سەرەکی » دۆسێ » مام جه‌لال و نووسین 1933 – 4/9/2017

ئەدەبیاتی مام

مام جه‌لال و نووسین 1933 – 4/9/2017

سامی قادر

ئه‌م نووسینه‌ی به‌رێز سامی قادر ته‌رخانه‌ بۆ ره‌وتی تێكۆشانی فیكری سه‌رۆك مام جه‌لال له‌ بواری نووسین ‌و ده‌وڵه‌مه‌ندكردنی ئه‌ده‌بیاتی فیكری ‌و سیاسیی بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی گه‌لی كوردستان ‌و به‌تایبه‌تیش ئه‌ده‌بیاتی یه‌كێتی. سه‌ره‌تایه‌كی زۆر باشه‌ بۆ هه‌ر كۆششێكی روناكبیری كه‌ بیه‌وێت له‌سه‌ر رۆڵی مام جه‌لال له‌ نووسین ‌و لێكۆلینه‌وه‌ له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی كورد ‌و ره‌هه‌نده‌كانی بنووسێت. له‌ بۆنه‌ی ساڵیادی رۆژنامه‌گه‌ری كوردی پێشكه‌شی خوێنه‌ران ‌و هۆگرانی بیری سیاسیی ‌و رێبازی مام جه‌لالی ده‌كه‌ین. ئه‌م نووسینه‌ ئاماژه‌یه‌ به‌ به‌شی هه‌ره‌ زۆری نووسینه‌كانی مام جه‌لال له‌گه‌ڵ كه‌مێك ئاماژه‌دان به‌ بڵاوكراوه‌كانی گوتار ‌و بانگه‌وازه‌كانی مام جه‌لالی تێدایه‌ له‌ قۆناغه‌ جیاجیاكانی ره‌وتی ده‌وڵه‌مه‌ندی تێكۆشانی ئه‌و سه‌ركرده‌ مه‌زنه‌ نوێخوازه‌ی كوردایه‌تی كه‌ چه‌كی قه‌ڵه‌می بۆ سه‌رخستنی مه‌سه‌له‌ی ره‌وای كوردستان ته‌رخان كردووه‌ ‌و له‌ كۆری هۆشیاری ‌و فیكری سیاسیی دا مامی كوردایه‌تی پێشكه‌وتنخوازه‌ ده‌ستخۆشی له‌م كۆششه‌ی كاك سامی قادر ده‌كه‌ین.

شاسواری‌ ڕێی‌ خه‌بات و شۆڕش و كوردایه‌تی‌، پێشمه‌رگه‌ و رێبه‌ر و سه‌رۆك، روناكبیر و نووسه‌ر و زمانزان و لێزان، مامی‌ كۆڵنه‌دان و تێكۆشان، مام جه‌لال-ی‌ خۆشناو له‌سه‌ر زمان و له‌ناو دڵان، دره‌وشاوه‌ له‌ ئاسمانی‌ كورد و كوردستان و هه‌ڵكه‌وتوو له‌ ناوچه‌كه‌ و جیهان.
دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ دێی‌ كه‌لكانی‌ دامێنی‌ كێوی‌ كۆسره‌ت سه‌ر به‌ ناحیه‌ی‌ میرزا رۆسته‌م، كه‌ ژێر ئاوی‌ ده‌ریاچه‌ی‌ دوكان كه‌وتووه‌ و ئێستا سه‌ر به‌ ناحیه‌ی‌ خه‌له‌كانه‌، به‌جێ ده‌هێڵێ و له‌ شاری‌ كۆیه‌ ده‌گیرسێته‌وه‌ ده‌چێته‌ به‌ر خوێندن، هه‌ر له‌و ساته‌وه‌ بلیمه‌تی‌ و به‌هره‌ و تواناكانی‌ ده‌رده‌كه‌ون و ده‌دره‌وشێنه‌وه‌ و ده‌ست ده‌كا به‌ خوێندن و خوێندنه‌وه‌ و خۆپه‌روه‌رده‌كردن، له‌ناو هاوته‌مه‌نه‌كانی‌ ده‌رده‌كه‌وێ و هه‌میشه‌ له‌ ریزی‌ پێشه‌وه‌ و جێی‌ سه‌رنج و مایه‌ی‌ سه‌رسوڕمانی‌ مامۆستا و په‌روه‌رده‌كارانی‌ ده‌بێ، له‌ ته‌مه‌نی‌ سیانزه‌ ساڵیدا له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌ك له‌ هاوڕێ خوێندكاره‌كانی‌ به‌ رێنمایی یه‌ك له‌ مامۆستاكانی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ پێشكه‌وتنی‌ خوێنده‌واری‌ KPX وه‌ك كۆمه‌ڵه‌یه‌كی‌ نهێنی‌ داده‌مه‌زرێنن و ده‌بێته‌ سكرتێری كۆمه‌ڵه‌. له‌ هه‌مان كاتدا ده‌بێته‌ ئابۆنه‌ له‌ مه‌كته‌به‌ی‌ حاجی‌ قادری‌ كۆیی كه‌ وه‌ك مه‌ڵبه‌ندێكی‌ رۆشنبیری‌ سه‌ر به‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كورد بوو، لێره‌وه‌ش كه‌ره‌ستیه‌كی‌ باشی روناكبیری‌ لا گه‌ڵاڵه‌ ده‌بێ و له‌ كۆڕی هونه‌ری‌ و گفتوگۆ و مشتومڕی سیاسی پێگه‌یه‌كی‌ دیار داگیر ده‌كا و تێكه‌ڵ به‌ ژیانی‌ حزبایه‌تی‌ ده‌بێ و تیایدا پێش ده‌كه‌وێ و به‌ره‌و پێش ده‌چێ. له‌گه‌ڵ برده‌ و به‌رده‌ی‌ ژیان، سه‌رباری‌ دوورخستنه‌وه‌ و زیندان و به‌رچاوكردن به‌بێ كۆڵدان كاری‌ رێكخراوه‌یی و حزبی راده‌په‌ڕێنێ و رۆڵی به‌رچاو له‌ رابه‌رایه‌تی‌ ده‌بینێ، له‌ناو ئه‌م جه‌نجاڵیه‌شدا قه‌له‌م به‌ ده‌سته‌وه‌ ده‌گرێ و له‌ رۆژنامه‌ و نووسینی‌ به‌پێز شوێنی‌ خۆی ده‌گرێ.
نووسینه‌كانی‌ له‌ روانگه‌یه‌كی‌ نه‌ته‌وه‌یی چه‌پگه‌را بووه‌، وه‌ك گوزارشتێك له‌و دید و بۆچونانه‌ی‌ له‌ ناخیدا له‌ پێناو پێش خستنی‌ نه‌ته‌وه‌ی كورد و به‌دیهێنانی‌ ئاوات و ئامانجه‌ دیموكراسیه‌كان بۆ ئازاد بوون له‌ جه‌ور و سته‌م و نا به‌رامبه‌ری‌ و چه‌وسانه‌وه‌ كه‌ هه‌موو ژیانی‌ خۆی بۆ ته‌رخان كردووه‌ و بۆی تێكۆشاوه‌. ده‌سپێكی‌ نووسینی‌ (مام جه‌لال) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كۆتایی چله‌كانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوو، له‌ یادی‌ نه‌ورۆزی‌ 1948 نووسیوه‌ و ده‌ڵێ : منیش وتارێكم هه‌بوو، ئه‌وه‌ سێیه‌مین جار بوو كه‌ له‌ نه‌ورۆزدا خوتبه‌م ده‌خوێنده‌وه‌، یه‌كه‌مین جار خۆم خوتبه‌یه‌كی‌ كورتم نووسیبۆوه‌ و خوێندمه‌وه‌، ساڵی 1947 یش لێپرسراوی‌ پارتی‌ خوتبه‌ی‌ بۆ نووسیبومه‌وه‌ به‌ تایبه‌تی‌ مامۆستا حه‌مه‌ده‌ین مه‌عروف هی ساڵی 1948 خۆم نووسیبومه‌وه‌ و مامۆستا عه‌لی عه‌بدوڵڵا بۆی ته‌سحیح كردبووم.1 ئه‌مه‌ پێمان ده‌ڵێ ساڵی 1948 سێیه‌م نه‌ورۆز بووه‌ خوتبه‌ی‌ تیادا خوێندۆته‌وه‌ كه‌واته‌ یه‌كه‌م خوتبه‌ی‌ كه‌ خۆی نووسیویه‌وه‌ ده‌كه‌وێته‌ نه‌ورۆزی‌ 1946 كه‌واته‌ یه‌كه‌م وتار كه‌ نووسیویه‌تی‌ ده‌كه‌وێته‌ ئه‌و ساڵه‌وه‌. هه‌ر له‌ هه‌مان ساڵدا به‌ چونه‌ ناو كاری‌ سیاسی یه‌وه‌ له‌ (رزگاری‌) ئۆرگانی‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كورد كورته‌ وتارێكی‌ له‌ژێر ناوی‌ خوازراوی‌ (ئاگر)دا بڵاوكردۆته‌وه‌. جا له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ژماره‌كانی‌ رزگاری‌ له‌به‌رده‌ستدا نین ناتوانین بڵێین ئه‌م نووسینه‌ یان وتاره‌ له‌سه‌ر چی نووسراوه‌، ئاخۆ پاش ئه‌م نووسینه‌ش چیتری‌ بڵاوكردۆته‌وه‌ یاخود نه‌و . ئه‌وه‌ ده‌بێ چاوه‌ڕێ بین تا رۆژێك ژماره‌كانی‌ (رزگاری‌) له‌ شوێنێك سه‌ر ده‌رده‌هێنن و ده‌كه‌وێته‌ به‌رده‌ست بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌م بابه‌ته‌ به‌ ته‌واوی‌ ساغ بكرێته‌وه‌. شایانی‌ گوتنه‌ (رزگاری‌) وه‌ك له‌ رابه‌ری‌ رۆژنامه‌نووسی كورد له‌ ئاماده‌كردنی‌ هه‌ردوو به‌رێزان عه‌بدوڵڵا زه‌نگه‌نه‌ و ره‌فیق صالح ئه‌حمه‌د دا هاتووه‌ گۆڤاری‌ رزگاری‌ ئۆرگانی‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كورد و دواتر پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستان بووه‌2، به‌ڵام له‌ هه‌ندێك سه‌رچاوه‌ به‌ رۆژنامه‌ ناوی‌ بردراوه‌3.
دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌ بورای‌ رێكخراوه‌یی وه‌ك نوێنه‌ری‌ قوتابیانی‌ كۆیه‌ ده‌چێته‌ به‌غدا پاشان ساڵی 1953 سه‌رپه‌رشتی‌ یه‌كه‌م كۆنگره‌ی‌ (ی.ق.ك) ده‌كات، له‌م كۆنگره‌یه‌ به‌ سكرتێر هه‌ڵده‌بژێردرێ نامیلكه‌یه‌ك به‌ناوی‌ (زه‌روره‌تی‌ بوونی‌ یه‌كێتی‌ قوتابیانی‌ كوردستان) ده‌نوسێ و بڵاوده‌كاته‌وه‌ 4 .
له‌ چاوپێكه‌وتنێكدا مام جه‌لال ده‌ڵێ : یه‌كه‌م جار ده‌ستم به‌ نووسین كرد وه‌ك په‌یامنێر بووم بۆ گۆڤاری‌ رزگاری‌ كه‌ له‌ ئۆرگانی‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كورد له‌ عیراق بوو، هه‌واڵیكم بڵاوكرده‌وه‌ دوایی چه‌ند شتێكی‌ دیكه‌م.
پرسیار: ئه‌و یه‌كه‌م هه‌واڵه‌ت له‌ بیر نیه‌؟
مام جه‌لال : نه‌وه‌ڵا له‌ بیرم نیه‌، من له‌ كۆیه‌ بووم، به‌ڵام نازانم له‌سه‌ر چی بوو به‌ راستی‌ دوای‌ ئه‌وه‌ كه‌ له‌ خوێندكاران ده‌ستمان به‌ ئیش كرد یه‌كه‌م شت كه‌ نووسیم ئه‌وكاته‌ ئێمه‌ دامه‌زراندنی‌ یه‌كێتی‌ قوتابیانی‌ كوردستانمان كرد له‌ شوباتی‌ 1953 یه‌كه‌مین شت كه‌ نووسینم ئه‌وه‌ بووه‌، یه‌كێتی‌ قوتابیانی‌ كوردستان بۆ؟ اتحاد گلبه‌ كردستان لماژا؟ دیار بوو وورده‌ وورده‌ فێربووم به‌ زمانی‌ كوردی و عه‌ره‌بی شتم ده‌نووسی.


