سەرەکی » ئاراستە » گوزەرێك بەنێو لاپەڕەكانی كتێبەكەی مامۆستا عوسمان كانی پانكەیی دا

گوزەرێك بەنێو لاپەڕەكانی كتێبەكەی مامۆستا عوسمان كانی پانكەیی دا

ئاوات كۆكەیی

سەرەتا دەبێت خوێنەر ئەوە بزانێت كە ئەم كتێبە بیرەوەرییەكانی نووسەر نییە، بەڵكوو هەر لەناوەكەیدا دیارە مێژووی یەكێتی و شۆڕشی نوێیە.
مامۆستا عوسمان كانی پانكەیی لەم كتێبەیدا (سەروەرییەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە رۆژگارە سەختەكانی گەلی كورددا)، نەهاتووە بیرەوەرییەكانی خۆی بنووسێتەوە، بەڵكوو بەگشتی رووداوەكانی شۆڕشی نوێی لە زۆربەی ناوچەكاندا و لەسەردەمە جیاوازەكاندا تۆمار كردووە، بە خوێندنەوەی سەرچاوە جۆراوجۆرەكان، بەسەردانی ناوچەكان و دیدار لەگەڵ كارەكتەرە بەشداربووەكانی رووداوەكان لە ناوچە جیاوازەكاندا، بە ماندووبوونێكی زۆرو بڕستێكی زۆرەوە ئەم كتێبەی بەرهەمهێناوە كە وەك مەڵۆیەكی پڕدانە بۆسەر شارای خەباتی بە پیت و بەرەكەتی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و شۆڕشە نوێیەكەی.
دیارە كتێبەكە پێشتر سێجار چاپكراوە و ئەمە چوارەمجارە چاپ بكرێتەوە، بەڵام چاپ لەدوای چاپ زانیاری بۆ زیاد كراوە و ئەوەی پێویستیش نەبووە یاخود دووبارە بووە لابراوە، پاكنووس و رێكوپێكتر لەجارانی پێشوو كاری لەسەركراوە، 620 لاپەڕەیەو ساڵی 2014 دواچاپی كراوە.

سەرچاوەیەكی دەوڵەمەند
بەپێی ئەوەی زۆر لەبارەی مێژووی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و شۆڕشی نوێ وە نووسراوە هەر لە سەردەمی شاخ و زنجیرە كتێبەكانی رەوانشاد كاك نەوشیروان مستەفا تا دەگات بە نووسینەوەی بیرەوەریی چەندین سەركردە و فەرماندە و كادر و پێشمەرگە، یاخود لێكۆڵینەوەو نووسین لەلایەن كەسانی ئەكادیمی لەو بارەیەوە، كە یەكەمجار ئەم كتێبەی مامۆستا عوسمان كانیپاكەیی بەدەستەوە دەگریت وا دێتە پێشچاوی خوێنەر كە دووبارەیە و هەستدەكات پێشتر خوێندوویەتیەوە، لە شێوەو رووداوەكاندا ئەوە راستە، بەڵام لە ناوەرۆكدا كارێكی نایابەو بەدەرە لە دووبارەبوونەوەو لاسایی كردنەوەیەكی وشك، ئەویش بەوەی نووسەر هاتووە بەشی هەرەزۆری مێژوو و رووداوەكانی ئەو سەردەمەی چڕو پڕكردۆتەوەو لە دووتوێی زیاتر لە 600 لاپەڕەدا خستویەتییە روو، كە ئەمكارە بۆ كەسێك و دەزگایەك گەر بیەوێ لێكۆڵینەوەو كارێك ئەنجامبدات، سەرچاوەیەكی حازربەدەست و پڕ زانیاری و كلیلی زۆر دەرگای نەكراوەیە.
كە خوێنەر لاپەڕەیەك تەواو دەكات و دەچێتە سەر لاپەڕەیەكی دیكە، یاخود كە رووداوێك دەخوێنێتەوەو دەگاتە سەر تۆماری روداوێكی دیكەی ئەو مێژووە لەم كتێبەدا، ئەوسا تێدەگات مامۆستا عوسمان چەندە ماندوو بووە و چەندكاتی بۆ تەرخان كردووە تا سەرچاوەو زانیارییەكانی چنگ كەوتووە بۆ بە ئاكام گەیاندنی ئەم بەرهەمە، بۆیە ئەگەر كتێبەكە خۆی نەبێتە شارایەك ئەوا بەدڵنیاییەوە مەڵۆیەكی گەورەی سەر شارای پڕ بەرەكەتی خەباتی یەكێتییە بەدەستی وەرزێرێكی بەسەللیقەی كوردایەتی.
كتێبەكە، ئاوێنەیەكە لێیەوە دەتوانی بەشێكی زۆری پەیكەر و واقیعی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانی لێوە ببینیت و لەو مێژووە پڕ سەروەرییە رابمێنیت.

