سەرەکی » راپۆرت » میدیاكارو ئەكادیمیستەكان رەوتی 28 ساڵی تــــەمەنی كوردستانی نوێ هەڵدەسەنگێنن

لە گەڵ گەشەو پشێویی میدیایی و گێژاوی قەیرانی داراییدا

میدیاكارو ئەكادیمیستەكان رەوتی 28 ساڵی تــــەمەنی كوردستانی نوێ هەڵدەسەنگێنن

بێگومان ڕۆژنامەی كوردستانی نوێ مێژوویەكی پڕشنگداری هەیە لەنێو میدیای كوردیدا، بەتایبەت میدیای نوسراو یاخود كاغەز، لەدوای ڕاپەڕینە مەزنەكەی ساڵی 1991 وەكو یەكەمین ڕۆژنامەی كوردی لە 12/1/1992 دەستی بە بڵاوكردنەوە كرد، سەڕەڕای كۆمەڵێك ئاستەنگی و بەربەست و تێپەڕاندنی چەندین لەمپەڕ توانی بەردەوام بێت و لە ئێستادا مۆمی 28 ساڵەی دادەگیرسێنێت.
*دەتانەوێت چی لەسەر یەكەمین رۆژنامەی كوردی بڵێن كە ژمارە (0)ی لەساڵی 1992 بڵاوكراوەتەوە؟
د. ئاراز رەمەزان، شارەزا لەبواری میدیا‌و مامۆستای زانكۆ
دیارە دەركردنی رۆژنامەی كوردستانی نوێ لە سەردەمێكی وەكو ساڵی 1992دا بەتایبەت لە دوای راپەڕینە مەزنەكەی بەهاری 1991و دوای ئەو كۆڕەوەی كە بەسەر كورددا هات، دەركردنی رۆژنامەیەكی لەم شێوازە كە بەشێكە لە شوناسی سیاسی و میدیای سیاسی لەساڵی 1992 دەرچووە، بۆ كورد دەستپێكی قۆناغێكی نوێی میدیای كاغەزیی و چاپەمەنیی بووە، هەروەها سەروەرییە بۆ حزبێكی سیاسی وەكو یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، كە توانییویەتی لەو كاتەدا گرنگی بە لایەنی رۆشنگەریی و میدیا یان میدیای چاپەمەنی بدات، سەڕەرای پیرۆزبایم لە ستافی كوردستانی نوێ، كە بۆ هەموومان قوتابخانەیەكی گرنگ بووە لە كاری میدیاییدا، من خۆم یەكێك بووم لەوانەی كە ئەزموونێكی باشم لە رۆژنامەی كوردستانی نوێ-وە وەرگرتووە بە هاوكاریی ئەو ستافە ئازیزەی كە لەوێ كار دەكەن، جگە لەوەی كوردستانی نوێ شوناسێكی گرنگی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانە، توانیوویەتی قوتابخانەیەك بێت بۆ رۆژنامەنووسان بەگشتی لە دامودەزگا میدیاییەكان كە ئێستا لەكوردستان كاردەكەن.
ئێمە لە كوردستان كەمترین رۆژنامەنووسی دامودەزگا میدیاییەكان دەبینین كە لە قۆناغێك لە قۆناغەكاندا خوێندكارێكی كوردستانی نوێ نەبووبێت، تەنانەت لە فەرمانگە حكومییەكانیش، لە بەڕێوەبەرایەتی راگەیاندن، زۆربەی زۆری ئەوانەی كە ئێستا كار دەكەن بەشێكیان پەروەردەی قوتابخانەی كوردستانی نوێ-ن.
ئەو رۆژنامەیە لەسەر دەستی هەڤاڵ مام جەلال و لەسەر بنەمای سیاسەتی گشتیی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دامەزراوە، لەگەڵ ئەوەی قەیرانی دارایی هەبووە، بەڵام رۆژنامەی كوردستانی نوێ توانیویەتی لەسەر پێی خۆی رابووەستێت و بەردەوام بێت لە بڵاوكردنەوەی هەواڵ و زانیارییەكانی.
*بەو پێیەی ئێوە ئێستا سەرنوسەری رۆژنامەی كوردستانی نوێن، چیتان هەیە بۆ ساڵیادی كوردستانی نوێ و گرنگی و پێویستی ئەم رۆژنامەیە لەكاتی دەرچوونییەوە تائێستا لە چیدا دەبیننەوە؟
ستران عەبدوڵڵا، میدیاكارو سەرنووسەری رۆژنامەی كوردستانی نوێ
دەمەوێت بڵێم سوپاس بۆ كارمەندانی كوردستانی نوێ و بۆ ئەو كارمەندە تێكۆشەرانەی كە پێشترو ئێستاش لە كوردستانی نوێ كاریان كردووەو كاردەكەن و توانیویانە بەردەوامی بە رۆژنامەی كوردستانی نوێ بدەن و لەمەیدانەكەدا بیهێڵنەوە‌و خۆشیان لەكایەكەدا بمێننەوە، سەرەڕای ئەو ئاستەنگانەی كە تووشی رۆژنامەی حزبی بووە بەتایبەتی و تووشی رۆژنامەی كاغەزیی بووە بەتایبەتی. هەروەها ئەو كێشانەی كە رۆژنامەی رۆژانە هەیەتی لەم هەلومەرجە داراییەی كە هەموومان دەزانین سیاسەتی كوردی و حزبەكان و دامودەزگاكان و كۆمەڵگەی كوردەواریی گرتۆتەوە.
