سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » سه‌رداری سه‌ردار

سه‌رداری سه‌ردار

ره‌هبه‌ر سه‌ید برایم*

بۆ مێژوو له‌ مێژه‌ كۆیه‌ به‌ مه‌كۆی هونه‌ر وئاواز وگۆرانی ڕه‌سه‌نی كوردی ده‌ركه‌وتووه‌، مه‌ڵۆیه‌ك به‌هره‌دار وداهێنه‌ر وهونه‌ركار وخۆشخوانی لێ‌ هه‌ڵكه‌وتووه‌، له‌ ده‌ستنووسێكی كتێبخانه‌ی جه‌لی زادان، به‌ڵگه‌ی مه‌قام وخه‌ت خۆشی ده‌كه‌وێته‌ به‌ر دیده‌ ویادان، نزیكه‌ی به‌ر له‌ (650) ساڵا، مه‌قام وخه‌تی خۆش له‌ كۆیه‌ بۆته‌ موڵك وماڵا، له‌ كتێبی ئیمام نه‌وه‌وی به‌ ناوی (الازكار)كۆییه‌ك به‌ ناوی(عومه‌ر كوڕی خدر كوردی) خۆش خه‌ت ومۆسیقار، مه‌قامی ڕۆژهه‌ڵاتی له‌ ڕۆژئاوای عه‌ره‌ب بڵاوكردۆته‌وه‌، زاته‌ن ئه‌و زاته‌ مه‌زنه‌ ناویان له‌بیر چۆته‌وه‌، گوڵا ده‌وه‌رێ‌، دڕك ده‌مێنێته‌وه‌، زانای مه‌زن مه‌سعود محه‌مه‌د ده‌ڵێ‌ (مۆسیقاری هه‌ره‌ زلی ئیسلام ڕه‌وشه‌نبیرێكی كۆیی بوو، راستی بۆچووه‌، مه‌به‌ستی له‌ عومه‌ری كوڕی خدری كوردی بووه‌، مه‌لای گه‌وره‌ی كۆیه‌ فه‌رموویه‌تی: له‌ كوردستانی ئێران گۆرانی كه‌ ده‌بوو په‌یدا، له‌ سلێمانی ته‌وش وتراش ده‌كرا، له‌ شاری كۆیه‌ له‌ چه‌رخ ده‌درا، ئه‌و ڕاستیه‌ سه‌لمێندراوه‌، كه‌ عه‌بدول واحید ئاغا مسته‌فا نۆته‌ی له‌ مۆزیكی كوردی هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌، سوڵتان موزه‌فه‌ره‌دین یه‌كه‌م كه‌س بووه‌ مۆسیقا وگۆرانی هێناوه‌ته‌ قه‌ڵای هه‌ولێر وده‌شتی شاره‌زوور، مۆركی كوردن ده‌ف وته‌پڵا وده‌هۆڵا وزوڕنا ودوزه‌له‌ وشمشاڵا وكه‌مانچه‌ وته‌نبوور، مۆزیك ومه‌قام میراتێكی كۆنی كۆیه‌ یه‌ بۆیه‌ به‌و هۆیه‌، (جه‌لال حه‌وێزی كه‌مانچه‌ وقادر ئاغای سلێمان ئاغای محمه‌د ئاغا قانون ومه‌لا فه‌تحوڵڵای مه‌لا عه‌باسی غه‌رافۆنی) هێناوه‌ته‌ كۆیه‌، مه‌لا ئه‌نوه‌ری تایه‌ر مام خدری سالحی (1941-1996 كۆیه‌) یه‌كه‌مین قانون ژه‌نی ئه‌كادیمی بووه‌ له‌ناو كوردا، (مه‌شقی چی یه‌ په‌روانه‌ له‌گه‌ڵا شه‌وقی چرادا)ئه‌شقی مۆزیك له‌ كۆیه‌ گه‌یشتۆته‌ كه‌شكه‌لان:

