سەرەکی » دۆسێ » ئه‌لبێر كامۆ: مرۆڤی یاخی

ئه‌لبێر كامۆ: مرۆڤی یاخی

ریچارد كامبه‌ر
له‌فارسیه‌وه‌: ئه‌كره‌می میهرداد

بەشی یەکەم

مرۆڤی یاخی، چوار ساڵ دوای رۆمانی تاعون و له‌ساڵی 1951 بڵاوكرایه‌وه‌. له‌دوای نامه‌ی (میتافیزیكی مه‌سیحی و فه‌لسه‌فه‌ی نیوئه‌فلاتۆنی) ئیدی كامۆ ده‌ستی نه‌برد بۆ نووسینی لێكۆڵینه‌وه‌ی فه‌لسه‌فی له‌سه‌ر بنه‌مای شیكردنه‌وه‌ مێژوویه‌كان. یه‌كێك له‌و هۆكارانه‌ی كه‌ کامۆی هه‌ژاند تائه‌م كتێبه‌ بنووسێ. ئه‌و گۆڕان و رووداوانه‌ بوون كه‌ له‌سیاسه‌تی جیهانیدا په‌یدابوون. ئه‌و (هاوپه‌یمانیه‌ی) نێوان به‌ریتانیا، فه‌رانسه‌و ئه‌مریكا له‌گه‌ڵ یه‌كێتی سۆڤیه‌تی كۆتایی جه‌نگی جیهانی دووه‌م، له‌ده‌ورانی دوای جه‌نگدا به‌خێرایی به‌ره‌و جه‌نگی ساردی نێوان بلۆكی سۆڤیه‌ت و (هاوپه‌یمانی) فراوانتری رۆژئاوا ملی نا. مه‌ستی سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر ئه‌ڵمان و ژاپۆن و زۆر به‌خێرایی گۆڕا به‌ترس و هه‌راسانی له‌ جه‌نگی جیهانی سێیه‌م. به‌بۆمبی ئه‌تۆمی و هێرشه‌كانی سۆڤیه‌ت به‌ره‌و خۆرئاوا. له‌ساڵی 1948 سۆڤیه‌ت رێگاكانی به‌رلینی خۆرئاوای به‌ست و كۆدێتای كۆمۆنیستی له‌ چیكۆسلۆفاكی سازدا. ئه‌مریكا به‌هۆی پردی ئاسمانییه‌وه‌ توانی داخرانی به‌رلینی خۆرئاوا پوچه‌ڵ بكاته‌وه‌و به‌هۆی پرۆژه‌ی مارشاڵه‌وه‌ هاوكاری زۆری گه‌یانده‌ ئه‌وروپای خۆرئاوا له‌ 1949 سۆڤیه‌ت یه‌كه‌مین بۆمبی ئه‌تۆمی تاقیكرده‌وه‌و پیرۆزی سه‌ركه‌وتنی كۆمۆنیزمی به‌سه‌ر هێزه‌ ناسیۆنالیسته‌كانی چین جه‌ژن گرت. ئه‌مریكاش له‌به‌رامبه‌ردا په‌یمانی ناتۆی له‌ساڵی 1951 پێكهێنا. له‌ساڵی 1950 جه‌نگی سارد گۆڕا بۆ جه‌نگی گه‌رم و كۆریای باكووری كۆمۆنیست هێرشی بۆ كۆریای باشوور كرد. ئه‌مریكییه‌كان به‌بێ دواكه‌وتن (له‌ئاماده‌نه‌بوونی سۆڤیه‌ت) پشتیوانی له‌ ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان وه‌رگرت و هاوپه‌یمانان هێزه‌كان كۆریای باكوریان له‌كۆریای باشوور ده‌ركرد و هه‌تا سنووره‌كانی چین پاشه‌كشه‌یان كرد و هه‌ر بۆیه‌ش چینه‌كان جوڵان بۆئه‌وه‌ی بچنه‌ شه‌ڕه‌وه‌. له‌ئه‌مریكا سه‌ره‌تای جه‌نگی سارد بوو به‌هۆی راگه‌یاندنی خه‌بات و سیاسه‌ت له‌دژی كۆمۆنیزم و داكۆكیكردنیش له‌هه‌ر سیاسه‌تێكی چه‌پی كرده‌ كارێكی زۆر دژوار. له‌فه‌ره‌نسا، سه‌ره‌تای جه‌نگی سارد بووه‌ زه‌مینه‌و هۆكاری ده‌سته‌به‌ندی توندو دوژمنانه‌ له‌نێوان سیاسه‌ت و ئایدیۆلۆژیه‌كاندا. له‌ساڵی 1951 له‌هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی فه‌ره‌نسا (پارله‌مان) كورسییه‌كان تاراده‌یه‌ك یه‌كسان له‌نێوان شه‌ش حزبی سیاسیدا دابه‌شبوو.