پرسیار: به‌ چ نازناوێك؟
مام جه‌لال : جۆره‌ها نازناوم هه‌بوو، له‌ رزگاری‌ به‌ناوی‌ ئاگر ده‌منوسی، له‌ خه‌بات ماوه‌یك به‌ناوی پیرۆت ده‌منوسی، هه‌ندێ جار له‌ گۆڤاره‌كانی‌ تردا به‌ناوی‌ زانا ده‌منوسی . به‌ تایبه‌تی‌ له‌ گۆڤاره‌كانی‌ كۆمه‌ڵه‌دا، زانا ، توانا هه‌روه‌ها زۆرجاریش به‌ناوی‌ خۆم ده‌منوسی.5
له‌دوای‌ سه‌ركه‌وتنی‌ شۆڕشی 14ی‌ ته‌موز و روخانی‌ رژێمی‌ پاشایه‌تی‌ مۆڵه‌ت به‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ رۆژنامه‌ و گۆڤاری‌ كوردی درا، ئه‌وكات مام جه‌لال پێشنیاری‌ بۆ ئیبراهیم ئه‌حمه‌د كرد، كه‌ سكرتێری پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ ئه‌وسا بوو كه‌ كار بكه‌ین بۆ ده‌ركردنی‌ گۆڤارێك به‌ناوی‌ (رزگاری‌)6 ، ئه‌وه‌ بوو له‌ 1959 ئیمتیازی‌ ده‌ركردنی‌ گۆڤاره‌كه‌ درا به‌ ساڵح حه‌یده‌ری‌ و سه‌رۆكی‌ نووسین و لێپرسیاری‌ پارێزه‌ر فوئاد جه‌لال و هه‌ڵسوڕێنه‌ری‌ جه‌لال تاڵه‌بانی‌ بوو، سێ ژماره‌ی‌ لێ بڵاوكرایه‌وه‌، ژماره‌ یه‌ك له‌ 10ی‌ شوباتی‌ 1959 و جووت ژماره‌ی‌ (2-3) له‌ نیسانی‌ 1959 بڵاوكراوه‌ته‌وه‌7. ئه‌م گۆڤاری‌ (رزگاری‌)یه‌ جیایه‌ له‌ (رزگاری‌) كه‌ له‌ پێشتر ئاماژه‌مان پێدا .
ساڵی 1961 رۆژنامه‌یه‌ك به‌ناوی‌ (كوردستان) كه‌ رۆژنامه‌یه‌كی‌ سیاسی رۆژانه‌ بوو له‌ به‌غدا هه‌فتانه‌ ده‌رچووه‌، سه‌رنووسه‌ره‌كه‌ی‌ مام جه‌لال بووه‌، ته‌نیا (5) ژماره‌ی‌ لێ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌. ژماره‌ (1) له‌ 4/3/1961 و ژماره‌ (5)یش له‌ 1/4/1961 بڵاوكراوه‌ته‌وه‌. 8
دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ مام جه‌لال ده‌بێته‌ ئه‌ندامی‌ مه‌كته‌بی سیاسی پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستان له‌ هه‌مان كاتدا ئه‌فسه‌ری‌ یه‌ده‌گ ده‌بێت له‌ كه‌تیبه‌ی‌ چواره‌می‌ تانك، به‌ڵام ئه‌و له‌ كاری‌ رۆژنامه‌گه‌ری‌ دانابڕێ به‌ناوی‌ خوازراوی‌ (پیرۆت) به‌رده‌وام ده‌بێت له‌ نووسین، له‌ رۆژنامه‌ی‌ خه‌بات به‌ هه‌ردوو زمانی‌ كوردی و عه‌ره‌بی چه‌ندین وتاری‌ حه‌ماسه‌ت ئامێز و مێژوویی و ئه‌ده‌بی به‌رهه‌می‌ ئه‌و قۆناغه‌ن. به‌شێك له‌م نووسینانه‌ی‌ له‌ نامیلكه‌یه‌ك به‌ناوی‌ «یاداشته‌كانم»9 (ئامانج) له‌ عه‌ره‌بی یه‌وه‌ وه‌ریگێڕاون و ساڵی 1996 بڵاوی‌ كردونه‌ته‌وه‌.10 هه‌روه‌ها به‌رێز عه‌بدوڵڵا زه‌نگه‌نه‌ له‌ وتاری‌ دادگایی كردنی‌ خه‌بات ئاماژه‌ به‌ چه‌ندین وتاری‌ داوه‌ كه‌ له‌ گۆشه‌ تایبه‌ته‌كه‌ی‌ خۆی بڵاوی‌ كردونه‌ته‌وه‌. به‌ تایبه‌تی‌ له‌ نووسینه‌كانی‌ له‌ وه‌لامی‌ دكتۆر عه‌بدولره‌زاق محێدین و مامۆستا مه‌سعود محه‌مه‌د (هۆشیار) كه‌ هه‌ردووكیان له‌ رۆژنامه‌ی‌ (الحریه‌) وتاریان بڵاوكردبۆوه‌ و هه‌ڕه‌شه‌یان له‌ پارتی‌ ده‌كرد مام جه‌لال به‌ناوی‌ (پیرۆت) وه‌ڵامی‌ داونه‌ته‌وه‌11 . دكتۆر كه‌مال فوئاد باس له‌وه‌ ده‌كات مام جه‌لال به‌ناوی‌ ئوستاد (به‌شیر موشیر) وتارێكی‌ دوور و درێژی‌ له‌سه‌ر لێدوانه‌كانی‌ عه‌باسخه‌لعه‌تبه‌ری‌ كه‌ ساڵی 1961 ببوه‌ وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئیران له‌ رۆژنامه‌ی‌ خه‌بات به‌ مانشێتی‌ گه‌وره‌ نووسراوه‌ « مامۆستا به‌شیر موشیر وه‌ڵامی‌ لێدوانه‌كانی‌ وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئیران ده‌داته‌وه‌»12 . له‌ گۆڤاری‌ (كۆمه‌ڵه‌) ئۆرگانی‌ ناوه‌ندی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ره‌نجده‌رانی‌ كوردستان مام جه‌لال چه‌ند باسێكی تیۆری به‌ناوی‌ خوازراوی‌ (توانا) بڵاوكردۆته‌وه‌ كه‌ بۆ ئه‌و كاته‌ بایه‌خی‌ زۆری هه‌بووه‌ له‌ گه‌ڵاڵه‌كردنی‌ بیری‌ چه‌پ له‌ناو رێكخستن و خوێنه‌رانی‌ گۆڤاری‌ كۆمه‌ڵه‌.13
ئامانج له‌ نامیلكه‌ی‌ (مام جه‌لال – ژیان و خه‌باتی‌ قه‌ڵه‌م و كوردایه‌تی‌) كه‌ له‌ ساڵی 1996 به‌ چاپی گه‌یاندووه‌ ، (سه‌باره‌ت به‌ سه‌فه‌ره‌كه‌ی‌ مام جه‌لال بۆ سۆڤیه‌ت له‌ په‌راوێزی‌ به‌شداری‌ كردنی‌ له‌ میهره‌جانی‌ لاوان و قوتابیانی‌ جیهان له‌ وارشۆ له‌ لاپه‌ڕه‌ (25) نوسیویه‌تی‌ : له‌ مۆسكۆ ماوه‌ته‌وه‌ و هه‌وڵی داوه‌، سۆڤیه‌ت رازی‌ بكات بۆ پشتیوانی‌ خه‌باتی‌ گه‌لی كورد له‌ رادیۆی مۆسكۆوه‌ به‌ ناوی‌ (حه‌مه‌ده‌مین) و وتارێكی‌ به‌ عه‌ره‌بی خوێندۆته‌وه‌ و له‌ رۆژنامه‌ی‌ (ئیزڤێستیا)شدا به‌ ئیملای ئه‌و (وڵاته‌) وتارێكی‌ بڵاوكردۆته‌وه‌ له‌سه‌ر عیراق.
تا ئێره‌ ئاماژه‌مان به‌وه‌دا كه‌ مام جه‌لال نوسینه‌كانی‌ به‌ناوی‌ (مام جه‌لال ، جه‌لال تاڵه‌بانی‌) و به‌ناوه‌ خوازراوه‌كانی‌ (ئاگر، پیرۆت، به‌شیر موشیر، حه‌مه‌ده‌مین، توانا) نامه‌كانیشی به‌ هه‌ردوو ناوی‌ ابوشلال ، مجنون الدوله‌ بڵاوكردۆته‌وه‌،14 وه‌ یه‌كێك بووه‌ كه‌ خولیای‌ رۆژنامه‌وانی‌ بووه‌، رۆژنامه‌نووس (مه‌عد فه‌یاز) له‌ چاوپێكه‌وتنی‌ دا له‌گه‌ڵ مام جه‌لال نووسیویه‌تی‌: له‌ میانی‌ گفتوگۆكانی‌ له‌گه‌ڵماندا دانی‌ به‌وه‌ داده‌نا كه‌ له‌ رۆژنامه‌گه‌رییه‌وه‌ نزیكتره‌ تا له‌ سیاسه‌ت، له‌ نێوان ساڵانی‌ 1959-1960 دا سه‌رنووسه‌ری‌ رۆژنامه‌ی‌ كوردستان بووه‌ به‌ زمانی‌ كوردی له‌ به‌غدا ده‌رچووه‌، هه‌روه‌ك به‌ به‌رده‌وامی‌ له‌ رۆژنامه‌ی‌ خه‌باتدا ده‌ینووسی له‌ رۆژنامه‌نووسه‌ پێشڕه‌وه‌كانی‌ عیراق بوو، چونكه‌ ئه‌ندامی‌ ده‌سته‌ی‌ به‌رێوه‌بردنی‌ یه‌كه‌م سه‌ندیكای‌ رۆژنامه‌نووسانی‌ عیراق بووه‌ كه‌ محه‌مه‌د مه‌هدی جه‌واهیری‌ شاعیر سه‌رۆكایه‌تی‌ ده‌كرد، به‌ گوێره‌ی‌ قسه‌كانی‌ (ئاواتم ئه‌وه‌ بوو كه‌ رۆژنامه‌یه‌ك له‌ سایه‌ی‌ عیراقێكی‌ دیموكراتدا ده‌ربكه‌م)15.
مام جه‌لال ئه‌گه‌ر چی وه‌ك كارێزمایه‌كی‌ مه‌زن له‌ كوردستان و عیراق و ناوچه‌كه‌ و جیهان ده‌ركه‌وتووه‌، به‌ ستونی‌ و ئاسۆیی له‌ ئاستی‌ زۆر به‌رز لێی روانراوه‌ و گوێ لێ گیراو بووه‌، كاریگه‌ری‌ به‌سه‌ر پانتایی سیاسه‌ت و كایه‌كانی‌ تری‌ ژیاندا هه‌بووه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌و خولیایه‌ی‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ هه‌یبووه‌ بۆ رۆژنامه‌گه‌ری‌ و نووسین هه‌ر له‌گه‌ڵیدا ماوه‌ته‌وه‌ و خاوه‌نی‌ رۆژنامه‌یه‌ك بێت كاری‌ تێدا بكات.


بێ له‌وه‌ مام جه‌لال چه‌ندین په‌رتوكی‌ نایابی له‌سه‌ر دۆزی‌ كورد و مه‌سه‌له‌ی‌ مافی چاره‌ی‌ خۆنوسینی‌ كورد نووسیوه‌ هه‌ندێكیان به‌ناوی‌ خۆی و هه‌ندێكیانی‌ به‌ناوی‌ (م.س) و هه‌ندێكی‌ تری‌ بێ ناو بڵاوكردۆته‌وه‌، جگه‌ له‌ ده‌یان وتار و چاوپێكه‌وتن و لێدوانی‌ رادیۆیی و ته‌له‌فزیۆنی‌ و كۆڕ و سیمینار و كۆبونه‌وه‌ی‌ حزبی و جه‌ماوه‌ری‌ و نامه‌ی‌ سیاسی و هی تر به‌ هه‌ردوو زمانی‌ عه‌ره‌بی و كوردی ئه‌گه‌ر هه‌موو ئه‌و نووسین و وتار و لێدوانانه‌ كه‌ له‌ چل و په‌نجاكانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردووه‌وه‌ به‌ناوی‌ خۆی و ناوی‌ خوزراو و ئه‌وانه‌ی‌ بێ ناو بڵاوكردونه‌ته‌وه‌ بناسرێنه‌وه‌ و دووباره‌ كۆبكرێنه‌وه‌ بێ گومان ده‌بێته‌ چه‌ندین به‌رگ، و كه‌رسته‌یه‌كی‌ زۆرباش بۆ نوسه‌ر و لێكۆڵیار و ئه‌كادیمستان پێك ده‌هێنێ بۆ وه‌ستان له‌سه‌ر مێژووی‌ سیاسی كوردستان و عیراق و ناوچه‌كه‌ و تێگه‌یشتن له‌ بیری‌ نیشتمانی‌ و نه‌ته‌وه‌یی و زانستیانه‌ی‌ ئه‌و كه‌ڵه‌ پیاوه‌ی‌ جێ په‌نجه‌ی‌ به‌سه‌ر روداوه‌ گه‌رمه‌كانی‌ زیاتر له‌ (60) ساڵی رابردوو هه‌یه‌.
نووسینه‌كانی‌ مام :
1-كوردایه‌تی‌ – بزوتنه‌وه‌ی‌ رزگاری‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌ گه‌لی كوردستانه‌. چاپخانه‌ی‌ خه‌بات -1946.
ئه‌م نامیله‌كه‌یه‌ ئه‌ندازه‌ی‌ نیوفۆلسكابه‌، 202 لاپه‌ڕه‌یه‌. وه‌ك له‌ پێشه‌كه‌ی‌ چاپی سێیه‌می‌ دا له‌ 10/12/1964 نووسه‌ر ئاگاداریه‌كی‌ پێویستی‌ نووسیوه‌ تیایدا هاتووه‌، ئه‌م نامیله‌كه‌یه‌ گه‌ڵاڵه‌كه‌ی‌ وه‌ختی‌ خۆی ساڵی 1959 نووسراوه‌ و ساڵی 1960 به‌ شێوه‌ی‌ ده‌رس له‌ قوتابخانه‌ی‌ هۆشیاری‌ دا كه‌ بۆ هه‌ندێ له‌ ئه‌ندامانی‌ پ.د.ك له‌ سلێمانی‌ كرابۆوه‌ گوتویه‌تیه‌وه‌، پاشان لقی سلێمانی‌ (پ.د.ك) به‌ رۆنیۆ له‌ كانونی‌ دووه‌می‌ 1961 بڵاویان كردۆته‌وه‌.
گۆڤاری‌ رزگاری‌ له‌ چه‌ند ژماره‌یه‌كدا چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ له‌ كتێبی كوردایه‌تی‌ بڵاوكردۆته‌وه‌16.
هه‌ر سه‌باره‌ت به‌ كوردایه‌تی‌ نووسراوه‌، كوردایه‌تی‌ وه‌ك ناوێكی‌ مێژوویی بۆ بزوتنه‌وه‌ی‌ رزگاری‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌ گه‌لی كوردستان باسی لێوه‌ كراوه‌17. ئه‌م نامیلكه‌یه‌ به‌ناوی‌ جه‌لال تاڵه‌بانی‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌.
2-الاشتراكیه‌ و القچیه‌ القومیه‌ و المساله‌ الكردیه‌ فی العراق . لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كه‌ پێشكه‌ش به‌ كۆنفرانسی سۆسیالیزم له‌ نیشتمانی‌ عه‌ره‌بی كراوه‌، كه‌ له‌ نێوان 22تا28 مایسی 1967 له‌ جه‌زائیری‌ پایته‌خت به‌ستراوه‌، مام جه‌لال وه‌ك نوێنه‌ری‌ كورد تیایدا ئاماده‌ بووه‌، دواتر له‌ 2/8/1967 له‌ به‌كره‌جۆ به‌ قه‌باره‌ی‌ نیو فۆلسكاب تایپ كراوه‌ و راكێشراوه‌، كۆی لاپه‌ڕه‌كانی‌ (53) لاپه‌ڕه‌یه‌، پێشه‌كی‌ و چه‌ند سه‌رباسێك ده‌گرێته‌ خۆی:
سۆسیالیزم و مه‌سه‌له‌ی‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌.
سۆسیالیستانی‌ عه‌ره‌ب و بزاوتی‌ رزگاری‌ گه‌لان و مه‌سه‌له‌ی‌ كورد.
هه‌ڵوێستی‌ پارتی‌ نیشتمانی‌ دیموكراسی.
هه‌ڵوێستی‌ پارتی‌ به‌عسی عه‌ره‌بی سۆسیالیستی‌.
هه‌ڵوێستی‌ سۆسیالیست و یه‌كێتی‌ خوازه‌ ناسریه‌كان.
چاره‌سه‌ری‌ سۆسیالیستانه‌ی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كورد.
سۆسیالیسته‌ عه‌ره‌به‌كان چۆن چاره‌سه‌ری‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كوردیان كرد.
جیابوونه‌وه‌ دژ به‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ یه‌ راسته‌قینه‌كانی‌ گه‌لی كورد.
خه‌باتی‌ هاوبه‌شی‌ شۆرشگێڕانه‌ تاقه‌ رێگای‌ دروستی‌ چاره‌سه‌ری‌ سۆسیالیستانه‌ی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كورده‌.
ئه‌م لێكۆڵینه‌ به‌ پێزه‌ به‌ناوی‌ (جه‌لال تاڵه‌بانی‌) بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ .
3-الجبهه‌ الوگنیه‌ المتحده‌- چرورتها، گبیعتها، اهدافها، مستلزماتها.
ئه‌م نامیلكه‌یه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ی‌ نیو فۆلسكاب، به‌ رۆنیۆ راكێشراوه‌، 226 لاپه‌ڕه‌یه‌ و چوار فه‌سڵه‌. ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی‌ بریتی‌ یه‌ له‌ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ مه‌ڕ به‌ره‌ی‌ یه‌كگرتووه‌ نیشتمانی‌ له‌ گۆشه‌ نیگای‌ مێژوویی و چۆنیه‌تی‌ ده‌ركه‌وتن و په‌ره‌سه‌ندنی‌ چه‌مكه‌كه‌ له‌ سروشته‌ چینایه‌تیه‌كه‌ی‌ و رۆڵی چینه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ پێشكه‌وتووخوازه‌كان تیایدا به‌ پێی‌ رۆڵ بینیان له‌ خه‌باتی‌ رزگاری‌ و نیشتمانی‌ و دیموكراسی دا كه‌ به‌ره‌ی‌ یه‌كگرتووی‌ نیشتمانی‌، هاوپه‌یمانیه‌تی‌ هێزه‌ كاره‌كته‌ره‌كان به‌رجه‌سته‌ ده‌كات، بۆیه‌ نووسه‌ر به‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی نووسیویه‌تی‌ وه‌ك خۆی ئاماژه‌ی‌ پێ داوه‌ تا « سه‌ره‌نجی‌ خوێنه‌ری‌ عه‌ره‌ب» بۆ ئه‌وه‌ رابكێشێ كه‌ ئه‌م هات و هاواره‌ی‌ دیماگۆگیه‌تی‌ ورده‌ بورژاو ناویه‌تیه‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌ سۆسیالیزم و رێوشوێنه‌ سۆسیالیسته‌كانی‌ قۆناغی شۆڕشی نیشتمانی‌ دیموكراسی. ئه‌م نامیلكه‌یه‌ به‌ناوی‌ « مام جه‌لال» بڵاوكراوه‌ته‌وه‌.
4-كردستان و الحركه‌ القومیه‌ الكردیه‌. بقلم جلال الگالبانی. منشورات النور ، الگبعه‌ الاولی‌ . بغداد 1970 . له‌ به‌رگی‌ دواوه‌ی‌ ئه‌م په‌رتوكه‌ نووسراوه‌ مۆسسه‌ العامه‌ للصحافه‌ و الگباعه‌. مگبعه‌ الجمهوریه‌ – بغداد – 1969 .


