سەرەکی » دۆسێ » مێژووی سینەما لە قەڵادزێ‌

دۆسێ

مێژووی سینەما لە قەڵادزێ‌

پەیڤێک
قەڵادزێ یەکێکە لە شارە جوان و رەنگینەکانی هەرێمی کوردستان، ئەم شارە ماوەیەکی زۆر لانکەی شۆڕش و بەرخودان بووە، لەهەمانکاتیشدا لانکەی هونەر و ئەدەب و رۆشنبیری بووە. بەداخەوە ئەم شارە قارەمانە هەر زوو دەکەوێتە بەر ڕقی ڕژێمی فاشیستی بەعسی و کارەساتێکی هاوشێوەی کارەساتی هەڵەبجەی تێدا دەخووڵقێنێت. ئەوەبوو لە 24/4/1974 فرۆکە جەنگییەکانی رژێم، بۆمبارانی ئەم شارە قارەمانەیان کردو سەرو 200 کەسی مەدەنیان شەهید کردو سەدانی تریش بریندار بوون. ئەم کارە چەپەڵەی رژێم دەچێتە سەر کارە قێزەون و دڕندەکانی تری، لەم کارەساتە گەورەیدا تەنها خەڵکی مەدەنی شەهید نەکران، بەڵکە رژێم دەیویست تەواوی شارەکە وێران بکات و مێژوو ، فەرهەنگ و دیرۆکی ئەم شارە بسڕێتەوە.
ئێمە لەم دۆسێ تایبەتەدا کە لە لایەن « ئارارات ئەحمەد ئەحمەد» ەوە ئامادەکراوەو تێیدا باسی لایەنێکی تری ئەم شارە دەکات، کە ئەویش سینەمایە. دیارە هەمووکاتێکیش سینەما و هونەر، بە سیمای گرنگی شار دادەنرێت. ئەم دۆسێ تایبەتەش باسی چۆنێتی دروستبوونی سینەما لە قەڵادزی دەکات بەتایبەتی سینەما پشدەر. هیوادارین لە رێگەی ئەم دۆسێیەوە، خزمەتێکی مێژووی پرشنگداری ئەم شارە قارەمانە بکەین و لایەنێکی نادیار و جوانی ئەم شارە باس بکەین، کە ئەویش هونەر و سینەمایە.

ئامادەكردن: ئارارات ئەحمەد ئەحمەد

ئه‌م بابه‌ته‌، ڕاسته‌ مێژووی سینه‌مامان له‌ شاری قه‌ڵادزێ به‌ گشتی، بۆ ده‌گێڕێته‌وه، به‌ڵام ئه‌گه‌ر سه‌رنج بدرێ، له‌نێوه‌رۆكدا باس و خواس له‌سه‌ر (سینه‌ما پشده‌ر) چڕ‌ بۆ‌ته‌وه‌. سینه‌ما پشده‌ریش، له‌ 1972 بۆ كۆتایی 1979 به‌ دوو قۆناغ كاری كردووه، قۆناغی یه‌كه‌می‌ 1972 تا 24/4/1974 و قۆناغی دووه‌می، 1976 بۆ سه‌ره‌تای 1979. له‌ 24/4/1974 كه‌ شاری قه‌ڵادزێی تێدا بۆردومان كراو نزیكه‌ی 200 كه‌س له‌ ژن و پیاوو منداڵ شه‌هید بوون، سینه‌ما پشده‌ر له‌ کار وه‌ستا‌. بۆیه‌ به‌ پێویست زانرا كه‌ ئه‌م بابه‌ته‌ له‌ یاده‌وه‌ریی 45 ساڵه‌ی ئه‌و بۆردومانه‌دا، بكرێته‌ دیارییه‌كی چكۆله‌ی ئه‌و یاده‌وه‌رییه‌ تاڵ و غه‌مگینه‌‌، به‌تایبه‌تیش، كه‌ یه‌كێك له‌ خاوه‌نه‌كانی سینه‌ماكه‌، كه‌سایه‌تیی خوالێخۆشبوو (حه‌سه‌نی حاجی مه‌حموود) بووه‌، كوڕێكی به‌ ناوی (قوباد) و كچێكی به‌ ناوی (گوڵه‌باخ) و سێ كوڕی گوڵه‌باخ، له‌و كاره‌ساته‌دا‌، شه‌هید و، چه‌ند ئه‌ندامێكی دیكه‌ی خانه‌واده‌كه‌ی بریندار بوون.

***
زۆر بە كورتی:
سینەما، جگە لە هونەر، هۆكارێكی كات بەسەربردنو چێژ وەرگرتن، بوارێكی گرنگی بازرگانیشە. لە هەمان كاتدا، هۆكارێكیشە بۆ وەرگرتنی زانیاریی مێژوویی، كەلتووری، زانستی، فەرهەنگی و… بینەر دەتوانێ‌، لە میانی بینینی فیلمەكانیدا، زۆر شتی جۆراوجۆر وەربگرێ‌ و فێرببێت.
«سینەما، لە بنەڕەتدا وشەیەكی یۆنانییە، بە واتای جوڵە دێت. بەڵام وەك دەڵێن، سینەما هونەر و تەكنیكە، كە بە یارمەتیی وێنەی جوڵاوەوە، پەیامێك بۆ بینەرانی خۆی دەگوازێتەوە… «
مێژووی سینەما له‌ جیهاندا، بۆ كۆتاییەكانی سەدەی نۆزدە دەگەڕێتەوە، كە یەكەمجار بێدەنگ و، لە شێوەی وێنەی جوڵاو (الصور المتحركە)دا بووە، پاشان بەرەبەرە لەگەڵ پێشكەوتنی تەكنۆلۆجیادا، بەتایبەتیش لە دوای سییەكانی سەدەی بیستەوە، پەرەی پێدراوە.
«سینەما، دوا هونەر و بە دەربڕینێكی دیكە، حەوتەمین هونەرە، شەش هونەرەكەی دیكە: شانۆ، نیگاركێشی، پەیكەرسازی، بیناسازی (میعماری)، مۆسیقا و سەمان. لەو نێوەدا، سینەما تاكە هونەرێكە، كە شەش هونەرەكەی دیكەی، نەك هەر لە خۆدا كۆكردۆتەوە، بەڵكو بە جۆرێك توانیویەتی گەورەتریشیان بكا. «

