سەرەکی » ئاراستە » ئێشكگرتن به‌دیار ته‌رمی شه‌هیده‌وه‌

بیره‌وه‌رییه‌كی تاڵ

ئێشكگرتن به‌دیار ته‌رمی شه‌هیده‌وه‌

عارف حه‌مه‌وه‌یس

مانگی 12ی ساڵی 1986، پۆلێك پێشمه‌رگه‌ی تێكه‌ڵه‌ی چه‌ند كه‌رتێكی تیپی مه‌ڵبه‌ندی دوو، له‌ گوندی (سه‌رگه‌ڵو)وه‌وه‌ به‌ره‌و شه‌ڕگه‌ی قه‌یوان-ماوه‌ت، به‌ڕێكه‌وتین.
به‌ر له‌ به‌ڕێكه‌وتن، فه‌رمانده‌ی تیپ كاك غه‌ریب عه‌سكه‌ری یادی به‌خێر به‌سه‌رپێوه‌ كۆبونه‌وه‌یه‌كی پێكردین و هێزه‌كه‌ی به‌ هه‌ڤاڵان (عوسمان هه‌ڵه‌دنی و شوان موغاغی) سپارد، كه‌رتی ئێمه‌ش (كه‌رتی دابان) شه‌هید ملازم مه‌حمود فه‌رمانده‌مان بوو، پێنج كه‌سمان (ئاواتی شێخ ڕه‌زای سوسێ، كاوه‌ چوخماخی، عومه‌ر جاسه‌نه‌یی، ڕه‌حمانی برای كاك مه‌غدیدی كه‌رتی سجن و من) له‌گه‌ڵ ئه‌و هێزه‌دا به‌ڕێكه‌وتین، ئه‌وانی دیكه‌ بۆ پاراستنی ناوچه‌كه‌ له‌ شوێنی خۆیاندا مانه‌وه‌، پێشتریش ساماڵ عه‌بدولڕه‌حمان (كه‌ ئێستا به‌ڕێوه‌به‌ری گشتیی گومرگه‌) وه‌ك عه‌ده‌د دۆشكه‌ له‌ سه‌ر شاخی دابان جێگیر كرابوو، ساماڵ رابه‌ر سیاسی كه‌رته‌كه‌شمان بوو، عه‌لی حه‌مه‌ڕه‌ش-ی لێپرسراوی ناوچه‌ی یه‌كێتی شۆڕشگێڕانیش پێشمه‌رگه‌یه‌كی له‌گه‌ڵ بوو به‌ناوی ئه‌رده‌ڵان، ئه‌وانیش به‌خواستی خۆیان له‌گه‌ڵ هێزه‌كه‌دا به‌شداربوون.
له‌رێگا ته‌رمی چه‌ند شه‌هیدو برایندارێكمان بینی به‌سه‌ر پشتی وڵاخه‌وه‌ له‌ شه‌ڕه‌كه‌وه‌ به‌ره‌و سه‌رگه‌ڵوو ده‌یانبردن، هه‌ندێ له‌ براده‌رانیش هه‌ر بۆ گاڵته‌ و وه‌ك نیشانه‌یه‌كی نه‌ترسانیش به‌ یه‌كتریان ده‌وت (خه‌مت نه‌بێت گه‌ر شه‌هیدبووی ئاوا وه‌ك چكلێت له‌ به‌تانیت ده‌ پێچم).
له‌شاخی (پیربایز)ی پشتی گوندی (گاپیڵۆن) جێگیركراین، نزیكه‌ی مانگێكمان پێچوو، له‌و ماوه‌یه‌دا جگه‌ له‌ هه‌ندێ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی بچوك توشی هیچ ده‌ستگیرییه‌كی وا نه‌بوین، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئێمه‌ی هه‌راسانده‌كرد ساردی و سه‌رماوو ته‌نگه‌به‌ریی شوێنه‌كه‌مان بوو.