رۆژنامەگەریی و بەتایبەتی كوردستانی نوێ-ش لەم قەیرانە داراییە بێبەش نەبوون. من دەڵێم هیوادارم بەردەوام بین، بەڵام بەردەوام بوون بەس نییە، بەڵكو لە رووی چۆنایەتی و لە رووی ئەو ئەركەی كە لەسەر شانمانە جێبەجێی بكەین و هەوڵبدەین لە ئاستی ئەو متمانەیەدا بین كە خوێنەر بە رۆژنامەی كوردستانی نوێی هەبووەو هەر لەسەرەتاوە تائێستاش پێی بەخشیووە، یان ئەو مێژووەی كە خوێنەران زۆرجار باسی لێوە دەكەن.
*تێڕوانینی ئێوە بەشێوەیەكی گشتی بۆ میدیای نووسراو چییەو لەو نێوەندەشدا بۆ رۆژنامەی كوردستانی نوێ؟
ئاشتی حەمە ساڵح پسپۆڕی بواری راگەیاندن و مامۆستای زانكۆ:
پیرۆزبایی خۆم ئاڕاستەی هەموو كارمەندە ماندو نەناسەكانی رۆژنامەی كوردستانی نوێ دەكەم، من لەدوای راپەڕینە مەزنەكەی ساڵی 1991 ەوە جوانترین و ناوازەترین دیاردە لە هەرێمی كوردستان كە روویدا رۆژنامە بوو، واتا دروستبوون و ئازادیی بواری رۆژنامەگەری بوو، بەچاوی خۆمان ئەو رۆژنامانەمان بینی كە كاتی خۆی قەدەغە بوو، میدیای كوردیمان لە رادیۆیەكەوە گوێ لێ دەبوو، زۆر تەشویشی لەسەر بوو، بەڵام لەدوای راپەڕینەوە كرانەوەی كوردستان بەڕووی كاری رۆژنامەگەرییدا لە سەرووی هەموویانەوە كوردستانی نوێ، دەستیكرد بە چالاكییەكانی خۆی و كوردستانی رووناك كردەوە بە مەعریفە و هەواڵ و زانست و زانیاریی نوێ لە كوردستانێكی نوێدا، ئەمە جێگای خۆشحاڵی بوو بۆ ئێمە.
خەڵك زۆر خولیای ئەوەبوو كوردستانی نوێی بەدەست بگات و بزانێت چی روودەدات لە ناوخۆو دەوروبەردا، بەتایبەتی لە رێگای سەروتارەكانەوە كە دەزانرا ئەمڕۆ چی روودەدات لە گۆڕەپانی سیاسییدا، بۆیە من دەستخۆشی لە ستافی رۆژنامەی كوردستانی نوێ دەكەم لەكاتێكدا كە میدیای كوردی لەبەردەم تەحەددایەكی زۆر گەورەدایە بەتایبەتی میدیای نووسراو، چونكە میدیای ئەلكترۆنی كارێكی كردووە، وڵاتی ئێمەش وڵاتێكە كە ئاستی خوێندەواریی لاوازە، زیاتر حەزی لە بینینە وەك لە خوێندنەوە.
ئێمە نیشتیمانێكی خوێندەوارمان نییە كە پەلاماری میدیای نووسراو بدات، لەبەرئەوەی میدیای نووسراو لەبەردەم ئەو هەڕەشە گەورەیەدایە، گرنگە كە بتوانێت ئەو ململانێیە بكات لەگەڵ بوارەكانی دیكەی میدیادا وەكو تەلەفزیۆن یان رۆژنامەی ئەلكترۆنی. هەروەها دەبێت كوالێتی باش بكات و بە شێوازێكی تەقلیدی ئەم میدیایە نەبات بەڕێوە، وەكو چۆن لەساڵی 1990 و 2000 رۆیشتووە، ئێستا بەرەو 2020 دەڕۆین، ئەگەر نەتوانێت ئەو تەحەدییە بكات ئەوا ڕۆژنامەی نووسراو پاشەكشە دەكات، لەگەڵ ئەوەی كوردستانی نوێ پێگەیەكی زۆر بەهێزی هەیە و تا ئێستا نەكەوتووە، كەواتە دەتوانێت لەسەر پێی خۆی بووەستێت و باشتر هەنگاو بنێت، بەڵام ئەگەر نەتوانێت تەحەددای میدیای ئەلكترۆنی بكات، بەڕاستی ئەویش دەكەوێتە ژێر مەترسیی داخستنەوە.