ئه‌م په‌رتوكه‌ له‌ پێشه‌كیه‌ك و چوار فه‌سڵ پێكهاتووه‌ (219) لاپه‌ڕه‌یه‌ له‌ فه‌سڵی یه‌كه‌مدا باس له‌ كورته‌یه‌كی‌ مێژوویی ده‌رباره‌ی‌ گه‌لی كورد و كوردستان یان وڵاتی‌ كوردان و زمان و ئه‌ده‌ب و سیفه‌ت و خه‌سڵه‌ته‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی‌ گه‌لی كورد كردووه‌. له‌ فه‌سڵی دووه‌مدا به‌ ناونیشانی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ رزگاری‌ نه‌ته‌وه‌یی كورد، ئاماژه‌ به‌ سه‌رهه‌ڵدان و شێواز و سروشت و په‌ره‌سه‌ندن و ئامانجه‌كانی‌ بزووتنه‌وه‌كه‌ ده‌كا. له‌ فه‌سڵی سێیه‌مدا به‌ سه‌ردێری شۆڕشی نیشتمانی‌ و رزگاریخوازی‌ كورد، باسی سروشتی‌ شۆڕشی كورد و شۆڕشی شه‌مزینان و شۆڕشی كورد به‌ سه‌ركردایه‌تی‌ شێخ مه‌حمود و سیاسه‌تی‌ ئیستعماری‌ به‌ریتانی‌ و شۆڕشی كورد و كۆماری‌ كوردستانی‌ دیموكراتی‌ و هۆكاره‌كانی‌ سه‌رنه‌كه‌وتنی‌ شۆڕشی كورده‌. له‌ فه‌سڵی چواره‌مدا به‌ ناویشانی‌ پ.د.ك پێشڕه‌وی‌ خه‌باتی‌ گه‌لی كورد په‌نجه‌ی‌ بۆ كورته‌یه‌ك له‌باره‌ی‌ حزب و ده‌ستكه‌وته‌كانی‌ له‌ بواری‌ خه‌باتی‌ نیشتمانی‌ و حزب و شۆڕش و كۆماری‌ 14ی‌ ته‌موز و حزب و حوكمی‌ عه‌بدولكه‌ریم قاسم و حزب و دیموكراسیه‌ت و حزب و دژایه‌تی‌ جیابونه‌وه‌ و لكاندن و حزب و بزووتنه‌وه‌ی‌ رزگاریخوازی‌ عه‌ره‌بی. حزب و یه‌كێتی‌ عیراق كردووه‌. له‌كاتی‌ ده‌رچوونی‌ ئه‌م په‌رتووكه‌ گۆڤاری‌ رزگاری‌ كه‌ گۆڤارێكی‌ هه‌فتانه‌ی‌ گشتی‌ بوو، له‌ سلێمانی‌ ده‌رده‌چوو له‌ ژماره‌ (12)ی‌ 7 شوباتی‌ 1970 له‌سه‌ر به‌رگی‌ دواوه‌ی‌ گۆڤاره‌كه‌ به‌ باڵا دابڕین و ناساندنێكی‌ بۆ نووسیوه‌ به‌م شێوه‌یه‌: بۆ یه‌كه‌مین كه‌ره‌ت له‌ مێژووی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كوردا نووسراوێك له‌سه‌ر مێژووی‌ كورد و بزووتنه‌وه‌ی‌ كوردایه‌تی‌ به‌ زمانی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ عه‌ره‌بی هاوخه‌باتمان به‌ قه‌له‌می‌ بلیمه‌تێكی‌ هه‌ڵكه‌وتووی‌ رۆژهه‌ڵات كوڕی شۆڕشگێڕی دڵسۆزی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد مامۆستا جه‌لال تاڵه‌بانی‌ كه‌وته‌ ده‌ست خوێنده‌واران. گرنگی‌ ئه‌م نووسراوه‌ له‌وه‌ دایه‌ كه‌ :
یه‌كه‌م : بۆ یه‌كه‌مین جار نووسه‌رێكی‌ كورد به‌ بێ لایه‌نی‌ و پشت ئه‌ستوری‌ به‌ ژماره‌یه‌كی‌ زۆر سه‌رچاوه‌ی‌ ئینگلیزی‌ و عه‌ره‌بی و فارسی و كوردی .. وه‌ هه‌ندێ ئه‌ڵمانی و روسی و فه‌ره‌نسی به‌ گیانێكی‌ عیلمی و مه‌وزوعی‌ له‌ مێژووی‌ كۆن و نوێ ی‌ كورد ئه‌كۆڵێته‌وه‌ له‌ رووی‌ ئابوری‌ و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ و سیاسی و فه‌رهه‌نگی یه‌وه‌.
دووه‌م: بۆ یه‌كه‌مین جار نوسه‌رێكی‌ كورد، به‌ شاره‌زایی یه‌وه‌ دوای‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ قوڵی چه‌ند ساڵه‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ كوردایه‌تی‌ له‌ باری‌ سه‌رنجی‌ چینایه‌تی‌ یه‌وه‌ شی ئه‌كاته‌وه‌، لایه‌نه‌ سلبی و ئیجابیه‌كانی‌ ده‌رئه‌خا، هۆی شكان و به‌ ئامانج نه‌گه‌یشتنی‌ روون ئه‌كاته‌وه‌ و ده‌رس و په‌ندی‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ لێ هه‌ڵ ئه‌هێنجێ.
سێ یه‌م: گرنگیه‌كی‌ تری‌ ئه‌م نووسراوه‌ له‌وه‌دا ده‌رئه‌كه‌وێ كه‌ كابرایه‌كی‌ ئه‌كادیمی‌ بێ ئیشوكار – نه‌ینووسیوه‌ته‌وه‌ به‌ڵكو به‌رهه‌می‌ ره‌نج و بیركردنه‌وه‌ی‌ یه‌كێكه‌ كه‌ خۆی بۆ مه‌سه‌له‌كه‌ ته‌رخان كردووه‌ و له‌ناو ئه‌شكه‌وتی‌ تاریك و له‌ په‌نای‌ تاوێری به‌رد و له‌ناو سه‌نگه‌ره‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌كاندا سه‌ڕه‌رای‌ سه‌رقاڵی به‌ كاری‌ پێشمه‌رگانه‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدار و كاری‌ سیاسی و پارتایه‌تی‌ ماوه‌ی‌ نووسینی‌ په‌یدا كردووه‌ و به‌رهه‌مه‌كه‌ش به‌ كاملی و رێك و پێكی یه‌.
شایانی‌ باسه‌ ئه‌م په‌رتوكه‌ نایابه‌ له‌ چاپی دووه‌میدا فه‌سڵی پێنجه‌می‌ له‌ژێرناوی‌ «نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد به‌ره‌و كوێ» بۆ زیاد كردووه‌. ئه‌م چاپی دووه‌مه‌ ده‌ستكاری‌ كراوه‌ و له‌ چاپخانه‌ی‌ (دار الگلیعه‌ للگباعه‌ و النشر) چاپ كراوه‌ كۆی لاپه‌ڕه‌كانی‌ (446) لاپه‌ڕه‌یه‌.
چاپی یه‌كه‌می‌ ئه‌م په‌رتووكه‌ له‌لایه‌ن (ح.ا) كراوه‌ته‌ كوردی، كتێبخانه‌ی‌ جه‌مالی عه‌لی باپیر به‌ ناونیشانی‌ (كوردستان و بزوتنه‌وه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌یی كورد) به‌ پێنووسی (جه‌لال تاڵه‌بانی‌) بڵاوی‌ كردۆته‌وه‌. ساڵی چاپ 2011 شوێنی‌ چاپی له‌سه‌ر نه‌ نووسراوه‌، له‌ به‌رێوه‌به‌رایه‌تی‌ گشتی‌ كتێبخانه‌ گشتیه‌كان ژماره‌ (1726)ی‌ ساڵی 2011ی‌ پێدراوه‌ (327) لاپه‌ڕه‌یه‌. له‌م وه‌رگێڕانه‌دا پێشه‌كی‌ و دوو لاپه‌ڕه‌ له‌ فه‌سڵی یه‌ك وه‌رنه‌گێڕدراون. ده‌بوایه‌ وه‌رگێر فه‌سڵی پێنجی‌ كه‌ له‌ چاپی دووه‌می‌ عه‌ره‌بیدا بۆی زیاد كراوه‌، وه‌ربگێڕێ و بخرێته‌ سه‌ری‌ بۆ ته‌واو پوخت بوونی‌ په‌رتووكه‌كه‌.
5-یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان بۆچی – ئه‌م نامیلكه‌یه‌ به‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی (مام جه‌لال) ساڵی 1976 نووسیویه‌تی‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی‌ ناوی‌ بخرێته‌ سه‌ر نامیلكه‌كه‌، دواتر شه‌هید ئارام كردوویه‌تی‌ به‌ كوردی و بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ تا ئێستا چه‌ندین چاپی لێ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌. ئه‌م نامیلكه‌یه‌ شیكردنه‌وه‌ی‌ هه‌لومه‌رجی دوای‌ هه‌ره‌سی شۆڕشی كورد و هه‌ڵوێستی‌ چینه‌كانی‌ خه‌بات و مه‌سه‌له‌ی‌ به‌ره‌ی‌ نیشتمانی‌ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ زانستیانه‌ شیكردۆته‌وه‌.
6-جۆشدانی‌ خه‌بات دژی ئیمپرالیزم و فاشیزم و نۆكه‌ره‌كانیان بۆ سه‌ربه‌خۆیی و دیموكراسی و ئۆتۆنۆمی. جه‌لال تاڵه‌بانی‌ – له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ (ی.ن.ك)ه‌. ساڵی 1980، (85) لاپه‌ڕه‌یه‌ و ناوی‌ چاپخانه‌ی‌ به‌سه‌ره‌وه‌ نی یه‌. له‌ بنه‌ڕه‌تدا ئه‌م نامیلكه‌یه‌ دوو راپۆرته‌ بۆ كۆبوونه‌وه‌ فراوانه‌كانی‌ كۆمیته‌ی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ (ی.ن.ك) له‌ خری ناوزه‌نگ له‌ 2 تا 20 مارتی‌ 1980. دوای‌ ده‌ستكاری‌ كردن و په‌سندكردنی‌ به‌م شێوه‌یه‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌. ناوه‌ڕۆكی‌ ئه‌م نامیلكه‌یه‌ به‌ قاره‌مانیه‌تی‌ سه‌ركرده‌كان و رێبه‌ر سیاسی و عه‌سكه‌ریه‌كان هه‌ڵده‌دا كه‌ له‌ ریزی‌ پێشه‌وه‌ی‌ نه‌به‌ردیدا مێژووی‌ پڕ له‌ شانازی‌ شۆڕشی گه‌ل و مێژووی‌ یه‌كێتی‌ تۆمار ده‌كه‌ن. و دوژمنه‌كانی‌ كوردایه‌تی‌ و كورد و كوردستان ده‌ستنیشان ده‌كا و ئاماژه‌ به‌و دۆخه‌ له‌باره‌ ده‌كا بۆ (ی.ن.ك)، كه‌ له‌ كۆڕی هاوكاری‌ نیشتمانیدا گۆی هونه‌ر ده‌باته‌وه‌. هه‌روه‌ها باس له‌ رۆڵی هێزه‌كانی‌ تر ده‌كا له‌ ململانێ ی‌ (ی.ن.ك) و دوژمندا، و ده‌ست نیشانكردنی‌ سیاسه‌تی‌ راست و ره‌وا و ئه‌ركه‌كانی‌ (ی.ن.ك) و هاوخه‌باتی‌ به‌شه‌كانی‌ كوردایه‌تی‌ هه‌موو كوردستان و هێزه‌ شۆڕشگێڕه‌كانی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست ئینجا ئاماژه‌ به‌ چوونه‌ ناو خه‌ڵك و باشتر رێكخستنیان كراوه‌ كه‌ كانگه‌ی‌ هێز و ووزه‌ی‌ شۆڕش و (ی.ن.ك) و (ه.پ.ك)ن.
7-من جبال كردستان الی‌ سده‌ الرئاسه‌ – كتاب (روافد) من اصدارات مركز تنڤیمات بغداد للاتحاد الوگنی الكردستانی . بێ ساڵ و شوێنی‌ چاپ. ئه‌و چاوپێكه‌وتنه‌ رۆژنامه‌وانیه‌یه‌ كه‌ (مه‌عد فه‌یاز) له‌ رۆژنامه‌ی‌ ئه‌لشه‌رقوڵئه‌وسه‌ت له‌گه‌ڵ مام جه‌لال ئه‌نجامی‌ داوه‌ به‌سه‌ر ده‌ فه‌سڵدا دابه‌ش كراوه‌ و كۆی لاپه‌ڕه‌كانی‌ 184 لاپه‌ڕه‌یه‌.
8-به‌شێك له‌ بیره‌وه‌ریه‌كانی‌ مام جه‌لال. ئاماده‌كردنی‌ مه‌عد فه‌یاز، وه‌رگێڕانی‌ له‌ عه‌ره‌بی یه‌وه‌. سۆران عه‌لی – چاپی یه‌كه‌م، كه‌ركوك ، 2009. زنجیره‌ (62) له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ روناكبیری‌ و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ كه‌ركوك، هه‌مان چاوپێكه‌وتنی‌ رۆژنامه‌ی‌ (ئه‌لشه‌رقولئه‌وسه‌ت)ه‌، محه‌مه‌د شاكه‌لی، سه‌رۆكی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ روناكبیری‌ و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ كه‌ركوك به‌ رۆژمێژووی‌ 20/10/2009 پێشه‌كیه‌كی‌ حه‌وت لاپه‌ڕه‌یی بۆ نووسیوه‌، وه‌رگێڕیش له‌ ژێر سه‌ردێری (وته‌یه‌ك) چوار لاپه‌ڕه‌ی‌ بۆ نووسیوه‌، عه‌بدولكه‌ریم شێخانی‌ كه‌ هاوڕێ ی‌ قوتابخانه‌ و هه‌ڤاڵی حزبی مام جه‌لال بووه‌ به‌ سه‌ردێری (ده‌روازه‌) 16 لاپه‌ڕه‌ی‌ بۆ نووسیوه‌، له‌ لاپه‌ڕه‌كانی‌ دوایی یشدا چه‌ندین وێنه‌ی‌ داناوه‌ كه‌ گوزارشت له‌ قۆناغه‌كانی‌ ژیانی‌ مام جه‌لال ده‌كات به‌ وێنه‌، به‌ر له‌وه‌ی‌ وه‌ك په‌رتووك بڵاوبكرێته‌وه‌ به‌ زنجیره‌ له‌ رۆژنامه‌ی‌ (ئاسۆ) بلاوی‌ كردۆته‌وه‌ كۆی لاپه‌ڕه‌كانی‌ (269) لاپه‌ڕه‌یه‌ به‌ قه‌باره‌ی‌ نیو فولسكاب وه‌رگێڕی كوردی به‌ (21) به‌ش چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ی‌ دابه‌ش كردووه‌.
9-سێ ووتاری‌ گرنگی‌ هه‌ڤاڵ مام جه‌لال سكرتێری گشتی‌ (ی.ن.ك) -1991. بێ شوێنی‌ چاپ. 90 لاپه‌ڕه‌یه‌. ناوه‌ڕۆكی‌ نامیلكه‌كه‌ بریتی یه‌ له‌ :
چاوپێكه‌وتنی‌ رادیۆیی هه‌ڤاڵ مام جه‌لال له‌گه‌ڵ ئێزگه‌ی‌ ده‌نگی‌ گه‌لی كوردستان له‌ 17/8/1991.
هه‌ڤاڵ مام جه‌لال بۆ جه‌ماوه‌ری‌ هه‌ولێر ده‌دوێ كه‌ 29/8/1991 له‌ یاریگای‌ ئیداره‌ی‌ محه‌لی هه‌ولێر به‌ ئاماده‌بوونی‌ زیاتر له‌ 150 هه‌زار كه‌س كۆبوونه‌وه‌ جه‌ماوه‌ریه‌كه‌ی‌ ئه‌نجام داوه‌.
رۆژی‌ 11/9/1991 مام جه‌لال له‌ یادی‌ 30 ساڵه‌ی‌ شۆڕشی ئه‌یلول له‌ یاریگای‌ ئیداره‌ی‌ محه‌لی ئه‌م وتاره‌ی‌ پێشكه‌ش به‌ جه‌ماوه‌ری‌ سلێمانی‌ كرد زیاتر له‌ 250 هه‌زار كه‌س ئاماده‌ی‌ ئه‌م كۆبوونه‌وه‌ جه‌ماوه‌ریه‌ بوون.


