سەرەکی » وتار » ستران عه‌بدوڵڵا » دوو وتار لەسەر مورافەعەكەی مام

دوو وتار لەسەر مورافەعەكەی مام

ئەم دوو وتارە لە دوو كاتی جیاواز نووسراون و بڵاوكراونەتەوە، یەكێكیان لە (10/2/2013) و ئەویتریان لە (10/2/2015). بۆ یادی مورافەعەكەی مام كە هەموو تەمەنی مورافەعە بوو لە سەر كورد و كەركوك و كوردستان، بڵاوی دەكەینەوە.

مورافەعە لەسەر كەركوك، مورافەعەیە لەسەر سنووری كوردستان
رۆژی مورافەعەكەی مام جەلال رۆژێكی گرنگە، وێستگەیەكی چۆنایەتیشە لە چەندین وێستگەی خەباتی مام لە رێی كوردستانێتی كەركوك و دیاریكردنی سنووری كوردستانی جنوبی و پێشینەی پێكهاتنی دەوڵەتی عیراق لە سەدەی بیستەمدا.
ئەم مورافەعەیە هی پارێزەر و سەركردەیەكە بایەخی بەڵگە و حوجەی مێژوویی بۆ چارەسەری پرسی مێژوویی دەخاتە بواری پراكتیكەوە.
ساڵی 1926 باشووری كوردستان (ویلایەتی موسڵ – كوردستانی جنوبی) بە چەند مەرجی دابینكردنی مافەكانی گەلی كوردستان دەلكێنرێت بە عیراقەوە. ئەم لكاندنە ئەو كاتە شەرعییەتی عوسبەتولئومەم وەردەگرێت كە پادشایی عیراق و مەنداتی ئینگلیز بەڵێن دەدەن مافی كورد لە عیراقدا زامن بكرێت. كە دوایی ئەو مافە نەدرا عیراق شەرعییەتێكی هەشتا ساڵەی ژێر پرسیارە و بەم نیگەرانییەوە مێژووییەكی رەش و خوێناوی بەڕێكرد تا حوكمڕانییەكەی لە 9-ی نیسانی 2003 دا داری لەسەر بەردی نەما.
عیراقی رۆژگاری مورافەعەكە ( 9ی شوباتی 2004) چانسێكی تر بوو كە بۆ كوردو عەرەب هەڵكەوت تا سەرلەنوێ‌ عیراق وا دابمەزرێننەوە هەڵەكانی رابردوو دووبارە نەكاتەوەو عیراقێك بێت كوردستان وەك خۆی بە ناسنامەی كوردستانیی و سنووریی حەڵاڵی خۆیەوە بناسێنێت، لەسەر ئەو بنچینەیە مام جەلال داوایكرد بە گوێرەی نەخشەی مێژوو، بەڵگەكانی دەرودراوسێ و نووسراوە بە ئیعتیبارەكانی مێژوونووس و گەڕیدەكان و تۆماری نێودەوڵەتی ئەم عیراقە رێكبخرێتەوە بە جۆرێك جوگرافیای رەسمی و مێژووی راستەقینە ئاشتبكرێنەوە، فیدراڵی و یەكێتییەكی ئارەزوومەندانە پێك بێت كە نەخشەرێی ئاساییكردنەوەی رەوشی كەركوك و ناوچە تەعبیركراوەكان لەگەڵدا هاوپێچ بێت.
عیراقی دەستووری بە خۆیی و سنوور و دەستوورییەوە رێك ئەو عیراقەیە كە پارێزەرەكەی كورد لە رۆژی مورافەعەكەدا بانگەوازی بۆ كرد (عیراقێكی فیدرالی كە ماددەی 140 سنوورەكانی رەنگرێژ بكات)، ئەو عیراقە دەتوانێ لەسەر زەمینەی واقیعیش پێك بێت ئەگەر میراتگرەكانی ئەمڕۆی میراتگری دووپاتكردنەوەی هەڵەكانی نەبن.
مێژووی مام جەلال لە بزووتنەوەی كوردایەتی و دیموكراتیدا، لەگەڵ ئەو داخوازییانەی لە رۆژی مورافەعەكەدا خرانەڕوو چەندین وێستگەی پرشنگداری خەبات بۆ رەوایی كوردستانێتی كەركوكی تێدایە.
لەو وێستگانەش دەشێ‌ ناوی كتێبە مورافەعەیەكی باس بكەین كە كتێبی (أغد و دیمقراطی و حرمان شعب حتی من حق الحلم)ە و ساڵی 1987 چاپكراوە.
ئەو كتێبە مورافەعەیەكە لە چیاكانی كوردستانەوە، بە زمانی شۆڕشگێڕیی و پاڵپشت بە بەڵگەو ئاماژە مێژووییەكان لەسەر مەسەلەی كوردستان و شێوەی لكاندنی بە عیراق و شێوەی چارەسەر كردنی پرسەكەی لەسەر بنچینەی مافی چارەنووس. وێستگەیەكی تریش ناساندنی هاواری كەركوك بوو بە كۆڕو كۆمەڵی نێودەوڵەتی و بە نەتەوە یەكگرتووەكان و زلهێزەكانیش لە هەموو سەفەرێكی دیپلۆماسی مام بۆ پایتەختەكانی بڕیار بەدەست.