*بۆ ساڵیادی دامەزراندن و دەرچوواندنی رۆژنامەی كوردستانی نوێ چیتان هەیە؟ پڕۆژەنامەیەكی لەم جۆرە بەتایبەتی لە دوای راپەڕینە مەزنەكەی 1991ی كوردستان بۆچی هاتە بەرهەم، زەروریەتی ئەم رۆژنامەیە چی بوو لەو سەردەمەدا؟
ئەنوەر حسێن میدیاكارو بەڕێوەبەری رادیۆی دەنگی گەلی كوردستان:
سەڕەرای ئەوەی پیرۆزبایی لە ستافی رۆژنامەی كوردستانی نوێ و سەرنووسەرو كارمەندەكانی دەكەم كە یەكەمین رۆژنامەی كوردی بوو لە دوای راپەڕین، میدیای یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە دوای دروستبوونییەوە لەساڵی 1976 بە میدیای نووسراو دەستپێدەكات ‌و لە ساڵی 1979شەوە بە بیستراو (رادیۆ) دەست پێدەكات كە رادیۆی دەنگی شۆڕشی عیراق بووەو دواتر ناوەكەی گۆڕدراوە بۆ رادیۆی دەنگی گەلی كوردستان كە رۆل و كاریگەریی و بەهێزییەكی گەورەی هەبوو لە خوڵقاندنی چالاكیی هێزی پێشمەرگە و لە بەرگریی مانەوەی گەلی كورد و بەگژداچوونەوەی میدیای بەعسی فاشیست، ئەوە قۆناغێك بوو، راستە لەدواتردا گۆڤارو چاپكراوی جۆراوجۆر هەبوو لە شاخ، بەڵام قۆناغی دوای ڕاپەڕین رادیۆی گەلی كوردستان كاریگەرییەكی گەورەی هەبوو وەكو داینەمۆی راپەڕین و كوردستانی نوێ ئەم ئەركەی تەواوكرد. دواجار تەلەفزیۆنی گەلی كوردستان ئەم سێ كەناڵەی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان جگە لەوەی كە یەكەم و دەستپێشخەرین و یەكەمین كەناڵی میدیاین لەهەرسێ بوارەكەدا، یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان پشتگیریكردن و بنیادی نان.
كوردستانی نوێ لەوكاتەدا هەم بۆ خەڵكی كوردستان زۆر نوێ بوو، هەم خەڵك تامەزرۆی بوو، خەڵك دەیتوانی بۆچوونی خۆی تێدا بڵێت، بۆچوونی یەكێتی و بۆچوونی حزبەكان بڵێت، لە پاڵ رادیۆ و تەلەفزیۆن، میدیاییەكی چاپكراوی گرنگیش هەبوو، بۆیە لەساڵی 1992 كە كوردستانی نوێ دەرچوو، پێموایە ئەوكاتە تیراژەكەی نزیكەی 5000 نوسخە بوو، بەڵام یەك رۆژنامەی نەدەمایەوە لەوكاتەدا، لەوەش گرنگتر ئەوە بوو كە خودی جەنابی مام جەلال خۆی لەنزیكەوە سەرپەرشتیی رۆژنامەی كوردستانی نوێ دەكرد، یەكێك لەو كتێبانەی كوردستانی نوێ كە چاپی كردووە (ئەو نامانەنی كە مام جەلال بۆ كوردستانی نوێی نووسیوە) و چەندین جار رەخنەی گرتووەو دەڵێت منی تێدا شەرمەزار بووم، ئەوە بەڵگەی ئەوەیە كە سكرتێری حزبێك چەند بۆی گرنگە رۆژنامەكەی چۆن بێت و چاودێریی بكات و چەند بۆچوونی ئازادی تێدا بێت. لەسەر بابەتە نیشتمانییەكان بۆچوونی هەیە، رەخنەی نا واقیعی ئەوكاتە لە د. فوئاد مەعسوم گیراوە، یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان وەكو هێزێك باوەڕی بە مەسەلەكە هەیەو ئازادیی فەراهەم كردووە، بونیادنانی كۆمەڵگەیەكی میدیای ئازاد تاڕادەیەك رۆڵی هەبوو، بوونی مام جەلال و ئەو كادرانەش كە لەناو رۆژنامەكەدا كاریان دەكرد هەموویان خەڵكی لێهاتوو شارەزاو لێزان بوون، بۆ نموونە: د.فوئاد مەعسوم، ئازاد جندیانی، ئەرسەلان بایز و دواتر فریاد رەواندزی و كۆمەڵێك خەڵكی زۆر، ئەوانەی كە لەو بوارەدا شارەزایی باشیان هەبوو چ لە شاخ و چ لە ئەوروپا بوون. رۆژنامەكە زوو جێگەو پێگەی خۆی كردەوەو تائێستاش كە بەردەوامە بەشێكی پەیوەندیی بەو مێژووەوە هەیەو بەشێكی دیكەشی پەیوەندیی بەو پێویستییەوە هەیە كە باسكرا.
كوردستانی نوێ راستە میدیای حزبییە و رۆژنامەیەكی حزبییە، بەڵام لە پاڵ ئەو جۆرە میدیایەشدا جێگای دەبێتەوە كە میدیای حزبی یان دەسەڵاتە، بەڵام لە هەمان كاتدا پانتاییەكی بۆ ئازادیی هەیە و قسەو باسی خەڵكی زۆر تێدایە، رەنگە هێشتا بەو حاڵەوە باشترین رۆژنامەی حزبی بێت لە كوردستان و لە ناوچەكەشدا، ئەو وڵاتانەی كە رۆژنامەی دەسەڵات یان حزبیان هەیە، لەوانەیە بە ئەندازەی كوردستانی نوێ ئازادییان فەراهەم نەكردبێت، لەگەل ئەوەشدا بێگومان ئەم رۆژنامەیە رەخنەی لەسەرەو كەموكورتی هەیە، بەڵام هێشتا جێگەو پێگەی خۆی هەیە و پێویستی و مانەوەی خۆی هەیە.
