سەرەکی » راپۆرت » سوڵتان موزەفەرەدین زین الدین علی كچك ئیماڕەتی اربل- گەڕەكی سەرای

هەڵدانەوەی لاپەڕەكانی مێژوویەكی پڕ شانازی (1154-1233)

سوڵتان موزەفەرەدین زین الدین علی كچك ئیماڕەتی اربل- گەڕەكی سەرای

موزەفەرەدین زین الدین علی كچك، ناسراو بە سوڵتان موزەفەرەدین گۆگبۆرو، ماوەی 45 ساڵ سەردار و حاكمی قەلای هەولێر و دەشتی شارەزوور بووە، سوڵتانێكی جۆمەرد و ئازا و نیشتیمان پەروەر و پاك بووە.
كاتێك لە شام دەبێت،ساڵی 1187 میلادی، ئەوكاتە زین الدین یوسفی، برای خاوەن ومیری هەولێر دەبێت، بەیەكێك لە كەسە نزیكەكانی خۆی دەڵێت: ئەگەر حوكمی هەولێر، مەملەكەتی باب و باپیرانم بەنسیب بێت، هەموو ماڵ و موڵك و ئەوەی هەمە دەیكەمە سێ بەش: بەشێكیان قەڵای هەولێری پێ‌ ئاوەدان دەكەم، بەشێكی دەدەمە فەقیر و موحتاجان، بەشی سێهەمیش دەكەمە خێر و خێراتی دایم و لە هەر شوێنێكی ئەو دونیایە كاری خێر و خیراتی پێدەكەم.
پاش مردنی براكەی،لە ساڵی 1190 میلادی، سوڵتان موزەفەر فوورسەتێكی زێڕینی بو هەڵدەكەوێت و دەبێتە جێگرەوەی خانەوادەكەی و دەبێتە سوڵتانی قەڵای هەولێر.
دیارە هەروەكوو باسی كردبووە، ئاوای كرد، بەرنامەكانی بەو شێوەیە بەڕێوەچوون، كە پێشتر بەڵێنی بە خودا و خەڵكی دابوو، سوڵتان موزەفەرەدین، سروشت و بارودۆخ و هەموو شتێكی كۆموڵگای قەڵای هەولێری گۆڕی..
هەر لەیەكەمین ساڵی دەستبەكاربوونی وەكوو صاحبی اربل- لە كتێبە مێژوویەكانی ئەو زەمانە – بە میری وڵاتانیان ووتووە – صاحب- سوڵتانی اربل، پێشنیار و بەرنامەی یادكردنەوەی مەولودی پێغەمبەری ئیسلامی كردووە، وە بەگوێرەی لێكۆلێنەوە مێژوویەكان، ئەوكاتە، گۆرانی و مۆسیقا نەبووە لەو ناوچەیە، هەتا ئەو ئاستەی كە بەشەرم و عەیبەوە باسی موسیقا و گۆرانی كراوە، بەڵام سوڵتان موزەفەر، گۆرانی و مۆسیقای هێناوەتە، هەولێر و ئەو ناوچەیە، لە بۆنەی یادكردنەوەی –مەولودنامە-ی پێغەمبەر، چەندین گۆرانیبێژ و هونەرمەند لە نوسەیبین و سەمەرقەند و شام هاتوونەتە هەولێر، بۆ بەشداریكردن لەو بۆنەیە كە ماوەی سێ مانگی درێژەپێداوە و بڕە پارەی سێ هەزار دیناری بۆ تەرخان كراوە.
سوڵتان موزەفەرەدین گۆگبۆرو، یەكەمین كەسە، مۆسیقا و گۆرانی هیناوەتە قەڵای هەولێر و دەشتی شارەزوور.
هەروەها كار و پڕۆژەو خێر و خێراتیەكانی، بریتی بووە لە درووستكردنی مزگەوت لە هەر شوێنێكی جیهان، ئەگەر پێویستیان پێ هەبێت و بتوانێت، كاری بۆ بكات، لە زۆر،وڵاتان مزگەوتی درووستكردوە، بۆ نموونە لە شام مزگەوتی الحنابل- وە لە میسر و موسڵ بەناوی الموزەفەرییە- وە بە هاوكاری راستەوخۆی سوڵتان و سەرپرشتیكردنی كەسانی شارەزا، درێژە بەو كارە خێرخوازیانەی داوە.
سوڵتان موزەفەر، چەندین جار سەفەری حەجی كردووە، دیارە لەو سەفەرەیدا، هەستی كردووە، كە گرفتی نەبوونی ئاوی خواردنەوە هەبووە لە حیجاز و لەسەر چیای عەرەفات- لەبەر ئەوە، لە ساڵی 605 هیجری، هەڵساوە بە ئەنجامدانی پڕۆژەیەكی گەورەو ڕاكێشانی ئاوی خواردنەوە بۆ سەر چیای عەرەفات(لەو بەڵگەنامانەی بەردەستمان، دەبینین كە ئاماژە بە ناوی سوڵتانی اربل- صاحب اربل كراوە، كە لە سعودیاوە بە دەستمان كەوتووە)
