سەرەکی » کەلتوور » سینەماچی؟!

سینەماچی؟!

هاوار مستەفا خان

بەشی حەوتەم

لەژێری ناوی» سینەما..چی؟!» کە لەبنەڕەتدا پەڕتۆکێکە و لەگەڵ چەند ئەڵقەیەکی دیکە کە لێرە لە کوردستانی نوێ بڵاوی دەکەینەوە، بیرەوەریی هەڵدانەوەی لاپەڕەکانی زیاتر لە جارەگە سەدەیەکی خوێندنەوەو بینین و نووسین و رەخنەی سینەمایی و دروستکردنی فیلم و رۆشنبیریی سینەماییەو وابڕیارە لەماوەی داهاتوودا لە دووتوێی پەڕتۆکێکدا «رەنگە زیاتر»یش چاپ و بڵاوبکرێتەوە.
لێرەدا، هەوڵدەدەم چەند بیرەوەرییەکی تەمەنی جوانی و بەخۆڕایی بەفیڕۆچوونی ئەو سەردەمە باس بکەم کە چەند تامەزرۆی سینەما بووین و چەند هەوڵماندا بیگەینێ کەچی جەنگ و شەڕ و ئاشوبی هەشت ساڵەی عیراق ئیران و سیاسەت و ململانێی ناتەندروست و درێژخایەنی هێزەکانی گۆڕەپانی باشوری کوردستان لەشاخ و شار، دەیبردینەوە کۆڵانەکانی پشتەوەو هەر بەحەسرەتی ئەوەی دونیای جوانی و فانتازیی سینەماییمان دروست بکەین، بەردەوام بووین و کۆڵمان نەدا، بەڵام ساڵ دوای ساڵ سەخت و دژوارتر دەبوو بەدیهێنانی خەون و خولیاکانی گەنجی و جوانیمان، هەر ئەوەش وای لێکردین بەو جوانیەوە، جوانتر سینەما لەگەڵ خۆماندا پەروەردە بکەین.