سارته‌ر، دۆبۆڤوار و زۆربه‌ی هاوڕێیانیان له‌به‌رامبه‌ر سه‌رمایه‌داری بلۆكی خۆرئاوا لایه‌نی كۆمۆنیسته‌كانیان گرت، هه‌رچه‌ند ئه‌وان بێ هه‌واڵ و زانیاری نه‌بوون له‌ پاكتاوكردن، ئیعدامی سیاسی و ئۆردوگاكانی كاری زۆره‌ملێ‌ له‌ سۆڤیه‌ت، به‌ڵام ده‌یانوت خۆرئاوا ئه‌م شتانه‌ی زیاد له‌پێویست زلكردووه‌و پرۆپاگه‌نده‌ی ئه‌وان وایكردووه‌ كه‌توندڕه‌وی له‌م كارانه‌دا ده‌ربكه‌ون و سه‌ره‌ئه‌نجام باوه‌ڕیان به‌وه‌هێنا كه‌ کۆمۆنیزمی نێونه‌ته‌وه‌یی ته‌نها بزاڤێكه‌ كه‌بتوانێ داكۆكی له‌به‌ره‌ژه‌وه‌ندی كرێكاران و جوتیاران بكات له‌سه‌رانسه‌ری دونیا. كامۆ نه‌یار بوو له‌گه‌ڵ سارته‌رو دۆستانی به‌بڕوای ئه‌و زۆرداریی مه‌رگباری رژێمه‌ كۆمۆنیستیه‌كان شایانی پشتیوانی نه‌بوو، ئه‌و ده‌یگوت له‌نێوان دوو خراپه‌كارییدا، بلۆكی خۆرئاوا خراپه‌یه‌كی كه‌متره‌. ئه‌و كه‌خۆی منداڵی خێزانێكی چینی كرێكارو ئه‌ندامی جارانی پارتی كۆمۆنیست بوو، هه‌روه‌كو جاران پابه‌ندبوو به‌ئامانجی دادپه‌روه‌ریی كۆمه‌ڵایه‌تی، به‌ڵام بڕوای به‌وه‌ش بوو كه‌كۆمه‌ڵگا سه‌ره‌رای دادی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بێت له‌ رێگای ئازادی كه‌سێتی و سیاسیشدا تێبكۆشێ. ئه‌و بێزاربوو له‌وه‌ی كه‌روناكبیرانی چینی ناوه‌راست (بورژوا) وه‌كو سارته‌رو دۆستانی هانی چینی كرێكار ئه‌ده‌ن كه‌ ئازادییه‌كانیان بكه‌نه‌ قوربانی پابه‌ندبوونیان به‌ دیسپلینی حزبی كۆمۆنیست. ئه‌و بڕوای به‌وه‌ نه‌بوو كه‌ رووناكبیرانی خێزانی ده‌وڵه‌مه‌ند و خاوه‌ن بڕوانامه‌كان كه‌ هه‌ژاری و نه‌خوێنده‌وارییان به‌گۆشت و پێست ئه‌زموون نه‌كرده‌وه‌، له‌ هه‌لومه‌رجێكدابن بتوانن داكۆكی له‌ كرێكاران و هه‌ژاران بكه‌ن. له‌ زه‌مینه‌ی ئابووریدا كامۆ چاوی له‌سه‌ندیكای كرێكارییه‌ شۆڕشگێڕه‌كان بریبوو كه‌ ئیلهام به‌خشن و له‌سیاسه‌تیشدا له‌جیاتی ناكۆكی خۆرهه‌ڵات و خۆرئاوا، چاوی له‌باكوورو باشوور بوو (وڵاتانی ده‌وڵه‌مه‌ندو هه‌ژار) زۆر سه‌خت له‌ژێر كاریگه‌ریی ئاوێته‌كردنی لیبرالیزمی سیاسی و سۆسیالیزمی ئابووریی وڵاتانی ئه‌سكه‌نده‌ناڤیدا بوو، به‌شانازییه‌وه‌ داكۆكی ده‌كرد له‌میانڕه‌وی، خاكی بوون و ئاسانگیری ئه‌و تایبه‌ته‌مه‌ندییانه‌ی كه‌ به‌بڕوای خۆی ره‌نگدانه‌وه‌ی رۆحی مه‌دیترانه‌ییان بوو.