قەڵادزێ‌
ئەوەی بە ڕوونی دیارە و هیچ حاشای لێ ناكری، لانی كەم لە سەد بۆ سەد و پەنجا ساڵی ڕابوردوودا، لە قەڵادزێ‌ چەندان گەورەپیاوی فەرهەنگ، ئەدەب، هونەر و زانای ئایینیی تێدا هەڵكەوتووە، كە بە هۆیەوە ئەدەب و ڕۆشنبیری، تێدا بەرەو پێش چووەو گەشاوەتەوە، ئەوانەش، كەم تا زۆر، نەخش و كاریگەریی دیاریان لەسەر كرانەوەی بیر و ئەقڵی تاكەكانی شار و نێوچەكەدا، داناوە. هیچ گومان لەوەدا نییە، كە زۆر پێش ئەو مێژووەش، قەڵادزێ‌ و سنوورەكە، خاڵی نەبووە لەو تەرزە پیاوانە، بەڵام بەهۆی نەنووسینەوەی مێژووی دەڤەرەكە، ڕۆژگار ونی كردوون و، ئێستا لە ئێمەوە دیارنین.
پاشتریش، لە سیەكانی سەدەی بیستەوە، هونەری شانۆ و نواندن، بە شێوەیەكی میللی و سەرەتایی دەركەوتووەو وردە وردە پەرەی پێدراوە، تا لە هەشتاكان، كە (تیپی نواندنی قەڵادزێ‌) دروست بوو، چووە قاڵبێكی تازەوە.
بەڵام هەرچی سینەمایە، بوون و دەركەوتنی لە قەڵادزێ‌، بۆ پەنجاكانی سەدەی بیست دەگەڕێتەوە، تا كۆتایی حەفتاكان، بە چەند قۆناغێكی پچڕ پچڕ و ماوەیەكیش بەردەوام، بەردەوام بووەو ئیدی لە كۆتایی حەفتاكان، كۆتایی هاتووە.

قۆناغی پەنجاكان:
ئەمەیان، لە نێوەڕاستی دەیەی پەنجاكاندا بووە. سەبارەت بەو سینەمایە، هەموو گێڕانەوەكان وا دەڵێن و كۆكن لەسەر ئەوەی، تەواوی دەزگا و ئامێر و موەلیدەی كارەباكەی، لە ئۆتۆمبێلێكی شێوە ئیسعافدا بووە، واتا گەڕۆك بووە، حكومەت خۆی ساڵێ‌ یەك دوو جار و لە وەرزی هاویندا ده‌یهێنا، خامێكی سپییان بە دیواری نەخۆشخانە، یان پشتەوەی قشڵەی ئەو كاتەی قەڵادزێدا هەڵده‌واسی. فیلمەكانیش بەزۆری شەڕەكانی جەنگی دووەمی جیهانی یان ڕێنمایی تەندرووستی بوون، یا ئەوەی مەبەستیان بوایە، نومایشیان كردووە، پێش دەستپێكردنیش، حەمە ڕەشیدی كاره‌با، میكڕۆفۆنەكەی بە دەستەوە دەگرتو گۆرانی و مەقام و شتی وای تێدا دەگوت. هاتن بە بلیت و بە پارە نەبووە، كاتەكەیشی بە ڕۆژ بووە. ئەو كاتە قەڵادزێ‌ زۆر قەرەباڵغ نەبووە، هەر كە سەیارەكە دەهات، دەیانگوت: «ئەوە سینەما هات!» خەڵك، بە جاڕدان و بانگەوازێك كۆدەبوونەوە، لەوێ‌ ڕادەوەستان و تەماشایان دەكرد.

قۆناغی شەستەكان:
ئەوەیشیان هەر بە شێوەی گەڕۆك و دەزگایەكی زۆر سادەو سەرەتایی بووە، سابت و به‌رده‌وام نه‌بووه‌، جار جار هێناویانەو لە پشت چایخانەی (ڕەسووی مام ئەحمەدی) نزیك كەبابخانەكەی وەستا ڕەشیدی كەبابچی، شوێنێك هەبووە، لەوێ‌ دانراوە و ئیشیان پێكردووە، فیلمە كۆمیدییەكانی چارلی چاپلن، عەرەبیە كۆنەكان و ئەوانەیان نومایش ده‌كرد.

