سەرەکی » کەلتوور » تۆفیق وەهبی پیاوێک لە زانستپەڕە 13

تۆفیق وەهبی پیاوێک لە زانست

ساڵح بێچار

لە مێژووی سیاسی و فەرهەنگیی کورددا، کەم نین ئەو ناوانەی لەسەر ئاستی قسە و تیۆریی تێکۆشەر و خەباتکەر بوون، وەلێ کە کار گەیشتووەتە سەر ڕوبەڕووبوونەوە و هەڵوێست وەرگرتن لە بەرامبەر مەسەلەیەکی چارەنووسساز و یەکلاکەرەوەدا، لە ترسی مردن و لەدەستدانی پلە و پایە و مشتێ پارەدا هەر زوو ژێوان بوونەتەوە و بە سەد و هەشتا پلە بایانداوەتەوە و کەوتوونەتە سازش و خۆ بە کەم و هیچ گرتوو.
بەڵام کاتێک بەچاوی سەرنج و ویژدانەوە لە ژیانی تایبەتیی و سیاسیی و فەرهەنگیی زانای گەورەی کورد مامۆستا تۆفیق وەهبی دەڕوانیت، تەواو پێچەوانەی ئەو نموونەیەی سەرەدە دەبینیت.. بۆ نموونە وەک خۆی لە کتێبی «سەدەیەک خەبات لە پێناو زمانی کوردیدا» دەیگێڕێتەوە، لە سەردەمی دەسەڵاتی ئینگلیز لە عێراقدا و و دوای دروستکردنی دەوڵەتی عێراق، لە کاتێکدا مامۆستا وەهبی سەرگەرمی دانانی بنچینە -دەستور- ی زمانی کوردیی بووە، « وه‌زاره‌تی مه‌عاریفی عیراق، به‌ نامه‌یه‌كی ڕه‌سمی داوای نووسینی قه‌واعیدێكی زمانی كوردیی لێ كردم، بۆ ئه‌وه‌ كه‌ له‌ كوردیدا بخوێنرێ. ئه‌مه‌ ساڵی [1923]. له‌گه‌ڵ نامه‌ ڕه‌سمییه‌كه‌یدا كه‌ وه‌زاره‌تی مه‌عاریف ناردبووی، گرامێرێكی ئینگلیزیشیان ناردبوو بۆم كه‌ په‌یڕه‌وی بكه‌م له‌ نووسینی گرامێره‌كه‌مدا، به‌ڵام من له‌ ئه‌ندێشه‌ی نووسینی ده‌نگه‌كاندا بووم، ئه‌و ئه‌ندێشه‌یه‌ به‌ ڕاستی داگیری كردبووم…. … من له‌سه‌ر گرامێره‌كه‌ ڕۆیشتم وه‌ هه‌موو ساڵێ نیشانه‌كانم ئه‌گۆڕی بۆ ته‌جروبه‌. له‌ ساڵی 1926دا حكوومه‌تی عیراق بیستی كه‌ من ئه‌م ئیشه‌ ئه‌كه‌م. حكوومه‌تی عیراق نووسیی بۆ هه‌موو كوردستان، بۆ هه‌موو ڕۆشنبیرێكی كورد كه‌ له‌ به‌غدا و له‌ وڵاتی عه‌ره‌بیشدا بوون، كه‌ تۆفیق وه‌هبی ئیشاره‌تی داناوه‌ له‌سه‌ر حرووفی قورئان و ئه‌مه‌ كفره‌ و به‌ كفریان ئیعتیبار ئه‌كرد. له‌به‌ر ئه‌وه‌ باوكی ئه‌و مناڵانه‌ی كه‌ ئه‌م كفره‌ی ئه‌خوێنده‌وه‌ له‌ مه‌دره‌سه‌كانا، عه‌جه‌با ڕه‌ئییان چییه‌؟ ده‌وام بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌مه‌؟
ئێمه‌شیان بانگ كرد، چه‌ند جارێك كۆمیته‌مان دروست كرد. جارێكیان ڕه‌ئیسی وزه‌را خۆی حازر بوو وه‌ من هه‌ر ئیصرارم كرد، ته‌قریرێكی ئه‌م ئیجتیماعاته‌ ئێسته‌ له‌لامه‌، فۆتۆكۆپیه‌كه‌ی له‌لامه‌، له‌ مزه‌كه‌راتی مدیری مه‌عاریفی عیراقی ئه‌وسا كه‌ ناوی «ساگع ئه‌لحوصه‌ری» بوو، عه‌ره‌بێك بوو، بیتته‌بع ئه‌و به‌ لای خۆیا دائه‌تاشێ. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شا ئه‌گه‌ر ئێوه‌ بیخوێننه‌وه‌، ئه‌بینن كه‌ كابرا ڕقی له‌ ئێمه‌یه‌، هه‌رچه‌ن ئه‌ڵێ بۆ چاكیی ئێوه‌ من ئه‌مه‌وێ، ئه‌م ئیشاره‌تانه‌ نووسینه‌كه‌تان سست ئه‌كا، چاك نییه‌ بۆ ئێوه‌، درۆی ئه‌كرد، ئه‌مه‌ كفره‌ له‌ قورئانا، درۆی ئه‌كرد. حه‌تتا ڕۆژێ چوومه‌ سه‌ری به‌ جلی عه‌سكه‌رییه‌وه‌ من لێفتنانت كه‌ڵه‌نێل بووم ئه‌و وه‌خته‌، به‌ جلی عه‌سكه‌ری و چزمه‌ و هه‌ڵڵا هه‌ڵڵاوه‌، به‌ سواری چوومه‌ دائیره‌كه‌ی، دابه‌زیم، چوومه‌ سه‌ری، چوومه‌ ژووره‌كه‌ی؛ گوتم: تۆ ئه‌ڵێی من كفرم كردووه‌، چونكی ئیشاره‌تم داناوه‌ له‌سه‌ر قورئان، من موسڵمانم، ئیعتیقادم به‌ ئیسلامییه‌ت هه‌یه‌، به‌ قورئانی كه‌ریم هه‌یه‌، وه‌ لاكین ئیعتیقادم به‌ قورئانێكی وا نابێ كه‌ مانیعی خۆندنی من بێ. ئه‌گه‌ر تۆ وای ئه‌زانی، من قورئانه‌كان كۆ ئه‌كه‌مه‌وه‌، ئه‌یخه‌مه‌ سه‌ر حوشتره‌كان، ئه‌یاننێرمه‌وه‌ بۆ حیجاز. له‌ دائیره‌ی ڕه‌سمی پێم وت، هاتمه‌ ده‌ره‌وه‌، ئه‌نووسێ خۆی، ئه‌ڵێ: «هاته‌ سه‌رم، زۆر تووڕه‌ بوو» ، ئه‌م باسه‌ ناڵێ، به‌ڵام ئه‌ڵێ «زۆر به‌ حیدده‌ت قسه‌ی ئه‌كرد».
مابه‌ینمان تێك چوو، من كه‌ موته‌عه‌هیدی حكوومه‌ت بووم گرامێریان بۆ بكه‌م، ده‌رچووم لێی، مه‌لایه‌كیان بانگ كرد، وتیان وه‌ره‌ بینووسه‌وه‌، دووسه‌د ڕووپیه‌یان دایێ، مه‌لاكه‌ شتێكی نووسی موخته‌صه‌ری صه‌رف و نه‌حوی كوردی ناوی نا ئه‌وه‌. «مه‌لا سدقیی كابان» ، شتێكی وایه‌ ناوی.».
دوای ڕاپەڕین و بەتایبەت پاش ڕووخانی ڕژێمی بەعسی سەدامی، ئەرکی لەپێشینەی حکوومەت و وەزارەتی ڕۆشنبیری و سەرجەم دامودەزگا ڕووناکبیریی و فەرهەنگییەکانی هەرێمی کوردستان بوو، ئاوڕێکی شایستە لە هەوڵ و بەرهەم و نووسین و تەنانەت مەزاری سادە و ساکاری زانای گەورەی کورد مامۆستا تۆفیق وەهبی بدرێتەوە و زانکۆ و سەنتەر و شەقام بەناویەوە بکرێتەوە و کەمێک پاداشتی ماندووبوون و قوربانییەکانی ئەو بلیمەتە بدرێتەوە.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

زیندان و پێشمه‌رگایه‌تی له‌ كتێبی رستێك میروو دا

رانانی‌: خالد كاوێس قادر (جه‌نگاوه‌ره‌كان بۆگوڵ ده‌جه‌نگن، بێئه‌وه‌ی‌ فریای‌ بۆنكردنی‌ ...