سەرەکی » دۆسێ » موسڵ بەرەو كەوتنێكی تر دەچێت؟

موسڵ بەرەو كەوتنێكی تر دەچێت؟

جیڤارا زیا*

لە میانی ئەو شەڕوپێكدادانانەی نۆمانگ درێژەیان كێشا و بونە مایەی ڕزگاكردنی پارێزگای نەینەوا و سەنتەری پارێزگاگە كە شاری موسڵە لە چنگی ڕێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی «داعش» لە ساڵی 2017، ژێرخانی شارەكە ڕووبەڕووی كاولكارییەكی گەورە بۆوە. هەرچەندە ژیان ئاسایی بۆتەوە لە بەشی خۆرهەڵاتی شارەكە، بەڵام دیمەنی كاولكاریی تائێستا سیمای دەركەوتووە لە خۆرئاوای موسڵ، بۆیە دانیشتوانی ئەو ناوچانە هیوابڕاون لە هێنانەدی خۆشگوزەرانی ئابوری، یان تەنانەت زامنكردنی سەلامەتی جەستەیی.
لەگەڵ بەڵێنەكانی كۆمەڵی نێودەوڵەتی و حكومەتی فیدراڵی عیراق بۆ پشتیوانی لە پرۆسەی ئاوەدانكردنەوە، پێویستییەكی هەنوكەیی هەیە بۆ پتەوكردن و پشتیوانی لە كەرتە گرنگەكانی ناوچەكان، تا شارەكە تاوانی مانەوەی بمێنێت و ژیان تێیدا بەردەوام بێت.
ئەو كاولكارییەی شارەكە بەخۆوەی بینی، تەنیا هەر ژێرخان یان تەلارسازیی نەگرتەوە، بەڵكو مەترسییەكەی گەیشتە ڕادەی داڕوخانی فكری كە وەك خۆی دەمێنێتەوە و تا ئەو ئاستەی هەستانەوەی پراكتیكی یان ڕستەقینە بەخۆوەنەبینێت.
لەسەر ئاستی ئابوریش، داِمانی ژێرخانی شاری موسڵ، بووە مایەی دەستەوستانبوونی دەسەڵاتداران لە فەراهەمكردنی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەكان بەهۆی نەبوونی پلانی تەواوەتی، بەپێی ڕاپۆرتێكی ئەنجومەنی نەرویجیش بۆ پەنابەران لە ساڵی 2018»تائێستا زیاتر لە 380 هەزار كەس لە دانیشتوانی شارەكە بێ‌ لانەن».
هەر لە ڕاپۆرتەكەدا هاتووە»بەری خۆرئاوای شاری موسڵ بە تەواوەتی دووچاری كاولكاریی بووە، نزیكەی 54 هەزار خانووبەرە لە موسڵ و ناوچەكانی دەوروبەری داڕوخاون».
تائێستاش زۆرێك لە دانیشتوان نەگەڕاونەتەوە ماڵەكانیان بەهۆی كاولكارییەكان، ئەوانەش كە گەڕاونەتەوە بەدەست فەرهەكردنی ئاوی خواردنەوە و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەكانەوە دەناڵێنن. هەروەها رێژەی بێكاری بەراورد بە بەرزبوونەوەی نرخەكان بەرزبۆتەوە كە هۆكارەكەی بۆ ئەو گومرگە دەگەڕێتەوە كە حكومەتی فیدراڵ بەسەر ئەو كەلوپەل و كاڵایانەدا دەیانسەپێنێت كە لە هەرێمی كوردستانەوە دەچنە نێو شارەكە. تائێستاش چوار پرد لە كۆی پێنج پرد كە هەردوو بەری روباری دیجلە لە شارەكەدا بەیەكەوە دەبەستێت چاكنەكراونەتەوە.
لەگەڵ هەموو ئەمانەدا دانیشتوانی موسڵ بە باشی لە هۆكاریی سەرەكی كەموكوڕییەكان تێدەگەن كە لە پرۆسەی ئاوەدانكردنەوەدایە، و ڕازیی نیین بە شێوازی خاوی بەڕێوەچوونی كە بە «ڕێكردنی كیسەڵ» ناوی دەبەن.
لەبەر چارەڕەشی، رۆتین و بێتوانایی لە كاركردن بەشێوەیەكی خێرا بۆ سودوەرگرتن لە هەلە ڕەخساوەكان، بونەتە مایەی درەنگ گەیشتنی ئەو چەندان ملیار دۆلارەی كە وڵاتانی بیانی لە كۆنگرەی كوەیتدا بۆ ئاوەدانكردنەوەی عیراق، بەڵێنیان دابوو پێشكەشی بكەن.
سەربای ئەوەش، ناكارامەیی بەغدا لە مامەڵەكردن لەگەڵ لایەنە كۆمەكبەخشەكان بۆتە مایەی لەگەڕكەوتنی ئەو پارەیەی كە حكومەتە بیانیەكان بەڵًێنیان دابوو پێشكەشی بكەن، بۆ نمونە كەمتەرخەمی و خاوی هەیە لە خەرجكردنی كۆمەكەكانی فەرەنسا بۆ ئاوەدانكردنەوەی زانۆكی موسڵ و كۆمەكی ئیماراتی بۆ چاككردنەوەی مزگەوتی نوری و مەنارەی حەدبا و پرۆژەكانی تری پاراستنی شوێنە مێژوویی و ئاینییەكان. لەگەڵ ئەمانەشدا دیاردەی بڵابوونەوەی گەندەڵی لە عیراق وایكردووە وەبەرهێنانی نێودەوڵەتی لە عیراق هەڵبێت. وێڕای هەڵوێستەكانی سەرۆك بەرهەم ساڵح لە چواری ئەم مانگە بۆ تەرخانكردنی نزیكەی 100 ملیۆن دۆلار لە بودجەی فیدراڵی عیراق بۆ پارێزگای نەینەوا، بەڵام هەموو ئەو پارە تەرخانكراوە بەشی ئاوەدانكردنەوەی قەزایەكی زیانلێكەوتووی پارێزگاكە ناكەن.