قۆناغی حەفتاكان:
سینه‌ما پشده‌ر…
ساڵی 1971 یا 1972 پیاوێك بە ناوی ساڵح كەركووكی، بە ماڵ و خێزانەوە بۆ قەڵادزێ هاتووه‌. ئەو پیاوە، كەسێكی زیرەك و بە سەلیقە و لە هەمان كاتیشدا ڕوحسووك و هەمیشە دەم بە پێكەنین بووە، زوو چووەتە دڵانەوە. پێشتر لە كەركووك، ئیشی وێنەگری (مصور)ی كردووە، لە (سینەما خەییام)ی ئەو شارەیش كاری كردووە، بەو هۆیەوە شارەزاییەكی باشی لەو بوارەدا هەبووە. لە قەڵادزێ‌، سەرەتا لە گەڕەكی خانەقا، كە نزیك بووە لە بازاڕ، ستۆدیۆیەكی وێنەگریی بە ناوی (ستۆدیۆ فیرده‌وس)، بە كامێرا و بە شێوەی پێشكەوتووتر لە كاری سندووقەكە، كە بە (وێنەی شەمسی) ناسراوە، داناوە. چەند گەنجێكی شارەكەش وەك (سەڵاح ئیبراهیم، محەمەد ئیبراهیم و جەمال ڕەشید) لە دەوری خۆی كۆكردوەتەوە و فێری وێنەگریی كردوون. لێرەوە ساڵح بە ساڵحی ڕەسسام، یان ساڵحی ستۆدیۆ ناسراوە. لەو كاتەشدا لە قەڵادزێ‌، تەنیا دوو كەس بە ناوی (زاهیری ڕەسسام) و (شێخەی شێخ سادق) ، كاری وێنەگرییان، بە شێوە كۆنەكە، كردووە.
پاشان، كە شارەزای ڕۆشنبیری و ئەقڵییەتی خەڵكەكە بووە، وازی لە كاری ستۆدیۆكەی هێناوە و سینەمایەكی گەڕۆكی هێناوە. یەكەمجار، لە (باخچەی میرزای)ی گەڕەكی خانەقا، نزیك شوێنی (ستۆدیۆ فیردەوس)، بە شێوەیەكی كاتی دایناوە و شەوان ئیشی پێكردووە، لێرەوە بە ساڵحی سینەما ناسراوە.
پاشتر، سینەماكەی بۆ حەوشی تانكی ئاوی شار گواستووەتەوە، كە لە وێستگەی كارەبای قەڵادزێ‌ نزیك بووەو نێوەڕاستی شارەكەش بووە. وەك دەگێڕنەوە، بە گشتی ئێواران ئیشی كردووە، حەوشەكەیان ئاوڕشێن كردووە و دوو داریان، وەك ستوونی یاری شەبەكە، چەقاندووەو خامێكی سپییان پێدا هەڵواسیوە، هێندێك كورسییە كۆن و شكاوی چایخانە و لەو جۆرەیان كۆكردووەتەوە، خەڵك بلیتیان بڕیوە و چونەتە ژوورێ‌ بۆ تەماشاكردنی فیلمەكان.
دواتر لە ساڵی 1972، لەبەرئەوەی جۆری فلیمەكان، فلیمی ئاسایی و ماقوڵ بوون و لەگەڵ داب و نەریتی كۆمەڵایەتیی خەڵكی شارەكەدا، ناكۆك نەبوون و جێی پەسەندی هەموو چین و توێژەكان بوون، ڕۆژ بە ڕۆژ سینەماكە بینەر و لایەنگری زۆرتر بووە، بۆیە، بیر لەوە كراوەتەوە، شوێنێكی تایبەت و ستاندارد، كە لە سینەمای شاران بچێت، بۆ سینەماكە دابین بكەن، ئەمەش بە هاوكاری و هاندانی (حەسەنی حاجی مەحموود) و (محەمەد حەسەن بیللی) كراوە، كە دوو كەسایەتیی وریا، كراوەو ئاقڵمەندی شارەكە و لە هەمان كاتدا باری داراییان باش و، بەڵێندەر بوون، ڕێككەوتوون كە بینایەكی ستاندارد بۆ سینەماكە لەسەر زەوییەكی محەمەد حه‌سه‌ن بیللی، كە ڕووبەرەكەی نزیكەی 600 مەتر و شوێنەكەشی گونجاو و بە تەنیشت وێستگەی كارەبای شاره‌كەوە بووە ، دروست بكەن.
بۆ ئەو مەبەستەش، ساڵحی سینەما بۆ كەركووك چووە و نەخشەیەكی سینەمای هێناوە، پاش وەرگرتنی مۆڵەت، دەست بە دروستكردنی كراوە. ئەمەش بەپێی ڕێككەوتنێكی نێوان خۆیان بووە، كە هەریەك بەقەدەر قەبارەی بەشداریكردنەكەی لە موڵك، دەزگای سینەماكە، خەرجیی ڕۆژانە، كارمەند، شاگرد، ئیشپێكەر و كڕینی فیلم و تاد… پشكیان لە داهاتی سینەماكەدا هەبووە، بینای سینەماكەش بە موڵكیەت، موڵكی محەمەد حه‌سه‌ن بیللی بووە.
دوای ماوەیەك، زاهیری كارەباچی و نادر محەمەد، وەك بەشدارێك هاتوونەتە نێو پڕۆژەكە. دواتر شەهید عیزەدین قەرەیش، بۆ ماوەیەك بووەتە شەریكیان.
بینای سینەماكە دوو قات و تا ڕادەیەك بەم شێوەیە بووە: قاتی خوارەوەی، بەشێكی هۆڵ و شوێنی پۆستەر و ڕیكلامی فیلمەكانی ڕۆژانی داهاتوو، بلیت بڕین و، لە ژێر قاندرمەكانیش حانوتێكی چكۆلە هەبوو كە سەیید توانا، كە پاشان ئەویش دوكانی وێنەگریی كردووەتەوە، بەڕێوەی بردووە.
بەشێكی دیكەیشی، شوێنی دەزگا و ئیشپێكردنی فیلم بووە. شوێنی دانیشتنی بینەریش لە قاتی خوارێ‌، لە دوو بەش پێكهاتووە: بەشێكی كە لە شاشەی سینەماكەوە نزیك بووە، نرخەكەی هەرزانترین بوو، بەشەكەی دیكەیشی لە نێوان پەنجەرەی نومایش و بەشی یەكەمی شوێنی دانیشتنی بینەر بووه، ئەوەیان گرانتر بووه‌. قاتی سەرەوەیشی، بچووكتر بوو، بەڵام لە بەشی پشتەوەی ئەو قاتە، چەند خانەیەكی تایبەتی (لۆج) دروست كرابون، نرخیان لە هەموویان گرانتر بووە. لۆجەكان تایبەت بوون بە خێزان، یان خەڵكی بەرپرس و كەسایەتی و…
نرخەكان بەپێی شوێنەكان جیاواز بوون، یەكەمجار، بەشی پێشەوەی قاتی خوارێ‌، 40 فلسی ئەو كاتە بووە پێیان دەگوت چلی. بەشی پشتەوەیشی 60 فلسی بووە، پێیان دەگوت شەستی. قاتی سەرێش 80 فلس بووە پێیان دەگوت هەشتایی و لۆجەكانیش، كە هەر لە قاتی سەرەوە بوون، له‌ به‌شه‌كانی دیكه‌ گرانتر بوون. وە لەگەڵ سەردەمەكانیش نرخەكان ده‌گۆڕان.
ئەوانەی ئیشیان بە دەزگاكە كردووە، یەكەمجار ساڵحی سینەما و پاشان هەریەك لە ستار حه‌مادی، جەمال ڕەشید، محەمەدی ئیبریم، سەڵاحی ئیبریم و كەریمی عومەری حاجی كەریم بوون، كە ساڵح خۆی فێری كردبوون، كاریان پێكردووە.
فیلمەكان، بەپێی ڕاسپاردن و ڕێككەوتنی نێوانی خۆیان، لە سینەماكانی بەغدا یان كەركووكەوە هێنراون و بە گشتی فارسی، هیندی، عەرەبی و بیانی بوون، وەك: ئەمیر ئەرسەلان، یوسف و زولەیخا، ڕۆستەم و زۆراب، تەڕەزان و هەرقل و… شریتی پارچە پارچە بوون، خۆیان بە دەرمان و بە شێوەیەكی گونجاو لێكیان گرێ‌ دەدانەوە.
له‌مه‌ڕ بلیتبڕین، كه‌سێكی دیاریكراوو تایبه‌ت نه‌بووه بۆ ئه‌و كاره‌‌، به‌ڵكو هەریەك لە ساڵحی سینەما، مام نادر، جەمال ڕەشید، جەمال محەمەد، بە نۆرە یان بەپێی وەخت و بۆ لوان، لە شوێنی بلیت بڕین، دادەنیشتن و بلیتیان بە موشتەریەكان دەفرۆشت.
بۆ نمایشی هەر فلیمێك، جاڕیان دەدا. سەرەتا (1972 – 1974) تابلۆیەكی فیلمەكەیان لە پارچە مەعاكسێكی گەورە قایم دەكردو كارمەند یان یەكێك لە كرێكارەكانی سینەماكە، بە دەستەوەی دەگرتو بەنێو شاردا دەیگێڕا، هاواری دەكرد كە ئەمشەو ئەو فلیمە ئیش دەكات. بەڵام پاشان (قۆناغی دووەمی سینەما لە 1976 بۆ كۆتایی 1978) بە عەرەبانەیەكی سێ‌ تەگەرە بە نێو شاردا گێڕاویانە. شوێنی جاڕدانەكەیش لە فولكەی ئەو كاتەی قەڵادزێوە دەستی پێكردووە و لە مەیدانی مەنگووڕان كۆتایی هاتووە. جاڕدەرەكانیش (ئیسماعیل مەحیەدین، محەمەد هۆمەرە كەڕ، عەلی شێخە، كەڕە، بله‌ی سه‌عه‌كه‌ڕ، عه‌لی ئه‌حمه‌د سێزده‌و جه‌باری عه‌لی چاخان) بوون.
سینەمای قەڵادزێ‌، كە لەسەر تابلۆی سەر بیناكەی نووسرابوو سینەما پشدەر، بە گشتی شەوان كاری كردووە و هەمیشە دوای نانی شێوان نمایشی دەست پێكردووە. كاتژمێرێك پێش نومایش، گۆرانیی كوردی، فارسی و عەرەبییان لێداوە، دەنگی بڵندگۆكانیان ده‌درانه‌ دەرەوەی سینەماكە و بەشێكی زۆری خەڵك و ماڵەكانی دەوروپشتی سینەماكە، گوێبیستی دەبوون. لە گۆرانیە كوردییەكان، زۆربەی وەخت مەزهەری خالقی، لە عەرەبییەكان، ئوم كلسوم لە فارسیش ئیرەجیان دەهاویشتە سەر. جگە لە شەوان، ڕۆژانی جەژنیش كاری پێ‌ كراوە و فیلمەكە ڕۆژانە سێ‌ نۆرە، بەیانی و دوانیوەڕۆ و شەوان، پیشان دراوە.