لوتكه‌ی مۆزیك وكێشكێ‌ وفاتمه‌لان
جووله‌ی دار وئاو ئاهه‌نگی مه‌لان
زایه‌ڵه‌ی زوڵاڵ سۆز وسۆلۆیه‌
سه‌رچاوه‌ی هونه‌ر وراتی كۆیه‌
مه‌ل به‌ ئاواز، مرۆڤ به‌ گفتوگۆ، كۆیه‌ به‌ هونه‌ر وزانست وسیاسه‌ت ده‌ناسرێته‌وه‌، به‌مێشك وشك وقین له‌ دڵا وفه‌رامۆشی مێژووی كۆیه‌ناسڕدرێته‌وه‌، مانگ تریفه‌ی خۆی ده‌دا هه‌رچه‌نده‌ گورگ بلورێنێ‌، وه‌ڕینی سه‌گ زیان به‌هه‌ور وئاسمان ناگه‌ینێ‌! مۆزیك زمانی هه‌موو مرۆڤه‌،وتووێژی فریشته‌كانه‌، ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ژیان وده‌نگدانه‌وه‌ی دیمه‌ن وسروشته‌كانه‌، مانگ وئه‌ستێره‌ وهه‌تاو گه‌وهه‌ری ئاسمانن، مۆزیك وگۆرانی ئارامی وبه‌خته‌وه‌ری گیانن، مۆزیك بۆ(گه‌ردوون ڕۆح وعه‌قڵا) باڵه‌، خۆشی ده‌به‌خشێت گه‌شتی خه‌یاڵه‌، ڕه‌هه‌ندی ڕوحانی یه‌، ئاسووده‌ی ویژدانیه‌.
له‌شاره‌كه‌ی كۆیه‌ له‌و ئولكه‌، فه‌رخه‌ شالوورێ‌ ترووكا له‌ هێلكه‌، گریان وزیقه‌ی (مۆسیقا)، تاكو باڵی دا له‌ شه‌قا، هه‌ڵفڕی بۆ سه‌ردار، ناونرا سه‌ردار، كغه‌كغی بووغه‌ بووغی كۆتر بوو، گوێ‌ مۆسیقی وگڕوگاڵی زیاتر بوو،شه‌قشه‌قۆكه‌ی ناولانكی، له‌گه‌ڵا لایه‌لایه‌ی دایكی، بۆ نۆبه‌ره‌ی ناز، ده‌بوون به‌سۆز وئاواز، باب سه‌ردار، وه‌ك دره‌ختێكی به‌ردار، نه‌دار وده‌لال بوو له‌گه‌راج، به‌سه‌پانی خۆی نه‌ده‌زانی شای ته‌خت وته‌راج، په‌نجه‌ ئه‌ستووره‌كانی لێك ده‌دا وده‌چووقاند، به‌پاره‌ی ئاسن ئاوازێكی وای ده‌خوڵقاند، سه‌ردار به‌ منداڵی، عه‌شق وخولیا وخه‌یاڵی، خووی دابووه‌ نایه‌ وشمشاڵی، به‌هه‌ناسه‌ وپه‌نجه‌ی ده‌ست، ده‌یبزواند هه‌ست ونه‌ست، له‌ناو ئامێرێكی فووداری كون كون وبۆش، خه‌ڵقی ده‌كرد ئاوازیبه‌جۆش وخرۆش وخۆش، چرا ومۆم ولاله‌ ده‌كوژێته‌وه‌ به‌فوو، ئه‌و كه‌فووی پێ‌ داده‌كرد مانگه‌ شه‌و په‌یدا ده‌بوو! مامۆستا سه‌ردار سه‌ری به‌رزه‌، زێڕینه‌ تاجی، یه‌ك له‌ دامه‌زرێنه‌رانی به‌ردی بناغه‌ی تیپی مۆسیقای باواجی، به‌ده‌نگ وڕه‌نگ وسه‌نگ وڕه‌واجی، له‌ به‌غدا ساڵی 1967، له‌ په‌یمانگای هونه‌ره‌ جوانه‌كان ده‌رچووه‌ وسه‌ركه‌وت، وه‌ك ژه‌نیارێكی ئه‌كادیمی ده‌ركه‌وت وهه‌ڵكه‌وت،حه‌رفی مه‌كته‌بی خوێند وله‌ كۆیه‌ وبه‌غداد، بوو به‌ مامۆستای مۆزیك وئوستاد، له‌ قامیش وداروئاسنی ڕووت، داهێنانی داهێنا له‌ شمشاڵا وفلووت، دار وئاژه‌ڵا وگوڵا ومه‌ل وپه‌پووله‌، ده‌كه‌وتنه‌ سه‌ماو خۆشیوجۆش وجووڵه‌، ڕه‌نگاڵه‌ وچۆله‌كه‌ وكۆتر وڕیشۆڵه‌ وبولبول هه‌ڵده‌فڕین، كۆده‌بوونه‌وه‌ له‌ سه‌ردار، كه‌ سه‌ردار شمشاڵی بۆ ده‌ژنین، گوێ‌ یان هه‌ڵده‌خست به‌و چه‌شنه‌، به‌روح ده‌بون ئاشنا، له‌شیوی ڕه‌زان وناو باخان، له‌ قۆنگره‌ی سه‌رشاخان، كه‌ شمشاڵای لێ‌ ده‌دا، ده‌بوو به‌ سیمفۆنیا وسه‌دا، داروگیاندار ومار وباڵدار دیوار ده‌بوون به‌ گووێ‌! ده‌كه‌وتنه‌ ماتی وخۆشی و بۆی ده‌هاتنه‌ سوێ‌! له‌ ڕه‌گی ڕۆح وله‌ده‌نگی قوڕگ وله‌ قامكی یاقووت، سۆزی ئاوازی، زایه‌ڵه‌ی سازی، له‌ شمشاڵا وفلووت، باخچه‌ی گوڵا ڕێژبوو ڕۆحی ده‌گه‌شانده‌وه‌، به‌سۆزی شمشاڵا، گوڵا ودره‌ختی ده‌له‌رانده‌وه‌، به‌شنه‌ی شه‌ماڵا، هه‌ست پێ‌ ده‌كراڕۆحیان تێدایه‌ دارو دره‌خت وگوڵا،هه‌ر گیاندار ومار ومه‌ل وبولبول ، به‌ ئاوازی خۆش، مه‌ست بوون مه‌دهۆش، كه‌ ئامێره‌ فوویسته‌كانی ده‌زرنگێنێته‌وه‌، قافڵه‌ی له‌ عه‌جه‌ما ده‌گێرێته‌وه‌، بووكی كه‌ركووك جوانتر ده‌رازێنێته‌وه‌.