لەگەڵ ئەوەشدا، هەر تەنیا ئاستەنگە ئابورییەكان نیین كە ئاستەنگن لەبەردەم پرۆسەی زیندووكردنەوەی موسڵ، چونكە لەماوەی چەند مانگی ڕابردوو، هێزە ئەمنییەكان دەستگیركردنی دەیان كەسی سەر بە ڕێكخراوی «داعش»یان لە شاری موسڵ ڕاگەیاند، هەروەها ڕایانگەیاندبوو كە تائێستاش شانەكانی ڕێكخراوەكە لە شارەكەدا چالاكن، و ئۆپەراسیۆنەكانی گەڕان و پشكنین كە ناوبەناو ئەنجام دەدرێن، لە زۆرجاردا بونەتە مایەی دەستگیركردنی ژمارەیەك لە ریزەكانی ڕێكخراوەكە.
وتارەكەی موقتەدا سەدریش سەدایەكی فراوانی دروستكرد كاتێك بوونی شانە نوستووە تیرۆرستییەكانی ڕاگەیاند كە بە گوتەی ئەو، لە ناوچە رزگاركراوەكاندا كاردەكەن، ئەمەش دەبێتە مایەی لەقكردنی ئاسایش لە پارێزگای نەینەوا بە تایبەت كە ڕێكخراوی «داعش»، تائێستاش گرەو لەسەر سەرلەنویً هەڵسانەوە دەكات و هەڕەشەی هاتنەوە و دەستگرتن بەسەر پارێزگاكەدا دەكات. لەو ڕووەوە پارێزگای نەینەوا زنجیرەیەك پێشێلكاریی ئەمنی بەخۆوە بینی كە خۆیان لە تەقینەوەی ئۆتۆمبێلە بۆمڕێژكراوەكان و بۆمبە چێنراوەكاندا بینییەوە و تێیاندا كەسێتییە دەستڕۆیشتووەكان لە شارەكەدا كرانەئامانج، ئەمەش پرسیاری لەبارەی ڕاستی رەوشی ئەمنی لە شارەكەدا دروستكرد.
ئەوەی قوڕەكەی زیاتر خەست كردووە لەڕووی ئەمنییەوە، حەشدی شەعبییە كە تائێستاش هێزی دەستباڵایە لە شارەكەدا كە بەهەڵە وەها تەماشای دانیشتوان دەكەن كە تۆمەتبارن بە پێشوازیی و لەخۆگرتنی «داعش»، ئەوەش وای لە دانیشتوان كردووە، بەردەوام لە ترس و دڵەڕوكێی دەستگیركرداندابن. حەشدی شەعبی بەشێوەیەكی زۆر دەست لە پرۆسەكانی وەبەرهێنان لە شارەكەدا وەردەدات، لەوانەش تۆڕەكانی پەیوەندی ئینتەرنێت و دابەشكردنی زەوی و مۆڵە بازرگانییەكان. لەبەرانبەردا حەشدی ناوخۆ یان حەشدی عەشایەری كە لە موسڵ بە پشتیوانی ئەمریكا دامەزرا و شەڕی لەدژی «داعش» كرد و چەندان ناوچەی رزگاركرد، لاواز بووە و هیچ پشتیوانییەكی لێناكرێت، ئەمەش وایكردووە كە نیوەی ژمارەكەی بمێنێتەوە، بەبێ‌ ئەوەی قەرەبووبكرێتەوە و كەموكوڕییەكانی پڕبكرێتەوە، ئەمەش وایكردووە لە دۆخێكی فشەڵدا بێت لەڕووی ڕێكخستن و ژمارە و پڕچەككردنەوە، لەبری ئەوەی بەهێزبكرێت و دۆسێی ئەمنی شارەكەی ڕادەست بكرێت.
پاشان پێویستییەكی زۆر هەیە بۆ پاڵپشتی و پشتیوانی لە هێزەكانی حەشدی ناوخۆ، بەوپێیە هێز و توانای لە دانیشتوانی شارەكەوە وەردەگرێت، و زیاتر گونجاو دەبێت لەگەڵ بەرژەوەندی مەدەنییەكان لە موسڵ.
لە سۆنگەی بێ‌ كارامەیی ئیدایی بەغدا، و بڵابوونەوەی گەندەڵی لەسەر ئاستی فیدراڵی، و ئەو راوبۆچوونە هەڵانەی كە حەشدی شەعبی تەبەنایان دەكات لەبارەی دانیشتوانی موسڵەوە، پێویستە رێگەی بەشداریی زیاتر بە دانیشتوانی موسڵ بدرێت لە پرۆسەی ئاوەنكردنەوە. ئاسایش و سەقامگیری لە موسڵ نایەتەدی سەركردایەتی پرۆسەی ئاوەدانكردنەوەی موسڵ نەدرێتە دەست دانیشتوان و پۆلیس و هێزەكانی حەشدی ناوخۆ- كە رۆڵی یەكلاكەرەوەیان بینی لە تێكشكاندن و دەركردنی داعش لەگەڵ رۆڵێكی سنورداریی هێزە فیدراڵییەكانی عیراق. لەسەرو ئەمەشەوە، تا پرۆسەی ئاوەنكردنەوە سەركەوتوو بێت، پێوستە دەسەڵاتە خۆجێییەكان، داهاتی پێویست دابین بكەن تا بتوانن سەرلەنوێ‌ شارەكە بونیادبنێنەوە. بۆ ئەوەی ئەو دەسەڵاتانەش بخرێنە پێگەی لێپرسینەوە، پێویستە ناوبەناو هەڵبژاردن بكرێت بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگا و قەزا و ناحییەكان.
دانیشتوانی موسڵ لەڕێی هەڵمەتێكی سەربازی قورسەوە لە دژی ڕێكخراوی «داعش» دەریانخست كە خواست و توانای پێویستییان هەیە و سورن لەسەر سەرلەنوێ‌ ژیاندنەوەی شارەكەیان. لەگەڵ ئەوەشدا مەسەلەكە لە كۆتاییدا بۆ حكومەتی عیراقی فیدراڵ و كۆمەڵی نێودەوڵەتی جێدەهێڵدرێت، تا تەئكید لەسەر دەستەبەركردنی دانیشتوانی موسڵ بكەنەوە بۆ ئەو ئامرازە پێویستانەی كە كارەكەی لێوە بەئەنجام دەگات.