كه‌ ئێستا كه‌ ئه‌مه‌ ده‌نوسمه‌وه‌، له‌ به‌ر ئاگر و جێگه‌ی وشك و برینگیش هه‌ست به‌ سه‌رما ده‌كه‌م، له‌و كه‌شه‌ ساردو توشه‌ی مانگی 12 له‌ نوایه‌كی نایلۆندا ده‌مانگوزه‌راند، شه‌و بۆكاتی یه‌كتر به‌دلكردن ده‌بوو دوو دوو پێكه‌وه‌ و (دووجاریش) هه‌ستین بۆ حه‌ره‌سیات، هه‌رجاره‌ی یه‌ك سه‌عات، چونكه‌ زۆر سه‌رمابوو له‌ یه‌ك سه‌عات زیاتر نه‌ ئه‌توانرا، كاتێ ده‌هاتینه‌وه‌ بۆ ژێر نایلۆنه‌كه‌ ده‌بوو به‌ پاڵه‌په‌ستۆ له‌سه‌ر ته‌نیشت خۆت بخزێنیته‌ شوێنی ئه‌وه‌ی هه‌ڵی ده‌ستێنی، به‌جلی نیوه‌ ته‌ڕوو شێداره‌وه‌ راكشێی، كومباره‌ ڕه‌قێك ڕاخه‌ر بوو به‌تانییه‌كی سه‌ربازیش سه‌وزه‌ خه‌ت خه‌ته‌كان پێخه‌فمان بوو، نایلۆنه‌كه‌ش به‌هه‌ڵمی هه‌ناسه‌مان ئاره‌قه‌ی پیا ئه‌هاته‌ خواره‌وه‌، له‌ شه‌وێكدا ده‌بوو سێجار جێگۆڕكه‌ت بكردایه‌ له‌ ژێر ئه‌و زنجه‌دا.
له‌ دواڕۆژه‌كانی ئه‌و ساڵه‌دا وه‌جبه‌كه‌ی عوسمان هه‌ڵه‌دنی له‌ خه‌لفی بوون، ده‌بوو له‌ تاریك و ڕونی ئێواره‌ به‌دلمان بكه‌ن تا دوژمن پێ نه‌زانێ، عه‌سری ئه‌وڕۆژه‌، شوان موغاغی و براده‌ران، من و كاوه‌ چۆخماخی و عومه‌ر جاسه‌نه‌یی-یان ڕاسپارد بچینه‌ ناو گاپیڵۆن هه‌ندێ ئازوخه‌ كۆكه‌ینه‌وه‌و له‌ گه‌ڵ خۆمان بیبه‌ینه‌ خه‌لفی هه‌ر واشمانكرد، ( به‌داخه‌وه‌ كاوه‌ و عومه‌ر هیچیان نه‌ماون).
ئێمه‌ به‌ چاوی ڕوناك و ده‌ستی پڕه‌وه‌ گه‌یشتینه‌وه‌ خه‌لفی، عوسمان هه‌ڵه‌دنی و براده‌رانیش به‌ڕێكه‌تبوون بۆ شوێنی ئێمه‌.
به‌ڵام خه‌لفیش له‌ خاڵی پێشه‌وه‌ ساردو سڕتر بوو، بیانه‌یه‌كی كۆنكرێت ده‌رگاو په‌نجه‌ره‌ی نه‌بوو به‌ به‌تانی گرتبوومان، ڕاخه‌رو نوێنیشی لێنه‌بوو.
ئه‌وه‌نده‌ نه‌بوو گه‌یشتبوین، شوان موغاغی به‌ هه‌ڵه‌داوان و به‌رگی قوڕاوییه‌وه‌ خۆیكرد به‌ژوردا، وتی خێرا خۆتان وه‌پێچن و با بڕۆین، دوژمن تۆپبارانی كردوین بریندارمان زۆره‌ با به‌فریایان كه‌وین، كاك عوسمان و هاوڕێ و شه‌پۆل و ئه‌رده‌ڵان شه‌هید بوون.
