سەرەکی » مانشێت » پێشبینییەكانی رۆژئاوای كوردستان دوای داعش

پێشبینییەكانی رۆژئاوای كوردستان دوای داعش

شرۆڤەی كاوە عەزیز حەمە

داعش دوا رۆژەكانی بەڕێ دەكات، بەتایبەتی لەدوای ئەوەی هەموو ئەو ناوچانە ئازدكران كە لە باشووری رۆژهەڵاتی سوریا بەدەستییەوە بوو، ئێستا ناوچەیەك نەماوە لەو وڵاتەدا بەدەست ئەو گروپە تیرۆرخوازەوە بێت كە ناوچەكەی روبەڕووی كاولكاریی گەورەكرد.
ئێستا قۆناغی دوای داعش لە سوریا دەستپێدەكات، قۆناغێك لێكدانەوەو پێشبینی زۆری لەسەر هەڵدەچنرێت، واقعێكی نوێ دێتەپێشەوە كە جگە لە یاریزانە ناوخۆییەكان (رژێم و هێزی سوریای دیموكرات)، یاریزانە گەورەكانیش بەئاشكرا رۆڵ و كاریگەرییان لە داڕشتنی نەخشەی نوێی و پرسی چارەسەریی سیاسی و ئایندەی سوریا دەبێت.
لە سوریا سێ‌ هێزی سەرەكی هەیە، لەكاتێكدا پێشتر هەر كون ‌و قوژبنێك هێزێكی جیاوازی لێبوو، هەریەكەیان لەلایەن وڵاتێكەوە یان بەرەیەكی دیاریكراوەوە پشتیوانیان لێ دەكرا، ئێستا جگە لە دوو هێزی سەرەكی (هەسەدە و رژێم) كە دابەشبوون بەسەر ئەمریكا و روسیادا، هاوكات چەند ناوچەیەكی كەمیش لە سوریا لەلایەن سوپای توركیا و هێزەكانی سەر بەو وڵاتەوە داگیركراوە. رەنگە بتوانین ناو لەو هێزە بنێین هێزی سێیەم كە كاریگەرییەكانی ئەوەندە نییە.
لەدوای داعش نەخشەی سیاسیی سوریا و ئایندەی ئەو وڵاتە روونتر دەبینرێت، پێشتر هێزەكانی روسیا بەبیانووی مەترسی لەسەر رژێمی ئەو وڵاتە جێگیركران و ئێستا لەئارادان، هێزەكانی ئەمریكاش بەهۆی بوونی گروپی تیرۆرخوازی داعشەوە هاتن و هاوكاریی هێزەكانی پەیەدە دواتر سوریای دیموكراتیان كردو ئێستا ئەوانیش لەسەر خاكی ئەو وڵاتە هەن. هێزەكانی توركیاش بەهۆی ترسەوە لە هەژموونی كورد سنووریان بەزاند، بەڵام دوای لە ناوبردنی زۆربەی گروپە تیرۆرخوازەكانی شام و حەلەب ترس لەسەر رووخانی رژێمی سوریا نەماوەو داعش-یش لەبەری رۆژهەڵاتی فورات كۆتایی پێكهاتووە، كەوابێ قۆناغێكی نوێ‌ لە سوریا دەستپێدەكات، لەمەودوا لەبری ئەوەی گفتوگۆی چارەسەری بارودۆخی سوریا لە جنێڤ و ئاستانەبێت، لەوانەیە لە دیمەشق و قامیشلیی بێت.
ئەمریكییەكان بەئاسانی دەستبەرداری سوریا نابن، ئەو هێزانەی لە ناوچەكە هەیانە لەبەرامبەر بوونی هێزەكانی روسیایە لەناوچەكە، ئەگەرچی بڕیاری كشانەوەشیان لەو وڵاتە داوە، بەڵام هێشتا بەئاسانی ناوچەكە بەجێ ناهێڵن و دەیانەوێت شێوەیەكی دیكە ببیننەوە بۆ مانەوەیان لەبەری رۆژهەڵاتی فورات، كە رەنگە ژمارەیەكی كەم سەربازو چەند بارەگایەك بێت.