یاره‌كه‌م ده‌ڵێ‌ بووكه‌
جوانی شاری كه‌ركوكه‌
شمشاڵێكی بۆ ده‌نێرم
داره‌كه‌ی به‌ڵالووكه‌
به‌ هه‌ناسه‌ی ده‌م ولووت، كه‌په‌نجه‌كانی ده‌بزووت، له‌سه‌ر شمشاڵا وفلووت، له‌گه‌ڵا جوانی مانگه‌ شه‌وا، ده‌بووه‌ یه‌ك ئاواز ونه‌وا، خۆش ده‌بوو كه‌ش وهه‌وا!

له‌گه‌ڵ ئه‌و مۆسیقایه‌
كه‌شایانی سه‌مایه‌
سرودی ئاگرین ومارشی شه‌ڕ بۆ سه‌رباز وچه‌كداران، هاندانی شه‌ڕه‌وحه‌ماسه‌ت خولقێنه‌ره‌ بۆ كوشتن وخوێن ڕشتن وئاگرباران، ساڵی 1974 له‌ ده‌ست پێكردنه‌وه‌ی شه‌ڕ وهێرش، مامۆستا سه‌ردار، ده‌بێ‌ به‌شدار له‌ تیپی مۆسیقای شۆڕش، به‌فلووت وشمشاڵا نه‌ك به‌ره‌شاش، له‌شاخوناو دار وبه‌ردوته‌راش! بۆ دڵسۆزی وكوردایه‌تی، هونه‌ر سێبه‌ره‌ بۆ مرۆڤایه‌تی!!
مامۆستا سه‌ردار، وه‌ك ژه‌نیارێكی ڕێزدار، شیعره‌كه‌ی گۆران بۆ ده‌روێش عه‌بدوڵڵای به‌هره‌دار، نایگرێته‌وه‌ سه‌رداری بابی سه‌ردار، چونكه‌خۆشه‌ویست وڕێزلێگیراوبووه‌ له‌ ناو دۆست ودوژمندا!.

