یەكێتیی ئەوروپا بەرەو داڕووخان دەڕوات، بۆیە لە نیوكاسڵ گەشە دەكەن، چونكە پاساوی ئەوەیان بەدەستەوەیە كە ئەوەی ئابووریی ئەوروپای خراپ كردووە، مەسەلەی گوشاری كۆچبەرانە، كە لەراستیدا وانییە، هۆكاری سەرەكی خۆی ئەوەیە كە ئابووریی خۆی خراپەو پەیوەست نییە بە كۆچبەرانەوە، بەڵام ئەوان ئەوە بەدەرفەت دەزانن، كە ئابوورییان باشبوو، هەموو دەیانوت با زیاتر بێت، بۆیە من لەگەڵ ئەوەدام كە دەبێت شێوازێك بدۆزنەوە، بەڵام ئەو شێوازە مەرج نییە بە نانەوەی پشێوی بێت لە داهاتوودا.
ئەنجومەنی نیشتمانی بۆچی تائێستا رۆڵێكی ئەوتۆی نەبووە، جگە لە دوو كەس لە گروپی چەپ كە خۆیان پێی دەڵێن «پارتی كۆماریی سەروەر» ئەوەی ژان لوك، كە سەركردایەتیان دەكات، پێموابێت 11 كورسیان هەیە لە پەرلەمان، ئەوان ‌و مارلی پێن كە ئەویش نزیكەی 8 كورسیان هەیە لەپەرلەمان، بۆیە بەراورد بە ماكرۆن ‌و سۆشیالستەكان كەمینەیەكی زۆر كەم لەگەڵ ئەو بزووتنەوەیەی هێلەک زەردەكاندان.
با نموونەیەك بەلای خۆمان بهێنینەوە، ئێستا لە پەرلەمانی خۆمان زۆرایەتی دەكەوێتە دەستی پارتییەوە، بۆیە هەر پڕۆژەیەك بە دڵی پارتی نەبێت، تێناپەڕێنرێت. لەوێش هەروایە.
جگە لەوەش دەبێت دان بەوەدا بنێین كە كۆمەڵگەی فەرەنسا كۆمەڵگەیەكی جیاوازو زیندووە، بەڵام هەموو ئەو شۆڕش ‌و بزووتنەوانەی كە دروست بوون، هەر لە شۆڕشی فەرەنسییەوە كە ئەوكات سێ چین ‌و توێژی سەرەكی هەبوون، كە ناویان لێنابوون دەستوپێوەندی پاشا، لەگەڵ نەجیبزادەكان واتە سوكراتییەكان ‌و پیاوانی ئایینی ‌و كۆمەڵگەی ئاسایی گەل، كە ئەمەی دواییان زۆرینە بوون ‌و ئەوانی تر كەمینە بوون، بەڵام هەرچی سەروەت ‌و سامان هەبوو لای ئەو دوو چینەی دیكە بوو، بۆیە شۆڕشەكە لەلایەن چینە گشتییەكەی گەلی فەرەنساوە بوو. بۆیە هەموو ئەو شۆڕش و بزووتنەوانەی كە روویانداوە، بنەماكەی ئابووریی و خراپیی ئاستی بژێویی چینی سێیەمی گەل بووە.
كۆمۆنەی پاریسی لێ دەرچێت كە ئەویش هۆكارەكەی مەسەلەیەكی سیاسی بوو، كە برازاكەی ناپلیۆنی سێیەم بە هەڵبژاردن هاتبوو ئەمان تێكشكان لە جەنگدا لەگەڵ ئەڵمانەكاندا‌و بگرە فەرەنسا تەسلیمی ئەڵمانەكان بوون، لەبەرئەوە كۆمۆنەی پاریس لەسەر ئەوەوە هاتە ئاراوە، كە ئەوانە دژی ئەو هەڵوێستەی ناپلیۆنی سێیەم وەستانەوە، ئەگەرنا جمهوریەتی سێیەم تا ساڵی 1940 درێژەی كێشا، لەوكاتەشدا جەنگی دووەمی جیهان بوو، نازییەكان بەشێكی زۆری فەرەنسایان داگیركرد، بۆیە جەنەراڵ فیلیب پیتان بڕیاریدا بۆئەوەی سوپاكەیان لەكیس نەچێت، هاوكاریی نازییەكان بكەن و حكومەتێكیان دامەزراند، لەوەدا فەرەنسا بوو بە دووبەشەوە، بەشێكیان دژی جەنەراڵ پیتان و حكومەتەكەی سەربە نازییەكان بوون، شارڵ دیگۆل-یش بڕیاری خۆ دوورخستنەوەی دا بۆ ئینگلتەراو لەوێوە سەرپەرشتیی حكومەتی كاتیی كرد، تا بەهۆی هاوپەیمانانەوە دووبارە توانیان فەرەنسا بگرنەوە دەست.
