سەرەکی » دۆسێ » نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان: ره‌وشی‌ مرۆیی‌ سورییه‌كان ناله‌باره‌

وتوێژی‌ نێوان لایه‌نه‌ ناكۆكه‌كانیش بێ‌ ئه‌نجامه‌

نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان: ره‌وشی‌ مرۆیی‌ سورییه‌كان ناله‌باره‌

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ رۆژ له‌ دوای‌ رۆژ ره‌وشی‌ مرۆیی‌ دانیشتوانی‌ سوریا روو له‌ خراپبوون ده‌كات، دانوستانی‌ نێوان حكومه‌تی‌ سوریا و هێزه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی‌ ئه‌و وڵاته‌ش به‌بێ‌ ئه‌نجام كۆتاییان دێت به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ رێگه‌چاره‌یه‌كی‌ دروست بۆ ئه‌و دۆخه‌ ناله‌باره‌ی‌ وڵاته‌كه‌ی‌ پێدا تێپه‌ڕده‌بێت بدۆزرێته‌وه‌.
له‌م ماوه‌یه‌ی‌ دواییدا كارروانێك یارمه‌تی‌ و كۆمه‌كی‌ خۆراكی‌ هاوبه‌شی‌ نێوان نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان و مانگی‌ سوری‌ سوریا گه‌یه‌ندرایه‌ نزیكه‌ی‌ 40 هه‌زار كه‌س له‌ ناوچه‌ی‌ غۆته‌ی‌ خۆرهه‌ڵات كه‌ له‌لایه‌ن هێزه‌ حكومییه‌كانه‌وه‌ له‌ نزیك دیمه‌شق گه‌مارۆدراوه‌، ئه‌وه‌ش به‌ یه‌كه‌م كاروانی‌ له‌و جۆره‌ داده‌نرێت كه‌ له‌ مانگی‌ ئه‌یلوله‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نرێته‌وه‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ی‌ ژماره‌ی‌ دانیشتوانه‌كه‌ی‌ نزیكه‌ی‌ 400 هه‌زار كه‌س ده‌بن و له‌ دۆخێكی‌ مرۆیی‌ زۆر ناله‌باردا ژیان به‌سه‌رده‌به‌ن.
ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدایه‌ كه‌ مارك لۆكۆك بریكاری‌ سكرتێری‌ گشتی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان بۆ كاروباریی‌ مرۆیی‌ راگه‌یاندبوو كه‌ 6 ملیۆن و 300 هه‌زار كه‌س له‌نێوخۆی‌ سوریا پێویستیان به‌ یارمه‌تی‌ مرۆییه‌ و له‌و باره‌یه‌وه‌ رووبه‌ڕووی‌ مه‌ترسییه‌كی‌ سامناك ده‌بنه‌وه‌.
له‌سایه‌ی‌ كه‌میی‌ مه‌وادی‌ خۆراكی‌ و پزیشكی‌ غۆته‌ی‌ خۆرهه‌ڵات كه‌ حاڵه‌تێكی‌ به‌دخۆراكی‌ توندی‌ له‌نێوان منداڵاندا دروست كردووه‌، خولی‌ حه‌وته‌می‌ وتوێژه‌كانی‌ نێوان حكومه‌تی‌ سوریا و لایه‌نه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان كه‌ ته‌وه‌ریی‌ سه‌ره‌كیان گفتوگۆكردن بوو له‌سه‌ر دۆخی‌ مرۆیی‌ له‌ ناوچه‌ گه‌مارۆدراوه‌كان، كاریگه‌ریی‌ ئه‌وتۆیان له‌سه‌ر ژیانی‌ دانیشتوان نه‌بووه‌.