10-بانگه‌وازی‌ كوردایه‌تی‌ . 1981 چاپخانه‌ی‌ شه‌هید ئیبراهیم عه‌زۆ.
ئه‌م نامیلكه‌یه‌ ده‌نگی‌ شۆڕشی عیراق پێشه‌كی‌ بۆ نووسیوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ له‌ ئێزگه‌ی‌ ده‌نگی‌ شۆڕشی عیراق به‌ ده‌نگی‌ خوودی‌ مام جه‌لال ده‌قی بانگه‌وازی‌ كوردایه‌تی‌ له‌ 28ی‌ تشرینی‌ دووه‌می‌ 1981 خوێندراوه‌ته‌وه‌. بانگه‌وازه‌كه‌ ده‌ستپێشخه‌ری‌ مام جلال بۆ ئاشتبوونه‌وه‌ی‌ گشتی‌ و به‌دیهێنانی‌ یه‌كریزی‌ كورد له‌ خه‌باتیدا دژی رژێمی‌ به‌عس، دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ پارتی‌ داوای‌ ئاشتبوونه‌وه‌كه‌ نوێنه‌رانی‌ (حشع و حسك) بۆیان بردبوون ڕه‌ت ده‌كه‌نه‌وه‌، (م.س)ی‌ (ی.ن.ك) له‌ 12/12/1981 به‌یاننامه‌یه‌ك سه‌باره‌ت به‌ بانگه‌وازی‌ كوردایه‌تی‌ بڵاو ده‌كاته‌وه‌، ده‌قی به‌یاننامه‌كه‌ش له‌م نامیلكه‌یه‌دا بڵاو كراوه‌ته‌وه‌.
بانگه‌وازی‌ كوردایه‌تی‌ دوای‌ 33 ساڵ وه‌ك دۆكیومێنتێكی‌ گرنگ له‌لایه‌ن خه‌لیل عارف جه‌رجیس دوباره‌ ئاماده‌كراوه‌ته‌وه‌ بۆ چاپ و پێشه‌كی‌ بۆ نووسیوه‌ ئه‌كادیمیای‌ هۆشیاری‌ و پێگه‌یاندنی‌ كادیران ساڵی 2014 له‌ دووتوێی (62) لاپه‌ڕه‌ به‌ قه‌باره‌ی‌ نیوفۆڵسكاب بڵاوی‌ كردۆته‌وه‌.
11-وتاری‌ به‌رێز سكرتێری گشتی‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌ سه‌یرانی‌ نه‌ورۆزی‌ 1984 دا. نووسینی‌ مام جه‌لال (20) لاپه‌ڕه‌.
12-فێربوون و تێگه‌یشتن و به‌كارهێنانی‌ ماركسیزم له‌ خه‌باتدا – توانا (مام جه‌لال)، (132) لاپه‌ڕه‌ ساڵی 1989 چاپخانه‌ی‌ شه‌هید ئیبراهیم عه‌زۆ. ئه‌م نامیلكه‌یه‌ كۆكراوه‌ی‌ ئه‌م پێنج وتاره‌یه‌ كه‌ له‌ گۆڤاره‌كانی‌ كۆمه‌ڵه‌ بڵاوكراونه‌ته‌وه‌، بڕوانه‌ په‌راوێزی‌ (13).
13-وتاری‌ سكرتێری گشتی‌ له‌ بیره‌وه‌ری‌ دوانزه‌مین ساڵه‌ی‌ دامه‌زراندنی‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، چاپخانه‌ی‌ شه‌هید ئیبراهیم عه‌زۆ 1987 . 48 لاپه‌ڕه‌.
چاپی دووه‌می‌ ئه‌م نامیلكه‌یه‌ به‌ ناونیشانی‌ (ئه‌ركه‌كانی‌ خه‌بات له‌ هه‌ڵومه‌رجێكی‌ دژواردا) مام جه‌لال، سلێمانی‌ – 2011. چاپخانه‌ی‌ ده‌زگای‌ چاپ و په‌خشی حه‌مدی‌. له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ ئه‌كادیمیای‌ هۆشیاری‌ و پێگه‌یاندنی‌ كادیران ژماره‌ی‌ زنجیره‌ (403)، فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد پێشه‌كی بۆ نووسیوه‌، كۆی لاپه‌ڕه‌كانی‌ (51) لاپه‌ڕه‌یه‌. له‌ پێشه‌كیدا ئاماژه‌ به‌وه‌ دراوه‌، ئه‌م وتاره‌ وتاری‌ سكرتێری گشتی‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان به‌رێز جه‌لال تاڵه‌بانی یه‌ به‌بۆنه‌ی‌ یادی‌ دوانزه‌هه‌می‌ دامه‌زراندنی‌ (ی.ن.ك) كه‌ رۆژی‌ 1ی‌ حوزه‌یرانی‌ 1987 له‌ ئێزگه‌ی‌ ده‌نگی‌ گه‌لی كوردستان به‌ ده‌نگی‌ خۆی په‌خشكرا چه‌ند رۆژێك پێش یاده‌كه‌، وتاره‌كه‌ له‌ گوندی‌ یاخسه‌مه‌ر كه‌ باره‌گای‌ به‌رێز سكرتێری گشتی‌ لێ بوو، تۆمار كرا و دواتر له‌ رۆژی‌ یاده‌كه‌ له‌ ئێزگه‌، له‌ به‌رگه‌ڵو په‌خشكرا. له‌ كۆتایی پێشه‌كیه‌دا نووسیوه‌ پێویسته‌ ئاماژه‌ به‌ دوو خاڵ بكرێ. یه‌كێكیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م وتاره‌ په‌راوێزی‌ له‌ خوار لاپه‌ڕه‌كان بۆ كراوه‌ كه‌ له‌ چاپی‌ ساڵی 1987 دا نیه‌. پاساوی‌ ئه‌م په‌راوێزانه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م وتاره‌ 24 ساڵی به‌سه‌ردا تێپه‌ڕ بووه‌ و هه‌ندێ خاڵی تێدا باس كراوه‌، كه‌ پێویستیان به‌ روون كردنه‌وه‌یه‌ تاكو خوێنه‌ری‌ ئه‌م سه‌رده‌مه‌ به‌ چاكی تێیان بگات. دووه‌میشیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م ناونیشانه‌ی‌ بۆ چاپی دووه‌می‌ وتاره‌كه‌ دانراوه‌، له‌ چاپی یه‌كه‌مدا نیه‌، زۆرتر وه‌ك پێداویستیه‌كی‌ رۆژنامه‌وانی‌. به‌ گونجاو زانرا وتاره‌كه‌ ناونیشانێكی‌ دیاریكراوی‌ هه‌بێ كه‌ له‌گه‌ڵ ناوه‌ڕۆكه‌كه‌یدا و هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ پێداویستیه‌كانی‌ سه‌رده‌مدا بگونجێ.
14- به‌هاری‌ بوژاندنه‌وه‌ی‌ بیروباوه‌ڕ – مام جه‌لال. بڵاوكراوه‌ی‌ كوردستانی‌ نوێ ژماره‌ (1) بێ ساڵ و شوێنی‌ چاپ. (103) لاپه‌ڕه‌، قه‌واره‌ نیو فۆڵسكاب. ئه‌م نامیلكه‌یه‌ كۆكراوه‌ی‌ ده‌قی ئه‌م وتاره‌یه‌ كه‌ هه‌ڤاڵ مام جه‌لال له‌ مه‌راسیمی‌ كردنه‌وه‌ی‌ كۆنفرانسی مه‌ڵبه‌ندی‌ راپه‌ڕین 4/4/1999، مه‌ڵبه‌ندی‌ سێ ی هه‌ولێر له‌ كۆیه‌ 6/4/1999، مه‌ڵبه‌ندی‌ دووی‌ كه‌ركوك 8/5/1999. پێشكه‌ش به‌ هه‌ڤاڵانی‌ ئاماده‌بووی‌ كۆنفرانسه‌كه‌ی‌ كردوون. وه‌ك له‌ سه‌رنجێكی‌ كوردستانی‌ نوێ دا هاتووه‌: تێیدا رێنمایی هه‌ڤاڵانی‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستانی‌ كردووه‌ بۆ : به‌ ئازادی‌ به‌رێوه‌چوون و سه‌رخستنی‌ هه‌ڵبژادنه‌كان، و پاراستنی‌ یه‌كێتی‌ ناو یه‌كێتی‌ نیشتمانیی كوردستان و گه‌شه‌پێدانی‌ رێكخستنه‌كان و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ سه‌ره‌تاكانی‌ (ی.ن.ك) و بوژاندنه‌وه‌ی‌ به‌هاری‌ بیروباوه‌ڕمان.
15-ارا‌و و احادیپ – جلال گالبانی – سلسله‌ اصدارات مكتب الاعلام المركزی (16) سنه‌ 2003. كۆی لاپه‌ڕه‌كانی‌ (108). بێ شوێنی‌ چاپ، قه‌باره‌ نیو فۆڵسكاب. ئه‌م نامیلكه‌یه‌ هه‌ڵبژارده‌ی‌ ئه‌و دیدار و لێدوان چاوپێكه‌وتنانه‌یه‌ كه‌ هه‌ڤاڵ مام جه‌لال له‌ گه‌شته‌كه‌یدا بۆ وڵاتانی‌ ئیقلیمی‌ و عه‌ره‌بی و دیداری‌ له‌گه‌ڵ به‌رپرس و سه‌رۆك ده‌وڵه‌ت و وه‌زیرانی‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ میانه‌ی‌ كۆبونه‌وه‌ و وتووێژ له‌گه‌ڵیان ده‌رباره‌ی‌ هه‌ستیارترین كێشه‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ و سیاسیه‌كان و كێشه‌ گرنگ و چاره‌نوس سازه‌كانی‌ عیراق كه‌ به‌شداریه‌كی‌ كارای‌ له‌ بنیاتنانی‌ بنه‌مای‌ نوێ ی په‌یوه‌ندی‌ له‌ نێوان عیراق و ئه‌م ده‌وڵه‌تانه‌ له‌لایه‌ك و بزوتنه‌وه‌ی‌ كوردستانی‌ له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌ بینی‌ جا به‌و پێیه‌ی‌ هه‌ڤاڵ مام جه‌لال وه‌ك كه‌سایه‌تیه‌كی‌ عیراقی و كوردستانی‌ له‌ یه‌ك كاتدا هه‌روه‌ك خاوه‌نی‌ شاره‌زایی و لێزانینه‌كی‌ ئه‌وتۆیه‌ كه‌ دوژمن به‌ر له‌ دۆست شایه‌تی‌ بۆ ده‌ده‌ن ئه‌مه‌ش پێگه‌یه‌كی‌ دیاری‌ پێده‌دا له‌ناو سه‌ركرده‌ عیراقیه‌كان له‌ كورد و عه‌ره‌ب و توركمان و ئاشوری‌ و له‌م گه‌شته‌یدا ژماره‌یه‌ك رۆژنامه‌ و گۆڤار و ئاژانس و رادیۆ و لێدوان و چاوپێكه‌وتن و دیداره‌كان له‌گه‌ڵ ساز داوه‌ كه‌ له‌م نامیلكه‌یه‌ كۆكراونه‌ته‌وه‌. وه‌ك گۆڤاری‌ (الاهرام)ی‌ میسری‌ رۆژنامه‌ی‌ (الوگن)ی‌ سعودی‌، رۆژنامه‌ی‌ (القبس و الوگن و الرای العام)ی‌ كوێتی‌، ته‌له‌فزیۆنی‌ (دریم)، رۆژنامه‌ی‌ (الخلیج)ی‌ ئیماراتی‌ و رۆژنامه‌ی‌ (الشرق الاوسگ)ی‌ له‌نده‌نی‌ و رادیۆی (العراق الحر) و ئاژانسی فرانس پرێس و یه‌كێتی‌ ئێزگه‌ و ته‌له‌فزیۆنی‌ میسری و رۆژنامه‌ی‌ (الایام)ی‌ به‌حرێنی‌.
16-كوردستانی‌ نوێ –م چۆن ده‌وێ؟ چه‌پكێك له‌ وتاره‌كانی‌ هه‌ڤاڵ مام جه‌لال له‌ رۆژنامه‌ی‌ كوردستانی‌ نوێ دا. ئاماده‌كردنی‌: سۆران عه‌لی، سلێمانی‌ . 2012. چاپخانه‌ی‌ شڤان ،چاپی یه‌كه‌م. له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ رۆژنامه‌ی‌ كوردستانی‌ نوێ یه‌ كه‌ تیایدا هاتووه‌، ئه‌وه‌ی‌ له‌م كتێبه‌دا كۆكراوه‌ته‌وه‌ هه‌موو ئه‌و وتار و قسه‌كانی‌ هه‌ڤاڵ مام جه‌لال نی یه‌، به‌ڵكو ئه‌مه‌ به‌شی هه‌ره‌ زۆری ئه‌و نووسینانه‌یه‌تی‌ كه‌ تایبه‌ت به‌ كوردستانی‌ نوێ ی‌ نووسیوون. 31 نووسینی‌ هه‌ڤاڵ مام جه‌لالی گرتۆته‌ خۆی.
17-الگریق الی‌ الامام . له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ یه‌كێتیی نیشتمانی‌ كوردستان ، چاپخانه‌ی‌ مه‌كته‌بی ناوه‌ندی‌ راگه‌یاندن – زنجیره‌ (25) بێ ساڵی چاپ ، ژماره‌ی‌ لاپه‌ڕه‌ (300) ئه‌م په‌رتووكه‌ ناوه‌كه‌ی‌ له‌ نووسینێكی‌ (مام جه‌لال) هاتووه‌ كه‌ له‌ 20ی‌ نۆڤه‌نبه‌ری‌ 2003 له‌ رۆژنامه‌ی‌ (وۆڵ ستریت جۆرناڵ) بڵاوی‌ كردۆته‌وه‌ ئه‌وكاته‌ سه‌رۆكی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ حوكم بوو . له‌ وتاره‌كه‌یدا شانازی‌ به‌وه‌وه‌ كردووه‌ ئه‌و مانگه‌ی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ حوكم ده‌كا، مانگێكه‌ پڕ له‌ روداوی‌ گرنگ له‌ پێشه‌وه‌یان رێكه‌وتن ، له‌مه‌ڕ گواستنه‌وه‌ی‌ ده‌سه‌ڵات له‌ نێوان هێزی‌ هاوپه‌یمانی‌ و ئه‌نجومه‌نی‌ حوكم، كه‌ نوێنه‌رایه‌تی‌ گه‌لی ئازادبووی‌ عیراق ده‌كات. له‌ ماوه‌ی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ كردنی‌ ئه‌م مانگه‌ی‌ (مام جه‌لال) له‌ ئه‌نجومه‌نی‌ حوكم ، چه‌ندین دیدار و چاوپێكه‌وتن و لێدوان و كۆنگره‌ی‌ رۆژنامه‌وانی‌ و نامه‌ ناردن و بڕیار ده‌ركردن له‌ رۆژنامه‌ و گۆڤار و رادیۆ و ته‌له‌فزیۆنی‌ ئه‌نجام داوه‌ و نامه‌ی‌ نووسیوه‌ و سه‌رۆكایه‌تی‌ وه‌فدی‌ كردووه‌ بۆ ئیران بۆ وه‌ستان له‌سه‌ر كێشه‌ سیاسی و ئابوری‌ ئه‌منیه‌كان. كه‌ ده‌زگای‌ ناوه‌ندی‌ راگه‌یاندنی‌ (ی.ن.ك) له‌ دووتوێ ی‌ ئه‌م په‌رتوكه‌ كۆی كردۆته‌وه‌ جگه‌ له‌ پێشه‌كی‌ و وتاره‌كه‌ی‌ هه‌ڤاڵ مام جه‌لال .(37) دیدار و لێدوان و نامه‌ و چاوپێكه‌وتن و ده‌قی رێكه‌وتنی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ حوكم و ده‌سه‌ڵاتی‌ هاوپه‌یمانان ده‌رباره‌ی‌ راده‌ستكردنه‌وه‌ی‌ ده‌سه‌ڵات بۆ عیراقیه‌كان به‌ هه‌ردوو زمانی‌ ئینگلیزی‌ و عه‌ره‌بی. هه‌روه‌ها ده‌قی ئه‌و بڕیارانه‌ی‌ له‌ ماوه‌ی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ مام جه‌لال له‌م مانگه‌دا له‌ ماوه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ حوكم ده‌ركراون كه‌ ژماره‌یان (39) بڕیاره‌ له‌ چه‌ند په‌ڕی كۆتاییشدا هه‌ڵبژارده‌ی‌ ئه‌و رایانه‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ كه‌ ده‌رباره‌ی‌ گرنگی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ تاڵه‌بانی‌ نووسراون له‌سه‌ر به‌رگی‌ دواوه‌ی‌ په‌رتوكه‌كه‌ هاتووه‌ : مامۆستا جه‌لال تاڵه‌بانی‌ خاوه‌نی‌ زۆرێك له‌ دیدی‌ سیاسی رۆشن و بابه‌تیانه‌ی‌ ئاراسته‌ كراوه‌، سه‌رباری‌ بوونی‌ سیفات و خه‌سڵه‌تی‌ تایبه‌تی‌ كه‌ له‌ كه‌سایه‌تیه‌ ده‌گمه‌ن و پێگه‌یشتوه‌كه‌یدا كۆبۆته‌وه‌ كه‌ به‌ ده‌گمه‌ن له‌ یه‌كێكی‌ تردا به‌دی ده‌كرێت، ئه‌و سه‌ركرده‌یه‌كی‌ مه‌یدانی‌ كارامه‌ و به‌ بوێری و هه‌ست كردن به‌ به‌رپرسیاریه‌تی‌ نیشتمانی هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ هونه‌ری‌ سه‌ركردایه‌تی‌ كردن دا ده‌كات هه‌روه‌ها ئه‌و بیره‌مه‌ند و سیاسه‌تمه‌دار و پارێزه‌ر و رۆژنامه‌وان و شرۆڤه‌كاری‌ سیاسی و خاوه‌ن گه‌نجینه‌یه‌كی‌ زۆره‌ له‌ ئه‌زمونی‌ كه‌لتوری‌ و سیاسی و خه‌باته‌ نه‌ك له‌سه‌ر ئاستی‌ عیراق و به‌س به‌ڵكو له‌سه‌ر ئاستی‌ هه‌موو ناوچه‌كه‌.
18-له‌گه‌ڵ دامه‌زراندنی‌ (ی.ن.ك) له‌ 1/6/1975 له‌ 22/5/1975 ، «مام جه‌لال» به‌یاننامه‌ی‌ دامه‌زراندنی‌ (ی.ن.ك) ده‌نووسێ و له‌ 1/6 راده‌گه‌ینرێ له‌و بۆشاییه‌ فیكری‌ و سیاسی، سه‌ربازی‌ یه‌ له‌ به‌ره‌نجامی‌ هه‌ره‌س هاتبووه‌ ئارا، وه‌ك نه‌وشیراون مسته‌فا ئه‌مین له‌ په‌رتوكی‌ (له‌ كه‌ناری‌ دانوبه‌وه‌ بۆ خڕی ناوزه‌نگ) لاپه‌ڕه‌ (71)دا ده‌نووسێ، پێویست بوو یه‌كێتی‌ ئۆرگان، یان وه‌كوو ئه‌ڵێن (زمان حاڵ)ی‌ هه‌بێ بۆ ئه‌وه‌ی‌ بیروبۆچونه‌كانی‌ به‌ خه‌ڵك بناسێنێ و هه‌ڵوێستی‌ خۆی له‌ روداوه‌كان دیاری‌ بكا. بڕیاردرا به‌ عه‌ره‌بی (الشراره‌) و به‌ كوردی (رێبازی‌ نوێ) بڵاوبكرێته‌وه‌.