وێستگەیەكی تر وێستگەی كۆبوونەوەی فراوان و دەوری و ساڵانەی سەرۆك مام جەلال بوو لە یادی رزگاركردنی كەركوكدا كە لەو كۆبوونەوانەدا كتێب و ئاماژە و بەڵگەی كوردستانێتی كەركوكی وەك راستی مێژوو دەهێنایەوەو نەوەیەكی زیندووی خەڵكی كوردستانی بەم تێڕوانینانە گۆشدەكرد كە ئەگەر رۆژی عیراقی دیموكرات و ئازاد هات چۆن مورافەعە ئاساكەی خۆی داكۆكی لە خەڵك و خاكی كوردستان بكەن.
رۆژی مورافەعە مێژووییەكە رۆژێكی گەورەیە، رۆژێكە لە دیرۆكێكی دوورو درێژی خەباتی سیاسیی دیپلۆماسیی، رۆشنبیریی، بەڵگەنامەیی و نووسراو و نەخشەكێشان و نەخشە نیشاندانی مام جەلال كە لە هەموو ئاستەكاندا كردویەتی. وەكو خۆی لە هێنانەوەی نموونەی زمانەوانە عەرەبییەكەدا باسی دەكرد (وفی قلبی شیی‌‌و من حتی) هەمیشە دەیگوت (وفی قلبی شیی ‌‌و من كركوك).
ئەمڕۆ یادكردنەوەی رۆژی مورافەعەكە ئیلهامبەخشە بۆ بەردەوامی خەبات لەڕێی كوردستانێتی كەركوك و رێكخستنەوەی عیراق بەجۆرێك شوێنی كوردستانی راستەقینەو مێژوویی تێدا ببێتەوە بێ گوێدانە بەربەستەكانی ئەمڕۆ، وەگەر نا گەلی كوردستان تەنها ئەوكاتە (دوا رۆژی) دیموكراتی بە دیموكراسی دەزانێت كە مافی خەونی فێنككەرەوەی دڵی تێدا رەچاوكرا بێت هەروەكو مام لە كتێبی (اغد دیموقراطی)دا ئاماژەی پێداوە.
رۆژی مورافەعەكە، رۆژی هیوای زوو گەڕانەوەی خاوەنی مورافەعەكەشە تا درێژە بە مورافەعەكەی بدات و (حتی‌) كەركوك لە باوەشی راستی مێژوویی و سنووری راستەقینەی خۆی، كوردستانی جنوبی، دەگیرسێتەوە.
كوردستانی نوێ رۆژی (10/2/2013)
مورافەعەی مام، مژدەی مام
بیرەوەریی یانزە ساڵەی مورافەعەكەی سەرۆك مام جەلال لەسەر سنووری كوردستانی جنوبی كە حەمرینەو كەركوكیش ناوجەرگەیەتی، لە بەراوردێكدا دەكەینەوە كە تا دێ مژدەی خۆشتر لەسەر تەندروستیی مام دەبیستین.
ئومێدمانە مژدەكە وا مەزن بێت، كە پارێزەرەكەی كوردایەتی دەرەقەتی سەد مورافەعەی تر بێت، مادام هێشتا ئەركەكانی كوردایەتی تا دوا پلەی مافی چارەنووسی، ماویەتی.
مورافەعەكەی سەرۆك مام جەلال لەئەنجومەنی حوكم، لە بەغدا، وێستگەیەكی زۆر گرنگە لە چەندین وێستگەی تەقەلاكانی بەڕێزیان بۆ كەركوك، ئەو تەقەلایانەی بە باڵای تەمەنی خەباتی سیاسیی خۆی‌و ئینجا یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانە، بەڵام لەدوای ڕاپەڕینی 1991-ەوە شێوەیەكی چۆنایەتی بەخۆیەوە بینی. سەبارەت بە دەستڕاگەیشتنی كوردایەتی بە خەباتی مەدەنی‌و ئیعلامیی‌و ڕۆشنبیریی‌و سیاسیی، لە وێستگەی وادا مام جەلال هەموو یادێكی ڕزگاركردنی كەركوكی لەڕاپەڕینی 1991، دەكردە بۆنەیەك بۆ وەبیرهێنانەوەی ڕاستییە مێژوویی، سیاسی‌و قانوونییەكانی مەسەلەی كەركوك لەڕێی سەرچاوە ڕەسەنەكانی گەریدەی بیانی، كە بە كوردستان‌و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا گەڕاون، لەڕێی بەڵگەنامەو سەرژمێرییە ڕەسمییەكانی دەوڵەتی عوسمانلی‌و نێردەكانی عوسبەتەلئومەم‌و دیكۆمێنتەكانی مەملەكەتی عیراق‌و عیراقی جمهوری، لەپێناو وەبیرهێنانەوەی دروست‌و شایانی داخوازی كوردستانیان بۆ گێڕانەوەی كەركوكی كوردستانیی بە جۆرێك ئەم