ناوەرۆك
سەرەتاو لاپەڕەی یەكەم وێنەی هەر حەوت هەڤاڵەكەی دەستەی دامەزرێنەری یەكێتیی نیشتمانیی كورستانە، دواتر لە 15 لاپەڕەدا ناوەرۆكی كتێبەكە و ناونیشانی بابەت و رووداوەكانی خستۆتە روو، لەدوای ئەوەش پەیام و نووسینی هەڤاڵان عەلی بچكۆل، م. عەلی پالەمان، د. ئاكۆ شوانی و مامۆستا عەبدولواحید ئیدریس بەرچاو دەكەوێت كە پێشتر كتێبەكەیان خوێندۆتەوە، هەڵسەنگاندنیان بۆ كردووە و پەسندیان كردووە،
دوای ئەوانەش سوپاسنامەی نووسەر بۆ ئەوكەسانەی هاوكاریان كردووە، هەروەها پێشكەشكردنی كتێبەكە بە هەڤاڵانی دەستەی دامەزرێنەر و شەهیدان و كەمئەندامان و … هتد.
پاشان پێشەكی كە لەلایەن مامۆستا عوسمان خۆیەوە نووسراوە.

دواساتەكانی شۆڕشی ئەیلول
مامۆستا عوسمان یەكەم بەشی كتێبەكەی بۆ سەرەتای شكستی شۆڕشی ئەیلول تەرخان كردووە، لە باسی دووەمدا بەشێكی وردەكارییەكانی شكستی شۆڕشی ئەیلولی باسكردووە، ئنجا دێتە سەر سیاسەتە سێكوچكەییەكەی بەعس بەرامبەر گەلی كورد ( راگواستن، بە عەرەب كردن، بە بەعسی كردن).
پاشان زۆر باس و بابەتی دیكەی پەیوەست بە ماڵوێرانییەكانی كاتی شكستی شۆڕش و دوای شكست و لەسێدارەدانی لەیلاقاسم و هاوڕێكانی لەلایەن رژێمی بەعسەوە.

دامەزراندنی ی.ن.ك و گەیشتن بە خۆری ئازادی
نووسەر بە زنجیرە بەدوای رووداوەكاندا دەروات و لەپاش باسكردنی كۆتایی هاتنی شۆڕشی ئەیلول، باس لە دامەزراندنی یەكێتیی نیشتمانی كوردستان و پێكهاتەی ئەو رێكخراوە دەكات كە وەك بەرەیەك وابووە و لە چەند باڵێك پێكهاتووە.
لەدوای ئەوەش رووداوی دەستگیركردنی سەركردەكانی كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردستانی لەلایەن بەعسەوە خستۆتە روو كە دواتر خاڵە شەهاب و مامۆستا جەعفەر و ئەنوەر زۆراب لەسێدارە دران و هەڤاڵانی دیكەش حوكم دران و پاشان بە لێبوردنی گشتی لەساڵی 1979دا ئازاد كران.
ئیدی دێتە سەر جاڕدانی هەڵگیرسانەوەی شۆڕشی نوێ بەڕابەرایەتیی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، ئاستەنگەكانی بەردەم شۆڕشەكە و پاشان گەشەكردن، داستانەكانی هێزی پێشمەرگە و خەباتی چاونەترسانەی رێكخستنەكان، ئازایەتی زیندانییەكان و دەستوەشاندنی گەورەو كاریگەری پێشمەرگەو رێكخستنەكان، ناچاكردنی بەعس بە گفتوگۆی 1984، سەرنەگرتنی گفتوگۆ و فراوانبوونی چالاكییەكانی هێزی پێشمەرگە، زنجیرە هێرشەكانی ئەنفال و كیمباران و سوتماككردنی كوردستان لەلایەن رژێمی بەعسی عیراقەوە.
پاشان درووستكردنی هێزی پێشمەرگەی پارتیزان و دواتریش پێكهێنانی سوپای رزگاری كوردستان ( سرك) و دەستەی چەكدار تا دەگاتە راپەڕینی مانگی 3ی ساڵی 1991 دژی رژێمی داگیركەری ئەوسای عیراق و دەركەوتنی خۆری ئازادیی گەل و خاكی كوردستان.
دیارە هەموو ئەوانەی من بە كورتی و خێرایی باسم لێوەكردوون، لەو كتێبەدا بەوردی و وردەكارییەوە، بە زانیارییەوە نووسەر لێیان دوواوە، لەو رووەوە هەوڵ و ماندووبوونی مایەی ستایشە و كارێكی گەورەی ئەنجامداوە.