سەرچاوە: پەیمانگەی واشنتۆن بۆ سیاسەتەكانی خۆرهەڵاتی نزیك

*جیڤارا زیا، چالاكوانێكی سیاسی شاری موسڵە، و یەكێكە لە سەركردەكانی ڕێكخراوە نهێنییەكانی بزوتنەوەی دیموكراتی ئاشوری كە لەژێر زەویدا لەماوەی حوكمڕانی سەدام حسێن كاریی كردووە. هەروەها بە ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا لە پێكهاتەی ئاشوری لەدوای ڕوخانی رژێمی سەدام حسێن هەڵبژێردراوە، و ڕۆڵی سەرەكی بنیوە لە پێكهێنانی و دامەزراندنی حەشدی ناوخۆیی، پشتیوانیشی بەردەوام بووە لەگەڵ لایەنی عیراقی و ئەمریكایی. لەگەڵ هەموو ئەوامانەشدا خاوەنی ژمارەیەكی زۆری نوسینە كە تێیاندا جەخت لەسەر كەمینە نیشتمانییەكان و ئایندەیان دەكاتەوە لە عیراق.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

گەشتی کوردستانی نوێ بۆ وڵاتی چین و ماچین

دووەم گەشتم بۆ وڵاتی چین ئەردەڵان عەبدوڵڵا ماوەی 12 ساڵە ...