*رۆژنامەی كوردستانی نوێ توانیویەتی ئاسۆییەكی روون بێت لە میدیا دوور لە پاوانخوازیی و گۆشەگیریی ؟ كە بەرەو دیموكراسی و ئاشتی هەنگاو بنێت؟
ستران عەبدوڵڵا:
ئەگەر وەكو تایتڵی گشتی سەیری بكەن بەڵێ وایە، بەڵام ئەمڕۆ كوردستانی نوێ بۆئەوەی بتوانێت ئەو ئەركە جێبەجێ بكات، كۆمەڵێك ئەركی بونیادی لەسەرە لە هەمانكاتدا پێویستە ئەو راستییە بزانین كە ئێستا كوردستانی نوێ تەنها نییە لە گۆڕەپانی میدیاییدا، هەم رۆژنامە و هەم میدیای تر هەیە جگە لە سۆشیال میدیا و جگە لەو هەموو ئەو پێشكەوتن و تەكنەلۆژیایەی د. ئاشتی باسیكرد، رۆژنامەی كاغەزیش زۆرە لەكوردستان، بەڵام ئەگەر قسە لەسەر ئەوە بێت كە كوردستانی نوێ لە ئێستا و لە جاراندا بەشداریكردووە لە فراوانكردنی ئاسۆی دیموكراسیدا، بەڵێ بێگومان، راستییەك هەیە كە رۆژنامەی كوردستانی نوێ و هەموو ئەو رۆژنامانەی كە تەمەنیان هەیە، بۆ نموونە كوردستانی نوێ 28 ساڵەو رۆژنامەی دراوسێ لەوانەیە تەمەنیان 100 ساڵ بێت، سیاسەت و سروشتیان هۆكارێكە بۆ ئەو هەلومەرجە سیاسییەی كە تێدا بوون، بەتایبەت بەو ستافەی لەو ماوەیەدا بەڕێوەی دەبەن، ئەمە سروشتی هەموو ئەو رۆژنامانەیە كە رۆژنامەی میللی و نەتەوەیین، رۆژنامەی میللی و نەتەوەیی بەو مانایە نییە كە رۆژنامەی حزبێك یان دەوڵەتێك بن یان رۆژنامەی لایەنێكی سیاسی دیاریكراو بن، بەڵكو رۆژنامەی میللی ئەوەیە خەڵك خۆی بە خاوەنی دەزانێت، بۆنموونە رۆژنامەی ئەلئەهەرام لە میسر خاوەنەكەی دەوڵەتە، بەڵام خەڵكی میسر هەموویان دەبێت خۆیان بە خاوەنی بزانن، چونكە مێژوویەكی دوورو درێژی هەیە.
كوردستانی نوێ بەهەموو ئەو قۆناغانەی كە تێپەڕیووەو شێوە ئیدارەدانەكانی بڕیوە، راستە هێڵێكی گشتی كاركردنی هەیە كە پەیوەندیی بە بەرنامەی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانەوە هەیەو پەیوەستە بە بەرنامەی سیاسەتی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانەوەو بە گەشەی سیاسەت لە كوردستاندا، بەڵام راستییەك هەیە كە ستافەكانی دەوری باش یان خراپ دەگێڕن لەوەی كە رەنگڕێژیی بكەن، من هیوادارم كە ئەو ستافەی لە كوردستانی نوێ بتوانێت ئەو رۆڵە بگێڕێت كە رۆژنامەكە دەیەوێت، ئەو رۆڵەش پەیوەندیی بە سروشتی رۆژنامەكەوە نییە و پەیوەندیی بە سروشتی رۆژنامەی حزبیەوە نییە، پەیوەندیی بە شێوەی كاركردنی ئێمەوە هەیە، ئەم راستییە ئەو كاتە دەردەكەوێت كە ئێمە بزانین رۆژنامەیەكی وەكو كوردستانی نوێ كە رۆژنامەیەكی حزبییە بەشێكە لەو تایتڵانەی كە رۆژنامەیەكی بەرپرسیاریی كۆمەڵایەتییە، واتا ئەركێكی كۆمەڵایەتیی و سیاسی و ئەركی گشتیی جێبەجێ دەكات لەناو كۆمەڵگەدا، بەداخەوە میدیای كوردی بەشێوەیەكی گشتی ئەمڕۆ كەمیان ئەو ئەركە كۆمەڵایەتییە جێبەجێ دەكەن، ئەوەی ئەو ئەركانە زیاتر جێبەجێ دەكات رۆژنامە حزبیەكانە. تائێستا بە رۆژنامەی كوردستانی نوێ و رۆژنامە حزبییەكانی دیكەوە دیارە، چونكە ئەو حزبەی رۆژنامەكە دەردەكات، بەرپرسیارێتی كۆمەڵایەتی ناو كۆمەڵگەی لەسەر شانە، سەرەڕای ئەو كۆتوبەندانەی كە رۆژنامەی حزبی هەیەتی.
*قسەیەك لەسەر میدیای نووسراو یان كاغەزیی هەیە كە دەوترێت لەبەردەم مەترسیی گەورەی پاشەكشەدایە، ئەم مەترسییە چۆن لێكدەدەنەوە؟ یاخود دەبێت رۆژنامە یان میدیای نووسراو چۆن كارەكانی جێبەجێ بكات؟
ستران عەبدوڵڵا:
بە بۆچوونی من پێویستە نیگەران بین، بەڵام پێویست ناكات بترسین، من پێموایە ئەو گەشەی سۆشیال میدیاییەی كە ئێستا هەیە و ئەو گەشەی تەكنۆلۆژیاییەی كە روویداوە لەناو میدیادا، رۆژنامەگەریی كوردی هەم سیاسەتی كوردی و كۆمەڵگەی كوردی زۆر دەتوانێت سوودی لێ وەربگرن.