قۆناغی یەکەمی سینەما پشدەر
قۆناغی یەكەمی سینەما پشدەر، ساڵی 1972 تا 24/4/1974 بەردەوام بووە، به‌هۆی ئه‌وه‌ی پێشتر دانوستاندنی شۆڕش و ڕژێم تێكچوبوو و شەڕ دەستی پێكردبوەوه‌ و له‌و ڕێكه‌وته‌دا ڕژێم بە بۆمبای ناپاڵم شاری قەڵادزێی بۆردومان كرد و نزیكەی 200 كەس شەهید و بریندار بوون، ئیدی بەو هۆیەوە، سینەماكەش لە کار وەستا.
دواتریش، كە سوپای ڕژێم بەرەبەرە شار و گوندە ئازادكراوەكانی داگیر دەكردەوە و نزیكی قەڵادزێ‌ ببوونەوە، دانیشتوانی قەڵادزێ‌، وەك زۆربەی خەڵكی شارەكانی دیكەی كوردستانی عێراق، ئاوارەی وڵاتی ئێران و پەناهەندەی ئەوێ‌ بوون. لەو زروفە نائارامەدا، ماڵی زۆرێك لە هەڵاتووەكان، بە دەستی هێندێك لە جاش و ئەوانەی سەر بە ڕژێم بوون، تاڵانكران و زۆریشیان لەلایەن خەڵكە باشەكانەوە پارێزران. لەو نێوەدا، سینەمای قەڵادزێ‌ پارێزراوە و كەس دەستی بۆ نەبردووە، چونكە بەشێك لە خانەوادەی محەمەد حه‌سه‌ن بیللی و حەسەنی حاجی مەحموود، كە خاوەنی بیناكە و هاوبەشێكی سینەماكە بوون، بە مەبەست و لە بەرژەوەندیی پاراستنی موڵك و ماڵی خۆیان و هێندێك لە نزیكانی خۆیان، بەرەو ئێران نەڕۆیشتوون.

