سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » پاسكیل دزراو.. هەر خۆی دەبێتە پاسكیل دز

باخچه‌ی قه‌ناعه‌ت

پاسكیل دزراو.. هەر خۆی دەبێتە پاسكیل دز

ستران عەبدوڵڵا

هیچ فیلمێك بە قەدەر فیلمی پاسكیل دز ناتوانێت گوزارشتێكی جوان بێت لەم فیلمەی ئێستای كوردستان
فیلمی پاسكیل دز كە بە گوێرەی هەڵسەنگاندنی ئەهلی حەلوعەقدی سینەمای جیهانی یەك لە باشترین سەد فیلمی سەدەی بیستەم دەژمێردرێت ، بەمەزەندەی بەندە باشترینە لە وەسفی حاڵمان لەسەرەتای سەدەی بیستویەكدا

بیتاقەی ناساندن
فیلمی پاسكیل دز
بەرهەمهێنراوی ساڵی 1948
سەعات ‌و نیو
(93) دەقیقە رەش ‌و سپی
دەرهێنانی: فیتوریودی سیكا
نووسین ‌و سناریۆی:
تشیزری زافاتینی
لویجی بارتولینی
پاڵەوانانی فیلم:
لامبیرتۆ ماجورانی
اینزو ستایولا

وێكچوونەكە
هێڵی باریك و نەبینراو، بەڵام هەستپێكراو و نەرمیش لە فیلمی پاسكیل دز ئەوەیە كە ئەو كاتەی مرۆڤ لە كۆڕی ململانێی ژیاندا بە دوای ماف و بەش و ئامانجدا دەگەڕێت گەرەكە وریا بێت لەو جەنگەدا بیانووی سەرەكی خۆی كە سەبەبی وجود و باعسی كەیسەكەیەتی لە دەستنەدات. لاوازبێت ، پەرت بێت و لێی بچۆڕێ باشترە لەوەی بدۆرێ
پاسكیل دزراو لە ناو گوزەران و جەبری ژیان ، لە غیابی فریادڕەس و بە هۆی كەمتەرخەمی تەونی جاڵجالۆکی دەزگای دەوڵەت كە لەو باسەدا پۆلیس و (پۆلسی)، شورتە و مەشروتە، نیزامی و دەسەڵاتە لە قەھر و مەراقدا خۆشی دەبێتە پاسكیل دز.
فانتازیای فیلمەكە وایە ، یان ڕاستتر فەنتازیای سینەمای ریالیستی نوێی ئیتالی وایە كە تەرزێکی تایبەتمەندییە لە سینەما و ناوەكەی بە خۆوەیەتی: واقیعیەی نوێ. ئەم فانتازیایە كاغەزەكان وا تێکەڵ دەكات پاسكیل دزراو هەر خۆی دەبێتە پاسكیل دز. بە جۆرێك وا دێتە بەرچاو و زەینی بینەریش كە باشتر بوو فیلمەكە ناوی پاسكیل دزراو بێت بەو ئیعتبارەی پاڵەوانی فیلم لامبیرتۆ ماجورانی ، پاسكیلەكەی دزراوە یان هیچ نەبێ ناوی فیلمە پاسكیل دزین بێت. بەو ئیعتیبارەی لەسەر دوو حاڵەتی پاسکیل ەڵام گرتەی شۆك ئەم كاتەیە دواجار پاسكیل دزراو خۆی بەسەر جورمی پاسكیل دزینەوە دەگیرێت.
ھیلالی ڕەوتی فیلمەكە و دوا دیمەنیش ئەو كاتە كامڵ دەبێت كە پاسكیل دزراو پاسكیل دەدزێت و بە گرتەی پاسكیل دزینەكەش فیلم تەواو دەبێت. لە گرتەی یەكەمی فیلمەكەوە تا دوا گرتە كە لەسەر (پاسكیل دز) ی پێشتر پاسكیل دزراو كەت دەكرێت. هەموو دیمەنەكانی فیلمەكە گێڕانەوەی واقیعی تاڵی ژیانە لە زەمەنی داڕمان و داهێزەاندا ، داڕمانی ژیانی سیاسی و كۆمەڵایەتی ئیتاڵیای دوای جەنگی دووەم كە چركراوەی گشتی دونیای دوای جەنگی جیهانی دووەمە.
