سەرەکی » دۆسێ » رووداوەكانی كەنداو مەترسی بەرپابوونی جەنگ دێننەئارا

هەڵۆكان تۆمەتبار دەكرێن

رووداوەكانی كەنداو مەترسی بەرپابوونی جەنگ دێننەئارا

رووداوەكانی ئەم دواییەی ناوچەی كەنداو كە خۆیان لە ئەنجامدانی «كردەوەی تێكدەرانە» و هێرشكردنە سەر بۆرییە نەوتییەكانی (ئارامكۆ)دا بنییەوە، مەترسی بەرپابوونی جەنگ لە ناوچەكەدا دێننە ئارا، نوسەرێكیش لە رۆژنامەی (گاردیان)ی بەریتانی پێیوایە، هەڵۆكان لە ئیدارەی ئێستای ئەمریكا، دەیانەوێت رەوشەكە بەرەو بەرپابوونی جەنگ و رووبەڕبوونەوەی سەربازی ببنە لەگەڵ ئێران.
ئەمەش لەكاتێكدایە كە وەزارەتی دەرەوەی ئێران، رووبەڕبوونەوەی كەشتییە بازرگانییەكان بۆ «كاریی تێكدەرانە» لە نزیك ئاوە ئیقلیمییەكانی دەوڵەتی ئیمارات بە «مەترسیدار و مایەی نیگەرانی» دادەنێت.
عەباس موسەوی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە 13ی ئایاری 2019 لە بەیاننامەیەكدا، نیگەرانی دەربڕیبوو بەرانبەر بە دەرهاویشتەكانی رووداوەكە كە لە كەنداوی عوممان رویدا.
هۆشداریشی دابوو لەو «پیلانگێڕییەی كە لەلایەن چاوچنۆكەكانەوە بۆ لەقكردنی ئاسایشی ئیقلیمی دادەڕێژرێن».
بەپێی بەیاننامەكە، تاران داوای لە وڵاتانی ناوچەكە كردووە، بەئەگابن بەرانبەر هەر پیلانێك كە لەلایەن هێزە دەرەكییەكانەوە جێبەجێ‌ دەكرێن.
كۆمپانیای كەشتییە نەوت هەڵگرەكانی نەرویج لە 13ی ئایاری 2019 رایگەیاندبوو، یەكێك لە كەشتییەكانی رووبەڕووی رووداو بۆۆتەوە. بە گوتەی كۆمپانیاكە، تەنێكی نادیار كەلێنی لە یەكێك لە نەوت هەڵگرەكانیدا دروستكردووە.
ریاز لای خۆیەوە رووداوەكەی ئیدانەكرد و رایگەیاندبوو، دوو بارهەڵگری نەوتی سعودی رووبەڕووی هێرشێكی تێكدەرانە بونەتەوە.
بەوهۆیەی ویلایەتە یەكگرتووەكان لەم ماوەیەی دواییدا، فڕۆكە هەڵگرێك و فڕۆكەیەكی (بی 52)ی بۆ ناوچەكە رەوانەكردبوو، ناوچەكی كەنداو تەنگژە و ئاڵۆزییەكی نائاسایی بەخۆوە دەبینێت.
كۆشكی سپی لای خۆیەوە ڕایگەیاندبوو، ئامانجەكە رووبەڕبوونەوەی دەستەواژە هەڕەشە ئامێزە روونەكانی ئێرانە.
وردەكاریی رووداوەكە
چوار كەشتی بازرگانی لەبەرانبەر كەنارئاوەكانی ئیمارات، رووبەڕووی «كردەوەیەكی تێكدەرانە» بونەوە، هێرشەكەش لە نزیك بەندەری فوجەیرە و لە دەرەوەی نۆكەندی هورمز روویدا، بەڵام هیچ زیانێكی بەدوادا نەهات.
وەزارەتی دەرەوەی ئیمارات رایگەیاندبوو، لێكۆڵینەوەكە لە رووداوەكە دەكات، راپۆرتە رۆژنامەوانییەكانیشی رەتكردبۆوە سەبارەت بە روودانی تەقینەوە لە بەندەری فوجەیرە و بە «بێ‌ بنەما و دوور لە راستی» وەسفیكردبوون، تەئكیدیشی لەسەر بەڕێوەچوونی كارەكان لە بەندەرەكەدا بەشێوەیەكی ئاسایی كردبۆوە.
ئاژانسی دەنگوباسی رەسمی سعودیە، سەرلەبەیانی 14ی ئایاری 2019، لە زاری خالید فالح، وەزیری وزەی وڵاتەكەوە بڵاویكردبۆوە، دوو كەشتی نەوت هەڵگری سعودیە لە رێگەدابوون بۆ پەڕینەوە لە كەنداو لە ئاوە ئابورییەكانی دەوڵەتی ئیمارات لە نزیك میرنشینی فوجەیرە.
وەزیری وزەی سعودیە لە بەیاننامەیەكدا رایگەیاندبوو»یەكێك لە كەشتییەكان لە رێگەدابوو بۆ هەڵگرەتنی نەوتی سعودیە لە بەندەری رەئس تەنور، و پاشان بەڕێكەوتنی بەرەو ویلایەتە یەكگرتووەكان بۆ گەیاندنی نەوتەكە كارمەندانی (ئارامكۆ)ی سعودی.
بە گوتەی فالح»رووداوەكە هیچ قوربانییەكی لێنەكەوتۆتەوە و نەبۆتە مایەی ئەوەی سوتەمەنییە بڕژێتە نێو ئاوی كەنداوەوە، لەكاتێكدا زیانی گەورە بەر هەیكەلی دوو كەشتییەكە گەیشتووە».
وەزارەتی دەرەوەی ئیمارات رایگەیاندبوو، 4 كەشتی بازرگانی رووبەڕووی كاریی تێكدەرانە بونەتەوە لە نزیك ئاوە ئیقلیمییەكانی.