قۆناغی دووەمی سینەما پشدەر
قۆناغی دووەمی سینەما پشدەر، كە ڕۆژگاری دوای كۆتاییهاتنی شۆڕشی ئه‌یلوول و گەڕانەوەی خەڵكی ئاوارە و پەناهەندە بووە لە ئێرانەوە بۆ قەڵادزێ‌، هێندێك لەوانەی ئاگاداری سینەماكە بوون و گفتوگۆم لەگەڵدا كردوون، پێیان وایە، بە هیچ جۆرێك ئیشی پێ‌ نەكراوەتەوە، هێندێكیش پێیان وایە، بۆ ماوەیەكی كورت ئیشی پێ‌ كراوەتەوە و ئیدی بە یەكجاری داخراوە. منیش، بە هێندێك بەڵگەوە، بۆم ساغ بۆوە، كە سینەماكە لە 1976 ئیشی پێ‌ كراوەتەوە و تا كۆتایی 1978، یان سەرەتای 1979بەردەوام بووە، بۆ ئەوەش دوو بەڵگە لەبەردەستدان، كە تا نزیكی ساڵی 1979 بەردەوام بووە:
1) كاتێك كە خوێندنی قۆناغی سەرەتاییم تەواو كرد، ساڵی 1976-1977 بوو، بۆ خوێندنی قۆناغی نێوەندی، لەگەڵ هاوپۆلەكانی دیكەمدا، لە گوندی (ژاراوێ‌)وە، چووینە قەڵادزێ‌. من و برادەرێكم لە بەری مام قاسم، هۆدەیەكمان بەكرێ‌ گرتبوو، جار بە جارە ئێواران پاش نانی شێوان، دەچووینە بازاڕی قەڵادزێ‌ و ڕێگەشمان بە بەردەمی سینەماكەدا بوو، باش لە بیرمە كە سینەماكە كاری دەكرد، جا، هێندێك لەو جارانە دەچووینە سینەما و هێندێك جاریش دوای پیاسەیەكی چكۆلە، دەگەڕاینەوە هۆدەكەی خۆمان. بۆیە ئەوەندەی لە بیرم مابێ‌، تا 1979یش بەردەوام بووە، بەڵام درێژەی نەكێشا و لە ڕمێن و ڕەواج كەوت.
2) دوو ژمارەی ڕۆژنامەی (هاوكاری) لە بەردەستدان، كە هی ساڵی 1978ن و لە گۆشەی (هاوكاری و كۆمەڵانی خەڵك)دا باسیان لە كێشە و گرفتەكانی ئەو سینەمایە كردووە.
3) كه‌مال ڕه‌شید، كه‌ یه‌كێك بووه‌ له‌ براده‌رو هاوكاره‌ نزیكه‌كانی ساڵحی سینه‌ما، له‌ گفتوگۆیه‌كدا باسی ئه‌وه‌ی كرد كه‌ له‌ دوای گه‌ڕانه‌وه‌یان له‌ ئێران و، به‌ دیاریكراوی ساڵی 1976، ساڵحی سینه‌ماو خێزانه‌كه‌ی له‌ قه‌ڵادزێ گیرسانه‌وه‌و نه‌چوونه‌وه‌ كه‌ركووك، سینه‌ماكه‌ی خسته‌وه‌‌ کار، له‌ هه‌مان كاتدا ستۆدیۆیه‌كی وێنه‌گریشی كرده‌وه‌و به‌ناوی كچێكیه‌وه‌ ناوی نا (ستۆدیۆ ڤیان)

لە سەرەتاکانی 1978 دا. سینەماكە ئیدی بەرە بەرە لە ڕمێن كەوتووه‌و و پاشان بە یەكجاریی داخراوە. ساڵح به‌شه‌كه‌ی خۆی له‌ سینه‌ماكه‌، به‌ هاوبه‌شه‌كانی و (ستۆدیۆ ڤیان)یش به‌ جه‌مال ڕه‌شید، كه‌ هاوكارێكی بووه‌ له‌ ستۆدیۆكه‌دا، ده‌فرۆشێته‌وه‌.

هۆکاری داخستنی سینەما پشدەر
كۆتاییهاتنی سینەماكه‌ لەو كاتەدا، هێندێك كەس بۆ چەند هۆكارێكی دەگێڕنەوە:
یەك: خەڵكی قەڵادزێ‌، كە هەمیشە خەڵكێكی شۆڕشگێڕ و پێشەنگی هەستان و كوردایەتی بوون، پاش ڕوخانی شۆڕش، زۆر عاجز و نائومێد بوون و دڵیان بەو شتانە خۆش نەبووە.
دوو: بوونی هێزی ئەمن و سوپا و دەسەڵاتی ڕژێم لە شارەكەدا، كە ڕوخسار و چڕوچاوی بێگانە بوون و چارەگران بوون، ئارامیی و زەوقی شارەكە و دانیشتوانەكەیان تێكدابوو.
سێ‌: دەزگا و ئامێری نمایشكاری وەك تەلەفزیۆن و جیهازی ڤیدیۆ، بەرەبەرە پەیدا ببوون.

خاوەندارێتی سینەما پشدەر
لەمەڕ خاوەندارێتیی سینەماكە هەر لە سەرەتاوە بۆ كۆتایی، بەم شێوەیە بووە:
محەمەد حه‌سه‌ن بیللی، ساڵانی 1972- 1974، هەم خاوەنی بیناكە و هەم لە دەزگاو خەرجی و داهاتی سینەماكەدا هاوبەش بووە. ساڵحی سینەما، زاهیری كارەباچی، مام نادر و عیزەدین قەرە، ئەوانە تەنیا لە ئامێری سینەماكە و لە خەرجی و داهاتدا بەشدار بوون.
محەمەد حه‌سه‌ن بیللی، بە حوكمی ئەوەی خاوەنی بیناكە بووە، لە قۆناغی دووەمیشدا، ساڵانی 1976 بۆ كۆتایی 1978 یان سەرەتای 1979، دیسان هاوبەش بووە. ساڵحی سینەما، ماوەیەك شەریكی دەزگاكە و خەرجی و داهاتی سینەماكە بووەو پاشان گەڕاوەتەوە شاری كەركووك. زاهیری كارەباچی، ئەویش بۆ ماوەیەك شەریكیان بووە، بەڵام لەبەرئەوەی زۆربەی ئەندامانی خانەوادەكەی بەر بۆردوومانی 24/4 كەوتبوون، بەردەوام مات و عاجز بووە، چاوی بەرایی نەداوە لە قەڵادزێ‌ بمێنێتەوە و شارەكەی بەجێ‌ هێشتووە، كەسێك بە ناوی عەلی حەسەن سنجان، كە ئەو كاتە ئیشی ڕادیۆسازی بووە لە قەڵادزێ‌، بەشەكەی لێ‌ كڕیوەتەوە. بەڵام ڕوون نەبۆوە كە ئایا حەسەنی حاجی مەحموود، لەم قۆناغەدا وەك هاوبەش ماوەتەوە یان نا.

لە كۆتاییدا…
* سینەما پشدەر، بەو تەمەنە كورتەی خۆیەوە و بە هەموو كەمو كورتییەكانییەوە، ڕۆڵێكی گرنگ و گەورەی لە كردنەوەی چاوی خەڵكی شارەكە و سنوورەكە گێڕاوە، بەردێكی ئەڵماس بوو، خرایە سەر دیواری بواری نواندن و سینەما، كولتووری سنورەكە و لایەنی ڕووناكبیریی خەڵك و بەتایبەتیش گەنجانی شارەكە.
* خوێنەری بەڕێز، هەرچەند تا ئێرە، هەندێك زانیاریت لەبارەی (سینەما پشدەر)ـه‌وە خوێندەوە، بەڵام پێموایە بابەتەكە، هێشتا پێویستیی بە وردەكاریی زۆرتر هەیە. بۆیە گلەیی و ڕەخنەی هاوشاریانم لەو بارەوەو، زانیاری و سەرنج و بەڵگەی تازەو نەزانراویان، دەخەمە سەر سەرم.