مرۆڤی یاخی سێسه‌دو چه‌ند لاپه‌ڕه‌ بوو كه‌ به‌شی هه‌ره‌ زۆری ده‌رباره‌ی پرس و زه‌مینه‌كانی یاخیبوون و شۆڕشی فكری و سیاسی بوو له‌خۆرائاوا. من له‌مباره‌یه‌وه‌ زۆر نانووسم و له‌ هه‌ندێك لێكۆڵینه‌وه‌كانی دیكه‌دا، به‌تایبه‌تی نووسینی دێڤید سپرنیتزم به‌ناوی لێكۆڵینه‌وه‌ی ره‌خنه‌گرانه‌وه‌ ده‌رباره‌ی كامۆ 1988 كورته‌یه‌ك له‌مباره‌وه‌ نووسراوه‌، به‌ڵام خودی ئه‌م بابه‌تانه‌ له‌لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ی كامۆدا رۆشن و سه‌رنج راكێشن و ئاسانتره‌ كامۆ له‌م كتێبه‌دا وه‌كو به‌رهه‌مه‌كانی دیكه‌ی، وای به‌باش زانیوه‌ كه‌باسی پرسه‌ دیاریكراو په‌یوه‌نداره‌كان بكات نه‌ك باس و لێكۆڵینه‌وه‌ی لێكدابڕاو.
له‌ پێشه‌كی مرۆڤی یاخیدا كامۆ به‌په‌یگیری و وردبینی هه‌وڵی خۆیداوه‌ كه‌ شێوه‌ سازبوونی ئه‌خلاقی پوچی هه‌ڵبسه‌نگێنێ و له‌كۆتایدا شكستی خۆشی له‌م هه‌وڵانه‌دا په‌سه‌ند بكات. بۆ ئه‌م شكسته‌ باسی دوو به‌ڵگه‌ ده‌كات: یه‌كه‌میان ئه‌وه‌ی كه‌ئه‌خلاقی پوچی له‌زه‌مینه‌ی كوشتندا به‌ناكۆكی ده‌گات. دووه‌م: ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌خلاقی پوچی ئه‌و پشتی به‌ستوه‌ و به‌زانینی هه‌ستی پووچی و هه‌ستی نائومێدی كه‌ تایبه‌تمه‌ندی سه‌رده‌می نێوان دوو جه‌نگی جیهانی بوو، نه‌ك پرسێكی گشتی بێت بۆ هه‌موو مرۆڤایه‌تی.