نەخشەو بەڵگەو ئاماژانە ساڵ بەساڵ لە جانتاو چەكمەجەو سەرمێزی مام جەلال تا دەهات زیاترو زیاتر دەبوون، بوونە دۆسێیەكی دەوڵەمەندی ڕەوایی‌و ڕەوانیی لەسەر سنووری مێژوویی كوردستانی جنوبی (ویلایەتی موسڵ) كە هەرگیز بەشێك نەبووە لە عیراقی عەرەبی، ناوەرۆكی دۆسێیەكە ئەوەبوو تاوەكو زوڵم‌و زۆری زیاتر لە هەشتا ساڵەی دەوڵەتی عیراق لە دژی گەلی كوردستان كۆتایی پێ بێت، گەرەكە مافی چارەی خۆنووسین بۆ ئەم گەلە لەسەر خاكی خۆی بسەلمێنرێت‌و سەرپشك بكرێت لە یەكێتییەكی ئارەزوومەندانەی یەكسان‌و كەمەندكێشدا بژێت، كە خەڵكی كوردستان لەسەر خاكی باووباپیرانی بە كەركوكیشەوە، سەروەرو سەرفراز بكات.
ئەم تەقەلایانە لەو ساڵانەدا ژەنەراڵ پرۆڤە بوون بۆ ڕۆژی ڕزگاریی عیراق لەدەستی ڕژێمی دیكتاتۆری بەعس‌و هاتنەكایەی هەلومەرجێكی دیموكرات‌و لەبار تا مام و پارێزەرەكەی كوردایەتی، ئەمجارە لەجێی مەنتیقی هێزی شۆڤێنییەكان، هێزی مەنتیق‌و پێ سەلماندن‌و بەڵگە هێنانەوە بكاتە جەوهەری سیاسەتكردن لەعیراق. ئەوەبوو مورافەعە مێژووییەكە سەرەتایەكی چۆنایەتی بوو بۆ عیراقێكی نوێ كە ڕێی ئاوەدانی بۆ سیاسەت‌و یاساو مێژوو بكاتەوە لەجێی ڕێگای هەڵدێری كیمیاباران‌و ئەنفال‌و تەعریب‌و تەرحیل، كە قەت چۆكیان بە كوردو كوردستان نەداوە.
مورافەعەكەی مام داوای ماف نەبوو لە برا گەورەكانی جاران، بەڵكو مورافەعەی پێ سەلماندن بوو لەبەردەم هاوبەشەكانی تردا كە سەرەنجام دوای كەمتر لە مانگێك شێوەی دەوڵەتی عیراقی نوێ لە قانوونی ئیدارەی دەوڵەت بە عیراقی فیدرالی‌و یەكسان دیاری كراو نەخشەی چارەسەری مەسەلەی كەركوك‌و كێشەی سنووری كوردستانی فیدرال لە ماددەی 58، پاشان لە دەستووری عیراقیشدا، لە نەخشەڕێی ماددەی 140دا، جێی خۆی گرت.
ئەمڕۆ كە یانزە ساڵ بەسەر ئەو مورافەعەیە تێدەپەڕێت كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان هەمیشە كۆششەكانی مامی خۆیانیان لەبیرە بۆ كوردستانێتی كەركوك هەر لە ڕۆژگاری دێرینی خەباتەوە تا وێستگەی مورافەعەكەو تا دوا وێستگەی كە پێش نەخۆشكەوتنی بەڕێزیان پڕۆژە یاسای دەستكاری سنووری پارێزگاكانی ناردە ئەنجومەنی نوێنەران، بەداخەوە پشووی جەنگاوەرانەی مام بەهۆی نەخۆشی و هەروا پاشە كشێی پڕۆسەی سیاسی عیراق كە داڕزانەكەی گەیشتە قۆناغی پەیدابوونی داعش، ئەم پڕۆژە یاسایەی لە دۆڵاب و چەكمەجەكانی ئەنجومەنی نوێنەراندا خەواند، كە هەر خۆی ئەو تەنگژەیەی ئێستا بەڵگەیەكی ترە لەسەر پێشبینییەكەی سەرۆك مام جەلال بەوەی عیراق نابێتە دەوڵەتێكی جێی دڵخوازی هاووڵاتییەكانی ئەگەر ئەم پرسە جەوهەرییەی بریتییە لەچارەسەركردنی كەركوك و سنووری كوردستانی جنوبی نەخرێتە سەر شەمەندۆفێری ڕاستەقینەی خۆی وەك ئەوەی مورافەعەكە دەستنیشانی كردووە.
ئێستاش هەر ئەو مورافەعەیە دەوای دەردی وڵاتە ئەگەر هاوبەشەكانی كورد گەرەكیانە چارەسەری كەركوك بكەن و دەخوازن وەفاداری كلتورەكەی مام جەلال بن، كە سەركۆماری پێكەوەژیان‌و پێ سەلماندن‌و دەستوور بوو.
*كوردستانی نوێ : رۆژی 10/2/2015

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

رێوییەکانی کرملین

«رێوییەکانی کرملین و عەرابی تاڵانکردنی روسیا بوريس بيريزوفسكي » کتێبێکی ...