لیندا تۆم وته‌بێژی‌ نوسینگه‌ی‌ هه‌ماهه‌نگای‌ كاروباره‌ مرۆییه‌كانی‌ سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان به‌ ئاژانسی‌ (فرانس پرێس)ی‌ راگه‌یاندبوو»چوینه‌ غۆته‌ی‌ خۆرهه‌ڵات و كاروانێكی‌ یارمه‌تیمان گه‌یانده‌ ناوچه‌كه‌ كه‌ به‌شی‌ 40 هه‌زار كه‌س ده‌كات».
مونا كوردی‌ وته‌بێژی‌ مانگی‌ سوری‌ سوریاش لای‌ خۆیه‌وه‌ به‌ هه‌مان ئاژانسی‌ راگه‌یاندبوو»49 بارهه‌ڵگر كه‌ مه‌وادی‌ خۆراكی‌ و مه‌وادی‌ پزیشكیان هه‌ڵگرتبوو گه‌یه‌نرانه‌ ناوچه‌كه‌ و به‌سه‌ر دانیشتوانی‌ سقبا و كفربه‌تنادا دابه‌ش ده‌كرێن».
وه‌ك ته‌مام محرز به‌ڕێوه‌به‌ری‌ پرۆسه‌ مرۆییه‌كانی‌ ناوچه‌كه‌ رایگه‌یاندبوو»كفربه‌تنا له‌چه‌ند شار و شارۆچكه‌یه‌ك پێكدێت كه‌ له‌نێوانیاندا حموریه‌ و عه‌ین و ترما و جسره‌ینه‌».
نه‌هامه‌تییه‌كی‌ راسته‌قینه‌ له‌ غۆته‌
زۆرێك له‌  دانیشتوانی‌ غۆته‌ی‌ خۆرهه‌ڵات وه‌ك ئاژانسی‌ (فرانس پرێس) ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات، به‌هۆی‌ كه‌می‌ مه‌واده‌ خۆراكییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانه‌وه‌ له‌ نه‌هامه‌تییه‌كی‌ راسته‌قینه‌دا ده‌ژین و كاروانی‌ كۆمه‌ك و یارمه‌تییه‌كان ناگه‌یه‌نرێنه‌ غۆته‌ی‌ خۆرهه‌ڵات تا ره‌زامه‌ندی‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ سوریا وه‌رنه‌گیرێت.
له‌ مانگی‌ ئه‌یلولی‌ رابردووه‌وه‌ یه‌كه‌م كاروانی‌ یارمه‌تی‌ خۆراكی‌ گه‌یه‌ندرایه‌ ناوچه‌كانی‌ غۆته‌ی‌ خۆرهه‌ڵات كه‌ دانیشتوانه‌كه‌ی‌ نزیكه‌ی‌ 400 هه‌زار كه‌س ده‌بن، ئه‌وه‌ش دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌م چه‌ند هه‌فته‌یه‌ی‌ رابردوودا ره‌وشی‌ مرۆیی‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ به‌ ته‌واوه‌تی‌ رووی‌ له‌ خراپبوون كرد.
  به‌پێی‌ ئامارێكی‌ رێكخراوی‌ كاروباریی‌ منداڵانی‌ سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان (یۆنسێف)، زیاتر له‌ 1100 منداڵ له‌ غۆته‌ی‌ خۆرهه‌ڵات رووبه‌ڕووی‌ به‌دخۆراكییه‌كی‌ توند بونه‌ته‌وه‌.
وته‌بێژی‌ رێكخراوه‌كه‌ به‌ (فرانس پرێس)ی‌ راگه‌یاندبوو»232 منداڵ له‌ حاڵتێكی‌ زۆر خراپی‌ به‌دخۆراكیدان، و پێویستیان به‌ فریاگوزارییه‌كی‌ پزیشكی‌ به‌په‌له‌ هه‌یه‌ تا گیان له‌ده‌ست نه‌ده‌ن، 828 منداڵی‌ تر ئاستی‌ به‌دخۆراكییه‌كه‌یان توند و مامناوه‌نده‌، 1589 منداڵی‌ تریش هه‌ڕه‌شه‌ی‌ به‌دخۆراكییان له‌سه‌ره‌».