*كەواتە چۆن دەتوانێت ئەو كاریگەرییە دروست بكات، وەكو بەڕێز ئەنوەر حسێن باسیكرد كە لە یەكەم دەرچوونی رۆژنامەی كوردستانی نوێ لەساڵی 1992 بەتیراژێكی زۆر دەردەچوو و بەبەرفراوانی دەخوێندرایەوەو دەفرۆشراو لەبازاڕدا نەدەمایەوە؟
ستران عەبدوڵڵا:
رۆژنامەی كوردستانی نوێ كە دەرچوو و كورد شتێكی دیكەی نەبوو، بۆ نموونە تەنها لە سەردەمی زوودا رادیۆمان هەبوو كە قاچاخ بوو و تەلەفزیۆن تازە دادەمەزرا، بەڵام ئێستا ئەو هەموو میدیا فراوانە هەیە، پێویستە دڵمان پێی خۆش بێت، چونكە بەڵگەیە بۆئەوەی كە گەلی كورد لەو هەلومەرجە دژوارەی كە تێدابوو دەربازی بووە، ئێستا چی لە كوردستان روودەدات میدیا دەتوانێت بیگوازێتەوە، بێگومان بە قەرەباڵغی ئەو سۆشیال میدیایەی كە هەیەو گەشەكردنی تەكنۆلۆژیا كێشەمان تووش بووە لەناو رۆژنامەگەریدا، من پێموایە كێشەی ئێستای رۆژنامەی كاغەز، كە من دەزانم كێشەمان هەیە، پەیوەندیی بە سپۆنسەرەكانی رۆژنامەگەریی كوردییەوە هەیە، من پێیموایە رۆژنامەگەریی كوردی لە هەموو دنیادا بەتایبەت باسی كوردستان بكەین، رۆژنامەیەك نییە لە كوردستاندا بەبێ پاڵپشتی دارایی شوێنێك دەربچێت، ئەوە پڕوپاگەندەیەكی گەورەیە كە بەتەنها رۆژنامە حزبییەكان دەوترێت پشتگیریی دەكرێن، پێموایە هەموو رۆژنامەكانی كوردستان پشتگیریی دەكرێن جا یان كەسایەتی حزبە سیاسییەكانی كوردستان یان دەزگا جۆربەجۆرەكان یان رێكخراوی نێودەوڵەتی یان دەوڵەت پشتگیرییان دەكات، لەبەر ئەوە پێموانییە رۆژنامەیەكی كاغەزی هەبێت لەهەر شوێنێكی كوردستان دەربچێت، ئەگەر پشتیوانیی لایەنێكی لە پشتەوە نەبێت.
*رۆژنامەی كوردستانی نوێ لە بواری هەواڵ و راپۆرت تاچەند سەركەوتووە؟ یان بەپێی ئیتیكی رۆژنامەنووسی توانیوییەتی هەواڵەكان بگەیەنێتە خوێنەران؟
ئاشتی حەمە ساڵح:
با من هەر وەڵامەكە بەو جۆرە بدەمەوە، گلەییەكی زۆرم لە كوردستانی نوێ هەیە كە ناگاتە دەستمان، لەچەند شوێنێكیشەوە ئەو گلەییەمان ناردووە، ئێمە بە سلایدەكانی خۆمان لەوانەیە كاك ئەنوەر بزانێت كە وانە دەڵێینەوە، ئێستا لە ئینتەرنێت دەری دەهێنین و كوردستانی نوێ دەخەینە بەرباس. لە شوێنێكیشدا داوای ئەوەم كردو وتم: «ئێمە وەكو بەشی راگەیاندن زۆر پێویستمانە كاتێك بۆ نموونە رۆژنامە هەیە لە ساڵیادەكەیدا بەئێمە دەڵێت هەڵسەنگاندن و شیكردنەوە بۆ بابەتەكانمان بكەن بەنموننە رۆژنامەی نەوژین، بەڵام من وتم: ژمارەكانیم نەبینووە ناتوانم هەڵسەنگاندنی بۆ بكەم، دواتر هەموو ژمارەكانی بۆ هێنام، ئینجا هەڵسەنگاندم بۆ كرد، لەبەرئەوە رۆژنامەی كوردستانی نوێ تەنها رۆژنامەی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و ئەندامەكانی و دەزگا حزبییەكانی نییە، بەڵكو دەبێت ببێت بە زمانحاڵی میللەتی كورد و ناوچەكە بەتایبەتی، هەروەها لەناو دەزگا ئەكادیمییەكاندا بخرێتە بەرباس و لێكۆڵینەوە، ئێمە بەنموونە دەیهێنینەوە، تەنانەت من توێژینەوەی ماستەرەكەم