یه‌كه‌م ژماره‌ی‌ (الشراره‌) له‌ تشرینی‌ دووه‌می‌ 1975 ده‌رچوو، ژماره‌ دوو له‌ كانونی‌ دووه‌می‌ 1976 بڵاوكرایه‌وه‌، زۆری و وتاره‌كانی‌ هه‌ردوو ژماره‌ (مام جه‌لال) نووسی بووی‌. (رێبازی‌ نوێ)ش ژماره‌ یه‌كی‌ له‌ كانونی‌ دووه‌می‌ 1976 ده‌رچوو كه‌ سه‌روتاری‌ مام جه‌لال نووسی بووی‌. دیاره‌ له‌م مێژووه‌ نووسینی‌ به‌یاننامه‌ی‌ دامه‌زراندن و نامیلكه‌ی‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی‌ بۆ؟ و وتاره‌كانی‌ رۆژنامه‌ی‌ الشراره‌ و سه‌روتاری‌ رێبازی‌ نوێ ، هه‌مووی‌ بێ له‌سه‌ر دانانی‌ ناوی‌ مام جه‌لال بڵاوبونه‌ته‌وه‌.
19-له‌ گفتوگۆیه‌كی‌ چه‌ند ته‌وه‌ره‌یی هه‌مه‌لایه‌ندا مام جه‌لال بۆ LBC ده‌دوێ، بڵاوكراوه‌ی به‌شی روناكبیری‌ – مه‌كته‌بی رێكخستنی‌ (ی.ن.ك)، زنجیره‌ 19، ساڵی 1998 به‌ قه‌باره‌ی‌ 1/4 فۆلسكاب، 92 لاپه‌ڕه‌. چاوپێكه‌وتنی‌ كه‌ناڵی فه‌زایی لوبنانی LBC یه‌ رۆژی‌ 25/11/1998 غه‌سان شه‌ربل ی‌ سه‌رنوسه‌ری‌ گۆڤاری‌ (الوسگ) به‌ به‌شداری‌ پسپۆر و تایبه‌تمه‌ندانی‌ بوراه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كانی‌ رۆژنامه‌ی‌ (النهار)ی‌ لوبنانی، هه‌ریه‌ك له‌ دكتور محه‌مه‌د نوره‌دین، شاره‌ز له‌ كاروباری‌ توركیا، خانم ره‌ند حه‌یده‌ر، لێكۆڵه‌ره‌وه‌ له‌ كاروباری‌ ئیسرائیل، و سالم شكور رۆژنامه‌نوسی عیراقی نیشته‌جێی لوبنان و شاره‌زا له‌ كاروباری‌ ئیران، چاوپێكه‌وتنێكی‌ دوو كاتژمێری یه‌ زۆر له‌ وورده‌كاریه‌كانی‌ رێكه‌وتننامه‌ی‌ واشنتۆن و بارودۆخی ئه‌وسا و ئاسۆی دوارۆژی‌ كوردستان و عیراق و خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌راست بۆ رای‌ گشتی‌ عه‌ره‌بی رونكراوه‌ته‌وه‌.
20-عبر فچائیه‌ LBC اللبنانیه‌، هیئه‌ تحریر صحیفه‌ النهار تحاور مام جلال. بڵاوكراوه‌ی‌ الاتحاد رۆژنامه‌ی‌ ناوه‌ندی‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان. به‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی قه‌باره‌ نیوفۆلسكاب، 38 لاپه‌ڕه‌، چه‌ند وێنه‌یه‌كی‌ ره‌نگاوره‌نگ گفتوگۆكه‌ی‌ تیادا بڵاوكراوه‌ته‌وه‌. ئه‌م ده‌قه‌ی‌ له‌ گفتوگۆیه‌كی‌ چه‌ند ته‌وره‌یی و هه‌مه‌لایه‌ندا مام جه‌لال بۆ LBC ده‌دوێ .
21-ده‌قی كۆنگره‌ی‌ رۆژنامه‌نووسی هه‌ڤال مام جه‌لال له‌گه‌ڵ كه‌ناڵه‌كانی‌ راگه‌یاندن دا. بڵاوكراوه‌ی‌ به‌شی روناكبیری‌ مه‌كته‌بی رێكخستنی‌ (ی.ن.ك)، زنجیره‌ 20، سلێمانی‌ 1998، قه‌باره‌ 1/4 فۆلسكاب، 54 لاپه‌ڕه‌.
له‌م نامیلكه‌یه‌دا هه‌ڤاڵ مام جه‌لال له‌گه‌ڵ كه‌ناڵه‌كانی‌ راگه‌یاندنی‌، ته‌له‌فزیۆنی‌ سۆسیالیست، ته‌له‌فزیۆنی‌ یه‌كگرتوو، رادیۆی هاوپه‌یمانی‌، راگه‌یاندنی‌ زه‌حه‌مه‌تكێشان، رۆژنامه‌ی‌ رێگای‌ كوردستان، ته‌له‌فزیۆنی‌ ئازادی‌، ژماره‌یه‌ك له‌ رۆژنامه‌نووسان و راگه‌یاندنكاران. له‌ ده‌سپێكی‌ كۆنگره‌كه‌دا روونی‌ كردۆته‌وه‌ كه‌ ئێمه‌ له‌ قۆناغێك داین كه‌ ده‌بێ راگه‌یاندنی‌ كوردستانی‌ رۆڵی خۆی ببینێ بۆ پاراستن و به‌دیهێنانی‌ رێكه‌وتننامه‌ مێژوویی یه‌كه‌ی‌ واشنتۆن و سه‌ره‌نجی بۆ دوو خاڵ ده‌رباره‌ی‌ رێكه‌وتنه‌كه‌ راكێشاون كه‌ :
یه‌كه‌م: بایه‌خی‌ مێژوویی و هه‌رێمی و ده‌ولی ئه‌و رێكه‌وتنه‌، كه‌ یه‌كه‌م جاره‌ گه‌لی كورد له‌ پایته‌ختی‌ گه‌وره‌ترین وڵاتی‌ دنیا رێكه‌وتننامه‌یه‌كی‌ وا مۆر ده‌كات كه‌ له‌ دووتوێدا مافه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی‌ جولانه‌وه‌ی‌ رزگاری‌ نیشتمانی‌ دیموكراتی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان كه‌ له‌ ئێستادا خه‌ڵكی‌ كوردستان ده‌یخوازی‌ تیادا تۆمار كراوه‌ و مۆر كراوه‌، به‌ تایبه‌تی‌ مافی گه‌لی عیراق بۆ عیراقێكی‌ دیموكراتی‌ په‌رله‌مانی‌ فره‌ حزبی فیدراڵ، كه‌ دروشمی‌ سه‌ره‌كی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان و عیراقیشه‌، بێ له‌وه‌ وه‌ڵامی‌ راشكاوانه‌ی‌ هه‌موو كه‌ناڵه‌كانی‌ تیایه‌ له‌ مه‌ڕ دۆخ و هه‌ڵومه‌رجی ئه‌وسا و رێكه‌وتنه‌كه‌ و ئاینده‌ی‌ گه‌لی كوردستان.
22-اتمنی ان لا تحدپ الحرب، النص الكامل للمقابله‌ التی اجرتها فچائیه‌ (المستقبل) اللبنانی مع مام جلال فی برنامج ساعه‌ سیاسیه‌. منشورات (الاتحاد) الصحیفه‌ المركزیه‌ للاتحاد الوگنی الكردستانی، مگبعه‌ مكتب الاعلام المركزی للاوك، كانون الپانی ، 2003 . الحجم نصف فولسكاب، عدد الصفحات 28 . ئه‌م نامیلكه‌یه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ سه‌رنووسه‌ری‌ رۆژنامه‌ی‌ (الشرق الاوسگ) مامۆستا عبدالرحمن الراشد، له‌ به‌رنامه‌ی‌ (سه‌عاتێكی‌ سیاسه‌ت) دا له‌ كه‌ناڵی ئاسمانی‌ المسقبل له‌گه‌ڵی ئه‌نجامداوه‌.
23-هه‌ڤاڵ مام جه‌لال بۆ كوردستانی‌ نوێ و له‌ كوردستانی‌ نوێ ده‌دوێت. بڵاوكراوه‌ی‌ به‌شی روناكبیری‌ مه‌كته‌بی رێكخستن، زنجیره‌ 23 ، سلێمانی‌ 1999 . قه‌باره‌ چاره‌ك فۆلسكاب، 56 لاپه‌ڕه‌. ئه‌م نامیلكه‌یه‌ له‌ دوو به‌ش پێكهاتووه‌. به‌شی یه‌كه‌می‌ چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ كه‌ژاڵ ئه‌حمه‌د له‌ قه‌ڵاچوالان به‌بۆنه‌ی‌ تێپه‌ربوونی‌ حه‌وت ساڵ به‌سه‌ر ده‌رچوونی‌ داگیرسانی‌ هه‌شته‌مین مۆمی رۆژنامه‌ی‌ كوردستانی‌ نوێ له‌گه‌ڵ به‌رێزی دا ئه‌نجامی‌ داوه‌، به‌شی دووه‌می بریتی یه‌ له‌ گوتارێكی‌ مام جه‌لال له‌ یادی‌ حه‌وت ساڵ به‌سه‌ر ده‌رچوونی‌ كورستانی‌ نوێ دا. له‌ دووتوێی نامیلكه‌كه‌دا تیشك خراوه‌ته‌ سه‌ر بیرۆكه‌ی‌ ده‌ركردنی‌ رۆژنامه‌یه‌كی‌ رۆژانه‌ی‌ سیاسی له‌ كوردستانی‌ ئازاد دا ئه‌و گرفتانه‌ی‌ له‌ سه‌ره‌تای‌ ده‌رچواندنیدا له‌ رووی‌ جۆری ده‌رچواندن و نووسه‌ران و په‌یداكردنی‌ كه‌لوپه‌لی پێویست بۆی و گرفتی‌ دارایی و په‌یداكردنی‌ كاغه‌ز و چاپه‌مه‌نی‌ كراوه‌، هه‌روه‌ها باس له‌و دوو سه‌ره‌تایه‌ كراوه‌ كه‌ رۆژنامه‌ی‌ كوردستانی‌ نوێ نوێنه‌رایه‌تی‌ (ی.ن.ك)ه‌ پێویسته‌ زمانحاڵی یه‌كێتی‌ بێ، سه‌ره‌تای دووه‌میش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نابێ هه‌ر رۆژنامه‌یه‌كی‌ سرفی حزبی بێ به‌ڵكو پانتایه‌كیش بۆ بیرورای‌ ئازاد. لایه‌نی‌ ئابوری‌، مێژوویی ، ئه‌ده‌بی و لایه‌نی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ بدات و بایه‌خ به‌ وتار و نووسین و لێكۆڵینه‌وه‌ی‌ پێویست بدات. هه‌روه‌ها ره‌خنه‌ و پێشنیاره‌كان بۆ به‌ره‌وپێش بردن و گه‌شه‌پێدانی‌ خستۆته‌ ڕوو. له‌ به‌شێكی‌ تریدا روونی‌ كردۆته‌وه‌ كه‌ رۆژناتمه‌ی‌ كوردستانی‌ نوێ بۆ یه‌كه‌م جاره‌ له‌ مێژووی‌ گه‌لی كورد دا له‌ به‌شێكی‌ رزگاركراوی‌ كوردستاندا به‌ شێوه‌ی‌ رۆژانه‌، وه‌ك رۆژنامه‌یه‌كی‌ سیاسی ده‌رده‌چێ. سه‌باره‌ت به‌ ناوه‌كه‌شی ئه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ : كوردستانی‌ نوێ ناوێكه‌ بۆ كوردستانی‌ نوێ كه‌ دوای‌ راپه‌ڕین هاته‌ كایه‌وه‌، ئه‌م كوردستانه‌ هه‌ر مانا جوگرافیه‌كه‌ی‌ ناگرێته‌وه‌ كه‌ بریتی یه‌ له‌ خاكی‌ پیرۆزی‌ نیشتمانی‌ كوردان، به‌ڵكو مانایه‌كی‌ سیاسیشی هه‌یه‌ كه‌ كوردستانێكی‌ نوێمان گه‌ره‌كه‌. له‌ كوردستانێك كه‌ بیر له‌ ئازادی و دیموكراسی و مافی مرۆڤ بێ، كوردستانێك كه‌ هی خه‌ڵكه‌كه‌ی‌ بێت له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌كه‌یه‌وه‌ به‌رێوه‌ بچن، له‌ پێناوی‌ خه‌ڵكه‌كه‌یدا گه‌شه‌ی‌ پێ بدرێت و ئاوه‌دان بكرێته‌وه‌.
24-گوتاری‌ هه‌ڤاڵ مام جه‌لال به‌ بۆنه‌ی‌ رۆژی‌ جیهانی‌ ژنان . بڵاوكراوه‌ی‌ به‌شی روناكبیری‌ مه‌كته‌بی رێكخستن، زنجیره‌ (24)، سلێمانی‌ – 1999. قه‌باره‌ چاره‌گ فۆلسكاب، 32 لاپه‌ڕه‌.
ئه‌م نامیلكه‌یه‌ باس له‌ 8 ی‌ مارس ، رۆژی‌ جیهانی‌ ژنان ده‌كات، به‌و پێیه‌ی‌ ژن له‌م سه‌رده‌مه‌ وه‌ك مرۆڤ پێویسته‌ به‌ هه‌موو مافه‌ ره‌واكانی‌ شاد بێت، تیایدا هاتووه‌ ژن نیوه‌ی‌ كۆمه‌ڵه‌ و رۆڵیان له‌ هێزی‌ به‌رهه‌مهێنان دا هه‌یه‌په‌روه‌رده‌ی‌ رۆڵه‌ی‌ داهاتووش له‌ ئه‌ستۆیانه‌ بۆیه‌ ده‌بێ خه‌باتی‌ ژنان به‌شێك بێت له‌ خه‌باتی‌ هێز و چین و توێژه‌ چه‌وسێنراو و زۆرلێكراوه‌كانی‌ كۆمه‌ڵ هه‌م به‌شێكن له‌ خه‌باتی‌ ڕه‌وای‌ رزگاری‌ و دیموكراسی گه‌لانی‌ جیهاندا، ئاماژه‌ به‌وه‌ش ده‌دا كه‌ ژنان كارێكی‌ باشیان كردووه‌ له‌ كوردستان، كه‌ چه‌ند لایه‌ن یه‌كیان گرتووه‌ و پێكه‌وه‌ خه‌بات ده‌كه‌ن و خۆزیاش ده‌خوازێ ئه‌وانه‌ی‌ ماویشن له‌گه‌ڵیان هاوكارییان ده‌كرد و هه‌وڵیان ده‌دا هه‌موو لایه‌نه‌كان یه‌كبگرن له‌پێناوی‌ به‌دیهێنانی‌ بیرۆكه‌ی‌ چه‌پكه‌ گوڵ. سه‌باره‌ت به‌ ململانێی نێوان كۆنه‌په‌رستان و پێشكه‌وتنخوازان له‌سه‌ر خوێندن و په‌روه‌رده‌ی‌ ژن باس له‌ منه‌وه‌ری‌ مه‌لای گه‌وره‌ی‌ كۆیه‌ ده‌كا كه‌ كچه‌كه‌ی‌ خۆی له‌گه‌ڵ كوڕان ناردۆته‌ مه‌كته‌ب و ئاماژه‌ به‌ شیعره‌كه‌ی‌ حاجی قادری‌ كۆیی كردووه‌:
نێر و مێ له‌م حه‌دیسه‌ فه‌رقی نییه‌
گه‌ر مه‌لا نه‌هی فه‌رموو دینی‌ نییه‌
هه‌روه‌ها ده‌رباره‌ی‌ توندوتیژی‌ دژ به‌ ژنان رێنوێنی ده‌كا كه‌ ژن پێویسته‌ رۆژێك دیاری‌ بكه‌ن ببێته‌ رۆژی‌ خه‌بات دژی‌ تیرۆری ژن له‌ سه‌رتاسه‌ری‌ كوردستان كۆبونه‌وه‌ی‌ بۆ ئه‌نجام بدرێت. چه‌ند نمونه‌یه‌ك له‌ مه‌ڕ خه‌باتی‌ ژن له‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی و ئه‌وروپی بۆ پاڵپشتی‌ و ره‌وایه‌تی‌ مافی ژن قسه‌ی‌ لێوه‌ كراوه‌ له‌ كۆتایی دا هاتووه‌، له‌سه‌ر خۆتانه‌ خۆتان رێك بخه‌ن و ده‌نگی‌ خۆتان بگه‌ینن به‌ ژنانی‌ دنیا و 8ی‌ مارس به‌ كرده‌وه‌ بكه‌نه‌ جه‌ژنی‌ یه‌كگرتوویی و جه‌ژنی‌ ژنانی‌ كوردستان له‌گه‌ڵ ژنانی‌ عیراق و وڵاتانی‌ تر.
25-گوتاری‌ هه‌ڤاڵ مام جه‌لال له‌ باره‌ی‌ رزگاركردنی‌ كه‌ركوك – به‌شی روناكبیری‌ مه‌كته‌بی رێكخستن ، زنجیره‌ (25)، سلێمانی‌ – 1999، قه‌باره‌ چاره‌گه‌ فۆلسكاب، 34 لاپه‌ڕه‌.
ئه‌م وتاره‌ به‌ هه‌ق لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ مێژوویی – جوگرافی یه‌، به‌ دۆكیومێنت و به‌ڵگه‌ و سه‌رچاوه‌ی‌ بیانی‌ و عه‌ره‌بی كوردستانیه‌تی‌ كه‌ركوك و ته‌نانه‌ت سنوری‌ باشوری‌ كوردستان ده‌سه‌لمێنێ. بۆیه‌ش له‌ یادی‌ یه‌كه‌مجار رزگاركردنی‌ شاری‌ كه‌ركوك به‌ ده‌ستی‌ رۆڵه‌كانی‌ گه‌لی كورد له‌ پێشمه‌رگه‌ی‌ كوردستان و (ی.ن.ك) چه‌قی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ی‌ خستۆته‌ سه‌ر كه‌ركوك نه‌ك له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ شارێكی‌ دێرین و مێژوویی كوردستانه‌ به‌ڵكو ناوه‌رۆك و جه‌وهه‌ری‌ مه‌سه‌له‌ی‌ رزگاری‌ عیراقیشه‌ چونكه‌ گه‌وره‌ترین كۆسپ له‌به‌رده‌م په‌ره‌پێدان و گه‌شه‌پێدانی‌ برایه‌تی‌ كورد و عه‌ره‌ب و یه‌كێتی‌ راسته‌قینه‌ی‌ عیراق گیروگرفتی‌ كه‌ركوكه‌، كه‌ به‌ زۆری زۆردار شۆڤینی‌ و عروبیه‌كان ئه‌م شاره‌یان له‌ كورد زه‌وت كردووه‌ و ته‌عریبی بكه‌ن. كه‌ركوك باوباپیران كه‌ گوتیه‌كان بوون دروستیان كردووه‌ به‌ شایه‌دی‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی‌ له‌سه‌ر ئه‌م سنوره‌یان نووسیوه‌ و باسی كه‌ركوكیان كردووه‌ به‌ شارێكی‌ كوردستانیان له‌ قه‌ڵه‌م داوه‌، ماوه‌یه‌كی‌ دوور و درێژیش پایته‌ختی‌ برایه‌تی‌ و شاره‌زوور بووه‌ كه‌ ئه‌وه‌ی‌ شاره‌زوور پارێزگای‌ ئێستای‌ هه‌ولێر و سلێمانی‌ و به‌شێك له‌ كوردستانی‌ ئیرانیشی گرتۆته‌وه‌.