زەحمەتكێشی بێ كار و كەسابەت لامبیرتۆ ماجورانی پاسكیلی بە كرێ گرتووە تا بیكاتە كەرەستەی نان پەیداكردنز كارێکی سنوورداری بێ ئاسۆی دواڕۆژە كە بریتییە لە هەڵواسینی ئەفیش و پۆستەری فیلمەكانی سینەما لە زەمەنێکدا دوای جەنگە و وا وردە وردە ژیان ئاسایی دەبێتەوە، خەڵك كار دەكا و كار پەیدا دەكات و كاتێكیش دەبێ بۆ چوونە سینەما.
پاڵەوانی فیلم كە لە ژیانی فیلمدا هەر ئەوەی بەخت و نسیبە كە پۆستەری پاڵەوانی فیلمەكان هەڵدەواسێ بەو چارەنووسە ڕازییە كە نان بۆ ژن و منداڵەكانی پەیدادەكات. ئەمما قەدەری ژیانی ئیتاڵیای دوای مۆسۆلۆنی كە شپرزەیی كۆمەڵایەتی و سەد برینی چینایەتی تێدایە بۆسە بۆ پاڵەوانی پۆستەر هەڵواس دەنێتەوە و پاسكیلەكەی دەدزێت. وەختێ كەرەستەی كاری ڕۆژانە و پاسكیلی بە بارمتە وەرگیراو و بە ئەمانەت ڕاسپێردراو لە دەست دەردەچێـ. نە پۆلیس پاسكیلی پێ دەدۆزرێتەوە و نە شەقاوە و كوڕانی گەرەکە دەتوانن لە جێی پۆلیس و لە غیابی دەوڵەتدا تاوانبار بدۆزنەوە و پاسكیل وەربگرنەوە
فانتازیای فیلمەكە وایە ، یان ڕاستتر فەنتازیای سینەمای ریالیستی نوێی ئیتالی وایە كە تەرزێکی تایبەتمەندییە لە سینەما و ناوەكەی بە خۆوەیەتی: واقیعیەی نوێ. ئەم فانتازیایە كاغەزەكان وا تێکەڵ دەكات پاسكیل دزراو هەر خۆی دەبێتە پاسكیل دز. بە جۆرێك وا دێتە بەرچاو و زەینی بینەریش كە باشتر بوو فیلمەكە ناوی پاسكیل دزراو بێت بەو ئیعتبارەی پاڵەوانی فیلم لامبیرتۆ ماجورانی ، پاسكیلەكەی دزراوە یان هیچ نەبێ ناوی فیلمە پاسكیل دزین بێت. بەو ئیعتبارەی دوو رووداوی پاسکیل دزینی تێدایە، بەڵام گرتەی شۆك ئەم كاتەیە دواجار پاسكیل دزراو خۆی بەسەر جورمی پاسكیل دزینەوە دەگیرێت.
ھیلالی ڕەوتی فیلمەكە و دوا دیمەنیش ئەو كاتە كامڵ دەبێت كە پاسكیل دزراو پاسكیل دەدزێت و بە گرتەی پاسكیل دزینەكەش فیلم تەواو دەبێت. لە گرتەی یەكەمی فیلمەكەوە تا دوا گرتە كە لەسەر (پاسكیل دز) ی پێشتر پاسكیل دزراو كەت دەكرێت و رادەوەستێت هەموو دیمەنەكانی فیلمەكە گێڕانەوەی واقیعی تاڵی ژیانە لە زەمەنی داڕمان و داهێزراندا ، داڕمانی ژیانی سیاسی و كۆمەڵایەتی ئیتاڵیای دوای جەنگی دووەم كە چركراوەی گشتی دونیای دوای جەنگی جیهانی دووەمە.
زەحمەتكێشی بێ كار و كەسابەت : لامبیرتۆ ماجورانی پاسكیلی بە كرێ گرتووە تا بیكاتە كەرەستەی نان پەیداكردن. كارێکی سنوورداری بێ ئاسۆی دواڕۆژە كە بریتییە لە هەڵواسینی ئەفیش و پۆستەری فیلمەكانی سینەما لە زەمەنێکدا دوای جەنگە و وا وردە وردە ژیان ئاسایی دەبێتەوە، خەڵك كار دەكا و كار پەیدا دەكات و كاتێكیشی دەبێ بۆ چوونە سینەما.
