سەرەکی » زانست » جاترەی گوندی كچان جیاواز تر و بە چێژ ترە

جاترەی گوندی كچان جیاواز تر و بە چێژ ترە

ئا: پشتیوان محەمەد

گوندی كچان وەك هەر گوندێكی تری سنوورەكە، چەندین گژو گیای تێدا دەڕوێت، بەڵام هەندێك لەو گژو گیایانەی كە هەن تەنها لەگوندی كچاندا دەڕوێت، بەوەش تایبەتمەندییەكی خۆی هەیە، یاخود هەشبێت جیاوازە، بۆ نمونە (جاترە).
جاترەی گوندی كچان زۆر تایبەتە لەگەڵ جاترەی شوێنەكانی تر، تەنانەت لە سنووری قەزای چەمچەماڵیشدا جاترەی گوندی كچان بەناوبانگە، هەروەك كنگری گوندی كچان بەتامترو باشترە، لە سنوورەكەدا ناوبانگی تایبەتی هەیە، هەربۆیە ساڵانە لە وەرزی بەهاردا ژمارەیەكی زۆری هاووڵاتی لە ناوچەكانی ترەوە بۆ گیا بەهارە بەتایبەت كنگر روو لەگوندی كچان دەكەن. لەم بابەتەدا هەوڵ دەدەین شێوازی بەكارهێنانی جاترە بۆ تام و چارەسەر بخەینەڕوو.

جاترە چییە؟
جاترە، گیایەكی‌ گەڵا وردی‌ درێژكۆلەی‌ بۆنخۆشە، رەنگی گەڵاكەی سەوزەو ساقی جۆرێكیان كەمێك سوورباوە، بەگشتی سەوزە، لە وەرزی بەهاردا لەناوچەكانی‌ خۆرهەڵاتی‌ ناوەڕاست و لەناوچە شاخاوی و گردو كوێستانەكانی‌ كوردستاندا بەخۆڕسكی دەڕوێت.
جاترە، بەعەرەبی پێی دەوترێت (الزعتر) و ناوە ئینگلیزیەكەی‌ (Thyme)یە گیایەكی‌ بەتام توونەو دوو جۆری‌ هەیە (كێوی‌ و چێنراو) چێنراویش هەر بە تۆوی كێویەكە دەبێت.
سوودەكانی جاترە (زەعتەر) تەنها بۆ خۆشكردنی خواردن نییە، بەڵكو یەكێكە لەو رووەكانەی كە سودێكی گەورە بە تەندروستی مرۆڤ دەگەیەنێت، ئەمەش بەهۆی ئەو كانزا و دژە ئۆكسیدانەی لە جاترەدا هەیە.

چۆنێتی و شێوازی بەكارهێنان لە خواردندا
دەتوانرێت تێكەڵ زەڵاتە بكرێت، یاخود وشك بكرێتەوەو تێكەڵ بە چەند سوب‌و شۆربایەك بكرێت وەكو نۆك، بەوەش تام و چێژێكی تایبەت دەبەخەشێت و زیاتر حەز بە خواردنی دەكەیت.

سوودە تەندروستی و پێكهاتەكانی جاترە
* دژە ئۆكسیدە، بە یەكێك لەدژە ئۆكسیدە باشەكان دادەنرێت بۆ پاراستنی خانەكانی لەشی مرۆڤ، بەهۆی بوونی سیمۆلەوە دەبێتە هۆی زیادبوونی (Omega 3) لە خانەكانی مێشك، بەمەش كەسەكە لە نەخۆشی زەهایمەر دەپارێزێت.
* چارەسەری كۆكەیە، بەپێی توێژینەیەوەیەكی پزیشكی زانكۆی میرلاند، لەچەند ساڵی رابردوودا ئاشكرایانكردوە، خواردنەوەی چای جاترە چارەسەری هەڵئاوسانی بۆری هەناسەدان دەكات، هەروەها بەسوودە بۆ ئەو كەسانەی كۆكەیان هەیە و بەهۆی هەستیاری یاخود پەتاوە توشی كۆكە بووە.
* كرداری هەرسكردن چالاك دەكات، یەكێك لە سوودەكانی دیكەی خواردنەوەی چای جاترە، دەبێتە هۆی كەمكردنەوەی غازات و هەڵئاوسان و قرمەقرمی ناوسك، بوونی فینۆلات دەبێتە هۆی نەمانی گرژبوونی ریخۆڵە، ئەو پێكهاتەش لە جاترەدا هەیە.
* كانزاكان، جاترە دەوڵەمەندە بە ئاسن، بەكارهێنانی یەك كەوچكی بچوك جاترە بۆ یەك كوپ، دەبێتە هۆی دەستكەوتنی لە 19%ی پێویسیتەكانی رۆژانەی لاشە بۆ ئاسن، دوو كەوچكی بچوك لە جاترە دەبێتە هۆی دەستكەوتنی لە (60%)ی پێداویستیەكانی لاشە بۆ مەنگەنیز و (12%)ی كالسیۆم.

جگە لەمانەی سەرەوە باسم كرد ئەمەی خوارەوەش چەند سودێكی تری جاترەن بەكورتی:
* خواردنی جاترە یارمەتی لەش دەدات لە ئارەقەكردن لەكاتی نەخۆشی (تا) و زوو چاكبوونەوە.
* ئازارشكێنە بەشێوەیەكی مامناوەند.
* لەگەل مەرهەم بە كاردەهێنرێت بۆ بالۆكەو مێخەك و چاكیان دەكات.
* بۆ نەخۆشی ((الصدفیە)) و ئەكزیما بەسوودە.
* بۆ ئازاری ناوسك و بەهێزكردنی لەش بەسوودە.
* دوور خەرەوەی مێشوولەیە لە مرۆڤ، چونكە مێشولە حەز بە بۆنی جاترە ناكات.
* چارەسەرە بۆ نەخۆشی شەكرە و باڵانسی شەكرە رادەگرێت.
* بۆ هەڵامەت و ئەنفلەوەنزا بەسوودە.
* خڕۆكە سوورەكان تەنك دەكات بە مەش بەسانای رێڕەو دەكەن لەمولولە خوێنینەكانداو بەرگری لەش بەهێز دەكات.
* سوڕی خوێنی مێشك بە هێز دەكات.
* بۆ چارەسەری سەرئێشە بەسوودە.
* چارەسەرە بۆ ئێسكە نەرمەی منداڵان.
شێوازی بەكارهێنانی جاترە بەتەڕی دەتوانرێت تێكەڵی زەڵاتە بكرێت، دەتوانرێت بیكوڵێنیت و وەكو چا بیخۆیتەوە، لەبەر سێبەر وشك دەكرێتەوەو دەتوانرێت بهاڕێتو وەكو ئاڵات تێكەڵ بە هەندێك خواردن و چێشت بكرێت، هەڵمی جاترە بۆ چارەسەری هەڵامەت و سەرئێشە بەسودە، هاوكات جاترە بۆ توانەوەی چەوری لەش بەكاردەهێنرێت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

دارستانه‌كان گرنگن بۆ راگرتنی‌ هاوسه‌نگی‌ ژینگه‌ی‌ مرۆڤایه‌تی‌

نموونه‌ش دارستانه‌كانی‌ ئەمازۆن نه‌وزادی‌ موهه‌ندیس* به‌شی‌ دووەم •مه‌ترسیه‌كانی‌ سه‌ر ئه‌م ...