له‌م ماوه‌یه‌ی‌ دواییدا دوو منداڵی‌ ساوا به‌هۆی‌ به‌دخۆراكییه‌وه‌ گیانیان له‌ده‌ستدا كه‌ یه‌كێكیان سه‌حه‌ر زفده‌ع (ته‌مه‌نی‌ 34 رۆژ) بوو، پاش ئه‌وه‌ وێنه‌گه‌یشی‌ له‌لایه‌ن میدیاكانه‌وه‌ بڵاوكرایه‌وه‌، له‌ ناوچه‌ جیاجیاكانی‌ جیهان ده‌نگیدایه‌وه‌.
سه‌حه‌ر كه‌ تاقانه‌ی‌ دایك و باوكی‌ بوو، به‌ جه‌سته‌یه‌كی‌ لاوازه‌ كه‌ ئێسكه‌كانی‌ ده‌ركه‌وتووه‌ و روخسارێكی‌ په‌شۆكاوی‌ هه‌یه‌ و به‌ قورسی‌ هه‌ناسه‌ی‌ پێده‌درێت ته‌نانه‌ت ناتوانێت بگرێت، جیهانی‌ هه‌ژاند. به‌ر له‌وه‌ی‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ حه‌موریه‌ گیان له‌ده‌ست بدات كێشی‌ نه‌ده‌گه‌یشته‌ دوو كیلۆگرام.
حكومه‌تی‌ سوریا له‌ ساڵی‌ 2013وه‌ گه‌مارۆیه‌كی‌ توندی‌ به‌سه‌ر غۆته‌ی‌ خۆرهه‌ڵاتدا سه‌پاندووه‌ و هه‌ندێك جاریش له‌پاش چه‌ند مانگێك یارمه‌تی‌ مرۆیی‌ پێگه‌یشتووه‌، ئه‌وه‌ش وای‌ له‌ دانیشتوانی‌ ناوچه‌كه‌ كردووه‌، شێوازیی‌ نوێ‌ بۆ مانه‌وه‌ له‌ ژیان و پڕكردنه‌وه‌ی‌ پێداویستییه‌كانیان دابهێنن.
غۆته‌ی‌ خۆرهه‌ڵات یه‌كێك له‌و چوار ناوچه‌ی‌ له‌ سوریادا له‌ مانگی‌ ئایاری‌ رابردووه‌وه‌ له‌ چوارچێوه‌ی‌ وتوێژه‌كانی‌ ئه‌ستانه‌ كه‌ به‌ چاودێری‌ روسیا و ئێران و توركیا به‌ڕێوه‌ده‌چێت، ئاگربه‌ستیان تێدا راگه‌یه‌ندراوه‌.
وتوێژه‌كانی‌ نێوان حكومه‌تی‌ سوریا و لایه‌نه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان
 له‌ هه‌فته‌ی‌ رابردوودا گه‌ڕێكی‌ نوێی‌ وتوێژه‌كانی‌ ئه‌ستانه‌ ده‌ستیپێكرد، ئه‌و وتوێژانه‌ش وه‌ك وه‌زاره‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ كازاخستان ئاماژه‌ی‌ پێكردبوو، ته‌نیا دوو رۆژ ده‌خایه‌نێت و به‌شێوه‌یه‌كی‌ داخراو له‌نێوان نوێنه‌رانی‌ حكومه‌تی‌ سوریا و لایه‌نه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كاندا به‌ڕێوه‌ده‌چێت.