قۆناغی نوێ لە سوریا هاوشێوەی سەردەمی شەڕو ماڵوێرانییەكان زەحمەت دەبێت، لەمەودوا هێزەكانی سوریای دیموكرات لولەی تفەنگەكانیان روو لە هێزەكانی سوریا دەبێت، لەكاتێكدا ئەو هێزانە رۆژێك لەڕۆژان ئەگەر دۆستیش نەبووبن، ئەوا جۆرێك لە پەیوەندییان لەنێواندا هەبووە، بەتایبەت لە سەرەتای راپەڕینەكانی دیمەشق لە 2011، بگرە زۆربەی ئەو ناوچانەی پەیەدە كۆنترۆڵی كردن لەوكاتەدا، بە رێكەوتن بوو لەگەڵ رژێمی سوریا، بەڵام ئێستا دوای زیاتر لە هەشت ساڵ، سوپای سوریا و هێزی هەسەدە، پێدەچێت رووی لوولەی چەكەكانیان بكەنە یەكتریی ‌و ناشزانرێت داهاتووی ئەو وڵاتە چ فۆرمێك لەخۆ دەگرێت.
جیا لە گفتوگۆی چارەسەری بارودۆخی سیاسیی سوریا، گفتوگۆی نێوان هێزەكانی هەسەدەو رژێمی سوریا دوو باسی جیاواز لەخۆ دەگرێت، یەكەمیان چارەسەركردنی پرسی كورد لە سوریاو دۆزینەوەی رێگایەكی نوێیە بۆ داننان بەبوون و شێوەی پێكەوەژیانی نەتەوەیی كورد و عەرەب لەو وڵاتەدا، دووەمیشیان رێككەوتن لەسەر شێوەی سیستمی حوكمڕانیی سیاسی لەو وڵاتەدا.
هێزەكانی سوریای دیموكرات دوای داعش دوو پرسی سەرەكیی سەرقاڵیان دەكات، یەكەمیان پرسی گفتوگۆ لەگەڵ دیمەشق و دۆزینەوەی رێگەچارەی گەیشتن بە داڕشتەیەكی نوێ‌ بۆ پێكەوەژیان لە سوریا، كە كۆمەڵێك دۆسێ و وردەكاریی لەخۆدەگرێت و پێویستە بە دەستوور چارەسەر بكرێت، دووەمیشیان پرسی چۆنێتی ئیدارەدانی رۆژهەڵاتی فوراتە كە ئێستا لەدەستیاندایە و ئەمریكا پشتیوانی و پارێزگارییان لێ دەكات.
پرسی گفتوگۆ لەگەڵ رژێمی سوریا بۆ هەسەدە ئاسان نییە، چونكە ئەمریكا لەو نێواندەدا هەیە و بەهیچ شێوەیەك پشتیوانیی هیچ گفتوگۆیەك ناكات لەگەڵ رژێمی سوریا لەڕێی روسەكان یان ئێرانییەكانەوە بێت.
لەماوەی چەند مانگی دوای راگەیاندنی كێشانەوەی هێزەكانیان لە سوریا، ئەمریكییەكان بەروونی بە سەركردایەتی پەیەدەیان راگەیاندووە كە ناڕازین لە گفتوگۆی نهێنی نێوان پەیەدە و رژێمی سوریا، بۆیە ئەو گفتوگۆیانەی باسی لێوەدەكرا سەركەوتوو نەبوون، چونكە بڕیاردان لەسەر چارەنووسی سوریا، ئەوەندەی بەدەست هێزە گەورەكانەوەیە وەك ئەمریكاو روسیا، ئەوەندە بەدەست هێزە لۆكاڵییەكانەوە نییە.
بۆ هێزەكانی سوریای دیموكرات لەدوای نەمانی داعش ئەرك و پێویستییەكانی قۆناغەكە گۆڕانی بەسەردا دێت، ئەگەر تائێستا روبەرووبونەوەی تیرۆر ئەولەویەتی هێزەكانی سوریای دیموكرات بووبێت، ئەوا بۆ داهاتوو چارەسەری سیاسی بۆ ئایندەی سوریا دەبێتە كاری لەپێشینەی ئەنجومەنی سوریای دیموكرات كە باڵی سیاسیی هێزەكانی سوریای دیموكراتە. هاوكاریی و پشتیوانییەكانی وڵاتانی رۆژئاواش بەپێی گۆڕانی واقعی باری ئەمنی و سیاسی گۆڕانی بەسەردا دێت.