بەراوردێك بوو لە نێوان رۆژنامەی كوردستانی نوێ و رۆژنامەی خەبات، لە بانگەشەی هەڵبژاردنی 2005 لە بابەتی هەموو ژانەرە رۆژنامەوانییەكاندا رۆژنامەی خەبات چی كردووەو رۆژنامەی كوردستانی نوێ چی كردووە، چۆن پەخشیان كردووە لە بانگەشەی هەڵبژاردندا، ئەم رۆژنامەیە لە ئەنجامدا دەچێتەوە دەست جەماوەر و دەبێتە موڵكی جەماوەر و مێژوو، بۆیە دەبێت حساب بۆ كۆمەڵگە بكەن و ئەم رۆژنامەیە بگاتە دەستی ئەكادیمییەكان و خوێندكارانی بواری راگەیاندن، بەنموونە هەر خوێندكارێك و رۆژنامەیەكی لەبەر دەست بێت، وانە وتنەوە ئاسانترو باشترو جوانتر دەبێت، یان سەردانی شوێنی رۆژنامەكە بكەن، هەرچەندە كردووشمانە، بێگومان هەندێك لەساڵەكان كوردستانی نوێ بۆ خوێندكاران دیاریی دەكەین بۆئەوەی شێوازی پراكتیكی رۆژنامەكە بزانین كە ئاخۆ چۆن دەڕوات بەڕێوە، لەبەرئەوە پێم باشە ئەوە بكەم بە پێشنیاز. ئەگەر بەڕاشكاوی لە بارەی رۆژنامەی كوردستانی نوێ-وە گفتوگۆ بكەین، ئێمە كە ماددەی راگەیاندن هەڵدەبژێرین، دەبێت بەشێوازی سەردەم بێت، زۆرجار وتاری یەكێك لە نووسەرەكان یان هەواڵێكی ناو رۆژنامەی كوردستانی نوێ یان ئاوێنە یان خەبات دەهێنین دەیخەینە بەر لێكۆڵینەوەی خۆمان، تا بزانین پێشەكییەكەی و جەستەكەی و كۆتاییەكەی لەچی پێكهاتووە، ئایا دەتوانێت لەگەڵ ئەم رەوتە نوێیە بە شێوازی سەردەمییانە هەواڵەكان و راپۆرتەكان و وتارەكان بنووسرێن؟ ئەگەر بە راشكاوی بیڵێم، هەندێك جار ئەو بابەتانە لەژێر ئەو تاقیكردنەوانەی ئێمەدا دەرناچن، بۆنموونە هەواڵەكە كە سەرەتاكەی دەبێت بە هەڕەمی هەڵگەڕاوە بنووسرێت، یان مانشێتەكەی سەرنج راكێش نییە و بەپێی ئەو پێوەرە سەردەمییانە نییە كە دەبێت مانشێتی بۆ بنووسرێت، هەروەها لیدەكەی و جەستەكەی و كۆتاییەكەی، بۆیە زۆر گرنگە دەزگا ئەكادیمییەكان و پراكتییكیەكان كە رۆژنامەكانن زۆر هاوئاهەنگ بن بۆئەوەی ئێمە بتوانین زیاتر خوێندكارەكانمان ئاوێتە بكەین لەگەڵ مادە میدیاییەكاندا، بەتایبەتی میدیای نووسراو زۆر پێویستمان بە دەزگا میدیایەكانە، لە هەمانكاتدا دەزگا میدیاییەكان پێویستان بە ناوەندە ئەكادیمییەكانە بۆئەوەی بزانن هەواڵەكانیان گەیشتۆتە كوێ و چۆن دەنووسرێت.
*تا چەند گرنگە هاوئاهەنگیی لەنێوان ناوەندە ئەكادیمییەكانی تایبەت بە راگەیاندن و دەزگاكانی میدیادا هەبێت؟
د.ئاشتی حەمە ساڵح:
زۆر گرنگە، ئەمە لەهەموو جیهاندا وایە، بۆ نموونە خوێندكارەكانیان بەشێك لەوانە پراكتكییەكانیان دەبەنە ناو دەزگا میدیاییەكان، نەك بەتەنها سەردانێكە بەڵكو بەشێك لەوانە پراكتیكییەكەیان كە دەیبەنە ناو ئەو دەزگایانە، لەهەمان كاتدا ئێمە دەتوانین ئەوانەی لە رووی پراكتیكییەوە لە دەزگا میدیاییەكانە یان سەرنووسەری رۆژنامەكان لە ئاهەنگە ئەكادیمییەكانی ناو زانكۆ بەشدارییان پێبكەین بۆئەوەی ئەوانیش بتوانن ئەو بۆچوونانەی كە هەیانە سەبارەت بەم كارە لە رووی پراكتیكییەوە بە خوێندكارەكانی بگەیەنن.