رێكه‌وتنی‌ پێشووی‌ ئاگربه‌ست له‌نێوان حكومه‌ت و ئۆپۆزسیۆن كه‌ له‌ مانگی‌ ته‌مموزی‌ رابردوودا له‌ غۆته‌ی‌ خۆرهه‌ڵات چووه‌ بواری‌ جێبه‌جێكردنه‌وه‌، بووه‌ مایه‌ی‌ راوه‌ستانی‌ شه‌ڕوپێكدادانه‌كان و بۆردومانه‌ تونده‌كانی‌ سه‌ر ناوچه‌كه‌ كه‌ به‌رده‌وام خه‌ڵكێكی‌ زۆری‌ ده‌كرده‌ قوربانی‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ هێوربوونه‌وه‌ی‌ ره‌وشه‌كه‌ له‌و ناوچه‌یه‌، رێكاریی‌ گه‌یاندنی‌ یارمه‌تی‌ و هاوكارییه‌ مرۆییه‌كان بۆ ناوچه‌ گه‌مارۆدراوه‌كان باش نه‌بووه‌، هه‌رچه‌نده‌ گه‌یاندنی‌ ئه‌و هاوكاریانه‌ به‌ بڕگه‌یه‌كی‌ سه‌ره‌كی‌ رێكه‌وتنی‌ هێوركردنه‌وه‌ی‌ دۆخه‌كه‌ داده‌نرێت.
له‌ ساڵی‌ 2015وه‌، زۆرێك له‌و ناوچانه‌ی‌ له‌لایه‌ن ئۆپۆزسیۆنه‌وه‌ ده‌ستییان به‌سه‌رداگیراوه‌، له‌نێوانیاندا شارۆچكه‌كانی‌ ریفی‌ دیمه‌شق، پرۆسه‌ی‌ چۆڵكردنیان به‌خۆوه‌ بینیوه‌ كه‌ ده‌یان هه‌زار مه‌ده‌نی‌ و چه‌كداریی‌ گرتووه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌ش له‌ زۆر كاتدا له‌پاش توندبوونی‌ هه‌ڵمه‌ته‌ سه‌ربازییه‌كان یان گه‌مارۆ خنكێنه‌ره‌كان رووده‌ده‌ن.
حكومه‌تی‌ سوریا پرۆسه‌ی‌ چۆڵكردنی‌ ئه‌و ناوچانه‌ به‌ «پێكهاتنه‌وه‌ی‌ نیشتمانی‌» ناوده‌بات، به‌ڵام لایه‌نه‌كانی‌ ئۆپۆزسیۆن به‌ «راگواستنی‌ زۆره‌ملێ‌» ناوی‌ ده‌به‌ن و حكومه‌تی‌ سوریاش به‌ هه‌وڵدان بۆ «گۆڕینی‌ دیموگرافی‌» ولاته‌كه‌ تۆمه‌تبار ده‌كه‌ن.
هه‌ر سه‌باره‌ت به‌ وتوێژه‌كانی‌ نێوان حكومه‌تی‌ سوریا و ئۆپۆزسیۆنی‌ سوریا، به‌رپرسانی‌ ئۆپۆزسیۆن رایانگه‌یاندووه‌، كۆنگره‌ی‌ لایه‌نه‌ سورییه‌كان كه‌ بڕیاره‌ له‌ 18ی‌ ئه‌م مانگه‌دا به‌ چاودێری‌ روسیا له‌ سوچی‌ سازبكرێت ره‌تده‌كه‌نه‌وه‌ و پێداگری‌ ده‌كه‌ن له‌وه‌ی‌ كه‌ ده‌بێت وتوێژه‌كانی‌ ئاشاتی‌ به‌ چاودێری‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان بێت له‌ جنێڤ.
روسیا كه‌ بۆ دوو ساڵ ده‌چێت به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌هێز ده‌ستی‌ له‌ كاروباری‌ سوریا وه‌ردات بۆ پشتیوانی‌ له‌ سه‌رۆك به‌شار ئه‌سه‌د راگه‌یاندووه‌، ئه‌ركی‌ گرنگی‌ كۆنگره‌كه‌ی‌ سوچی‌، ده‌ستكردنه‌ به‌ چاكسازییه‌ ده‌ستورییه‌كان له‌ سوریا.