لەقۆناغی نوێدا سێ‌ ئەركی نوێ‌ دێتە رێی یان ئەستۆی بەڕێوبەرانی رۆژئاوای كوردستان، جارێ دیار نییە ئامادەن بۆ ئەو قۆناغە یان نا، هاوكات گرفتی نوێیشیان دێتە لەوانەیە جیاوازبێت لەرابردوو.
یەكەمیان: ئیدارەدان و رێكخستنی ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتیان.
لەمەودوا ئەركی سەرەكی بەڕێوبەرانی رۆژئاوای كوردستان دووبارە رێكخستنەوەی ئەو ناوچەیەیە لە رووی ئیدارییەوە، چونكە ئێستا فۆرمی ئەو ناوچەیە بۆ ئیدارەدان دیار نییە، نازانرێت دەبێتە فیدراڵ یان حوكمی خۆبەڕێوبەریی یان شێوەیەكی دیكەی ئیدارەدان.
هاوكات ئەركی سەرەكییان بنیاتنانی دامەزراوە دەستوورییەكانە لەو ناوچانە، ئەگەر بڕیارە ببێتە ناوچەی خۆبەڕێوبەری، وەك پەرلەمان و حكومەت و دامەزراوەی دادوەریی.
دواتر قۆناغی ئاوەدانكردنەوەی ناوچەكان دەستپێدەكات كە بەهۆی شەڕو ماڵوێرانییەوە كاول بوون، بۆ ئەمەش پێویستیان بە كاتێكی زۆر هەیە، نەخاسمە ئێستا سوریا بەشێوەیەكی گشتیی لەبارێكی ئابووریی خراپدایە.
هەروەك لەپاڵ رێكخستنی ئیدارەی خۆبەڕێوبەریی وەك خۆیان ناویان ناوە، لە قۆناغی داهاتوو پرسی جێگیركردنی ئاسایش لە شارو ناوچەكان دێتە پێشەوە، نەخاسمە رووبەرێكی فراوانی ئەو ناوچانەی ئێستا لەژێر كۆنترۆڵی هێزەكانی سوریای دیموكراتدایە، كورد نین و لەوانەیە زەمینەی دروستكردنی نائارامیی هەبێت چ لەلایەن رژێمی سوریا، یان وڵاتانی دەوروبەرەوە.
دوومیان: پرسی یەكلاییكردنەوەی سیستمی حوكمڕانی لە سوریاو چارەنووسی ئەو ناوچەیەی كە ئێستا لەژێر حوكمڕانی هێزەكانی سوریای دیموكراتە.
لەم قۆناغەدا باسی گفتوگۆی راستەوخۆ لەگەڵ سوریا دێتە گۆڕێ، لەوانەیە چیتر باسی گفتوگۆكانی ئەستانە و جنێڤ نەكرێت، لەلایەك ترس لەرووخانی رژێمی ئێستای سوریا نەماوە و لایەنە ناكۆكەكانی وەك روسیا و ئەمریكا باس لە رووخاندنی ئەو رژێمە ناكەن، لەلایەكی دیكەشەوە داعش نەماوە و قۆناغی دواتر دەستنیشانكردنی چارەنووسی بەری رۆژهەڵاتی فورات و ئەو ناوچانەی لەلایەن توركیا یان هێزە تیرۆرخوازەكانەوە كۆنترۆڵكراوە.
