سەرەکی » ئابووری » ئایا یۆرۆ توانی كێبڕكێی دۆلار بكات؟

دراوی 400 ملیــۆن كــەس

ئایا یۆرۆ توانی كێبڕكێی دۆلار بكات؟

تا كۆتایی ساڵی 2018، ژمارەی ئەندامانی یەكێتیی ئەوروپا گەیشتە 28 دەوڵەت، لەكاتێكدا ژمارەی ئەندامانی شنگن 26 دەوڵەتە جگە لە بریتانیاو ئیرلەندە، 19 دەوڵەتیش بە دراوی یەكگرتووی ئەوروپا یۆرۆ مامەڵە دەكەن، ئەو ژمارەیە بە زیادكردنی هەریەك لە ڤاتیكان و مۆناكۆ و كۆسۆڤۆ و هیتریش زیاد دەكات، تا ئێستا نزیكەی 400 ملیۆن كەسی ئەو دەوڵەتانەی دراوەكەیان یۆرۆیە مامەڵەی پێوەدەكەن، هەروەها 17 دەوڵەتیش دراوی نیشتمانی خۆیانیان بە یۆرۆوە گرێداوە.

لە كانونی دووەمی 1999
لە رووی ئابوورییەوە، تیۆری رۆبێرت ماندل (Robert Mundell) ئابووریناسی ئەمریكا كە بە «ناوچەی دراوی نمونەیی» ناسراوە، كە بۆ یەكەمین جار لە سەرەتای حەفتاكانی سەدەی رابردوو لە كۆنگرەیەكی ئابووری كە لە مەدریدی ئیسپانیا بەڕێوەچوو پێشكەشی كرد، ئەوە سازدانێكی تیۆری بوو كە دواتر دراوی یەكگرتووی ئەوروپای لەسەر بونیات نرا، لە ساڵی 1999 ماندل بەهۆی ئەو تیۆرەیەوە خەڵاتی نۆبڵی وەرگرت، كە هاوكاتی دەستپێكی ئەو دراوە نوێیە بوو، بەهۆیەوە نازناوی باوكی یۆرۆی وەرگرت.
لە رووی مێژووییەوە، دراوی یۆرۆ بە رەسمی لە كانونی دووەمی 1999 بە یازدە دەوڵەت دەستی پێكرد، ئامادەسازی بۆ سەرەتای مامەڵە پێوەكردنی سێ ساڵی گەرەك بوو، نرخی كاڵا وشمەك لە بازاڕی ئەو یازدە دەوڵەتە بە یۆرۆ و دروای نیشتمانی ئەو دەوڵەتانە دەنوسران، لە سەرەتای 2002، یۆرۆ وەك دراوێكی یەكگرتوو خرایە بازاڕی ئەو دەوڵەتانەوەو هاوكاتیش دراوە نیشتمانییەكانیان لە بازاڕ كشاندەوە.

قەیرانی دەوڵەتانی
بەراز PIGS
بێگومان هاوكاتی خستنەبازاڕی یۆرۆ وەك دراوێكی یەكگرتووی ئەوروپا چەندین پرسیاری لەگەڵ خۆی وروژاند، ئایا لە دایكبوونی یۆرۆ كۆتایی بە هەژموونی دۆلار دەهێنێت، ئەم دراوە كێبڕكێی دۆلار دەكات و بەسەریدا زاڵ دەبێت؟، ئەوكات چەندین توێژینەوەو وتار و پێشبینی لەوبارەوە خرانە بەر باس، بەتایبەتیش لە ساڵانی یەكەمی خستنەڕووی ئەو دراوە نوێیەدا.
بەڵام هەر كە ئەوروپا دوای قەیرانی دارایی و ئابووریی جیهانی ساڵی 2008، دووچاری قەیرانی ئەوەی ناونرا قەیرانی دەوڵەتانی بەراز PIGS، كە كورتكراوەی پیتی یەكەمی هەر یەك لە پورتوگال و ئیتالیا و یۆنان و ئیسپانیایە دواتر بوو PIIGS بە زیادكردنی ئیرلەندا بۆ ئەو دەوڵەتانە، لە ماوەی نێوان 2009 – 2012، ئەم قەیرانە هەموو ئەو گفتوگۆ و گەشبینییەی سەبارەت بەوەی كە یۆرۆ عەرشی دۆلار دەهەژێنێت هەبوو، راگرت. دەوڵەتە گەورەكاننی ناوچەی یۆرۆ خۆیان لە تەنگژەیەكی گەورەدا بینییەوە، ناچار بوون هەنگاو بۆ رزگاركردنی دەوڵەتانی قەیراناوی بنێن.
ئەوەی لەكاتی قەیرانەكەدا روون بووەوە، ئەو دەوڵەتانەی دووجاری قەیران بوو بوون نەیان دەتوانی ئامرازەكانی سیاسەتی نەختی بەكاربهێنن، بەحوكمی ئەو كۆتوبەندەی دراوی یەكگرتووی بۆی دانابوون، هەروەها قەرزی زۆرێكی دەوڵەتانی ئەندامی یۆرۆ ئەو رێژە دیاریكراوەی تێپەڕاند كە رێككەوتنی چوونە نێو ناوچەی دراوی یەكگرتوو دیاری كردبوو، بەوەی كە نابێت رێژەی قەرزی دەوڵەتی ئەندام (60%)ی قەبارەی كۆی بەرهەمی ناوخۆیی تێپەڕێنێت، كورتهێنانی بودجەی گشتی زۆرێكی دەوڵەتانی ئەندام (3%)ی تێپەڕاند، ئەو رێژەیەیە كە بۆ كورتهێنانی ساڵانەی بودجەی گشتیی دەوڵەتی ئەندام دیاری كراوە.