ئه‌گه‌رچی كامۆ له‌وه‌دا سه‌ركه‌توو نه‌بوو كه‌ ناكۆكی لۆجیكی ده‌رباره‌ی كۆشتن نیشان بدات، به‌ڵام شێوه‌یه‌ك نه‌سازانی‌ ده‌روونی خسته‌ڕوو له‌نێوان هه‌وڵی مرۆڤی هیچباوه‌ڕ بۆ سه‌لماندنی ژیانی خۆی و ئه‌و قه‌رزه‌ی كه‌ده‌بێت به‌رامبه‌ر خه‌ڵكی دیكه‌ نیشانی بدات. ئه‌م نه‌سازانه‌ له‌م باوه‌ڕه‌وه‌یه‌: له‌لایه‌ك، ئه‌خلاقی پووچی ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كوشتن ببێته‌ كارێكی گشتی.. ئه‌گه‌ر هیچ شتێك هیچ مانایه‌كی نه‌بێ.. بۆیه‌ هه‌موو شت ده‌كرێت و هیچ شتێكیش گرنگی نابێت… بكوژه‌كان نه‌له‌سه‌ر هه‌قن و نه‌تاوانبار (یاخی، ل5) به‌ڵام له‌لایه‌كی دیكه‌ش: ئاكامی كۆتایی لۆجیكی پووچی له‌ڕاستیدا ره‌وكردنه‌وه‌ی خۆكوژییه‌ و په‌سه‌ندكردنی رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی پرسیاری مرۆڤ و بێ وه‌ڵامی جیهانه‌. به‌ڵام ئاشكرایه‌ ك هیچ باوه‌ڕان سه‌ره‌نجام بڕوا به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ ژیانی مرۆیی، تاكانه‌ خێر و چاكه‌ی پێویسته‌، چونكه‌ ته‌نها ژیانه‌ كه‌ ئه‌م روو به‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌ مه‌یسه‌ر ده‌كات . مرۆڤی یاخی ل6.
به‌ڵگه‌ی دووه‌می كامۆ بۆ ره‌خنه‌ له‌ئه‌خلاقی پووچی ره‌خنه‌یه‌كی ده‌ره‌كیه‌، ئه‌و ده‌یگوت زانینی هه‌ستیاری بۆ پووچی و هه‌ستی نائومێدی له‌وه‌په‌یدابوه‌ كه‌زانینی هه‌ستیاری زۆر له‌وه‌ تایبه‌تی تره‌ له‌وه‌ی كه‌بونیادی گونجاوبێت بۆ ئه‌وه‌ی رێساكانی كار فه‌راهه‌م بكات، واتا ئه‌خلاقی پووچی پرسێكی كه‌سایه‌تیه‌ نه‌ك رێسایه‌كی گشتی. بۆیه‌ش ده‌ڵێ ئه‌مانه‌ بیركردنه‌وه‌ی روناكبیرانه‌ی سه‌رده‌مێكی تایبه‌تین له‌مێژووی ئه‌وروپا (تاوانی سه‌رده‌مێكی ته‌واوی مێژووی ده‌خوازێ رێسای گشتی كاره‌كان له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌ستی نائومێدی په‌یدا بێ یان به‌یان بكرێ) ل9. جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌م بووه‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی سه‌رده‌می نه‌فی كه‌خۆكوژیی خسته‌ میدانه‌وه‌. جه‌نگی جیهانی دووه‌م به‌ره‌و سه‌رده‌می ئایدیۆلۆژیاكان رۆیشت كه‌ پرسی كوشتنی پێشنیازكرد. ته‌نانه‌ت تائه‌وكاته‌ی كه‌نازانین هه‌قمانه‌ كه‌سانی دیكه‌ بكوژین یان نا، یان ئه‌وه‌ په‌سه‌ندبكه‌ین كه‌بهێڵین خه‌ڵك بكوژرێت یان نا، هیچیان نازانین. مرۆڤی یاخی ل4 ئه‌وه‌ی سه‌رسام و شایانی تانه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌كامۆ دیدگای ئاشكرای تایبه‌تی و سه‌رده‌میانه‌ی پووچی ده‌خاته‌لاوه‌، سه‌رئه‌نجام ده‌بێت خۆی گرفتاری چه‌مكی یاخیبوون بكات. راسته‌ كه‌ یاخیبوون