هەروەها دكتۆر ناصر الحارسی كە نووسەرێكی سعودی یە، باس لە ئەنجامدانی ئەو پڕۆژە گەورەیە دەكات، كە سوڵتانی اربل، پارە و كەسایەتی پسپۆڕی لە هەولێرەوە بۆ ناردوون:
لە سەر چیای عەرەفات لە مەككە، قوتابخانە و مزگەوت و عەمبارگەی گەورەی درووستكردووە، بۆ گەیاندنی ئاوی خواردنەوە بۆ موسافیران و حەجكەرانی ماڵی خودا
لە عەرەبستانی سعودی، تاوەكوو
ئیمڕۆكە پلاك و تابلۆی ئەو پڕۆژەیە هەر ماوە لەسەر چیای عەرەفات.
ئەو پڕۆژەیە شانازیەكی گەورەی تری ئیمارەتی اربل و هەولێریەكانە، كە ڕۆژێك لە ڕۆژان، سوڵتانێكی هێندە گەورە و دڵبڵند و میهرەبان و ئازا و خێرەومەندیان هەبووە، كە هیچ سنوورێكی نەبووە بۆ پڕۆژە و كارە مرۆییەكانی.
لێكۆڵینەوەكان زۆر كەمن لەسەر كەسایەتی و كار و ووردەكاریەكانی ئەو پیاوە گەورەیە.ئەگەر خودا فوورسەت بدات و بتوانم، تاوەكوو پێم دەكرێت، لێكۆڵینەوە لەسەر ئیمارەتی اربل و كەسایەتی ئەو سوڵتانە مەزنە درێژە پێبدەم.
دەمەوێت شتێكی زۆر تایبەتی خۆشم وەكوو نووسەرێك بدركێنم، من ساڵانێكە دەنووسم و خەریكی كاری فەرهەنگیم، هەمیشە، لەسەر هەر مەسەلەیەك و كەسایەتیەك و بابەتێك، كە گرینگ بووبێت بۆ میللەت و كێشەی نەتەوەیی و خەڵك، هاتوومەتە كایەوە و لێكۆڵینەوە و بۆچوونم هەبووە، بەشداربوومە، لە درووستكردنی فەزای عمومی و بەوتار و هەڵوەستە ئەوەی درووست بووە بەیانم كردوە.
بەڵام كاتێك لەسەر كەسایەتی موزەفەرەدین علی كچك دەنووسم، هەست بە ناڕەحەتیەكی گەورە دەكەم، ئەو پیاوە هێندە پاك و خیرەومەند و دڵبڵند و ئازا و حەکیم بووە، بەڵام مێژوو بەهیچ شێوەیەك باسی نەكردووە، گۆڕغەریب ماوەتەوە و نەوەی نوێ‌ هەرنەیناسیووە. كاتێك لەسەر ژیان و كەسایەتی و ساڵانی حوكمی ئیماڕەتەكەی و شێوازی سەرۆكایەتی سوڵتان دەنووسم، بەرامبەر شێ وازێكی سۆفیگەرانە و دەروێشەكان خۆم دەبینمەوە.
سوڵتان موزەفەر، كەسێكی زۆر سادە و خاكی بووە، لەگەڵ ئەوەش سوارێكی ئازا و باش بووە، بەڵام هەرگیز بە سواری ئەسپ لەقەڵاوە نەهاتووتە خوار، دوور بووە لە هەموو نمایش و خۆدەرخستنی شاهانە و جلوبەرگی زۆر سادە و ساكاری پۆشیوە، هەموو ڕۆژێك هاتووتە خوارەوە و سەردانی خەڵك و فەقیرانی شار و پەككەوتەكانی كردوە.
بۆ یەكەمین جارە، كاتێك لەسەر كەسایەتیەك دەنووسم، شەرم دامدەگرێت، هەست دەكەم كە دەربارەی كەسێكی پاك و غەدرلێكراو و جۆمەرد و میهرەبان دەنووسم.
مێژووی قەڵا و سوڵتانی گەورەی اربل- شانازییەكی گەورەیە بۆ گەلی كوردستان و میللەت و فەرهەنگی مەملەكەتی ئێمە، دەبێت نەوەكان، ناو و كار و مێژووی سوڵتان موزەفەر هەرگیز لە یاد نەكەن.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

چارەسەركردنی پرسە هەڵپەسێردراوەكان سەرۆكی حكومەت: چڕكردنەوەی گفتوگۆكان بەپێی دەستوور

سەرۆك وەزیرانی عیراق: چارەسەركردنی تەواوی كێشەكان دوێنێ 16/7/2019، وەفدێكی باڵای ...