له‌ وتاره‌كه‌دا مام جه‌لال ئاماژه‌ به‌ كتێبی پیاوێكی‌ فه‌ره‌نسی ده‌كا كه‌ ناوی‌ ژان كۆتاره‌ له‌ ساڵی 1734 له‌ ئه‌سته‌مبوڵه‌وه‌ به‌ كوردستاندا چووه‌ بۆ به‌غدا و له‌ وێوه‌ چۆته‌ پایته‌ختی‌ ئیران كه‌ ئه‌سفه‌هان بووه‌، كه‌ ده‌گاته‌ موسڵ ده‌ڵێ «له‌ موسڵه‌وه‌ بۆ عیراق شه‌ش رۆژه‌ڕێ دووره‌» كه‌ باسی سنوری‌ عیراق ده‌كا و ده‌ڵێ «عیراق له‌ تكریته‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا تا ئابه‌دان و له‌ حه‌لوانه‌وه‌ تا قادسیه‌» دواتر ده‌ڵێ «كه‌ركوك پایته‌ختی‌ ولایه‌تی‌ شاره‌زووره‌ و به‌شێكه‌ له‌ كوردستان» پاشان له‌ (قاموس الاعلام)ی‌ توركی‌ رایگواستووه‌ له‌ باسی كه‌ركوك نوسیوتی‌ (سێ چاره‌گی‌ كورده‌ و چاره‌گه‌كه‌ی‌ تریش تورك و عه‌ره‌ب و خه‌ڵكی‌ تره‌ له‌ جوله‌كه‌ و مه‌سیحی)، له‌ زه‌مانی‌ عوسمانیش دا سێ له‌سه‌ر چواری‌ شاری‌ كه‌ركوك كورد بووه‌. كه‌ ده‌وڵه‌تی‌ عیراقیش دامه‌زراوه‌ كه‌ركوك به‌شی عیراق نه‌بووه‌ كه‌ ئینگلیز هاتونه‌ راپرسیان كردووه‌ كه‌ركوكیان له‌م راپرسی یه‌ ده‌رهێناوه‌، به‌ شایه‌دی‌ عیراقیه‌كان خۆشیان له‌ په‌رتوكێكدا به‌ناوی‌ كێشه‌ی‌ موسڵ كه‌ ئه‌تروحه‌یه‌كی‌ دكتۆرایه‌ و عه‌ره‌بێكی‌ خه‌ڵكی‌ موسڵ پێشكه‌ش به‌ زانكۆی ئه‌مریكی‌ كردووه‌ به‌ مه‌به‌ستی‌ وه‌رگرتنی‌ بڕوانامه‌ی‌ دكتۆرا،و نووسیویه‌تی‌ ئه‌و كاته‌ی‌ له‌ رێكه‌وتنی‌ سیڤه‌ر دا بڕیار درابوو به‌شێك له‌ كوردستانی‌ توركیا بكرێ به‌ ده‌وڵه‌ت و پاش ساڵێك حه‌قی ئه‌وه‌ی‌ هه‌بێت سه‌ربه‌خۆیی وه‌ربگرن ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵه‌ی‌ گه‌لان بینی‌ كه‌ سه‌ربه‌خۆیی حه‌قی خۆیانه‌ و شایسته‌ی‌ ئه‌وه‌ن، ویلایه‌تی‌ موسڵیس بۆی هه‌یه‌ ببێت به‌ به‌شێك له‌م ده‌وڵه‌ته‌.
هه‌ر له‌ درێژه‌ی‌ وتاره‌كه‌یدا هاتووه‌ كاتێ كه‌ركوك پاش ئه‌وه‌ی‌ له‌ پایته‌ختی‌ شاره‌زوور لابرا و موسڵ كرایه‌وه‌ پایته‌ختی‌ ویلایه‌تی‌ شاره‌زوور یان ویلایه‌تی‌ موسڵ، كه‌ركوك كرا به‌ لیوایه‌ك هه‌ولێر و كۆیه‌ هه‌ریه‌كه‌ و سنجقێك بوون سه‌ر به‌ لیوای‌ كه‌ركوك، كه‌ حكومه‌تی‌ عه‌ره‌بی عیراق دامه‌زرا، پیلانی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ نه‌هێڵن كه‌ركوك بكرێته‌ كوردستان مه‌لیك فه‌یسه‌ڵ نامه‌یه‌ك بۆ وه‌زیری‌ موسته‌عمه‌راتی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی‌ ئینگلیز ده‌نووسێ و ده‌پرسێت: من ده‌مه‌وێ بزانم ئه‌م كوردستانی‌ جنوبیه‌ی‌ ده‌خرێته‌ سه‌ر حكومه‌ته‌كه‌ی‌ من یان نا؟ فه‌یسه‌ڵ له‌ بروسكه‌كه‌یدا ده‌سته‌واژه‌ی‌ كوردستانی‌ جنوبی به‌كارده‌هێنێ و ده‌ڵێ : من خۆم ئه‌وه‌نده‌ی‌ مه‌علوماتم هه‌یه‌ خه‌ڵكێك هاتووه‌ له‌ كرماشانه‌وه‌ ده‌ڵێ كوردستانی‌ رۆژهه‌ڵات ئازادییان ده‌وێ : كوردستانی‌ ئه‌و وه‌ختیش توركیا (كوردستانی‌ مه‌ركه‌زی‌) مه‌لیك فه‌یسه‌ڵ خۆی وا ده‌ڵێ : ده‌ڵێ ئه‌وانیش خۆیان رابون و ده‌یانه‌وێ سه‌ربه‌خۆیی وه‌ربگرن و سێڤره‌ جێبه‌جێ بكه‌ن، كوردستانی‌ جنوبیش كه‌ ئه‌و كوردستانه‌ی‌ ئێمه‌یه‌، ئه‌ڵێ پێم وایه‌ ئه‌وانیش پێیان خۆشه‌ كه‌ بچنه‌ سه‌ر ئه‌وانه‌، ئایا ئێوه‌ سنوری‌ چیتان بۆ حكومه‌ته‌كه‌ی‌ من داناوه‌؟ چه‌رچڵ وه‌ڵامی‌ ده‌داته‌وه‌ و ده‌ڵێ: ئێمه‌ به‌ڵێنمان به‌ تۆ داوه‌ حكومه‌تی‌ عه‌ره‌بیت بۆ داده‌نێین و به‌ڵێنمان نه‌داوه‌ ئیپراتۆریه‌تی‌ عه‌ره‌بیت بۆ دابنێین، حكومه‌تی‌ عه‌ره‌بیش له‌سه‌ر ئه‌رزی‌ عه‌ره‌ب داده‌نێین كه‌ ده‌كاته‌ عیراق و سنوره‌كه‌ی‌ تا ده‌گاته‌ چیای‌ حه‌مرین، دوای‌ ئه‌وه‌ حكومه‌تی‌ عیراق تێگه‌یشت كه‌ركوك كوردستانه‌ مه‌سه‌له‌ی‌ حه‌ویجه‌ی‌ هێنایه‌ ئارا بۆ گۆڕینی‌ نفوسی‌ كورد له‌ سنوره‌كه‌ كه‌م بكاته‌وه‌ هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و هۆزه‌ عه‌ره‌بانه‌ی‌ هێنران بۆ حه‌ویجه‌ ئه‌وسا چوون بۆ سلێمانی‌ و مبایه‌عه‌ی‌ شێخ مه‌حمودیان كرد و رایانگه‌یاند كه‌ ئه‌وان به‌ناوی‌ داگیركاری‌ و گۆڕینی‌ دیموگرافی و روخساری‌ كوردستان و كه‌ركوك نه‌هاتوون، له‌ سیه‌كانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردووش كه‌ حكومه‌ت ویستی‌ په‌یماننامه‌ بگۆڕێ و سه‌ربه‌خۆیی به‌ ده‌ست بهێنێ و ببێته‌ ئه‌ندام له‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ گه‌لان، ناره‌زایه‌تی‌ هه‌موو كوردستانی‌ گرتۆته‌وه‌ به‌ كه‌ركوكیشه‌وه‌ و مه‌زبه‌ته‌یان داوه‌ته‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ گه‌لان و داوای‌ سه‌ربه‌خۆییان كردووه‌ به‌ كه‌ركوكه‌وه‌، دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ به‌ زۆری زۆردا كه‌ركوك و هه‌ولێر و سلێمانی‌ خرانه‌ سه‌ر حكومه‌تی‌ عیراق به‌ بیانوی‌ ئه‌وه‌ی‌ یه‌كێتی‌ یه‌كی‌ عیراقی دروست ده‌كه‌ن و پێیان وابوو ئه‌م یه‌كێتی‌ یه‌ سروشتی‌ به‌ بارودۆخ ئه‌م یه‌كێتی‌ یه‌ ده‌خوازێ به‌ڵام نووسه‌رانی‌ عه‌ره‌ب ئه‌وانه‌ی‌ ده‌ستیان خستۆته‌ سه‌ر ویژدانیان و په‌رتوكیان ده‌رباره‌ی‌ كێشه‌ی‌ كورد هه‌یه‌ له‌ وێنه‌ی‌ تێكۆشه‌ری‌ پێشكه‌وتنخواز عه‌زیز شه‌ریف نووسیویانه‌ ئه‌م یه‌كێتی‌ یه‌ی‌ عیراق، یه‌كێتی‌ یه‌كی‌ داتاشراوه‌، ده‌ستكرده‌ له‌سه‌ر چه‌سپاندنی‌ خستنه‌سه‌ری‌ ئیستعماری‌ داگیركه‌رانه‌ی‌ به‌ریتانیا دامه‌زراوه‌. جگه‌ له‌م به‌ڵگه‌نامه‌ مێژوویانه‌، مام جه‌لال له‌م وتاره‌ مێژوویی یه‌دا، نیاز و مه‌رامی حكومه‌تی‌ عیراقی به‌ وردی‌ رون كردۆته‌وه‌ كه‌ به‌ راستی‌ نیازیان نیه‌ دان به‌ راستیه‌ مێژووییه‌كان بنێن و واز له‌ ته‌عریب و راگواستنی‌ كورد له‌ كه‌ركوك بهێنن، ته‌نانه‌ت له‌ دان و ستاندنه‌كانیش كه‌ له‌گه‌ڵ حكومه‌ت ئه‌نجامداوه‌ چ له‌ هه‌شتاكان و چ له‌ دوای‌ راپه‌ڕینیش سه‌رباری‌ ئه‌وه‌ی‌ راستیه‌كانی‌ زانراون و ئاشكران به‌لام حكومه‌ت ئاماده‌ نه‌بووه‌ له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی‌ كه‌ركوك چاره‌سه‌ری‌ كێشه‌كان بكرێت له‌ كۆتایی دا، ئاماژه‌ به‌وه‌ دراوه‌ با عیراق و دیموكراتی‌ و فیدراڵی بێت و برینی‌ قوڵی برایه‌تی‌ كورد و عه‌ره‌ب سارێژ ببێ. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ گه‌لی كورد هۆشیار بۆته‌وه‌ و راپه‌ڕیوه‌، دێوه‌زمه‌ی‌ كورد له‌ قومقومه‌كه‌ هاتۆته‌ ده‌رێ و جارێكی‌ تر ناچێته‌وه‌ ئه‌و شوشه‌ بچكۆله‌یه‌. خه‌یاڵیان خاوه‌ به‌ هیچ هێزێك جولانه‌وه‌ی‌ رزگاریخوازی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان دانه‌مركێته‌وه‌.
*یومیاتی‌ و جوله‌ فی بلغاریا الجدیده‌. بقلم الاستاژ: جلال گالبانی‌ -1996 . بێ شوێنی‌ چاپ، قه‌باره‌ نیوفۆلیكاپ، (13) لاپه‌ڕه‌. ناوی‌ ئاماده‌كاری‌ به‌سه‌ره‌وه‌ نیه‌ به‌ڵام ئه‌م نامیلكه‌یه‌ش هه‌ر له‌ ئاماده‌كردنی‌ خوالێخۆش بوو ئومێد ئاشنا (ئامانج)ه‌ .
ئه‌م نامیلكه‌یه‌ دوو نوسینی‌ (مام جه‌لال)ه‌ به‌ ناونیشانی‌ (رزگاری‌) و جوله‌ فی بلغاریا الجدیده‌ كه‌ هه‌ردوكیان له‌ رۆژنامه‌ی‌ (خه‌بات) ژماره‌ (216) دوو شه‌مه‌ 19 ی‌ ئه‌یلول 1960 بڵاوكراونه‌ته‌وه‌ (یومیاتی‌) گۆشه‌ تایبه‌ته‌كه‌ی‌ مام جه‌لاله‌ كه‌ به‌ ناوی‌ خوازراوی‌ پیرۆت تیایدا ده‌ینوسی ، له‌م نوسینه‌ په‌خشان ئامێزه‌ی‌ باسی له‌ دوباره‌ ده‌رچونه‌وه‌ی‌ (رزگاری‌) ده‌كات له‌ 2/9/1946 نوسینی‌ دووه‌میشیان خۆی ریپۆرتاژێكه‌ له‌ سوفیا ی‌ پایته‌ختی‌ بولگاریا ناردویه‌تی‌ كه‌ ئه‌وكاته‌ وه‌ك سه‌رۆكی‌ نێرده‌ی‌ رۆژنامه‌وانی‌ عیراقی بۆ ئاماده‌بوون له‌ ئاهه‌نگه‌كانی‌ جه‌ژنی‌ نیشتمانی‌ بولگاریا چوبووه‌ ئه‌و وڵاته‌ و دوای‌ نیوه‌ڕۆی رۆژی‌ 6/9/1960 رۆژنامه‌ نوسان و نوێنه‌ری‌ هۆبه‌ی‌ رۆژنامه‌وانی‌ وه‌زاره‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ فرۆكه‌خانه‌ی‌ سوفیا له‌گه‌ڵ شانده‌كه‌ی‌ پێشوازیان لێ كراوه‌ ، له‌ ریپۆرتاژه‌كه‌ باس له‌ شاری‌ جوانی‌ سوفیا ئاپارتمانه‌كانی‌ ده‌كا و ئاماژه‌ به‌ گونده‌ هاوچه‌رخه‌كان ده‌كا كه‌ نیوه‌ی‌ دوای‌ ئازادی‌ بنیاتنراون و باس له‌ سه‌ردانی‌ شانده‌كه‌یان ده‌كا بۆ ئه‌پارتمانێكی‌ مه‌زن كه‌ رۆژنامه‌ رۆژانه‌ییه‌كانی‌ ناوه‌ندی‌ بولگاریا تیایدا ده‌رده‌چێت هه‌روه‌ها ئاماژه‌ی‌ گۆشه‌ و بابه‌ته‌كانی‌ رۆژنامه‌ی‌ (ئۆدیشن فۆرتی‌) كه‌ زمان حاڵی به‌ره‌ی‌ نیشتمانی‌ یه‌ كه‌ له‌ رۆژگاری‌ جه‌نگی‌ دووه‌می‌ جیهان له‌ حزبه‌ جیاوازه‌كانی‌ بولگاریا دوای‌ شۆڕشی ئه‌یلولی 9ی‌ ئه‌یلولی 1944 پێكهاتووه‌ ، هه‌روه‌ها باس له‌ سه‌ردانی‌ كردنی‌ فابریكه‌ی‌ لینین بۆ كانزا و ده‌رهێنان ده‌كا .
*رامانی‌ مام : دیداری‌ دوو دۆست گفتوگۆی هۆمه‌ر شێخ مووس له‌گه‌ڵ مام جه‌لال له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌كانی‌ كوردایه‌تی‌ و ده‌وڵه‌تی‌ كوردستان چاپخانه‌ی‌ كارۆ-2017 ، له‌ بڵاو كراوه‌كانی‌ رۆژنامه‌ی‌ كوردستانی‌ نوێ ، ئه‌م نامیله‌كه‌یه‌ 113 لاپه‌ڕه‌یه‌ له‌لایه‌ن به‌رێز نه‌وزاد عه‌لی ئه‌حمه‌د له‌به‌ر كاسێت نوسراوه‌ته‌وه‌ و ئاماده‌ كراوه‌ له‌پێش به‌ندی‌ ئه‌م دیداره‌دا ده‌ڵێ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌مرۆ پێشه‌كه‌شی ئێوه‌ی‌ خۆشه‌ویستی‌ ده‌كه‌م چاوپێكه‌وتنێكی‌ هۆمه‌ر شێخ موسه‌ له‌گه‌ڵ مام جه‌لال و ناوم ناوه‌ (دیداری‌ دوو دۆست) چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ له‌سه‌ر كاسێتی‌ ئاسایی تۆمار كراوه‌ و نزیكه‌ی‌ 360 خوله‌كه‌ كاره‌كه‌ له‌ ئه‌مریكا پێش 28 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر كراوه‌ ، پرسیاری‌ ورد و وه‌ڵامی‌ ووردی‌ تێدایه‌ كه‌ به‌ رای‌ من یه‌كه‌م جاره‌ چاوپێكه‌وتنی‌ له‌و شێوه‌ له‌گه‌ڵ مام جه‌لال كرابێت،ـ به‌ تایبه‌تیش ئه‌گه‌ر له‌ باری‌ سۆسیالۆجیا و ره‌هه‌نده‌كانی‌ خه‌باتی‌ نه‌ته‌وه‌یی و دامه‌زراندنی‌ ده‌وڵه‌تی‌ كوردستان خوێندنه‌وه‌ی‌ بۆ بكرێت .
شایانی‌ باسه‌ له‌ به‌رگی‌ دواوه‌ی‌ نامیلكه‌كه‌ نوسراوه‌ ( بایه‌خی‌ مێژوویی ئه‌م دیداره‌ دۆستانه‌ له‌وه‌ دایه‌ كه‌ له‌ گه‌رمه‌ی‌ دوای‌ قۆناغی ئه‌نفاله‌كان و به‌هێزبوونه‌وه‌ی‌ رژێمی‌ سه‌دام حسێن و سیاسه‌تی‌ گه‌له‌كۆمه‌كێی‌ ئیقلیمیدا سه‌رۆك مام جه‌لال وه‌ك رابه‌رێكی‌ به‌ ووره‌ و دووربین، ره‌هه‌نده‌كانی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كورد له‌ عیراق و خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌راست تاوتوێ ده‌كات و له‌ناو نا ئومێدی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌دا چرۆی ئومێدێكی‌ بوژانه‌وه‌ به‌ دیده‌كات و كوردایه‌تی‌ وه‌ك بزوتنه‌وه‌یه‌كی‌ مێژوو كرد ده‌خاته‌سه‌ر سیاقی مێژوویی‌ خۆی) له‌م چه‌ند دێره‌ له‌ پێشه‌كی‌ نامیلكه‌كه‌دا وه‌رگیراوه‌ كه‌ به‌ قه‌له‌می‌ ستران عه‌بدوڵڵا له‌ جیاتی‌ كوردستانی‌ نوێ نوسراوه‌.
حوار جاد مع السید صبحی و رفاقه – جلال الگالبانی – مگبعه‌ مكتب الاعلام المركزی -2004، منشورات الاتحاد الوگنی الكردستانی‌، 47 لاپه‌ڕه‌. پێنج به‌ش و پاشكۆیه‌ك ده‌گرێته‌ خۆی .
*گفتوگۆیه‌كی‌ جدی‌ له‌گه‌ڵ صبحی عبدالحمید و هاورێكانی‌. جه‌لال تاڵه‌بانی‌، وه‌رگێڕانی‌ جه‌وهه‌ر كرمانج، چاپخانه‌ی‌ ئۆفسێتی‌ ژیر، سلێمانی‌ 2004، له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ شاره‌وانی‌ سلێمانی‌ ژماره‌ (28). 107 لاپه‌ڕه‌. ئه‌م نامیلكه‌ وه‌رگێردراوه‌ له‌گه‌ڵ چاپه‌ عه‌ره‌بییه‌كه‌ی‌ جیاوازیه‌كه‌ی‌ له‌وه‌ دایه‌ وه‌رگێڕ ده‌قی وتاره‌كه‌ی‌ به‌رێز صبحی عبدالحمید له‌گه‌ڵ چاپه‌ كوردی یه‌كه‌ داناوه‌ كه‌ له‌ عه‌ره‌بیه‌كه‌دا نی یه‌ . ئه‌م گفتوگۆیه‌ وه‌ك له‌ پێشه‌كی‌ وه‌رگێردا هاتووه‌ ده‌ڵێ: زنجیره‌ وتارێكی‌ سیاسی گرنگن كه‌ به‌رێز مام جه‌لال نوسیویه‌تی‌ و به‌ وردی‌ قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌و وتاره‌ی‌ به‌رێز صبحی عبدالحمید ده‌كات كه‌ له‌ رۆژنامه‌ی‌ (الصباح) بڵاوی‌ كردبۆوه‌. كه‌ له‌ زۆر كۆڕ و كۆبونه‌وه‌ و نوسینه‌كانیدا، به‌ تایبه‌تیش نوسینه‌كه‌ی‌ ئه‌م دواییه‌ی‌ له‌ رۆژنامه‌ی‌ (الصباح) به‌ ئاشكرا دژایه‌تی‌ فیدراڵی(یه‌كگرتن) ده‌كات و باڵوره‌ی‌ دروستبوونی‌ فیتنه‌ی‌ تایه‌فی ده‌ڵێ و ده‌یڵێته‌وه‌ و تۆمه‌تی‌ جوداخوازی‌ ده‌خاته‌ پاڵ سه‌ركردایه‌تی‌ سیاسی كورد، پێویستی‌ كرد ئه‌م گفتوگۆیه‌ی‌ له‌گه‌ڵدا بكرێ، بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و حه‌قیقه‌تانه‌ روون بكرێته‌وه‌ كه‌ ئه‌مرۆ بۆ سه‌رجه‌م گه‌لانی‌ عیراق ، به‌ تایبه‌تیس بۆ گه‌لی كوردستان گرنگیه‌كی‌ تایبه‌تی‌ خۆیان هه‌یه‌، ناوه‌رۆكی‌ گفتوگۆكه‌ ئه‌م بابه‌تانه‌ی‌ گرتۆته‌ خۆ:
