سەرەکی » دۆسێ » پێنج ساڵ بەسەر پێكهێنانی هاوپەیمانی عەرەبیدا تێدەپەڕێت

ئاشتی لە یەمەن بەندە بە ئاگربەستێكی فشەڵەوە

پێنج ساڵ بەسەر پێكهێنانی هاوپەیمانی عەرەبیدا تێدەپەڕێت

ناكۆكییەكان لە یەمەن لەگەڵ دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنەكانی هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە، پێدەنێنە ساڵی پێنجەمەوە، بەبێ‌ ئەوەی ئاسۆیەكی ڕاستەقینە بۆ چارەسەرێكی نزیك دەركەوتبێت، پێشێلكارییە سیاسی و سەربازییەكانیش لەماوەی 12 مانگی ڕابردوو لەولاوە بوەستن.
دوای نزیكەی چوار ساڵ لە هێرشە ئاسمانییەكان و شەڕی مەیدانی، تائێستاش هێزە حكومییەكان كە لەیەن هاوپەمانی عەرەبییەوە پاڵپشتی دەكرێن، دەستەوستانن لەسەركەوتن بەسەر یاخیبووە حوسییەكان كە لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانیان لێدەكرێت، ئەمەش لەكاتێكدایە كە تەنگژەی مرۆییەكان لە وڵاتەكەدا هەڕەشەی برسێتیان لەسەر چەندان ملیۆن كەس دروستكردووە.

رێكەوتنی ئاگربەست
دەسەڵاتی یەمەنی كە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دانپێدانراوە، لە مانگی كانوونی یەكەمی 2018 لە سوید لەگەڵ حوسییەكاندا گەیشتە ڕێكەوتن بۆ ئاڵوگۆڕی دیلەكان و ئاگربەست لە شاری حودەیدەی ستراتیژی كە بەسەر ڕۆخی دەریای سوریادا دەڕوانێت، ئەمەش دوای چەند هەفتەیەك لە سەركەوتنی یەكەمجاری هێزە حكومییەكان بۆ چوونە نێو شارەكە.
ڕێكەوتنەكە بووە مایەی ژیانەوەی هیوا بۆ یەمەنییەكان سەبارەت بە گەیشتن بە ڕێكەوتنی ئاشتی هەمەلایەنە لە ماوەیەكی كورتدا، بە تایبەت لە سایەی گوشارە ئەمریكایی و نێودەوڵەتییەكان كە دەكرانە سەر سعودیە لە دوای كێشەی كوژرانی جەمال خاشقچی ڕۆژنامەنوسی سعودیە لەنێو كونسوڵخانەی وڵاتەكەی لە ئیستەنبوڵ و كەڵەكەبوونی تەنگژە مرۆییەكان لە یەمەن.
بەڵام هەردوولا ڕێزییان لە ڕێكەوتنی ئاگربەست لە حودەیدە نەگرت كە بەندەرێكی گرنگ بەخۆدەگرێت و چەندان ملیۆن لە دانیشتوان پشتی پێدەبەستن، دیل بەدیلیش بەئەنجام نەگەیشت، و هەردوو ڕەتیانكردەوە پاشەكشە لە شارە كەنارییەكە بكەن، دوای ئەوەی یەكترییان تۆمەتبار كرد بە پێشێلكردنی رێكەوتنەكان.
ئیلیزابێس دیكنسۆن، شرۆڤەكار لە «گروپی قەیرانە نێودەوڵەتییەكان» بە ئاژانسی (فرانس پرێس)ی ڕاگەیاندووە»پێشلكاری لە سوید ڕویدا، بەڵام لە ڕاستیدا مەعنەوی بوو».
ئەو پێیوایە، ڕێكەوتنەكە ڕووبەڕووی «دواخستن ئاستەنگ و پاشەكشەكردن» دەبێتەوە و جێبەجێكردنیشی بەشێوەیەكی پراكتیكی «ئاسان و خێران نابێت»، بەڵام تائێستاش زیندووە و نەمرووە.
بەپێی رێكەوتنەكە، هێزە حكومییەكان هەڵمەتە سەربازییەكانیان ڕاگرت بۆ دەستگرتن بەسەر شاری حودەیدە، دوای ئەوەی لە بەری خۆرهەڵات و باشوورەوە لە مانگی تشرینی دووەمی 2018 بۆ یەكەمجار چوونە نێو شارەكە، لە دوای كۆنترۆڵكردنی لەلایەن یاخیبووەكان لە 2014.
بەڵام ئەو هەڵمەتە كە بە سەركردایەتی ئیمارات بوو، هاوپەیمانی سەرەكی لە هاوپەیمانی سەربازییەكە كە لەلایەن سعودیەوە سەركردایەتی دەكرێت، مەرجی جێبەجێكردنی ڕێكەوتنەكەی بەستەوە بە پاشەكشەكردنی یاخیبوان لە حودەیدە، ئەمەش ئەگەری گەڕانەوەی جەنگی بۆ شەقامەكانی شارەكە لەهەركاتێكدا بێت، هێنایەئارا.
لە 31ی كانوونی یەكەمی ڕابردوو، هاوپەیمانی عەرەبی، هەڕەشەی بەكارهێنانی «هێزێكی گەورەتر»ی كرد، بۆ ناچاركردنی یاخیبووە یەمەنییەكان، تا ڕێكەوتنەكانی سوید جێبەجێ‌ بكەن.