پاڵەوانی فیلم كە لە ژیانی فیلمدا هەر ئەوەی بەخت و نسیبە كە پۆستەری پاڵەوانی فیلمەكان هەڵدەواسێ بەو چارەنووسە ڕازییە كە نان بۆ ژن و منداڵەكانی پەیدادەكات. ئەمما قەدەری ژیانی ئیتاڵیای دوای مۆسۆلۆنی كە شپرزەیی كۆمەڵایەتی و سەد برینی چینایەتی تێدایە بۆسە و کەمین بۆ پاڵەوانی پۆستەر هەڵواس دەنێتەوە و پاسكیلەكەی دەدزێت. وەختێ كەرەستەی كاری ڕۆژانە و پاسكیلی بە بارمتە وەرگیراو و بە ئەمانەت ڕاسپێردراو لە دەست دەردەچێـت نە پۆلیس پاسكیلی پێ دەدۆزرێتەوە و نە شەقاوە و كوڕانی گەرەک دەتوانن لە جێی پۆلیس و لە غیابی دەوڵەتدا تاوانبار بدۆزنەوە و پاسكیل وەربگرنەوە
ئیتر ژیانەوە و ئیتالیایە، دونیای دوای جەنگێكی تاقەتروكێنەری جیهانییە كە مۆسۆلۆنی وەك بەڵایەكی ئیتاڵیایی لەتەك هیتلەر دونیای زامداركردووە. بۆیە ڕاست و چەپی سیاسەت . شەپۆلی سیاسی و فیکری لەو قۆناغە راگوزەرەدا مژدەی گەورە گەورەی ڕزگاركەر دەدات. وێستگە وێستگە و گرتە گرتەی پاسكیل دزراو كە ئیتر بێ كاریش بووە و وێڵی كوچە و كۆڵانی شار و گەڕەكەكانە. وەك ئەشیعە خۆی دەداتە بەر تاقیكردنەوەی چالاكی ژیان و قەرەباڵغی سیاسەت ، بەڵام فیلم دەڵێ هیچیان بە دەردی پاڵەوانی فیلم نایخۆن و نانی بۆ دابین ناكەن و پاسكیلی دزراوی بۆ ناگێڕنەوە
لەم ژیانە دژوار و ناخۆشەی ناو بەسەرھاتی فیلمەکەدا تاقە دیمەنی دڵخۆش هەر ئەوەیە كە پاڵەوان دوای دڵەخورپێی ئەگەر و نەگەری خنكانی منداڵەكەی بەوە دڵخۆش دەبێت كە دەبینێت منداڵەكەی سەلامەتە و نەخنكاوە. ئێ بەو حاڵەشەوە ڕاستە منداڵی ئەو نەخنكاوە ، بەڵام خۆ یەكێكی تر خنكاوە و ئیتر ئەویش منداڵی كەسێكە و منداڵی پاسكیل دزراوی گەڕەكێك یان شارێك یان فیلمێكی ترە و گوناحە ، هیچ فەرقی نییە.
نە چەپ و نە ڕاستی سیاسەت و نە ململانێی ڕەوتە سیاسییەکان. نە پۆلیس و دەوڵەت و نە دەستپێشخەری شەخسی و كوڕانی گەڕەك كەڵكیان نابێت و ناشتوانن مافی زەوتكراوێک بھێننەوە کە بەدەست دزینی پاسکیلەکەیەوە گیری خواردووە.
رێک لەم کاتە و لەم پەرەسەندنە درامییەدا دەگەینە ترۆپكی چارەنووسی دراماتیكی كە پاسكیل دزراو لە تاوا خۆی پاسكیلێك دەدزێ.
دوا گرتە وایە پۆلیس غیرەت وەبەر خۆی دەدات و سەرەنجام فێر دەبێت تاوارنبارێک بناسێ و دزێك بگرێت.
كوڕانی گەڕەك ، ئەهلی حەمیە و غیرەت دەور و خولی دزێك دەدەن و دەیگرن. وا کەوتەوە ھەردوولا لە چالاكی هاوبەشدا لەگەڵ پۆلیس دزێك دەگرن. دزێك كە هەر ئەو پاسكیل دزراوەیە كە لە سەرەتاوە تا كۆتایی کەسیان نەیانتوانی بە هانایەوە بچن و یارمەتی بدەن