ساڵی ١٩٩٠دوای تەواو کردنی ئامادەیی پیشەسازی هەولێر، دەبوو وەك هەر هاوڵاتییەکی تر رێکارەکانی چۆنیەتی تەواو کردنی خزمەتی سەربازی بگرمەبەرو ئەوساش خودا نەبێ کەس نەیدەزانی چارەنووس بەرەو کوێ راپێچمان دەکات، هەر خودا دەیزانی ئاخۆ لەو خزمەتە زۆرەملێیەدا بەسەلامەتی دەگەڕێینەوە، یان وەك هەزاران گەنج و پیری جەنگاوەر، دەست یا قاچێکمان لە بەرەکانی جەنگدا بەجێ دەمێنێ و بۆ هەتا هەتایە چاوم پێی ناکەوێتەوە؟!.
وەك زۆربەی گەنجانی هاوتەمەنم بۆ ئەوەی ساڵێکی تر باشترو دور لە خزمەتی سەربازیی ژیان بکەم و زوو نەبمە قوربانی و سووتەمەنی شەڕەکان، دەبوو ساڵێکی تەمەنم بەبڕیاری خۆم بخەمە سەرخەرمانی لەدەستچووی خوێندن و لەهەمان پۆل دابنیشمەوەو هەمان وانەو هەمان ساتە دووبارەبووەکانی گەنجی و جوانیمان دووبارە بکەمەوە. کردم و لەو ماوەیەدا بڕێك لەو فیلمانەمان بینی کە تام و چێژی سینەمای سەردەمی منداڵی و مێردمنداڵی نەدەدا، وەك زۆربەی گەنجەکانیش سەردەمی ڤیدیۆ و فیلم و تەلەفزیۆن بە کرێ گرتنمان بینی و ئەویش تام و چێژێکی زۆر تایبەتی هەبوو کە تا دوای راپەڕین و دەرکەوتنی سەتەلایت و نووسینگەکانی ئینتەرنێت و ئینجا مۆبایل، رۆڵی کاریگەری هەرمابوو، ئەو دوکانانەی کاریان بە کرێدانی فیلم و ڤیدیۆ بوو، بازاڕیان لە بازاڕی هۆڵەکانی سینەما یەکجار گەرمتر بوو، تا وای لێهات سینەماکانیش وردە وردە جوانی جارانیان لەدەستداو بەناچاری لەو سکرینە گەورەیەدا لاسایی دیاردەی بەکرێدانی فیلم و ڤیدیۆو سکرینی بچکۆلە دەکرایەوە.
هەر چۆنێك بێت، ساڵی دووەمی مانەوەم تەواو کردو شەڕو شۆڕ و ترس و تۆقاندن هەر نەبڕایەوە، دواجار بەرەو «قەزای سدیق – دیانا « سۆرانی ئێستا بەڕێکەوتم و لەو فەرمانگەیەی « دفتر خدمە»م لێ پڕکردەوە لە کاتی وەرگرتنەوەیدا کابرای عەرەب ووتی: بعد عشرین یوم ترجع مو؟ بەشەرمەزارکردنی ئەو وام نیشاندا کە «جا توخوا ئەوە قسەیە». ئیتر بە پێکەنینێکی دڵ پڕ لە حەسرەت و رقاویەوە ووتم: تەبعەن شلۆن ما نرجع! ئیتر ئەوێم بەجێهێشت و دەبوو دوای بیست رۆژی دیکە خۆم بنەو بارگەم تێکبنابایە و ئەوانیش کونجێکی بەرەکانی جەنگیان بۆ دەست نیشان بکردبامایە و بەندەش بەغاردان روی تێبکەم و بە دووژمنەکەم بڵێم: خۆتان بگرن واهاتم!. بە پێچەوانەوە هەر لە رێگای گەڕانەوەم بەرەو هەولێر، بەڕیگاوە بووم و لەناو کۆستەردا بڕیاری خۆمداو تەواو باوەڕم بە خۆمهێنا کە شەرت بێ لەشەرتی خوا چاوتان بەچاوم نەکەوێتەوە، هەرواش دەرچوو.
دەبێ ئەو راستیە بڵێم؛ بە دوو هۆکار نەچوومە خزمەت سەربازی و بۆ سەدام و دارو دەستەکەی خۆم بە کوشت نەدا، یەکەم؛ کە خوێندکاربووم (١٥)رۆژ راهێنانی سەربازیان پێکردم و وامدەزانی لە دۆزەخدام، دەمزانی بەختوخۆڕایی بۆ کوشتنێکی بێ مانا سازو ئامادەم دەکەن. بۆیە قەبووڵم نەبوو دوای تەواو کردنی خوێندن لەخزمەتی سەربازییدا ئەو رۆڵە ببینم کە لەبنەڕەتدا هی من نەبوو.
دووەم؛ بە گەرمای هاوین، شێت و هار دەبووم، ترسی هەرە گەورەم ئەوەبوو چۆن بتوانم سێ مانگ لەبەر گەرمای هاوین و لە بیابانەکانی باشور راهێنان تەواو بکەم، چۆن خۆم بۆ رادەگیرێ، لەکاتێکدا بەندە بە ئاو و هەوای ناوچەیەکی شاخاوی سەخت و دژواری کوێستانی کوردستان گەورە بووم؟!.
بە کورتییەکەی هەنجەت و بیانووم هەر ئەوەبوو کە ناچم و تەواو، بێ ئەوەی پرسیار لە خۆم بکەم،ئەی بێ زەحمەت کە «موتەخەلیف»ی سەربازیت، چۆن و بە چ شێوەیەك خۆت لە چنگی ئەو رژێمە ستەمکارە رزگار دەکەی کە کون بەکون دوای هەڵاتوانی جەنگ دەگەڕان تا بیان گرن و راپێچی زیندان یان بەرەکانی جەنگیان بکەنەوە، کە هەڵبژاردنی هەر کامێکیان مردنێك بوو بۆخۆی!.
لای خۆم وامدانابوو عیراق خۆی تووشی جەنگێکی ماڵوێرانکەر کردووەو ئەمجارە سەری نەیارانی نەخوات، ئەوە سەری خۆی بە دڵنیاییەوە دەخوات، وادەرچوو بەڵام مەزەندەمان بۆ لەناوچوونی لەو شەڕەی بە جەنگی دووەمی کەنداو ناوزەد کرا، کورتی هێنا.
سینەماو جەنگی دووەم و سێیەمی کەنداو