برسێتی هەڕەشە گەورەكەی سەر یەمەنییەكان
وتوێژەكانی سوید، لەگەڵ زیادبوونی گوشارەكان بۆسەر وڵاتە زلهێزەكان دەستیان پێكرد، تا ڕێگە لە روودانی برسێتی بگیرێت لە هەژارترین وڵاتی نیمچە دوورگەی عەرەبی، ئەمەش هاوكات بوو لەگەڵ هەڵكشانی تەنگژەی تاوانی كوشتنی خاشقچی كە زیانی بە ناوبانگی سعودیە گەیاند، ئەمەش وای لە شارەزایانی كاروباری یەمەنی كرد بڵێن، ئەو وتوێژانە باشترین هەلە بۆ ئاراستەكردنی یەمەن بەرەو ئاشتی.
وێنەی ئەو منداڵانەی بەدەست بەدخۆراكییەوە دەیانناڵاند بە جستە شەكەت و لاوازەكانیان كە نەیاندەتوانی جوڵە بكەن، ئیدانەی و توڕەبونێكی فراوانی لە جیهاندا دروستكرد، ئەمەش بووە مایەی شەرمەزاری بۆ سعودیە، بەو پێیەی یەكێك لە دەركەتووترین لایەنە ناكۆكییەكە.
لە واشنتۆن لە مانگی ئاداری رابردوو، ئەنجومەنی پیران كە كۆمارییەكان دەستباڵان تێیدا، دەنگ لەسەر پرۆژە بڕیارێك درا كە داوای پاشەكشەكردنی ئەو هێزانەی كرد كە پاڵپشتی لە هاوپەیمانی عەرەبی دەكەن بە سەركردایەتی سعودیە لە جەنگی یەمەن، بەشداریكردنی ئەو هێزانەشی لە یەمەن، وابەستەی دەستەبەركردنی فەرمانی ڕەسمی كۆنگرێس كرد.
ئەمەش دوای چەند مانگێك لە ڕاگەیاندنی هێزەكانی ئەمریكا سەبارەت بە ڕاگرتنی پێدانی سوتەمەنی بە فڕۆكەكانی هاوپەیمانان لە ئاسماندا كە هاوكات بوو لەگەڵ زیادبوونی گوشارەكان لەكاتی كێشەكەی خاشقچی.
وێڕای گوشارەكان، ئەلیكسەندەر میترسكی شارەزا لە كاروباری بەرگری و توێژەر لە كاروباری ئاسایش لە زانكۆی سیدنی، پێیوایە»لایەنە ناكۆكەكان لە یەمەن و لە نێوانیاندا هاوپەیمانی بە سەركردایەتی سعودیە، هیچ لاوازییەكیان پێوەدەرناكەوێت».
لەگەڵ ئەوەشدا ڕایگەیاندبوو»گوشارەكان لەسەر هاوپەیمانی، ڕەنگە تەنیا ببنە مایەی هەوڵدان بۆ باشكردنی ڕەوشی مرۆیی».
بە گوتەی ئەو پسپۆڕە»زیادبوونی گوشارە نێودەوڵەتییەكان لەسەر هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە، دەبنە مایەی ئاواڵاكردنی دەرگاكان لەبەردەم گەیشتنی یارمەتی مرۆیی زیاتر بۆ یەمەن. ئەم گوشارانەش ڕوو لە زیادبوون دەكەن، لە حاڵەتی گۆڕانی ئاراستەی بایەخەكان لە سوریاوە بۆ یەمەن».