به‌پێچه‌ونه‌ی پووچی گوته‌یه‌كی وه‌سفیه‌ بۆ كاری مرۆیی كه‌ماناو گرنگی فه‌لسه‌فی تایبه‌تی نیه‌، به‌ڵام له‌هه‌مانكاتدا هه‌م فراوانتر و هه‌م ته‌نگدامانتره‌ له‌وه‌ی كه‌ بتوانێ خاڵی ده‌ستپێكردن بێت بۆ پرسیارو گه‌رانی ئه‌خلاقی. فراوانتره‌، چونكه‌ هیچ بونیادێكی گشتی بۆ دادوه‌ری له‌وه‌ی كه‌ یاخیبوون راسته‌ یان تاوان به‌رهه‌مدێنێ. ئه‌وه‌ی كه‌ یاخیبوون مافڕه‌وا یان تاوانبار ده‌كات ئامانج، بیانوه‌كان، تاكتیك یان په‌یامه‌كانن، نه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌نها یاخیبوونه‌ ته‌نگ مه‌وداتره‌، چونكه‌ تیرۆرو كوشتاری ئایدیۆلۆژیك به‌هه‌مان شێوه‌ی كه‌له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتێكی جێگیره‌وه‌ په‌یدا ده‌بێ، ده‌توانێ به‌رهه‌می جۆشی شۆڕشگێڕانه‌ش بێت. هه‌روه‌ها دیسان بۆیه‌ كه‌م مه‌ودایه‌ چونكه‌ ناتوانێ كرانه‌وه‌یه‌كی فراوان بكات بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو كه‌سایه‌تییه‌ ئه‌ده‌بی و فه‌لسه‌فییه‌كان له‌ناو دڵی خۆیدا جێگا بكاته‌وه‌، كه‌ كامۆ له‌ مرۆڤی یاخیدا باسی كردوون. بۆچی كامۆ به‌ره‌و چه‌مكی یاخیبوون ئاراسته‌ی دا؟ له‌وانه‌یه‌ له‌به‌ر سێ به‌ڵگه‌ بێت یه‌كه‌م، ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یخواست شتێكی پۆزه‌تیڤ په‌یدابكات و بپارێزێ به‌رامبه‌ر هه‌وڵی پێشبینی كۆلۆجیكی پووچی نه‌یتوانی وه‌ڵام به‌ پرسی كوشتن بدات، به‌ڵام یاخیبوونی قاره‌مانی پووچ باوه‌ڕی كرده‌ خاڵی ده‌ستپێكی پۆزه‌تیڤ دووه‌م، كامۆ له‌ نهێلیزمی ئه‌خلاقی واته‌ ئه‌وه‌ی كه‌ هیچ به‌هایه‌كی ئه‌خلاقی بابه‌تی بوونی نییه‌ رووی وه‌رگێڕا و به‌به‌شداریی له‌ سه‌رهه‌ڵدانی به‌رگریی فه‌ره‌نسا په‌یبر و به‌گرنگی و كاریگه‌ری هاوپشتی. ئه‌و به‌ئه‌زموون ده‌یزانی كه‌ یاخیبوون له‌دژی سته‌م مانای چییه‌. سێیه‌م، هاته‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ی كه‌ده‌بێت ئاكامی گشتی چه‌مكی ئه‌خلاقی له‌چوارچێوه‌ی دراماتیكیدا بخاته‌ڕوو. ئه‌و ئه‌م وانه‌یه‌ له‌ ژان گرۆنیه‌ی مامۆستای فێربوو، بۆیه‌ كتێبی مرۆڤی یاخییشی پێشكه‌ش به‌ مامۆستا كرد.
یاخیبوون چییه‌؟ له‌به‌شی یه‌كه‌مدا كامۆ یاخیبوون به‌ملنه‌دان به‌هه‌ژموون و به‌راستزانینی به‌ها تازه‌كان پێناسه‌ ده‌كات. ئه‌و كۆیله‌یه‌ی كه‌ هه‌موو ته‌مه‌نی ته‌نها فه‌رمانی جێبه‌جێكردووه‌، له‌پڕ به‌و ئه‌نجامه‌ ده‌گات كه‌ چیدی ناتوانێ په‌یڕه‌وی فه‌رمانه‌كان بكات. ل13 به‌ڵام پرسی یاخیبوون ته‌نها ئه‌مه‌نییه‌ كه‌ بخوازێ مل نه‌دات به‌فه‌رمانه‌ تازه‌كان، چونكه‌ ده‌توانێ ئه‌م كاره‌ به‌درۆ یان فێل ئه‌نجام بدات. ئیدی ئه‌و له‌خودی په‌یڕه‌وكردنی