لەبەرئەوە فەرەنسییەكان دوو شتیان هەیە، بەشێكیان ئابووریی بووە، بەشێكیان سیادەی وڵاتەكەیان بووە، بۆیە ئەڵمانەكان هەرگیز نەیانتوانیووە ئەو هەستە نیشتمانییە لای فەرەنسییەكان لاوازبكەن. واتە فاكتەری سەروەریی نیشتمانی ‌و ئابووری لەپشت بزووتنەوەو شۆڕشەكانی فەرەنساوەیە.
بابەتێكی دیكە ئەوەیە كە دەوترێت ماكرۆن خۆی بەو شێوەیە هاتووەتە سەر كورسی سەرۆكایەتی، بەڵام نابێت ئەوەمان لەبیربچێت كە ئێستا ماكرۆن خۆی نییە بەتەنها، بەڵكو سیستمێكە، بۆیە بەبڕوای من ماكرۆن ئەگەر لێزان بێت، ئەوا وەكو دیگۆل دەكات، كاتێك كە بزووتنەوەكان گەشەیان كرد، دیگۆل چی كرد؟ هات ‌و لە 1968دا جیهانی هەژاند، لەلایەك داواكارییەكانی جێبەجێ كرد، لەهەمان كاتدا دوای راپرسی كرد، كاتێك راپرسیان قبوڵ نەكرد، پەرلەمانی هەڵوەشاندەوە‌و هەڵبژاردنی پێشوەختەی كرد، بۆیە دەشێت بێن لەوە بكۆڵنەوە. لەدوای ئەوەی كە دیگۆل هەڵبژاردنەكەی بە شێوەیەكی سەرسوڕهێنەر بردەوە، زیاتر لەو دەنگەی هێنا كە ماكرۆن هێناوێتی لە پەرلەمانی فەرەنسا، پاش ئەو هەموو ناڕەزاییە گەورەیە، ئەو سەركەوتنە مەزنەی بەدەستهێنا. بەڵام لەدوای ئەوە بۆ ماوەی ساڵێك نەیتوانی سیستمی حوكمی لامەركەزیی بچەسپێنێت لە دەستوورەكەیاندا، لەبەرئەوە وتی من دەستلەكار دەكێشمەوەو وتیشی: «وڵاتێك ‌و گەلێك كە 350 جۆر پەنیری هەبێت بەمن بەڕێوەنابرێت».
بۆیە من پێموایە ئایندەی ئەم بزووتنەوەیە پشتیوانیی لێ ناكرێت، چونكە ئەم فاكتەرانە هەیە، بۆیە ئەگەر پەرە بسێنێت ‌و زیاتر تەشەنە بكات، ئەوا ماكرۆن ئەگەر زیرەك بێت پەرلەمان هەڵدەوەشێنێتەوە، بەبڕوای من ئەوەش كە داواكارییەكانی قبوڵكردووە كارێكی باشی كردووە، چونكە ئەگەر وای نەكردایە، هەر ئێستا زۆر زیاتر تەشەنەی دەكرد.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

وەكو دیاریی كوردستانی نوێ‌، كۆڕێك لە ئێران و تۆرانەوە، لە خانەقینەوە تا لاچین

لەم دووتوێیەدا رۆژی 18/8/2019، كۆری ناساندن و واژۆكردنی كتێبی (یارو ...