*رۆژنامەی كوردستانی نوێ تاچەند پەیڕەوی یاسای ئیتیكی بوارەكانی ئەكادیمی میدیایی دەكات؟
د. ئاراز رەمەزان:
بەو پێیەی رۆژنامەی كوردستانی نوێ رۆژنامەیەكی نەتەوەییە، زیاتر راستە حزبێكی سیاسی لە پشتەوەیە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەو چەند ساڵەی كارم لە رۆژنامەی كوردستانی نوێ-دا كردووە بەهاوكاریی كاك ستران و كاك كاوە محمەمەد-یش كە سەرنووسەر بووە، كۆمەڵێك مەرجی زۆریان هەیە، بۆ نموونە لەبەشی هەواڵی رۆژنامە كوردستانی نوێ جیاوازە لە رۆژنامەی تر، مەرجێكی زۆری سیاسیی و ئیتیكی و كەسایەتی لەسەرە، كاتێك هەواڵێك دێت بۆ رۆژنامەكە بەچەند فلتەرێكدا تێپیەڕ دەبێت، ئەو فلتەرانە كە لە میدیا پێی دەوترێت پاسەوانی دەرگا لە كوردستانی نوێ، زۆر بەچڕوپڕی كاری لەسەر دەكرێت، چونكە جگەلەوەی بە فلتەری سەرنووسەرو بەڕێوەبەری نووسیندا دەڕوات، بەرپرسی بەشی هەواڵ و لاپەڕە هەیە ئەمانە هەموویان لە رووە زانستییەكەوە كە لە میدیا پێیان دەوترێت پاسەوانی دەرگا بۆ فلتەركردنی ئەو داتاو زانیارییانەی بەشێوەی هەواڵ و راپۆرت یان لە ژانرەكانی تر بڵاودەكرێتەوە بۆ فلتەركردنی بەشێوازێكی زانستی و پیشەیی و ئیتیكی بۆئەوەی رۆژنامەكە ئاگادار بێت لەوەی كەسایەتیی خەڵك لەكەدار نەكات و تەشهیر و بڵاوكردنەوەی زانیاری ناڕاستی تێدانەبێت. هەرچەندە میدیا زۆرجار لەكوردستان بەهۆی نادروستی سەرچاوەكان یاخود كەمیی زانیاری لەو سەرچاوانەی لێی وەردەگرن، بەجۆرێك لەجۆرەكان تەشهیر بە هەندێك لایەنی تر دەكرێت، بەڵام كوردستانی نوێ بەپێی ئەو ئەزموونەی لەو رۆژنامەیە هەیە، دەتوانم بڵێم یەكێك لەو رۆژنامانەیە كە توانیویەتی زۆرترین فلتەر دابنێت لەسەر بابەتی بڵاوكردنەوەی زانیاریی نادروست، یان ئاگاداربوون لە جێبەجێكردنی یاساو رێساو بنەما ئیتیكییەكان لەم رۆژنامەیەدا.
*بێگومان رۆژنامەی كوردستانی نوێ بە هەوڵ و كۆششی سەرۆك مام جەلال دامەزراوە ئەگەر باسێك لەو بارەیەوە بكەیت؟
د. ئاراز رەمەزان:
بەوپێەی كوردستانی نوێ تەمەنێكی زۆری هەیە، قوتابخانەیەكی رۆژنامەوانی بووە لە باشووری كوردستان لە دوای قۆناغی ڕاپەڕینەوە، هەڤاڵ مام جەلال دیارە جگە لەوەی رۆڵی گرنگی هەبووە لە زۆربەی ئەو رەهەندانەی پەیوەستن بە رۆشنگەریی لە هەرێمی كوردستان یان لەناو یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، بەتایبەتی هەر لە دامەزراندنی میدیاكان بۆ نموونە لە دەركردنی رۆژنامەی كوردستانی نوێ تەنانەت لە رۆژنامەی ئەهلیش، «ئەوەی ئێمە لە كوردستان پێی دەڵێین ئەهلی بە فۆڕمێك لە فۆڕمەكان تا رادەیەك جیاوازیی هەیە لەگەڵ ئەم فۆڕمەی میدیا حزبییەكانی كە پێشتر كاری لەسەر كراوە». مام جەلال وەكو سەركردەیەك كاریگەرییەكی زۆری هەبووە لەسەر مەسەلەی ئازادیی بیروڕاو ئازادیی ڕادەربڕین لە كوردستان. ئێمە نموونەی زۆرمان هەیە هەم لە شاخ هەم لە دوای راپەڕین، نموونەی جوانن لەسەر سەرۆك مام جەلال كە توانوییەتی كاریگەرییەكی زۆری هەبێت لەسەر پانتایی گشتیی ئازادیی ڕادەربرین لە هەرێمی كوردستان و لە عیراقیش.
بەشێوەیەكی گشتی زۆربەی ئەو میدیایانەی دەرچوون، دەتوانین بڵێین جگە لە كوردستانی نوێ كە پڕۆژەیەكی بچووكی هەڤاڵ مام جەلال بوو، بەڵام هەموو میدیاكانی تر بەشێوەیەك لە شێوەكان توانیویانە پشتگیریی و سەپۆرتیان بكات، تەنانەت رێكخراوەكانی كۆمەڵی مەدەنی و ڕێكخراوەكانی ژنان و هەموو ئەو رێكخراوانەی ئیش دەكەن بە فۆڕمێك لە فۆڕمەكانی مام جەلال چ لەڕووی فیكریی ‌و چ لەڕووی ئایدیۆلۆژییەوە باوەڕی بەوە هەبووە كە ئێمە لە كوردستان زیاتر گەشە بدەین بە مەسەلەی ئازادیی رادەربڕین، ئەمەش بەشێك بووە لە فەلسەفەو فیكری یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان.