بەرهەمی نوێی دیجیتاڵی
ئەنجامەكە روونە، دوای بیست ساڵ لە دەستپێكی دراوی یەكگرتووی ئەوروپا، هێشتا بە چەند قۆناغێك لە دوای دۆلارەوەیە، هێشتا دراوی ئەمریكا تا كۆتایی ساڵی رابردوو، (62,5%)ی كۆی یەدەكی بانكە ناوەندییەكانی جیهان پێكدێنێت، لە بەرامبەر بە (20,4%)ی یۆرۆ و (4,8%)ی یەنی ژاپۆنی و نزیكەی ئەوەندەش بۆ جونەیهی ئستەرلینی.
لەگەڵ ئەوەی 17 دەوڵەت دراوی نیشتمانییان بە یۆرۆوە گرێداوە، كە زۆربەیان دەوڵەتی ئەفریقین، كە پێشتر كۆنۆلۆنیالی ئەوروپا بوون، 13 دەوڵەت دراوی نیشتمانییان بە دۆلاروە گرێداوە، بەڵام قەبارەی بازرگانیی جیهانی بە دۆلار قەبارەكەی بە چەند ئاستێك لە یۆرۆ گەورەترە، لە پێش هەموویانەوە نەوت كە بە دۆلار نرخێندراوە نەك بە یۆرۆ، هەروەها دەوڵەتێكی وەك چین كە دووەم گەورە دەوڵەتی ئابوورییە لە دوای ئەمریكا، دراوەكەی بە دۆلارەوە گرێداوە نەك یۆرۆ.
ئەوەی پشتیوانی هەژمونی دۆلار دەكات بەسەر دراوە جیهانییەكانی تردا، وایكردوە هیچ ترسێكیان لە هیچ دراوێكی تر نەبێت لەوەی كێبڕكێیان بكات و شوێنیان پێ لەق بكات، جۆری ئابووریی ئەمریكایە، یان سەردەمی نوێی ئابوورییە، ئابووریی ئەمریكا سەركردایەتی ئابووریی دیجیتاڵی دەكات، كە بە دوورایی گەورەی تیشك پێش هەموو ئابوورییەكانی تری جیهان كەوتوە. گوگڵ و یاهو و ئەپڵ و ئەمازۆن و فەیسبوك و تویتەر و هیتریش، هەموو كۆمپانیای ئەمریكایین، لەبەرامبەردا ئەوروپا زۆر هەژارە لە بوونی ئەم جۆرە بەرهەم نوێیە دیجیتاڵییە، كە هەڵسەنگاندنی كۆمپانیا ئەمریكییەكان بە چەندین قۆناغ لە پێش كۆمپانیا تەقلیدییە جیهانییەكانەوەن.

نەیتوانی كێبڕكێی دۆلار بكات
بە كورتی، یۆرۆ، لە دوای بیست ساڵ لە دەستپێكردنی رەسمی وەك دراوی یەكگرتووی ئەوروپا، نەیتوانی هیچ تەحەدایەكی دۆلاری بكات، تەنانەت لەگەڵ ئەوەی چەند دەوڵەتێك یان كۆمپانیایەك كە یۆرۆیان لە بازرگانییدا بەكارهێناوە، یان كاغەزی قەرزیان بە بەهای یۆرۆ دەرچواندوە، هەموو ئەوانە جگە لە فراوانكردنی ئەگەرەكانی بەردەستیان هیچی تر نین، ئەوەی روونە، ئەوەیە كە یۆرۆ نەیتوانی كێبڕكێی دۆلار بكات یان شوێن پێی لەق بكات. ئەگەر ئەگەم حاڵی یۆرۆ بێت ئەوا بۆ دراوەكانی تر كە ئێستا هەندێك لەملا و لەولا باس لەوە دەكەن كە دەتوانن دۆلار بخەن، جگە لە دروشمی سیاسیی بەتاڵ، هیچی تر نییە.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

وێستگه‌ی كارۆئاوی دوكان..

وێستگه‌ی كارۆئاوی دوكان به‌ده‌ست كه‌می فه‌رمانبه‌ره‌وه‌ ده‌ناڵێنێت وێستگه‌ی كارۆئاوی دوكان ...