به‌ڵێ‌ وا دیاره‌ له‌ ناو قه‌ومی به‌سیتا قه‌دریسه‌نعه‌تكار
وه‌كو عه‌كسی قه‌مه‌ر وایه‌ له‌ناو حه‌وزێكی لێخندا
به‌ڵام ته‌ختی ره‌فاهو تاجی حورمه‌ت میلله‌تی هۆشیار
به‌ ئوستادێ‌ ئه‌دا وه‌ك تۆ له‌ناو شمشاڵی كون كوندا
كام گوڵی گوڵزار، بولبولی سه‌ردار، ده‌گا به‌ به‌هره‌ی مامۆستا سه‌ردار، به‌رزه‌ ناوبانگی، وه‌ك ئه‌ستێره‌ ومانگی، نه‌ ده‌روێش عه‌بدوڵڵا نه‌ قاله‌ مه‌ڕه‌، ناگه‌ن به‌ ئاستی سه‌ردار چونكه‌ریزپه‌ڕه‌، لوتكه‌ی هونه‌ره‌، ئه‌كادیمی و ڕاهێنه‌ر وداهێنه‌ره‌، چه‌ندان هونه‌رمه‌ندی پێ‌ گه‌یاندووه‌، له‌ باخی هونه‌ر گوڵی جوانی چاندووه‌، له‌ كونی ئامێره‌ فووداره‌كه‌ی، له‌ فلووت وشمشاڵه‌ كانزاو وداره‌كه‌ی، به‌ ئه‌فراندن وئه‌فسووناوی، به‌ ئاوازی سیحراوی، چریكه‌ی بولبول، نۆته‌ی شالوور، قاسپه‌ی كه‌و، ئاوێته‌ ده‌بوون له‌گه‌ڵا جوانی دیمه‌ن ومانگه‌شه‌و، سه‌ردار سه‌رداره‌ شتاڤه‌ ژه‌نیار ناگه‌ن به‌ ئه‌و، جێ‌ كونی ئامێره‌كه‌ی كونه‌ كۆتر وهێلانه‌ی بولبول وگه‌رووی ئاوازی مه‌لان، كونه‌ شنه‌ باو بۆ هایۆنیوڕیتم نۆته‌ بۆته‌لان! (ده‌روێش عه‌بدوڵڵا) تێكچووه‌ زه‌وقومه‌زاجی كورده‌واری، له‌هیچ لایێ‌، ده‌نگی شمشاڵا نایێ‌، نه‌ له‌چنارۆك وباواجی، نه‌ له‌كۆیه‌ وكۆساری، بولبول خامۆشه‌ ، چونكه‌ نه‌خۆشه‌، سه‌رداری بابی سه‌رداری، مامۆستا سه‌ردار، ئه‌مجاره‌ هاوار، به‌و ده‌م ولێوه‌، قامكان ببزێوه‌، به‌ شمشاڵا و فلووت، وبه‌هه‌ناسه‌ وفووت! ئاواز وسۆزێ‌، عه‌رش بله‌رزێ‌!

(سه‌حه‌ر بێنێته‌ گریان و قسه‌ سحری په‌ری نه‌غمه‌)
(گوڵ و گوڵزار، دار ودره‌خت ده‌گریه‌ن ئاوی چاویان شه‌ونمه‌)
مامۆستا سه‌ردارخه‌ڵكبه‌ تابلۆیه‌كی جوانیدیوی، به‌چاویلكه‌و گرتنی ئامێری فوویست به‌ لانیوی!به‌سه‌ری سپی وكراسی سپی وڕانگ وچۆغه‌ی شاڵا، له‌قوڵایی دڵا، به‌ده‌ماری مل، ده‌م وپل گوڵا، به‌ شمشاڵا، به‌ گۆڕانكاری وهونه‌ر وبه‌هره‌ی وه‌ستا كار، به‌ تیۆریی وبه‌كردار، سه‌رداره‌ سه‌ردار:

له‌ ئولكه‌ی عیشقدا بێ‌ چوونه‌ سه‌ردار
به‌ ئاسانی مه‌زانه‌ بوونه‌ سه‌ردار
هه‌یه‌ گه‌ر عیشقی سه‌رداری له‌سه‌رنا
بكه‌ مه‌شقێ‌ له‌وانه‌ی چوونه‌ سه‌ردار
وتی میوه‌ی به‌هه‌شته‌ شیعری مه‌حوی
خودا نه‌بڕێ‌ له‌ باغم داری به‌ردار

سه‌رچاوه‌كان:
+/ په‌ندی زانایان
+/ دیوانی راجی
+/ دیوانی گۆران
+/ حاجی قادری كۆیی به‌شی یه‌كه‌م (مه‌سعود محه‌مه‌د)
+/ مێژووی كۆیه‌ (تایه‌ر حه‌وێزی)
+/ دیوانی مه‌حوی
+/ كوردستانی نوێ‌ ژماره‌ (7785) له‌ 8/9/2019 سوڵتان موزه‌فه‌ره‌دین له‌ نوسینی (خه‌سره‌و پیرباڵ).
+/به‌ر له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی نیشانی هونه‌رمه‌ندی گه‌وره‌ (مامۆستا ئه‌نوه‌ر قه‌ره‌داغی) دراوه‌ ورده‌ تێبینی هه‌بووه‌ ره‌چاوكراوه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

یه‌كه‌م رۆژی‌ مامۆستا ره‌مه‌زان فت!

مقداد شاسواری‌ ئێوه‌ كه‌ستان له‌وێ نه‌بوون. منیش له‌وێ نه‌بووم. ته‌نها ...