به‌شی یه‌كه‌م – نه‌ته‌وه‌ په‌رسته‌ ره‌مه‌كیه‌كان له‌ نه‌ریتی‌ ناسری و نه‌ته‌وه‌یی پێشكه‌وتنخواز ده‌رده‌چن و دژایه‌تی‌ فیدراڵی ده‌كه‌ن.
به‌شی دووه‌م – ئایا گه‌لێك هه‌یه‌ كورد بێ ئاخۆ جوداخوازی‌ تاوانه‌ یان مافێكی‌ سروشتی‌ یه‌؟
به‌شی سێ یه‌م – كورد له‌ سه‌روبه‌ندی‌ دامه‌زراندنی‌ ده‌وڵه‌تی‌ عیراقدا .
به‌شی چواره‌م – ره‌تكردنه‌وه‌ی‌ هێندێ چه‌مك و هه‌واڵی هه‌ڵه‌.
به‌شی پێنجه‌م – دابه‌شكردنی‌ تایه‌فه‌ گه‌رییانه‌ی‌ عیراق.
پاشكۆی ئه‌م وتاره‌ و له‌ كۆتایشدا ده‌قی وتاره‌كه‌ی‌ به‌رێز صبحی عبدالحمید دانراوه‌.
*وته‌ی‌ هه‌ڤاڵ ما جه‌لال له‌ كۆبونه‌وه‌ی‌ كادیران دا ، سلێمانی‌ ، شوباتی‌ 2002، زنجیره‌ (2)ی‌ بلاوكراوه‌كانی‌ مه‌كته‌بی بیر و وشیاری‌، 50 لاپه‌ڕه‌. مام جه‌لال له‌ وته‌ی‌ ئه‌م كۆبونه‌وه‌یه‌دا له‌گه‌ڵ هه‌ڤاڵانی‌ رێكخستن جه‌خت له‌ هه‌ڵمه‌تێكی‌ دلێرانه‌ و یه‌كێتی‌ یانه‌ ده‌كات بۆ هێنانه‌وه‌ جۆش و خرۆشی‌ رێكخستنه‌كان . ده‌ستنیشان كردنی‌ كه‌موكوڕیه‌كان و نه‌هێشتنیان و گه‌شه‌پێدانی‌ چۆنایه‌تی‌. هه‌ر له‌ دووتوێی‌ قسه‌كانیدا باسی بارودۆخی‌ سیاسی و تێگه‌یشتن له‌ سه‌رده‌مه‌كه‌ بۆ دارشتنی‌ ستراتیژیه‌تێكی‌ راست و سوود وه‌رگرتن له‌ ته‌كنه‌لۆژیا كه‌ جیهانگیری سه‌رمایه‌داری یه‌ هه‌روه‌ها تێگه‌یشتن له‌ فاكته‌ری‌ ده‌ره‌كی‌ كه‌ فاكته‌رێكی‌ گرنگ و چاره‌نوسسازه‌ بۆ رزگار بوون. بێ له‌وه‌ ئاماژه‌ی‌ به‌ خه‌باتی‌ سیاسی و په‌رله‌مانی‌ و فیكری و راگه‌یاندن داوه‌ كه‌ ئه‌مانه‌ ئیمرۆ بونه‌ته‌ چه‌كی‌ سه‌ره‌كی‌ خه‌بات، و كاركردن له‌ هه‌موو بواره‌كانی‌ رێكخستندا و چوونه‌ ناو خه‌ڵك و خۆهۆشیاركردنه‌وه‌ و چاودێری كاری‌ خزمه‌تگوزاری‌ به‌پێی‌ به‌رنامه‌یه‌كی‌ دارێژراو له‌سه‌ر راستیه‌كان و توانای‌ راسته‌قینه‌، كاركردن بۆ بنبڕكردنی‌ ده‌سته‌گه‌ری‌ كه‌ زه‌ره‌ری‌ یه‌كجار زۆره‌.
*راپۆرتی‌ سیاسی ،مام جه‌لال، په‌سه‌ندكراوی‌ یه‌كه‌مین كۆنگره‌ی‌ گشتی‌ (ی.ن.ك) 20/1 – 14/2/1992 چاپی دووه‌م ، كتێبی روناكبیری‌، قه‌باره‌ نیوفۆلسكاب ، 87 لاپه‌ڕه‌.
*راپۆرتی‌ گشتی‌ بۆ كۆنگره‌ی‌ دووه‌می‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، هه‌ڤاڵ مام جه‌لال ، سلێمانی‌ ، شوباتی‌ 2001، چاپخانه‌ی‌ ده‌زگای‌ ناوه‌ندی‌ راگه‌یاندنی‌ (ی.ن.ك)، قه‌باره‌ نیوفۆلسكاب، 123 لاپه‌ڕه‌ .
راپۆرتی‌ سكرتێری گشتی‌ (ی.ن.ك) له‌ پلینۆمدا ، 7-8/1/2007، سلێمانی‌، چاپخانه‌ی‌ شه‌هید ئازاد هه‌ورامی‌/ كه‌ركوك (2007) ، زنجیره‌ 29 ، قه‌باره‌ نیوفۆلسكاب. 124 لاپه‌ڕه‌یه‌.
*پێشمه‌رگه‌ كێ یه‌؟ : نامیلكه‌یه‌كی‌ چاره‌گه‌ فۆلسكابه‌، روناكبیری‌ مه‌ڵبه‌ندی‌ رێكخستنی‌ پێشمه‌رگه‌ ساڵی 2000 بڵاوی‌ كردۆته‌وه‌، 13 لاپه‌ڕه‌یه‌، نوسینی‌ مام جه‌لال. به‌ڵام ناوی‌ نه‌خراوه‌ته‌ سه‌ر ، بابه‌تی‌ ئه‌م نامیلكه‌یه‌، له‌ گۆڤاری‌ رێبه‌ری‌ سیاسی ژماره‌ (1) له‌ ته‌موزی‌ 1996 بڵاوكراوه‌ته‌وه‌. بۆ دلنیابوون له‌ نووسه‌ری‌ (پێشمه‌رگه‌ كێ یه‌) په‌یوه‌ندیم به‌ نووسه‌ر و روناكبیر كاك (صه‌لاح ره‌نجده‌ر)ه‌وه‌ كرد كه‌ ئه‌وسا خۆی سه‌رپه‌رشتیاری‌ ده‌ركردنی‌ گۆڤاری‌ رێبه‌ری‌ سیاسی بووه‌، بۆی پشت راست كردمه‌وه‌ ووتی‌ «نووسینكه‌ هی مام جه‌لاله‌ و كاتی‌ خۆشی په‌رتوكێكم به‌ناوی‌ (صفحات و تاریخ الاتحاد الوگنی) به‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی ده‌ركردووه‌ و ئه‌م بابه‌تی‌ (پێشمه‌رگه‌ كێ یه‌)م وه‌رگێراوه‌ته‌ سه‌ر زمانی‌ عه‌ره‌بی و له‌وێ ئاماژه‌م پێداوه‌ كه‌ نووسینه‌كه‌ هی سه‌رۆك مام جه‌لاله‌»18 جوانه‌مه‌رگ (ئومێد ئاشنا) نوسیویه‌تی‌ : كتێبی ده‌یه‌می‌ مام جه‌لال بریتیی یه‌ له‌ كتێبی پێشمه‌رگه‌ی‌ كوردستان. له‌م كتێبه‌دا مام جه‌لال به‌ وردی‌ و فراوانی‌ باسی ئه‌رك و كاره‌ پیرۆزه‌كانی‌ مرۆڤی پێشمه‌رگه‌ ئه‌كات و تایبه‌تمه‌ندیه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ی‌ راست دیاری‌ ده‌كات.19 لێره‌دا ناوبراو به‌ كتێب ناوی‌ بردووه‌، راستییه‌كه‌ی‌ خۆم نه‌مبینیوه‌و ناوبراویش هیچ ئاماژه‌یه‌ك به‌ ساڵ و شوێنی‌ چاپ و ژماره‌ی‌ لاپه‌ڕه‌ نه‌داوه‌، به‌ڵام گومانی‌ تێدا نیه‌ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و به‌ كتێب ناوی‌ بردووه‌ هه‌ر هه‌مان ئه‌و نامیلكه‌یه‌ كه‌ له‌به‌رده‌ستی‌ ئێمه‌دایه‌ و مه‌ڵبه‌ندی‌ رێكخستنی‌ پێشمه‌رگه‌ بڵاوی‌ كردۆته‌وه‌ .
مام جه‌لال سه‌باره‌ت به‌ پێشمه‌رگه‌ له‌ سه‌ره‌تا قسه‌ی‌ له‌سه‌ر چه‌ك و چه‌كداری‌ كردووه‌ و كه‌ چه‌ك هه‌م ئامرازی‌ سته‌مكاری‌ بووه‌ هه‌میش ئامرازی‌ خۆپاراستن بووه‌، چه‌كداریش ئه‌و كه‌سه‌ كه‌ په‌نای‌ بردۆته‌ به‌ر چه‌ك و له‌ مێژووی‌ كۆمه‌ڵی مرۆڤایه‌تی‌ گه‌لاندا به‌ تایبه‌تی له‌ناو كورده‌واریدا به‌ چه‌ند ناوی‌ وه‌ك (سواره‌، تفه‌نگچی، چه‌كدار، میلیشیا،فیدایی، پێشمه‌رگه‌، گه‌ریلا، وڵاتپارێز، پارتیزان، كۆماندۆ) ناسراون، ئینجا ئاماژه‌ به‌ به‌كاربردنی‌ زاراوه‌ی‌ پێشمه‌رگه‌ ده‌دا له‌ سه‌رده‌می‌ كۆماری‌ مه‌هاباد له‌ 1946 و پێناسیه‌ك بۆ پێشمه‌رگه‌ ده‌كات كه‌ له‌ رووی‌ زمان و زه‌مانه‌وه‌ وشه‌یه‌كی‌ لێكدراوه‌ له‌ دوو وشه‌ی‌ ساده‌ كه‌ (پێش و مه‌رگ)ه‌. له‌ رووی‌ واتاوه‌ش ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ ده‌كه‌وێته‌ پێش مه‌رگ، چاوه‌ڕوانی‌ مه‌رگی‌ ئاسایی ناكه‌ن و له‌ رووی‌ گوزارشتی‌ سیاسی و شوۆڕشگێڕییه‌وه‌، ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ له‌سه‌ر خواست و ئاره‌زووی‌ خۆی له‌ مه‌یدان و خه‌باتی‌ سیاسی یه‌وه‌ شێوه‌ خه‌باتی‌ چه‌كداری‌ هه‌ڵده‌بژێرێ. به‌ واتایه‌كی‌ تر پێشمه‌رگه‌ تێكۆشه‌رێكی‌ سیاسی چه‌كداره‌، دواتر له‌ نووسینكه‌دا ئه‌ركی‌ پێشمه‌رگه‌ له‌ هه‌ردوو كاتی‌ شه‌ڕ و ئاشتی‌ دیاری‌ كردووه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ ئه‌ركی‌ پێشمه‌رگه‌ له‌ كاتی‌ شه‌ڕدا و وێرای‌ گوێڕایه‌ڵی و جێبه‌جێ كردنی‌ فه‌رمانی‌ فه‌رمانده‌ ئه‌ركه‌كه‌كانی‌ پۆلین كردووه‌ بۆ كاتی‌ به‌رگری‌ كردن و كاتی‌ په‌لامار و هێرش و له‌ كاتی‌ كشانه‌وه‌دا.
*گه‌شتێك به‌ره‌و ئاسۆ . نووسینی‌ مام جه‌لال، ئاماده‌كردنی‌ ئامانج 1996. بێ شوێنی‌ چاپ . ئه‌م نامیلكه‌یه‌ 33 لاپه‌ڕه‌یه‌. به‌ قه‌باره‌ی‌ نیوفۆلسكاب. سێ لێكۆڵینه‌وه‌ی‌ سیاسی ده‌گرێته‌خۆ كه‌ له‌ سێ گۆڤار و كاتی‌ جیادا بڵاو بونه‌وه‌ته‌وه‌ و (ئامانج) له‌ دووتوێی‌ ئه‌م نامیلكه‌یه‌دا كۆی كردونه‌ته‌وه‌:
كۆمونه‌ی‌ پاریس له‌ بیره‌وه‌ری‌ سه‌د ساڵه‌ی‌ دا . گۆڤاری‌ برایه‌تی‌ ژماره‌ (1) ساڵی دووه‌م ، 1971 .
به‌ ئاشتی‌ پێكه‌وه‌ ژیان چۆنه‌؟ گۆڤاری‌ رزگاری‌ ژماره‌ (13) ، شوباتی‌ 1970.
ئه‌همیه‌تی‌ مێژویی (كۆماری‌ دیموكراتی‌ كوردستان)، گۆڤاری‌ رۆژی‌ نوێ، ژماره‌ (10)، كانونی‌ دووه‌م،1961.
*الفلاحون و مراتبهم و مواقفهم من الپوره‌ الوگنیه‌ الدیمقراگیه‌ .
جوتیارن ، پایه‌ و هه‌ڵوێستیان له‌ شۆڕشی‌ نیشتیمانی‌ و دیموكراسی‌ دا
به‌ پێنوسی ماموستا – جه‌لال تاڵه‌بانی‌ – قه‌باره‌ نیوفولسكاب ، شوێنی‌ چاپ نی یه‌ ، ساڵی‌ چاپ 1996 . ئه‌م نامیلكه‌یه‌ له‌ كۆكردنه‌وه‌ و ئاماده‌كردنی‌ (ئامانج )ه‌ .
له‌ بزوتنه‌وه‌ شۆڕشگێڕیه‌ هاو چه‌رخه‌ كاندا دان به‌وه‌ دانراوه‌كه‌ جوتیاران له‌شكری‌ شۆڕشی بنه‌ڕه‌تی‌ نیشتمانی‌ دیموكراسی پێك ده‌هێنن به‌و پێیه‌ی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ نیشتمانی‌ له‌ جه‌وهه‌ردا بزوتنه‌وه‌ی‌ جوتیارانه‌ كه‌ زۆرینه‌ی‌ گه‌ل پێك ده‌هێنن و دوچاری‌ چه‌وسانه‌وه‌ی‌ ده‌ره‌به‌گایه‌تی‌ و نه‌ته‌وایه‌تی‌ و سیتمی‌ ئیمپریالی ده‌بنه‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش وا ده‌كا هێزی‌ سه‌ره‌كی‌ شۆڕش بن كه‌ به‌بێ ئه‌وان ئه‌نجامدانی‌ شه‌ڕی گه‌لی به‌دیهێنانی‌ سه‌ركه‌وتن له‌ شۆڕشی نیشتمانی‌ و دیموكراسیدا به‌ بێ ئه‌وان نابێت.
*یاداشته‌كانم : نووسینی‌ مام جه‌لال وه‌رگێڕانی‌ له‌ عه‌ره‌بریه‌وه‌ ، ئامانج، 1966 كۆمپیوته‌ری‌ ئه‌ستێره‌، بێ شوێنی‌ چاپ.
ئه‌م نامیلكه‌یه‌ 13 وتاری‌ مام جه‌لاله‌ كه‌ له‌ شه‌سته‌كانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوو له‌ رۆژنامه‌ی‌ (النچال) به‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی بڵاوی‌ كردونه‌وه‌ته‌وه‌ ئامانج له‌ دووتوێی‌ ئه‌م نامیلكه‌یه‌ كردوونی‌ به‌ زمانی‌ كوردی و بڵاوی‌ كردونه‌ته‌وه‌ له‌ به‌رگی‌ دواوه‌ی‌ نامیلكه‌كه‌ ئامانج به‌ دانانی‌ به‌رواری‌ 22/6/1996 ئه‌م چه‌ند دێره‌ی‌ بۆ به‌ باڵا دابڕین نووسیوه‌؟ ئه‌م یاداشته‌ كه‌ چه‌ند به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كی‌ مێژووییه‌ له‌باره‌ی‌ كێشه‌ی‌ ره‌وای‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورده‌وه‌ ناوه‌رۆكی‌ سیاسیانه‌ی‌ خۆی گرێ داوه‌ به‌ شێوازێكی‌ ئه‌ده‌بی و بیروباوه‌ڕێكی‌ پێشكه‌وتنخوازانه‌وه‌، بیروبۆچونی‌ روناكبیر و سیاسه‌تمه‌دارێكی‌ كورد روون ده‌كاته‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌ گه‌لان وناوچه‌كانی‌ جیهان له‌و سه‌رده‌مه‌دا ئه‌م بانگه‌وازانه‌ی‌ له‌م كتێبه‌دا هه‌ن كه‌م نه‌بووه‌، به‌ڵكو بایه‌خی‌ مێژووی‌ خۆی هه‌یه‌ به‌ تایبه‌تی‌ له‌و رۆژگاره‌دا كێشه‌ی‌ ره‌وای‌ كورد به‌ كێشه‌یه‌كی‌ لاوه‌كی‌ ناوخۆیی عیراق داده‌نرا حسابێكی‌ وه‌كو ئێستا وورد و ستراتیژی‌ بۆ نه‌ده‌كرا خوێنه‌ری‌ كورد ئه‌مرۆ پێویسته‌ ئاگاداری‌ مێژووی‌ خه‌باتی‌ دوێنی‌ نه‌ته‌وه‌كه‌یدا بێت هه‌تا له‌ ئێستاد و داهاتوودا سوودی‌ لێ وه‌ربگرێ و باشتر خۆی بناسێ. هیوادارم به‌م كاره‌م خزمه‌تێك به‌ نه‌ته‌وه‌كه‌م كردبێت، ئامانج.
وه‌ك ئاماژه‌م پێدا نامیلكه‌كه‌ 13 وتاری‌ له‌خۆ گرتووه‌ به‌م ناونیشانه‌ :
1-صفحه‌ من های العال ،(النچال)، ژماره‌ 236، 10/6/1960
2-له‌ سروشتی‌ یاده‌وه‌ریه‌وه‌ ، (النچال)، ژماره‌ 242، 17/6/1960.
3-له‌ رۆژی‌ له‌ سێداره‌دانی‌ چوار شه‌هیده‌كه‌دا ، (النچال)، ژماره‌ 242، 19/6/1960.
4-كوردو كوردستان (النچال)، ژماره‌ 251، 30/6/1960.
5-ده‌رسێك له‌ (علیون) ه‌وه‌ ، (النچال)، ژماره‌ 252، 30/6/1960.
6-ئێمه‌ ده‌مرین بۆئه‌وه‌ی‌ كوردستان بژی‌ . (النچال)، ژماره‌ 256، 5/7/1960.
7-زۆیا (النچال)، ژماره‌ 267، 21/7/1960.
8-جه‌ژنی گه‌لێكی هاوڕێ ، به‌بۆنه‌ی جه‌ژنی رزگاری پۆڵه‌نداوه‌ (النچال)، ژماره‌ 270، 25/6/1960.
9-به‌رگری له‌ حاجی قادری كۆیی(النچال)، ژماره‌ 271، 26/7/1960.
10- ئافره‌تێكی‌ كوبایی وانه‌یه‌كی‌ به‌نرخی له‌ خه‌باتی‌ رزگاری‌ خوازیدا پێ به‌خشیم . (النچال)، ژماره‌ 273، 28/7/1960.
پشگیری تۆرانیه‌ت دژی نه‌ته‌وه‌ی كورد (النچال)، ژماره‌ 282، 8/8/1960.
12- دادوه‌ری ئه‌م كاره‌ به‌ تۆ ئه‌سپێرم جه‌نابی وه‌زیر (النچال)، ژماره‌ 285، 11/8/1960.
13- نامه‌یه‌ك بۆ پیرۆت (النچال)، ژماره‌ 291، 18/8/1960.