سپاسگوزاریم بۆ:
* نووسه‌ر و لێكۆڵه‌ر بوارنورەدین سابیر، كە پێداچوونەوەی بۆ بابەتەكە كرد.
* قوباد حاجی فه‌قێ محه‌ممه‌د حه‌وێز (قوباد قه‌ڵادزه‌یی)، كە لە ساغكردنەوەی زۆرێك لە ناوی شوێن و كەسەكان و پێدانی زانیاری، هاوكاریی كردم.
* خانه‌واده‌ی حه‌سه‌نی حاجی مه‌حموود، محه‌مه‌د حه‌سه‌ن بیللی و ساڵحی سینه‌ما، كه‌ به‌ پێدانی وێنه‌ی كه‌سایه‌تییه‌كان، هاوكارییان كرد.
* مامۆستا موه‌فه‌ق میراوده‌لی، كه‌ دوو ژماری ڕۆژنامه‌ی (هاوكار)ی خسته‌ به‌رده‌ستم.
* هه‌موو ئه‌و دڵسۆزانه‌ی كه‌ وه‌ك سه‌رچاوه‌ ناسێنراون، گفتوگۆی ته‌له‌فۆنیم له‌گه‌ڵدا سازداون و، زانیارییان پێداوم.
سه‌رچاوه‌‌كان:
* سایتی رشد بە زمانی فارسی.
* كەریم حەسەن حاجی عەلی، لەدایكبووی 1945 قەڵادزێ‌، دانیشتووی قەڵادزێ‌، گفتوگۆی تەلەفۆنی.
* ستار حەمە تایەر، لەدایكبووی 1952 قەڵادزێ‌، دانیشتووی قەڵادزێ‌، گفتوگۆی تەلەفۆنی.
* حسامەدین بەهائەدین سابیر، لەدایكبووی 1944 قەڵادزێ‌، مامۆستای خانەنشین، دانیشتووی شاری سلێمانی، گفتوگۆی تەلەفۆنی.
* عەلی حەسەن ئەحمەد (عەلی حەسەن سنجان) لەدایكبووی 1945 قەڵادزێ‌، دانیشتووی هەولێر، گفتوگۆی تەلەفۆنی.
* نادر محەمەد قادر، ناسراو بە مام نادر، لەدایكبووی 1952 قەڵادزێ‌، دانیشتووی شاری هەولێر، گفتوگۆی تەلەفۆنی. ناوبراو ئەو كاتە بەرپرسی یەكێتیی قوتابیان و لاوانی پارتی دێموكراتی كوردستان بووە لە قەڵادزێ‌ .
* لوقمان حسێن مەحموود، لوقمانی حوسێنی حاجی مەحموودی، برازای حەسەنی حاجی مەحموود، لەدایكبووی 1962 قەڵادزێ‌، نیشتەجێی شاری سلێمانی، گفتوگۆی تەلەفۆنی. ئەویش، بەشێكی زانیارییەكانی لە نەوال خانی كچی ساڵحی سینەما وەرگرتووە.
* ڕه‌عد ساڵح مەولوود، كوڕی ساڵحی سینەما، لەدایكبووی 1965 شاری كەركووك، دانیشتووی شاری كەركووك، گفتوگۆی تەلەفۆنی.
* كه‌مال ڕه‌شید سه‌عید، له‌دایكبووی 1956 قه‌ڵادزێ، دانیشتووی قه‌ڵادزێ، گفتوگۆی ته‌له‌فۆنی.
* سەڵاح ئیبراهیم: سەڵاح ئیبراهیم یوسف، ناسراو بە سەڵاحی ئیبریمی، لەدایكبووی 1958 قەڵادزێ‌، دانیشتووی سلێمانی، گفتوگۆی ته‌له‌فۆنی.
* سەركەوت محەمەد حەسەن، سەركەوت محه‌مه‌د حه‌سه‌ن بیللی، لەدایكبووی 1963 قەڵادزێ‌، نیشتەجێی شاری سلێمانی، گفتوگۆی تەلەفۆنی.
* ڕۆژنامەی هاوكاری: ژمارە 409 لە 16/1/1978 و ژمارە 442 لە 25/9/1978.