چەند سەرنجێكی سەرپێیی
دیارە هەموو كارو كۆششێك كەمتازۆر هەڵەوپەڵەی تێدەكەوێت، لەو روانگەیەوە ئەم كتێبەش هێندە كەموكوڕی تێدایە كە تیشی رەخنەی بچێتەر.
ئەگەر لەناوی كتێبەكەوە دەستپێبكەین، دەبێت سەرنجمان لەسەر ناوە دووروو درێژەكەی هەبێت (سەروەرییەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە رۆژگارە سەختەكانی گەلی كورددا)، ئەم ناوە دووروو درێژە هێندەی بۆ ریپۆرتاژێكی رۆژنامەوانی گونجاوە ئەوەندە بۆ ناوی كتێب دەستاندات، بەڕای من دێڕی دووەمی ناونیشانەكە زیادەیەو بۆ دێڕی یەكەمیش دەكرا هەر بنووسرایە ( سەروەرییەكانی یەكێتی و شۆڕشی نوێ، یاخود تەنها ( سەروەرییەكان).
زمان و رێنووس و خاڵبەندیی كتێبەكەی مامۆستا عوسمان كێشەیەكی گەورەیە و تا ئاستێكی زۆر لە بایەخی ئەوكارە گەورەیەی داوە و بۆ خوێنەر كێشەیە، لە زۆرشوێندا رستەكان تێكەڵ و پێكەڵی پێوەدیارە و خوێنەر پێویستی بە زیاتر لە جارێكە تا بەتەوای تێی بگات، بۆ نمونە لە لاپەڕە 181 و لە باسی شەهیدبوونی مەحمود گەرمیانی ئەم چەند دێڕەی ناو كەوانەكە نووسراوەو من دەقی كتێبەكە وەك خۆی دادەنێمەوە: ( وە لەو دەست وەشاندنانەی رژێمی بەعس لە دوای وتوێژی ساڵی (1984) بەهۆی بەكارهێنانی چەكدارە خەفیفەكانی لە شەوی 1/2ی 12/1985 چەند چەكدارێكی سنوری كەلار كەمینیان بۆ كۆمەڵێك پێشمەرگە وكادری گەرمیان نایەوە كە بە سەرپەرشتی شەهیدی فەرماندە (محمود گەرمیانی) كە ئەوكاتە جێگری تیپی 53ی شیروانەی گەرمیان بوو لە دێی بەرلووتەوە ئەگەڕانەوە بۆ دێی حەسەن محەی كەلار كە پشوویەك بدەن و نان بخۆن بە جێبەكەی سابیرە بچكۆل)، وەك وتم ئەم چەند دێڕە هیچ خاڵبەندییەكی بۆ نەكراوە.
یاخود لە لاپەڕە 397 دەڵێ : ( كاتێك رژێمی عێراق بەچەند هێرشێكی سەختی بەناوی ئەنفال زۆرترین هێزەكانی پێشمەرگەی كوردستان و بنكە و بارەگاكانی وەدەرنا، لە هەموو شوێنەكانی كوردستان، بۆ ئەودیوی سنوری ئێران … و)
هەروەها لە زۆر شوێندا كورتكراوەی (پ.م) بۆ پێشمەرگە و ( پ.م كان) بۆ پێشمەرگەكان بەكار دەهێنێت، كە واجوانتر بوو وەك خۆی بینوسێت و پێویست بە كورتكردنەوە ناكات، لەكاتێكدا زۆر باسی تر هەیە بەبێ ئەوەی پێویست بێت درێژ بۆتەوە، هەروەها وشەی عەرەبی زۆر تیایە وەك ( خەفیفە و كەمین و حەسساس) كە بەكوردی هاوواتای جوان و رەوانیان هەیە و لە نووسینیشدا باون و دەكرا وشەكان كوردی بن نەك عەرەبی.
رووداوەكان بە پێی مێژووی روودانیان ریزبەندی نەكراون و پاش و پێشیان پێكراوە، بۆ نمونە: رووداوی دەستگیركردن و شوێنبزركردنی شەهید ئاسۆی دەلاك كە ساڵی 1979یە، كەوتۆتە پێش كارەساتی هەكاری كە ساڵی 1978 رویداوە.
هەروەها شەهید مەلاعەلیی شاعیر كە لە 22-23/7/1979 لە سێدارەدرا، لەم كتێبەدا كەوتۆتە پێش باسكردنی شەهیدبوونی كاك ئارام ( شاسوار جەلال) كە لە 31/1/1978 شەهید كرا.
دوا وتە
نووسینەوە و یادداشتكردنی مێژووی خەبات و تێكۆشانی كوردو شۆڕشەكانی بەتایبەت لەلایەن ئەوانەی خۆیان لەناو رووداوەكاندابوون، بایەخدارە و مایەی دەستخۆشییە، مامۆستا عوسمان كانی پانكەییش كە خۆی پێشمەرگەی دێرین و تێكۆشەرێكی ناسراوە، بەم كارەی خزمەتێكی گەورەی ئەو بوارەی كردووە و زۆر خۆی بۆ ماندوو كردووە، بۆیە ئەو چەن سەرنج و رەخنە كەمانەی كە لەبارەی كتێبەیەكەوە سەر هەڵدەدەن، ناتوانن لە گەورەیی و بایەخ و جوانی كارەكەی كەم بكەنەوە و دواجاریش هەقە دەستخۆشی لێبكرێت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

شه‌هید لوقمان بێریاتی‌

شه‌هید لوقمان عه‌بدولڕه‌حمان ئه‌حمه‌د ئیسماعیل له‌ خانه‌واده‌یه‌كی‌ كوردپه‌روه‌رو دڵسۆزی‌ نه‌ته‌وه‌كه‌مان ...