خەلك و سوپای عیراق، پشوویەکی کورتی پێ رەوا نەبینراو خێرا و لەشەوێکی ئەنگوستەچاو، سەدام بڕیارداو لەماوەی هەشت سەعاتدا سوپاکەی ئاودیوی تخوبەکانی کوەیت کرد، بەمەش ماڵوێرانیەکی گەورەتری بۆ دەوڵەت و خەڵکی کوەیت و دەوڵەت و خەڵکی و سوپای خۆیشی دروست کردو ئاقیبەت بەسەرشۆڕی دەرپەڕێنراو وەکو ئەو نەهامەتییەی دروستی کردو بە قسەی کەسی نەکرد، ئینجا بایدایەوەو کەوتە وێزەی خەڵکی راپەڕیوی باشوری عیراق کە چەند پارێزگایەکیان لەدەست رژێمی بەعس رزگار کردبوو، بە ئاگر و ئاسن راپەڕینەکەی ئەوانی سەرکوت کردوو لەبەرچاوی دونیا دیمەنی کوشت و بڕی خەڵکی بڵاوکرایەوەو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش نقەی لێوەنەدەهات هەر وەك چۆن لە جینۆسایدی کورد، لە ئەنفال و کیماباران و بێ سەروشوێنکردنی بارزانیەکان چاوی داگرت.
ئەو رژێمە دڕندەیە وەها کەوتبووە وێزەی خەڵك وەك ئەوەی هۆکاری وەدەرنانی لە کوەیت خەتای ئەوان بووبێت. ئیدی سەدام و دارو دەستەکەی بە سیناریۆیەکی هۆلیوودیانە لەروخانی تەواوەتی دەرباز کراو زۆری نەبرد بریاری «بەرەی کوردستانی»ی و خەڵك دەرچوو کە ئیدی کاتی رزگار کردنی باشوری کوردستانە.
رادیۆی دەنگی گەلی کوردستان پێش دەرپەڕاندنی سوپای سەدام لە کوەیت، گەرم و گوڕ تر لەجارانی سەرکەوتن، دەنگی دلێر بوو، رۆژانە هەواڵی شەڕو ئامادەسازیی بۆ راپەڕین و دەرکردنی لێبوردنی گشتی بۆ ئەوانەی لەگەڵ رژێمدان بۆ خاتری ئەوەی خۆیان بەدور بگرن لە دوژمنایەتی کردنی گەلەکەیان بڵاودەکرایەوەو ئیدی ماڵی ئێمە پڕ بوو لە» فیرار و موتەخەلیف»ی سەربازی، کاتێك جەنگ دەستی پێکرد و بارەکە بە دیوێکی تەواو جیاواز هەڵگەڕایەوە، خۆشی و شادیی ئەوانەی گرتەوە کە کوڕو کەس و کاریان لە بەرەکانی جەنگدا نەبوون و فیرارو موتەخەلیفی عەسکەری ترسی خۆشاردنەوەیان نەما، بەڵام ئەوانەش نیگەران و ماڵوێران بوون بۆ دواجار بە کەس و کارو رۆڵەکانیان نەگەیشتنەوەو وەك سەدان هەزار کەسی تر کە هەموویان قوربانی بڕیارەکانی دکتاتۆرێکی ستەمکاری بێویژدان بوون و جەنگ، جەرگی سوتاندن.
ئەگەرچی وەك کەنعان مەکیە دەڵێ» سەددام بێ دەنگی درووست نەکرد، بەڵکو بێ دەنگیی سەددامی دروست کرد»، بەڵام لە بنەڕەتدا هەمووان بەشداربوون لەوەی کایەی رۆشنبیریی سەردەمی دەستەڵاتی بەعس پاشخانێکی ئەوتۆی درووست نەکرد کە مایەی شانازی و بونیاتنان بێت بۆ قازانجی عیراقیەکان، هەر بۆیە کاتێك جەنگەکان ژێرخانی ئابوریی و کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی ئەو کۆمەڵگەیەی داتەپاند، ئابلۆقەی ئابوریی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر عیراق زووتر و زیاتر کۆمەڵگەکەی ماندوو و شەکەت کردو کەرتی سینەماو درامای شلۆق کردو هاوردەکردنی فیلم و بەرهەمهێنان تەواو لە کورتیداو هۆڵەکانی سەردەمی گەنجیمان وردە وردە رەونەقی جارانی لەدەستدا، خەڵك بڕشتی لێبڕاو توانای ئەوەی نەما وەکو جاران روو لەقاپی سینەما بکات، لەکاتێکدا ترسی جەنگ و ماڵوێرانی شەڕ لەبەردەرگای قاپی هەموو ماڵێکدا خۆی مەڵاس دابوو. راستە ئەوکاتەی فیلمی نێرگز بووکی کوردستان بڵاوکرایەوە سینەماکان جمەیان دەهات، بەڵام وادەزانم دواهەمین فیلم بوو کە خەلك وەكو جارانی زوو بە تامەزرۆوە هاموشۆی هۆڵەکانی سینەما بکەن و چێژ لە سینەما ببینن.
وڵاتی عیراق پێش جەنگەکان بڕێک سینەمای هەبوو، دوای جەنگەکان ئەویشی لەسەرداناو رۆڵی دەرکەوتنی سینەمایەکی نوێ و هەناسەدانی هونەرمەندان لە عێراقی دوای جەنگی دووەمی کەنداو بوو بە دوو کەرت و دوو ناوچەی سیاسیی، بەشێکی کەوتە دەست بەرەی کوردستانی کە تەمەنی زۆر کورت بوو بەهۆکاری ئەوەی دامەزراوەی یاسایی شوێنی ئەو جوڵانەوەی گرتەوەو سەرمەشقی ئەو سینەمایەش بە زمانی کوردیی و لە کوردستانی شیمالی حەبیبی ئەوسا گیرسایەوە. بەشەکەی تریشی لەژێر چنگی سەددام مایەوە کە رۆژ بەرۆژ روو لە پوکانەوە بوو تاوەکو ساڵی ٢٠٠٣ لە جەنگی سێیەمی کەنداو، دیسان بەسەرکردایەتی ئەمریکا رژێمەکەی بەعسی لە گەردەلولی تۆڵەی ١١ی سپتمبەردا راماڵی.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

دەربارەی ئایندەی عیراق و سوریا لە ململانێی نێوان ئەمریکا و ئێراندا

رۆژی دووشەممە ٢٠/٥/٢٠١٩ لەدرێژەی کاروچالاکییە سیاسی و ڕووناکبیرییەکانیدا بەشی ڕوناکبیری ...