به‌و تاریكه‌ شه‌وه‌ كه‌ بارانێكی به‌ خوڕیش ده‌باری، بێ ئه‌وه‌ی بتوانین لایت هه‌ڵكه‌ین، به‌و حاڵه‌وه‌ شه‌هیدو برینداره‌كانمان گه‌یانده‌وه‌ بۆ خه‌لفی، تیپی 47ی پیره‌مه‌گرونیش هاتن و فریامانكه‌وتن له‌ گواستنه‌وه‌ی بریندارو شه‌هیده‌كان، برینپێچێكیشیان له‌گه‌ڵ بوو بۆ تیماری برینداره‌كان زۆر باشبوو.
رووناكییه‌كی چه‌رخ یان لایت له‌ ده‌ستی پێشمه‌رگه‌وه‌ ده‌رچووبوو، ده‌بابه‌كانی دوژمن هه‌ستی پێكردبوون و چه‌ند گولله‌یه‌كیان پێوه‌نابوون، یه‌كێك له‌ ناوه‌ڕاستیانی دابوو، به‌داخه‌وه‌ فه‌رمانده‌ی به‌توانای كه‌رت كاك عوسمان هه‌ڵه‌دنی و كاكه‌ هاوڕێ كادری كۆمه‌ڵه‌ و كاكه‌ شه‌پۆل ته‌ڕه‌ماری و كاكه‌ ئه‌رده‌ڵانی ناوه‌ندی شۆڕشگێڕان شه‌هید بوون، خالید كرژه‌یی و ڕه‌حمانی برای كاك مه‌غدیش له‌ برینداره‌كان بوون، له‌وساوه‌ كاك ڕه‌حمانی كه‌مئه‌ندامه‌.
ئه‌و شه‌وه‌ زۆر به‌ئاگاییه‌وه‌ له‌و بینا ساردو سڕه‌دا ئێشكگریمان له‌ ته‌رمه‌كان كرد له‌به‌ر پشیله‌ و ده‌عبا، ژوره‌كان هه‌موو بۆن ساردو بۆنی خوێنی لێده‌هات.
بۆ به‌یانی شه‌هیدو برینداره‌كانمان گواسته‌وه‌، من و ئاوات كاك ڕه‌حمانمان خسته‌ سه‌رپشتی گوێدرێژێك و به‌تانییه‌كی بۆری پۆلیسیمان تێوه‌پێچاو، شان و پشتیی هه‌مو پارچه‌ بوو، به‌ڕاستی به‌هیمه‌تیش بوو، جاروبار له‌ تاوسه‌رما له‌رز دایئه‌گرت، ناهه‌قی نه‌بوو ته‌نكه‌ به‌فرێك باریبوو خوێنیشی له‌به‌ر ده‌ڕۆیشت، به‌وحاڵه‌وه‌ له‌ رێگه‌ سوعبه‌ت و قسه‌ی خۆشم بۆ ده‌كرد و ئه‌ویش ده‌كه‌وته‌ پێكه‌نین تا گه‌یشتینه‌ خۆشخانه‌ی سه‌رگه‌ڵوو.
ساماڵیش كه‌ به‌ ته‌نها بوو شوێنه‌كه‌ی له‌ هی ئێمه‌ خراپتر بوو، له‌ نێوان خه‌لفی و ئه‌مامیه‌كه‌ی ئێمه‌دا به‌قه‌د شاخه‌كه‌وه‌ بوو به‌دۆشكه‌ ( 12 ملم و نیو)ه‌كه‌یه‌وه‌.
ناو به‌ناو ده‌بوو یه‌كێك له‌ ئێمه‌ بچین خواردنی بۆ به‌رین كه‌ په‌تاته‌ی كوڵاو یان ئه‌گه‌ر هه‌بوایا خواردنی قتوو بوو.
ئه‌ویش به‌نایلون نه‌وایه‌كی بچوكی بۆخۆی دروستكردبوو به‌ ئاسته‌م جێگه‌ی دووكه‌سی تیا ده‌بۆوه‌، ده‌بوو به‌ چه‌ماوه‌یی بچیته‌ ناویه‌وه‌، سه‌ری تیا ڕاست نه‌ ئه‌بۆوه‌، بواری قاچ ڕاكێشان نه‌بوو، ده‌بوو ئه‌ژنۆت له‌سنگت توند بكه‌ی.