محه‌مه‌د عه‌لوش ئه‌ندامی‌ ده‌سته‌ی‌ باڵای‌ دانوستانه‌كان و به‌رپرسی‌ ده‌ركه‌وتووی‌ گروپی‌ (جیش الاسلام)ی‌ ئۆپۆزسیۆن، به‌ ئاژانسی‌ رۆیته‌رزی‌ راگه‌یاندبوو»شۆڕش ئه‌و كۆنگره‌یه‌ ره‌تده‌كاته‌وه‌، چونكه‌ له‌نێوان رژێم و رژێمدایه‌».
به‌ وته‌ی‌ عه‌لوش»ده‌سته‌ باڵا به‌لایه‌وه‌ سه‌یر بووه‌ كه‌ ناوی‌ له‌ لیستی‌ ئه‌و لایه‌نانه‌دا هاتووه‌ كه‌ بۆ كۆنگره‌كه‌ بانگهێتكراون، بۆیه‌ به‌یاننامه‌یه‌ك له‌و باره‌یه‌وه‌ له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی‌ تردا ده‌رده‌كات و هه‌ڵوێستی‌ خۆی‌ بۆ ره‌تكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و كۆنگره‌یه‌ راده‌گه‌یه‌نێت».
ئیئتیلافی‌ نیشتمانی‌ ئۆپۆزسیۆنی‌ سوریا كه‌ باره‌گاكه‌ی‌ له‌ توركیا ده‌ڵێت»كۆنگره‌كه‌ی‌ سوچی‌ بۆ بازدانه‌ به‌سه‌ر خواستی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ بۆ گواستنه‌وه‌ی‌ سیاسی‌ له‌ سوریا و بۆ لادانه‌ له‌و رێڕه‌وی‌ سیاسییه‌ شیاوه‌ی‌ كه‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان ده‌یه‌وێت له‌ جنێڤ بۆ سوریای‌ دیاریی‌ بكات.
ئه‌حمه‌د ره‌مه‌زان وته‌بێژی‌ ئیئتیلافه‌كه‌ به‌ رۆیته‌رزی‌ راگه‌یاندبوو» له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ چوارچێوه‌ی‌ جنێڤ یان به‌بێ‌ چاودێری‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، ئه‌وان به‌شداریی‌ له‌ هیچ دانوستانێكدا ناكه‌ن له‌گه‌ڵ حكومه‌تی‌ سوریا».
قبوڵكردن و ره‌تكردنه‌وه‌ی‌ ئۆپۆزسییۆنی‌ سوریا بۆ دانوستان له‌گه‌ڵ نوێنه‌رانی‌ حكومه‌تی‌ دیمه‌شق له‌كاتێكدا هێزه‌كانی‌ سه‌ر به‌ به‌شار ئه‌سه‌د زۆرێك له‌و ناوچانه‌ له‌ خۆرهه‌ڵات و باشووری‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ وڵاته‌كه‌ له‌ چنگ چه‌كداره‌ توندڕه‌وه‌كان رزگار ده‌كه‌ن و رووبه‌ری‌ هه‌ژمونی‌ سه‌ربازیی‌ خۆیان له‌ وڵاتدا فراوان ده‌كه‌ن، وێڕای‌ كه‌ڵه‌كه‌بوونی‌ قه‌یرانه‌ مرۆییه‌كان له‌و ناوچانه‌ی‌ تاوه‌كو ئێستا له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی‌ لایه‌نه‌ چه‌كداره‌كاندا ماونه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌ژێر ناوی‌ جیاجیادا له‌ژێر چه‌تری‌ ئۆپۆزسیۆنی‌ سوریادا خۆیان ده‌ناسێنن.
print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

شیكاری سەربازیی: كەركوك‌ و ئەوەی دەتوانرا رزگار بكرێ

پەیڤێک ماوەیەکی زۆرە قسەوباسی بێ مانا و ناڕەوا لە بارەی ...