فیلمی بەرهەمهێنراوی ساڵی 1948 كە فیلمێكە بەر لە پەیدابوونی خەڵاتی ئۆسكار و بەر لە جێگیربوونی سینەمای واقیعەی ئیتاڵی بەرهەم هاتووە، لەم ساتەوەختە و لەم گرتەیەدا كۆتایی دێت. ئیتر چارەنووسی پاڵەوانی پاسكیل دز و ئیتاڵیای دوای جەنگ و نەزم و زەبت و رەبتی گەڕاوە بە كوێ دەگەن ؟ ئەوانە بە کراوەیی مانەوە و کاتی فیلم ھەر بەشی ئەوەندە دەکات ، بەڵام ئەوەی مەعلومە دەیان فیلمی تر رەوت و نەریتی سینەمای ئیتالی و ستایلی واقیعیەی ئیتاڵیایان جێگیركرد و دەیان فیلمی تر بوونە پاسكیل دزی بیرۆكەی فیلمی پاسكیل دز و لەو سێوە حەرامەی داھێنانیان خوارد.
ئەشهەدو پیاو حەق بڵێت حەڵالیان بێت ، سێوخۆرێكی داهێنەر بوون و گەشە و نەشئەیان بە سینەما دا. ئەگەرچی ئەسڵ هەر بۆ پاسكیل دزە
لە کۆمەڵگەیەکی قۆناغی ئینتقالیدا ، قۆناغێك بەر لە هەر كەسانیتر بیرمەندێكی مەزنی ئیتاڵی كە لە كایەی ئۆرۆكۆمۆنیزم ، چەشنی واقیعەی ئیتاڵی ناو و ناوەڕۆكی دیار و بەدەرەوەیە ، جوانترین گوزارشتی لێ كردووە. ئەویش بیرمەند و ڕۆشنبیری عوزوی ئەنتۆنیۆ گرامیشییە كە لەسەر راكوزەر دەڵێ :
کۆنە لە گیانەڵادایە، تازەش ھێشتا نەھاتۆتە سەر سەحنە، لەو ناوەراستەدا شتگەلێکی خراپ دەقەومێن .
هەر ئەوەش خەسڵەتی كۆمەڵگە ڕاگوزەرەكانە کە نازانین چۆن ناوی قۆناغەكە بنێین، چۆن ناوی فیلمەکە بنێین و پاسکیل دز و پاسکیل دزراو لێک جیابکەینەوە. كۆمەڵگایەك وەك كۆمەڵگای كوردستان وایە كە پڕە لە پاسكیل دزی پاسكیل دزراو.
كارەكتەری بە تەڵەبۆوەی بە تەڵەكراوەی كە سەرەنجام خۆشیان دەبنە بە تەڵەكەباز. پڕە لەو كەسانەی بە درێژایی فیلمی ژیان ‌و گرتەكانی هەقدارن ‌و پاسكیلیان لێ دزراوە، كەچی لەناكاو خۆشیان پاسكیل دز دەردەچن ‌و بە پاسكیل دزینەكەشیان هیچ ئیعتبارێك بۆ جەنگاوەری ‌و جوامێریان لە كۆڕی ژیاندا ناهێڵنەوە. ئەمە حاڵی كوردستانە بە رەچاوكردنی ئەوەی ئێمە دەرهێنەنێكی وەكو
« فیتوریودی سیكا» نییە كە بیكاتە فیلم. ئەوە هیچ كە گرامشییەكمان نییە تیورسینی بۆ بكات:
(نەما خانی هەتا چیرۆكی ئەم عەشقە دارێژێ
دەنا هێشتا لە كوردستان دەژین زین ‌و مەمێكی تر).
نەما خانی هەتا ببینێ جەلاد كە خۆی دەبێتە قوربانی ئینجا دەزانێ چەند ناخۆشە كە ببێتە قوربانی. نەما خانی هەتا ببینێ قوربانی كە خۆی سەرەنجام دەبێتە جەلاد، چی كارەساتێك دەقەومێنێ؟

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

یه‌كه‌م رۆژی‌ مامۆستا ره‌مه‌زان فت!

مقداد شاسواری‌ ئێوه‌ كه‌ستان له‌وێ نه‌بوون. منیش له‌وێ نه‌بووم. ته‌نها ...