*ڕۆژنامەی كوردستانی نوێ تا چەند توانیویەتی ڕێگەخۆشكەر بێت بۆ میدیاكانی تر كە لە ئێستادا لە هەرێمی كوردستان بوونیان هەیە؟ بەوپێیەش كە رۆژنامەیەكی سیاسییە و ی.ن.ك دەری دەكات، توانیویەتی میدیای دەنگ و رەنگ و ئایدیا جیاوازەكان بێت؟
ئەنوەر حسێن:
ڕۆژنامەی كوردستانی نوێ كە یەكەمین رۆژنامەی رۆژانە بوو، یەكەمین رۆژنامەی كوردی بوو دوای راپەڕین، بەشێكی زۆر لە بیروبۆچوون و رای جیاوازی تێدا بڵاودەبۆوە كە بۆخۆی گرنگیی تایبەتی هەبوو، بەڵام پێموایە لە رووی هەواڵییەوە ئەوكاتە و ئێستاش گلەییەك لە میدیای حزبی هەیە كە هەواڵەكان ناتوانێت زانیاریی ورد بدات بە خوێنەرانی، ئەوەش هۆكارەكەی بە بۆچوونی من بەشێكی ئەوەیە فۆڕمی میدیای حزبی بەو جۆرەیە ئەو زانیارییانەی بەشێكی زۆر لە رۆژنامەی سەربەخۆ و ئەهلیی بڵاودەبنەوە ناڕاستن، یان بەپێی بەرژەوەندیی كەناڵەكە بڵاودەبێتەوە، رەنگە ئەگەر رۆژنامە حزبییەكە بە وردتر هەواڵەكەی پێ بگات و بڵاوی بكاتەوە هەم دەتوانێت مسداقیەتی زیاتر دروست بكات بۆ هەواڵ و هەم دەشتوانێت خەڵك لەدەوری خۆی كۆبكاتەوە، بەڵام بەداخەوە ئێستا هەندێك لە حزبە سیاسییەكان بەجۆرێكی تر مامەڵە لەگەڵ میدیادا دەكەن هەرئەوەی من دەیڵێم كاتێك ناتوانن هەواڵێك راستەوخۆ لە كەناڵە حزبییەكانیانەوە بڵاوبكەنەوە هەندێك كەناڵی سێبەریان دروستكردووە دزەی پێدەكەن و بەجۆرێك لە جۆرەكان مامەڵەی پێوەدەكەن، هەندێكجار كێشە دروست دەكات و هەندێكجار زانیارییەكانی راست نییە و دەبێتە شێواندنی كاری میدیایی و گومان دروستكردن و بڵاوكردنەوەی فۆبیاو ترس لەناو خەڵكدا، لەبەرئەوە میدیای حزبی رەنگە بەهەموو ئەو كەموكوڕییانەی هەیەتی كوردستانی نوێ-ش وەكو میدیایەكی حزبی سەرەڕای ئەوانە هەرگیز ئەوەی نەكردووە كە بانگەشەیەكی ناڕاست بكات، رەنگە وەكو پێویست نەیتوانیبێت بانگەشە بكات و دەنگ و رەنگی بۆچوونە جیاوازەكان بێت و ئەو رەخنانەی لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان گیراوە كە مام جەلال پشتیوانیی دەكرد، رەنگە ئەوەی بۆ نەكرابێت كە هۆكاری سیاسیی هەیە، بەڵام لەهەمانكاتدا هەوڵی ئەوەی نەداوە كە هەواڵی چەواشەكارانە بڵاوبكاتەوەو خوێنەر چەواشە بكات، ئەوەندەی توانیوییەتی جگە لەوەی رۆژنامەكە خزمەتی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانی كردووە، خزمەتی دەنگ و رەنگی زۆرێك لە خەڵكیشی كردووە، لە هەمانكاتدا زۆرجار بابەت و هەواڵ و وتاری خەڵكی جیاوازی تێدایە كە لەگەڵ ئایدیاو گوتاری فەرمیی یەكێتیدا نەگونجاوە، ئەمە بەراستی پێویستی بە توێژینەوەی خەڵكانی ئەكادیمییە، توێژینەوەیەك بكەن ئایا رۆژنامەی كوردستانی نوێ لەماوەی ئەو 28 ساڵەدا توانیویەتی جێگەی هەموو دەنگەكان بێت و بیرو بۆچوون و ئایدۆلۆژیای جیاواز بگرێتە خۆی یان نەیتوانیوە بۆیە بەرای من وا پێشبینی دەكەم توانیبێتی بەشێك لەو ئەركەی جێبەجێ بكات لەگەڵ ئەوەشدا بارودۆخی میدیا لە هەرێمی كوردستان هەندێك لە چاودێرانی میدیایی و خەڵكانی ئەكادیمی پێیانوایە بارودۆخی میدیا لە هەرێمی كوردستان شێواوە، لە هەرێمی كوردستان 1200 كەناڵی راگەیاندن هەبووە لەو ژمارەیەدا نزیكەی 950 كەناڵیان میدیای چاپكراو بوون، لەدوای ئەم قەیرانی 2014 تائێستا نزیكەی 830 كەناڵی میدیای چاپكراو داخراوە، هەر مانەوەی كوردستانی نوێ و هەندێك میدیای رەسەن لەناو ئەو گرفت و قەیرانە و پشێوویی و فەوزا میدیاییەی كە هەیە كوردستانی نوێ خۆی راگراتووەو هەندێك پاشكۆی زیاتری دەركردووە، واتە گرنگیی هەیە و توانیویەتی بەپێوە بووەستێت و خۆی رابگرێت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

هەڵوێستی لایەنە سیاسییەكانی عیراق بەرامبەر بە ململانێكانی ئێران و ئەمریکا

راپۆرتی: ئیدریس جەبار ململانێی نێوان ئەمریكا و ئێران لە ناوچەكە، ...