ڕووبەڕووبوونەوە و ئاستەنگەكان
جەنگ لە یەمەن، هەژارترین وڵاتی نیمچە دوورگەی عەرەبی، لە ساڵی 2014وە بەردەوامە.
لەگەڵ دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنەكانی هاوپەیمانی عەرەبی لە 26ی ئاداری 2015، بەپێی ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی بەهۆی جەنگەوە لە یەمەن، نزیكەی 10 هەزار كەس كوژراون، لەكاتێكدا ڕێكخراوێكی مافپەروەری سەربەخۆ دەڵێت، ژمارەی ڕاستەقینەی كوژراوەكان پێنج هێندە دەبێت.
ناكۆكییەكان بونەتە مایەی دروستكردنی خراپترین تەنگژەی مرۆیی لە جیهاندا كە بە گوتەی نەتەوە یەكگرتووەكان، نزیكەی 22 ملیۆن یەمەنی (سێ‌ لەسەر چواری دانیشتوان) لە دۆخێكی قورسدا دەژین و پێویستییان بە یارمەتی خۆراكی هەیە، و لە نێوانیاندا نزیكەی 14 ملیۆن كەس كە نیوەیان منداڵن، ڕووبەڕووی مەترسی برسێتی بونەتەوە.
میشێل باشلێ‌، سەرۆكی ئەنجومەنی مافەكانی مرۆڤ لە نەتەوە یەكگرتووەكانیش پێیوایە»كوژران و برینداربوونی منداڵان لە یەمەن، بەشێوەیەكی نیگەرانبەخش وێڕای ڕێكەوتنی ئاگربەست لە حودەیدە، بەردەوامە».
بە گوتەی باشلێ‌»لە رێكەوتنی ستۆكهۆڵمەوە لە 13ی كانوونی یەكەمی 2018 تا ئێستا، مەزەندە دەكرێت ڕۆژانە لە یەمەن هەشت منداڵ بكوژرێن یان بریندارببن».
لە مانگی ئاداری 2019 و لە پارێزگەی حوجە لە باكووری خۆرئاوای سەنعای 4پایتەخت، بەهۆی بۆردومانەوە كە خانوبەرەی هاوڵاتیانی گرتەوە، 12 منداڵ و 10 ژن كوژران. یاخیبوان فڕۆكەكانی هاوپەیمانییان بەرانبەر بەو هێرشە تۆمەتبار كرد.
لەكاتێكدا شەڕەكان بەردەوامن، پێدەچێت ڕێكەوتنی سوید، وێڕای فشەڵی، وەك تاكە هیوا بمێنێتەوە بۆ گەیشتن بە چارەسەر، تەنانەت گەر لە مەودایەكی دووریشدا بێت.
دیكنسۆن دەڵێت»ڕێكەوتنی سوید زیندووە، چونكە هەردوولا پێیان باشترە لە ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی لە حویدەیدە»، ئاماژەی بەو ئاستەنگ و ڕووبەڕبوونەوە گەورانەش كرد كە لە یەمەن هەن.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

ئەمریكا كارمەندە ناسەرەكییەكانی لە عیراق پاشەكشە پێدەكات

ئەمریكا داوا لە كارمەندە ناسەرەكییەكانی دەكات لە عیراق، وڵاتەكە بەجێبهێڵن، ...