فه‌رمان بێزاره‌ و به‌م یاخیبوونه‌ش سنوورێك بۆ خۆی داده‌نێ كه‌ نابێت لێی تێپه‌ڕێت. ئه‌م سنووردانانه‌ له‌خودی خۆیدا به‌هایه‌كی ئه‌خلاقی بنه‌ماو هه‌ق و مافێك به‌رهه‌م دێنێ. كۆیله‌ به‌م یاخیبوونه‌ ده‌یه‌وێت بڵێت هه‌ندێك كار هه‌ن كه‌ ته‌نانه‌ت كۆیله‌كانیش ناتوانن په‌سندی بكه‌ن، یان له‌وه‌ش سه‌ره‌كیتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خودی به‌ندایه‌تی تاوانه‌ و ئیدی مل به‌كۆیله‌بوون ناده‌ین. ئه‌م به‌ها و بنه‌ما و مافه‌ ئه‌خلاقییه‌ بونیاندێكه‌ بۆ هاوپشتی له‌گه‌ڵ كه‌سانی دیكه‌ش. چونكه‌ ئه‌و كۆیله‌یه‌ی كه‌ ده‌ڵێت: نابێت فه‌رمان به‌هیچ به‌نده‌یه‌ك بكرێ كه‌ واز له‌ مناڵه‌كانی بهێنێ. یا (نابێت هیچ مرۆڤێك كۆیله‌ بێت) ئامانجی هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌وانه‌دا په‌یدا ده‌كات كه‌ له‌ ره‌وشی ئه‌ودان، و سه‌ره‌نجام ئامانجی هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ هه‌موو مرۆڤدا به‌رهه‌مدێنێ. له‌م مانایه‌دا یاخیبوون ده‌بێته‌ مانای هاوپشتی بۆ مرۆڤه‌كانی دیكه‌. رینیه‌ دیكارت وتبوی(بیرده‌كه‌مه‌وه‌، بۆیه‌ هه‌م) كامۆش گوتی: یاخی ده‌بم، بۆیه‌ هه‌م. ل22. به‌ڵام یاخیبوون كارێكی پرمه‌ترسیه‌. چونكه‌ زۆربه‌ی جار سه‌ركوتكه‌ران و سته‌مكاران به‌بێ به‌رگری ته‌سلیم نابن، بۆیه‌ ده‌بێت مرۆڤی یاخی له‌نێوان كوشتن و كوژراوبووندا یه‌كێك هه‌ڵبژێرێ كوشتن نكۆڵی كردنه‌ له‌ مرۆڤایه‌تیی هاوبه‌ش. ئه‌گه‌ر ته‌نانه‌ت زۆردارێكیش بكوژرێ، مرۆڤی یاخی ئیدی ناتوانێ له‌ لۆژیكیدا داكۆكی له‌ چه‌مكی فریای مرۆڤایه‌تی بكات، واته‌ له‌و شته‌ی كه‌ لۆژیكی یاخیبوونیه‌تی ل281 كوژراوبوونیش مانای ته‌سلیمی سته‌مكار بوونه‌. به‌بڕوای كامۆ، ئه‌مه‌ش پارادۆكسی‌ بنه‌ره‌تییه‌ له‌ یاخیبووندا. یاخیه‌كان ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێنه‌وه‌ دواوه‌ ده‌بێت مه‌رگ په‌سند بكه‌ن، ئه‌گه‌ر به‌ره‌وپێش بڕۆن ده‌بێت بكوژن. ل281 له‌هه‌ردوو باره‌كه‌دا یاخیبوون پیس و له‌كه‌دار ده‌بێت. یه‌كێك له‌ رێگاچاره‌سه‌ر سام و نامۆكانی كامۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و یاخیانه‌ی كه‌ خه‌ڵك ده‌كوژن ده‌بێت خۆیان ئاماده‌ی مه‌رگ بكه‌ن بۆئه‌وه‌ی هاوپشتی مرۆیی خۆیان نه‌دۆڕێنن كامۆ له‌ شانۆگه‌ری‌»ی‌ دادپه‌روه‌ران»ی‌ ساڵی‌ 1949 شاعیری‌ شۆڕشگێر ئیڤان كالیایف ده‌كاته‌ ڕوخساری‌
ئه‌م بڕوایه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

باڵێوزی نوێی ئەمریكا لە بەغدا: دەبێت عیراق لە دەستوەردانی دەركی بپارێزرێت

باڵێوزی نوێی ئەمریكا لە عیراق، بەپێویستی دەزانێت، عیراق لە دەستوەردانی ...