بۆ خوێندنەوەی دووتوێکە بە پی دی ئێف کلیک لەم لینکە بکە

پەراوێزەکان:
گۆڤاری‌ خاك – ژماره‌ 13 ساڵی دووه‌م 10ی‌ ته‌موزی‌ 1998 لاپه‌ڕه‌ 7-8 .
2 رۆژنامه‌ڤانی‌ ژماره‌ ( 11-12 ) ساڵی چواره‌م . 2003، لاپه‌ڕه‌ 120 .
3 جلال گالبانی – مواقف و ارا‌و . اعداد صلاح برواری، گ 2 ، 2010. منشورات مكتب الفكر و الوعی للاتحاد الوگنی الكردستانی.

4جلال گالبانی – تاریخ و نچال – مكتب الاعلام المركزی للاتحاد الوگنی الكردستانی، گ2، 2005 ، ص5.

5مام جه‌لال بۆ كوردستانی‌ نوێ و له‌ كوردستانی‌ نوێ ده‌دوێ، به‌شی روناكبیری‌ مه‌كته‌بی رێكخستن زنجیره‌ (23) ، سلێمانی‌ 1999، ل.14 -15 .
6 جلال گالبانی، احداپ و مواقف، گ2، سالار اوسی – دار الینابیع – دمشق 2008 ، ص 19 .
7 رۆژنامه‌ڤانی‌ . سه‌رچاوه‌ی‌ پێشوو، لاپه‌ڕه‌ (135) .
8 رۆژنامه‌ڤانی‌ . سه‌رچاوه‌ی‌ پێشوو، لاپه‌ڕه‌ (153) .
9 یاداشته‌كانم : نووسینی‌ مام جه‌لال، وه‌رگێڕانی‌ له‌ عه‌ره‌بی یه‌وه‌ ئامانج – 1996.
10 ئامانج – ناوی‌ خوازراوی‌ خوالێخۆشبوو (ئومێد ئاشنا)یه‌.
11 بڕوانه‌ رۆژنامه‌ڤانی‌ .
12 بلیمه‌ت، كتابی به‌شیریزم، ئاماده‌كردنی‌ سیروان ره‌حیم، چاپخانه‌ی‌ ئاراس، هه‌ولێر – كوردستان، چاپی یه‌كه‌م، 2009، لاپه‌ڕه‌ (99).
13 – چۆن ماركسیزم لینیزم فێرئه‌بین، كۆمه‌ڵه‌ . ژماره‌ (1). خولی یه‌كه‌م پایزی‌ 1978.
– چۆن ماركسیزم لینیزم تێده‌گه‌ین، كۆمه‌ڵه‌ . ژماره‌ (1). خولی سێ كانونی‌ دووه‌می‌ پایزی‌ 1985.
– ماركسیزم لینیزم چۆن به‌كاردێنین، كۆمه‌ڵه‌ . ژماره‌ (3). خولی سێ ئازاری‌ 1985 .
– خۆپاراستن له‌لادان و سه‌رلێشێوان ا-دۆگماتیزم ب- لادان به‌لای‌ چه‌پدا . كۆمه‌ڵه‌ . ژماره‌ (10). خولی كانونی‌ دووه‌می‌ پایزی‌ 1986.
– خۆپاراستن له‌لادان و سه‌رلێشێوان (لادان به‌لای‌ راستدا) كۆمه‌ڵه‌ . ژماره‌ (13). خولی سێ ئایاری‌ 1986.
14 نه‌وزاد عه‌لی ئه‌حمه‌د ، گۆڤاری‌ k21، جوت ژماره‌ 1/13 – 2/14 ، ل.373 – 374 .
15 به‌شێك له‌ بیره‌وه‌ریه‌كانی‌ مام جه‌لال. ئاماده‌كردنی‌ مه‌عد فه‌یاز، وه‌رگێڕانی‌ له‌ عه‌ره‌بی یه‌وه‌، شوان عه‌لی، چاپی یه‌كه‌م، كه‌ركوك، 2009، لاپه‌ڕه‌ (45).
16 بڕوانه‌ : رزگاری‌ ، ژماره‌ 4 ساڵی یه‌كه‌م ، 18ی‌ ئایاری‌ 1969، لاپه‌ڕه‌ 26 -27 ، رزگاری‌ ژماره‌ (5) ساڵی (1) 2ی‌ حوزه‌یران 1969 ل.22 .
17 رۆژنامه‌ له‌ كتێب دا – نه‌وزاد عه‌لی ئه‌حمه‌د. به‌رگی‌ یه‌كه‌م .به‌رێوه‌به‌رایه‌تی‌ چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ سلێمانی‌ ، زنجیره‌ (567)، سلێمانی‌ ، 2008، لاپه‌ڕه‌ (26) .
18 په‌یوه‌ندی‌ ته‌له‌فۆنی‌ رۆژی‌ 5/3/2018 كاتژمێر 6:20 خوله‌ك،ـ له‌گه‌ڵ به‌رێز صه‌لاح ره‌نجده‌ر.
19مام جه‌لال – ژیان و خه‌باتی‌ قه‌له‌م و كوردایه‌تی‌. ئاماده‌كردنی‌ ئامانج، 1996 ل.(5).

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

کاتێک ئینسان لە ئەخلاق دادەبڕێت بۆ عەرەبە هاوردەکانی کەندێناوە

شێرکۆ کرمانج 10 ساڵ پێش ئێستا لە تێزی دکتۆراکەم پێداگریم ...