لەپرسی دەستپێكردنی گفتوگۆ لەگەڵ رژێمی سوریا، ئاستەنگی زۆر و بارودۆخی ناچونییەك دێتەڕێی بەڕێوبەرانی رۆژهەڵاتی فورات، یان رۆژئاوای كوردستان، ئاستەنگەكان بەشێكیان پەیوەندیی بە تێگەیشتنی رژێمی سوریا و عەقلیەتی تێگەیشتن بۆ چارەسەری دۆزی كوردەوە هەیە لە سوریا، بەشەكەی دیكەیشیان پەیوەندیی بەو هاوكێشەیەوە هەیە كە لە رابردوودا تائێستا لە سوریا هەبووە! ئەویش هێزەكانی سوریای دیموكرات هێندەی ئەوەی لە ئەمریكا نزیك بوون و هاوكارییان لێ وەرگرتووەو وەردەگرن، ئەوەندە پەیوەندییان لەگەڵ رژێمی سوریادا هەبووەو لەسەر هێڵی ئێران حسابكراون. واتە پەیەدە پەیوەندییەكی جیاواز و لەمێژینەی لەگەڵ ئێران هەبووەو لەو رێگەیشەوە پەیوەندیی لەگەڵ رژێمی سوریا هەبووە، ئێستا ئەگەر باس بێتە سەر گفتوگۆی نێوان رژێمی سوریا و هێزەكانی سوریای دیموكرات، ئەوا ئەمریكا رۆڵی كاریگەرتر دەگێڕێت لە یەكلاییكردنەوەی چارەنووسی ناوچەكە، بۆیە بۆ پەیەدە یان هێزەكانی سوریای دیموكرات لەنێوان هەردوو هەژمووندا پێویستیان بە دیققەت و وردبینی زۆر هەیە بۆ مامەڵەكردن، هەروەك دەبینین لەگەڵ راگەیاندنی كشاندنەوەی هێزەكانیان لە سوریا لەلایەن ئیدارەی ئەمریكا، دەستبەجێ گفتوگۆی نێوان پەیەدە یان هێزەكانی سوریای دیموكرات لەگەڵ رژێمی سوریا بە نێوانگیریی ئێران و روسیا دەستی پێكرد، بەڵام ئەمریكییەكان خێرا ئاگاداریان كردنەوە و بۆ دڵنیاكردنەوەی پەیەدە لە نەكێشانەوەی تەواوی هێزەكانیان پڕۆژەی نوێیان پێشكەشكرد و لەوە دەچێت هەم ناوچەیەكی ئارام بەرامبەر توركیا دروستبكەن بە هاوكاریی ئەوروپییەكان، هەمیش هێزێكی هاوبەشی ئەمریكی و ئەوروپی لە رۆژئاوا دروستبكەن بۆ چاودێریی بارودۆخی ئاسایشی هەرێمەكە! كەواتە بۆ پەیەدە یان هێزەكانی سوریای دیموكرات پرسی راگرتنی هاوسەنگی لەنێوان هەردوو هەژمووندا جێی گرنگی دەبێت، نەخاسمە بەهۆی لێدوانە جیاواز و جیاوازەكانی ئەمریكا، لەوانەیە بۆ پەیەدە ئاسان نەبێت دەستبەرداری پەیوەندیی لەگەڵ ئێران یان سوریا ببێت.
سێیەم: پرسی ئاساییكردنەوەی پەیوەندیی لەگەڵ توركیا لەسەر هەردوو ئاستی سیاسی و ئابووریی دەبێتە كاری لە پێشینەی بەڕێوبەرانی رۆژئاوای كوردستان یان رۆژهەڵاتی فورات.
لەمەودوا بۆ بەڕێوبەرانی رۆژئاوای كوردستان یان رۆژهەڵاتی فورات ئاسان نابێت بەردەوام بن لە گرژیی و ئاڵۆزییەكان لەگەڵ توركیا، نەخاسمە ئەو ناوچەیە پێویستی بە ئاوەدانیی هەیە و توركیا دەرگایەكی گەورەیە بۆ خێرا ئاوەدانبوونەوەی ناوچەكە و هاوكات توركیا رۆڵێكی گرنگ دەگێڕێت لە سەقامگیركردنی ناوچەكە، بۆیە ماوەیەكە ئەمریكییەكان لە هەوڵی ئەوەدان زەمینەیەك بڕەخسێنن بۆ دروستكردنی جۆرێك لە پەیوەندیی لە نێوان توركیا و بەڕێوەبەرانی رۆژئاوای كوردستان، بەڵام ئەم پرسە زۆر ئاڵۆزەو هەم پێویستی بە كاتێكی زۆر هەیەو هەمیش رێكاری پێشوەختەی پێویستە بۆ ئەوەی ئەو زەمینەیە دروست ببێت.