كه‌س و شوێنه‌كان:
* ساڵحی سینەما (ساڵح كه‌كووكی): ساڵح مەولوود حەسەن، لە 1945 لە شاری كەركووك لە دایك بووە، لە 1/4/2007 لە شاری كەركووك كۆچی دوایی كردووە.
ساڵح، بە هۆی ئەوەی كە برادەرایەتی و بۆرە خزمایەتییەكیشی لەگەڵ شەهید (عیزەدین محەمەد) ناسراو بە (عیزەدین قەرە)دا هەبووە، عیزەدین قەرەیش لە شۆڕشی ئەیلوول 1961-بۆ 1974 لە (هێزی كاوە)ی پشدەر، سەرلق بووە. بۆیە ڕەنگە هاتنەكەی بۆ قەڵادزێ‌، لەگەڵ عیزەدیندا و دوای ڕێككەوتنی شۆڕشی ئەیلوولی گەلی كورد و ڕژێمی بەعس و، دوای خوێندنەوەی بەیانی 11ی ئازاری 1970 بووبێت.
عیزەدین قەرە، لە كۆتاییەكانی ساڵی 1974 لە كاتی كۆتاییهاتنی ئاگربەستی نێوان شۆڕش و ڕژێمی عێراق كە شەڕ هەڵگیرسایەوە، شەهید بوو.
* تیپی نواندنی قەڵادزێ‌، 26/6/1986 دامەزراوە، ئەندامەکانی سەرەتای (عومەر عەبدوڵڵا محەمەد– عومەر قاچ، عومەر كاكل ڕەحیم، ئاسۆ فەقێ ڕەسووڵ ئەحمەد و كەمال محەمەد سلێمان– كەمال ئالانی) بوون. دواتریش پاش ماوه‌یه‌ك (تیپی نواندی پێشڕه‌و) دامه‌زرا. جێی ئاماژه‌یه‌ كه تیپی نواندنی قه‌ڵادزێ تا ئێستاش‌ له‌ كار و چالاكییه‌ هونه‌رییه‌كانی به‌رده‌وامه‌‌.
* نەخۆشخانە و قشڵەی ئەو كاتەی قەڵادزێ‌، لێك نزیك بوون و یەك شەقامیان نێوان بووە.
* حەمە ڕەشیدی كارەبا: یەكێك بووە لە كەسایەتییەكانی شارەكە، لە بنەڕەتدا خەڵكی كۆیە بووە، بەڵام ساڵانێكی زۆر بووە كە لە قەڵادزێ‌ نیشتەجێ‌ بووە.
* ڕەسووی مام ئەحمەدی: ڕه‌سوڵ ئه‌حمه‌د، لەدایكبووی قەڵادزێ‌، ؟، ئەو ڕۆژگارە چایخانەی هەبووە.
* وەستا ڕەشیدی كەبابچی: ڕه‌شید عه‌لی ڕه‌شید، 1929 پشده‌ر – 29/11/2003 سلێمانی، كەبابخانەی هەبووه‌، كەبابەكەی زۆر بە ناوبانگ بوو. هاوزەمان هەر ئەو ڕۆژگارە پیاوێكی دیكەیش له‌ قه‌ڵادزێ بە ناوی وەستا عەلیی كەبابچی، كەبابخانەی هەبووەو ئەویش كەبابەكەی زۆر بەناوبانگ بووە، ئەو دوو كەبابخانەیە هەردووكیان بازاڕیان گەرم بووە.
* وه‌ستا عه‌لی كه‌بابچی: عه‌لی ساڵح محه‌مه‌ده‌مین، له‌دایكبووی 1927 پشده‌ر، كۆچی دوایی 4/12/1993 سلێمانی.
*محەمەد ئیبراهیم: محەمەد ئیبراهیم یوسف، ناسراو بە محەمەدی ئیبریمی، 1952 – 2018 قه‌ڵادزێ.
*جەمال ڕەشید: جەمال ڕەشید سه‌عید، 1953 له‌ قه‌ڵادزێ له‌ دایك بووه‌، له 21/3/1991 له‌ مه‌رزی كێلێ (قه‌ڵادزێ – سه‌رده‌شت)‌ به‌ فیشه‌كی پاسدارانی ئێران شه‌هید كرا.
* زاهیری ڕه‌سسام: زاهیر ڕه‌شید ساڵح/ 1922 – 2009 پشده‌ر.
* شێخه‌ی شێخ سادق، له‌دایكبووی بیسته‌كانی سه‌ده‌ی بیست، پشده‌ر، كۆچی دوایی ؟، دانیشتووی قه‌ڵادزێ بووه‌ .
* بەری مام قاسمە: گەڕەكی مام قاسمە، تەڕەفی مام قاسمە. هەڵكەوتەی قەڵادزێ‌ وایە كە شیو و چۆمی تێكەوتووە، خەڵكەكە بە گەڕەكەكانی بەرانبەر مەركەزی قەڵادزێیان گوتوە (بەر، تەڕەف، لا)، وەك: بەری شەهیدان (گەڕەكی شەهیدان)، بەری سەرتەپكان (گەڕەكی سەرتەپكان) و بەری مام قاسمە.
مام قاسمە، یەكێكە لە گەڕەكە كۆنەكان و دەكەوێتە پەڕی خۆراوای قەڵادزێ‌، خڕێك كە بە (خڕێ‌ مام قاسمەی) ناسراوە لە مەركەزی قەڵادزێی جیا دەكاتەوە. بەرانبەر (گردی حوسنی)یە و (چۆمی چۆمخڕكەی)، لەگەڵ گەڕەكی مام قاسمە، لێكیان جا دەكاتەوە. ئەو باسكەی كە گەڕەكەكەی لەسەر ئاوەدان كراوەتەوە، لە كۆندا زنەو كانیاوی زۆر بووە. لە دەوروبەری ساڵانی 1962 – 1963 ڕه‌وانشاد میناغای گردبداغی (محه‌مه‌ده‌مین بابه‌بكر مه‌مه‌ند، 1902-1968 كه‌سایه‌تی عه‌شیره‌تی میراوده‌لی)، كارێزكەنێك بە ناوی (قاسم) كە ئیشی هەڵكەندنی كارێز بووە، لە خۆرهەڵاتی كوردستانەوە دێنێ‌ و، چەند كارێزێكی لەو شوێنە، پێ‌ لـێ‌ دەدا. ئیدی لەو سەردەمەوە ئەو گەڕەكە بە ناوی ئه‌و كارێزكه‌نه‌وه‌، به‌ (بەری مام قاسمەی) بە ناوبانگە. ئەو گەڕەكە ئەو كاتە چۆڵ بووەو تەنیا یەك دوو ماڵی لـێ‌ بووە، پاشان بەهۆی بوونی سەرچاوەی ئاوەوە، وردە وردە خەڵك ڕووی تێكردووە و خانوویان لـێ‌ كردوون.
* مەیدانی مەنگووڕان: شوێنێكە دەكەوێتە كۆتایی بازاڕەكانی ئەو ڕۆژگارەی شاری قەڵادزێ‌ و بەرانبەر گەڕەكی مام قاسمە و بەسەر (جووتكانیان)دا دەڕوانێت، بە هۆی ئەوەی كە لە كۆندا و تا هەشتاكانی سەدەی بیستیش، خەڵك و جوتیارانی سنووری مەنگووڕایەتی، بە وڵاخ، داری وشك و تەڕەبار* و پەڕەورو پەلەوەرو ئاژەڵیان هێناوەتە قەڵادزێ‌ و لەوێ‌ فرۆشتویانە، بۆیە ئەو شوێنە، هەر بە ناوی ئەو خەڵكەوە ناسراوە و پێیگوتراوە مەیدانی مەنگووڕان، هەرچەندە ئێستا ئەو شوێنە هەمووی بۆتە دوكان و بازاڕ، بەڵام هەر بەو ناوەوە ماوەتەوە.