من چه‌ند رۆژێك سه‌ره‌ی لای ئه‌ویشم به‌ركه‌وت، شه‌وێك له‌ سه‌رشاخی حه‌سه‌نبه‌گه‌وه‌ بوو به‌هه‌را، ته‌پڵی سه‌ركه‌وتنی دوژمنمان ئه‌بینی كه‌ ده‌یان هه‌زار فیشه‌كی گڕدار و گولله‌ی رووناككه‌ره‌وه‌ و ته‌قینه‌وه‌ی جۆراوجۆر ئه‌و شه‌وه‌ی كردبووه‌ چراخان، رێك له‌ ئاهه‌نگه‌كانی ئێستای سه‌ری ساڵ ئه‌چوو.
له‌گه‌ڵ ساماڵ خه‌ریك بوو دڵمان ئه‌ته‌قی، نه‌مان ده‌زانی چی ڕویداوه‌، هۆكاری په‌یوه‌ندیشمان له‌لانه‌بوو، باشه‌ ده‌بێ چی بوبێ، سه‌ركردایه‌تی گیراوه‌؟ یا سه‌دان پێشمه‌رگه‌مان به‌دیلی و به‌ شه‌هیدی كه‌وتۆته‌ ده‌ست دوژمن، یا ئه‌مه‌ موئامه‌ره‌و ئاشبه‌تاڵێكی تره‌!؟ نزیكه‌ی سێ چاره‌كه‌ سه‌عات ئه‌و دۆڵه‌ هه‌ر هاژه‌ی ده‌هات و هه‌ر شریتی گڕدار بوو ده‌چوو به‌ ئاسماندا؟.
له‌ دواییا زاینمان ئه‌و شه‌وه‌ دواسه‌نگه‌ری پێشمه‌رگه‌ له‌ شاخی حه‌سه‌ن به‌گ گیراوه‌ و كه‌وته‌ ده‌ست سوپای به‌عسه‌وه‌.
ڕژێم نا هه‌قی نه‌بوو ئاهه‌نگ بگێڕێت، سێ مانگ زیاتر هه‌موو هێزی خۆی به‌كارهێنا ئینجا توانی له‌و شه‌وه‌دا به‌رزاییه‌كانی شاخی حه‌سه‌ن به‌گ داگیر بكات، كه‌به‌كلیلی ناوچه‌كه‌ ده‌ناسرا له‌ ڕوی ستراتیجی و جوگرافیه‌وه‌.
به‌ڵام خۆشییه‌كه‌ له‌وه‌دا بوو له‌ داستانی رزگاری له‌ به‌هاری 1987، هێزی پێشمه‌رگه‌ به‌یه‌ك شه‌و هه‌موو ئه‌و شوێنانه‌ی له‌ دوژمن سه‌نده‌وه‌ كه‌ به‌ 100 ڕۆژ داگیری كردبوو.
ئه‌وشه‌وه‌ سایه‌قه‌و ساف و ساماڵ بوو، تا به‌یانی له‌بن نایلۆنه‌كه‌وه‌ ئه‌ستێره‌مان ژماردو له‌ سه‌رماندا هه‌ڵ له‌رزین و جنگڵماندا، كاتێ له‌ گه‌ڵ گزنگی خۆریشدا له‌ ژێر نایلۆنه‌كه‌ هاتینه‌ ده‌ره‌وه‌، دنیا هه‌موی به‌ستبووی، سه‌ر نایلۆنه‌كه‌و ده‌شت و ده‌ر هه‌موو زوقم بوو، ئه‌و دۆڵه‌ سه‌راپا وه‌ك كریستاڵ ئه‌بریسكایه‌وه‌ چاو له‌به‌ریا به‌ئاسته‌م هه‌ڵده‌هات.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

له‌ یادی 40 ساڵه‌ی شه‌هیدبوونی سیروان تاڵه‌بانی و هاوڕێكانیدا

ئاوات كۆكه‌یی شه‌هید سیروان تاڵه‌بانی شه‌هیدی سه‌ركرده‌ فه‌یسه‌ڵ ره‌شید حه‌مید ...