ئەگەر پەیەدە بیەوێت زەمینەی دەستپێكردنی گفتوگۆ لەگەڵ توركیادا دروستبكات، پێویستی بە دروستكردنی متمانەیە، بەڵام واقعی پێكهاتەی پەیەدە رێگرێكی زۆر گەورەیە لەبەردەم دروستكرنی پەیوەندیی لەگەڵ توركیادا، لەلایەك ئەمریكییەكان داوادەكەن پەلەبكرێت لە دروستكردنی ئەو پەیوەندییە تا ناوچەكە كەمێك ئارامیی بەخۆوە ببینێت و توركیاش لە هەژموونی روسیا دووربكەوێتەوە، لەلایەكی دیكەشەوە پەیەدە تۆمەتبارە بەوەی باڵێكی پەكەكەیە، بۆیە بۆ هیچ كام لەو دوو لایەنە (توركیا – پەیەدە) ئاسان نابێت دامەزراندنی پەیوەندییەكی ئاسایی.
لابردنی وێنەی ئۆجپلان لە شەقام و كۆڵانەكانی رۆژئاواو كەمكردنەوەی سیماو سیمبولەكانی پەكەكە لە رۆژئاوای كوردستان، بەشێك بوو لە گوشارەكانی ئەمریكا، بۆئەوەی ئەو ترسەی توركیا هەیەتی لە دروستبوونی ئەو هەرێمە بڕەوێتەوە.
بۆ پەیەدە زەحمەتە، چونكە لەژێر هەژموونی تێگەیشتنی ئۆجەلاندایە و لە باكوور توركیا تەواو دژی كورد پەكەكەو كورد هەڵسوكەوت دەكات، رەنگە زەحمەت بێت بەخێرایی ئەو تێگەیشتنە دروست ببێت! بۆ توركیا زەحمەتترە نەخاسمە هەرلایەنێك پەیوەندی لەگەڵ پەیەدە دروستبكات، ئەوا بێگومان لەناوخۆی توركیا بەخائین دەدرێتە قەڵەم، بەوپێیەی پەكەكە هێزێكی جوداخوازەو پەیەدەش درێژكراوەی پەكەكەیە.
بۆیە ئەوەی چاوەڕوان دەكرێت لەداهاتوودا لەباشترین حالەتدا ئەگەر توركیا تێگەیشتنی بۆ پەیەدە دروست ببێت، ئەوا پەیوەندییەكە لەسەرئاستی موخابەراتی دەمێنێتەوە نەك واوەتر.
ئەمانەی سەرەوە زەرورەت و پێویستی قۆناغی داهاتووی رۆژئاوای كوردستان بوون، رەنگە قۆناغێكی نوێ‌ بێت بۆ پەیەدە یان هێزەكانی سوریای دیموكرات، ئینجا دیار نییە كاردانەوەیان بۆ ئەو قۆناغە چۆن دەبێت.
سەبارەت بە ئەمریكاو هاوپەیمانەكانی و پابەندییان (ئیلتیزامات) بەرۆژئاوای كوردستان، قۆناغێكی نوێ‌ دەستپێدەكات، ئەو قۆناغە جیاواز دەبێت لە رابردوو، واتە ئەگەر لەرابردوو ئەمریكاو هاوپەیمانەكانی هاوكاریی سەربازییان پێشكەشی (هەسەدە) كردووەو مامەڵەیان لەگەڵ رۆژئاوای كوردستان لەسەرئاستی سەربازیی بووە بۆ روبەرووبونەوەی تیرۆرو گروپی داعش، ئەوا لەداهاتوودا زەرورەتی ئەوە دێتەپێشەوە مامەڵەیەكی سیاسی لەگەڵ هەرێمەكەدا بكەن، ئەو مامەڵەیەش دەوەستێتە سەر گفتوگۆكانیان لەگەڵ روسیاو هاوكات وڵامدانەوەی هێزەكانی سوریای دیموكرات بۆ خواست و بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی لەناوچەكە.

 483 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*