* تەڕەبار: باری میوە و سەوەزات.
* باخچەی میرزای: ئەو شوێنە ساڵانێكی زۆر زووتر كە بۆ چلەكانی سەدەی بیست دەگەڕێتەوە، دەرماڵێك بووە سەوزەواتی تێدا ڕەنێو هێنراوە و هێندێك دارو درەختیشی تێدا بووە. خاوەنەكەی، پیاوێك بووە ناوی حەسەن بووە و بە میرزا ناسراوە، ئیدی بەو هۆیەوە شوێنەكەیش هەر بە (باخچەی میرزای) ناسراوە و تەنانەت ساڵانی دواتریش، شوێنەكە هەر بەو ناوەوە ناویان بردووە. ئەو كاتەی كە سینەما گەڕۆكەكە لەوێ‌ دانراوە، دەمێك بووە باخچە نەماوە و گۆڕەپانێك بووە و هێندێك دوكانی لـێ‌ بووە.
– وە هێندێك خەڵك دەڵێن كە لە چایخانەكەی (سەیید وەسیم)یش، كە هەر نزیك لەو شوێنەی باخچەی میرزای بووە، كاری پێكردووە. بەڵام دواتر ساغ بۆوە كە ئەوە ڕاست نییە و لەو چایخانەیەدا كاری پێ‌ نەكراوە، بەڵام لەبەرئەوەی كە ئەو گۆڕەپانەی كە بە (باخچەی میرزای) ناسراوە، پشتی بە پشتی چایخانەی سەیید وەسیمەوە بووە، بۆیە ئەو گومانە لە یادەوەری ئەو خەڵكانەدا بەو شێوەیە دێتەوە بەرچاو.
* سەیید وەسیم: وەسیم عه‌بدوڵڵا وه‌سیم، له‌ 1916 له‌ پشده‌ر له‌دایك بووه‌، له‌ 12/7/1995 كۆچی دوایی كردووه‌، چایچییەكی كارامە بوو، ساڵانێكی زۆر كاری چاپەزی بوو، چایخانەكەی زۆر گەوره‌و، بە ڕووبەری 3 دوكان بوو، شەوانی ڕەمەزان، میرزا و مەلای خوێندەوار، داستان و چیرۆكە كۆنەكانی وەك ئەمیر ئەرسەلان، شانامە، ئەسكەندەرنامە و…یان تێدا دەخوێندەوە.
* تانكی ئاوی شار: ئەو كاتە ئاوی شاری قه‌ڵادزێ، لەو تانكییەوە دابەشكراوە، ئێستا (قوتابخانەی دابانی بنەڕەتی) لـه‌ جێگه‌دا‌ بنیات نراوە.
* حەسەنی حاجی مەحموود: حەسەن مەحموود عوسمان، لەدایكبووی 1933 پشدەر، كۆچی دوایی 2000 سلێمانی.
*محه‌مه‌دی حسن بیللی: محەمەد حەسەن عەبدوڵڵا، لەدایكبووی 1933 پشدەر، كۆچی دوایی 13/6/2007، لە ڕاگواستنی پشدەر و قەڵادزێ‌ بۆ ئۆردوگا زۆرەملێكانی هەولێر و سلێمانی لە حوزەیرانی 1989، تا ڕۆژی كۆچی دوایی، لە سلێمانی نیشتەجێ‌ بووە. ناوبراو، لە 1963 لە سەردەمی (زەعیم سدیق)دا، زیندانی سیاسی بووە.
* زاهیری كارەباچی: زاهیر تۆفیق، ناسراو بە زاهیری مام تۆفیق، كۆچی دوایی هه‌شتاكانی سه‌ده‌ی بیست، لە بەنەڕەتدا خەڵكی شاری كۆیە بووە، بەڵام پێشتر لە زوویێكەوە نیشتەجێی شاری ڕانیە بووە، لە ڕانیەشەوە هاتۆتە قەڵادزێ‌. لە قەڵادزێ‌، یەكێك بووە لە ئیشپێكەر (مشغل)ـەكانی داینەمۆی وێستگەی كارەبای قەڵادزێ‌، لە هەمان كاتدا ئیشی تەئسیسی ئاو و ڕاكێشانی بۆڕییشی كردووە. لە بۆردومانی 24/4/1974ی قەڵادزێ‌ ماڵ و منداڵی بەر قەسف دەكەون و تەنیا خۆی و كوڕێكی بە ناوی (فوئاد) ڕزگاریان بووە. لە هەشتاكانی سەدەی بیست كۆچی دوایی كردووە.
* ستار حەمادی: گه‌نجێكی كه‌ركووكی بوو، ئەو كاتە تەمەنی 20 ساڵ بووه‌، برادەر و نزیكی ساڵحی سینەما بوو، وەرزشەوان بوو، دانیشتووی كەركووك.
* جەمال محەمەد: جەمال محەمەد ئیسماعیل، ناسراو بە سوارە قەڵادزەیی، لەدایكبووی 1944 قەڵادزێ‌، كۆچی دوایی 2014 سلێمانی.
* ئیسماعیل مەحیەدین: ناسراو بە سمایلی مەحە تەنەكەی، لەدایكبووی 1952 قەڵادزێ‌، دانیشتووی قەڵادزێ‌.
* محەمەد هۆمەر: لە بۆردومانەكەی 24/4/1974 شەهید بوو، ئەو كاتە تەمەنی نزیكەی 20 ساڵێك بووە.
*-عەلی شێخە: عەلی شێخە وسو، لەدایكبووی 1966 قەڵادزێ‌، دانیشتووی قه‌ڵادزێ.
* كەڕە: ڕەشاد ڕەشید كاوانی، خەڵكی قەزای شەقڵاوە، لە عەشیرەتی كاوانی، ئەو كاتە تەمەنی نزیكەی 22 ساڵ بووە، لە گوێ‌ و زماندا كەڕ و لاڵ بوو، دانیشتووی شەقڵاوە.
* بله‌ی سه‌عه‌كه‌ڕ: ئیبراهیم سه‌عید مسته‌فا، ده‌نگخۆش و گه‌پبێژ، 1943 سلێمانی – 10/10/2009 سلێمانی. ناوبراو، دواتر له‌ یه‌كێك له‌ ته‌نزه‌كانیدا باسی سینه‌ما پشده‌ر ده‌كات و له‌ بابه‌ت جۆری فلیمه‌كانی و هه‌ڵوێست و ویستی هێندێك كه‌سایه‌تیی سنووره‌كه‌، به‌ شێوه‌یه‌كی قۆشمه‌و ته‌نزئامێز‌، ده‌گێڕێته‌وه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

دۆزینه‌وه‌ی رۆژی به‌ قه‌زابوونی شاری چـۆمان

محه‌ممه‌د گه‌لاڵه‌یی* له‌ زۆر لێكۆڵینه‌وه‌ی مێژوویدا، كه‌ له‌سه‌ر ناوچه‌ی باڵه‌كایه‌تی ...