وڵاتە عەرەبییەكانیش ئیدانەی دەكەن
لەبەرانبەر رووداوەكەدا، وڵاتە عەرەبییەكان ئیدانەی ئەو «كردەوە تێكدەرانەیان» كرد كە رووبەڕووی كەشتییە بازرگانییەكان بۆوە لە ئاوە ئیقلیمییەكانی ئیمارات.
وەزارەتی دەرەوەی میسر، لە بەیاننامەیەكدا رایگەیاندبوو»ئیدانەی هەموو ئەو كردەوانە دەكات كە زیان بە ئاسایشی نەتەوەیی ئیمارات دەگەیەنن».
هەر لە بەیاننامەكەدا هاتبوو»میسر بە حكومەت و گەلەكەیەوە، پشتگیری لە دەوڵەتی ئیمارات دەكات بەڕووی هەموو ئەو هەڕەشانەی رووبەڕووی دەبێتەوە».
هەروەها ئەنجومەنی هاریكاریی كەنداو لە بەیاننامەیەكدا، ئیدانەی كردەوە تێكدەرانەكەی كردبوو كە رووبەڕووی كەشتییەكان بۆوە لە ئاوە ئیقلیمییەكانی ئیمارات.
عەبوللـەتیف زەیانی، ئەمینداری گشتی ئەنجومەنەكە لە بەیاننامەیەكدا رایگەیاندبوو»ئەو جۆرە هەڵسوكەوتە نابەرپرسانە، دەكرێت ببنە زیاتر ئاڵۆزكردنی رەوشەكە و توندكردنەوەی ململانێكان و بەرژەوەندی گەلانیش لە ناوچەكەدا رووبەڕووی مەترسی گەورە دەكەنەوە».
هەر لەو چوارچێوەیەدا، وەزارەتی دەرەوەی ئەردەن، لە بەیاننامەیەكدا، تەئكیدی لەسەر هەڵوێستی نەگۆڕی ئەردەن كردبۆوە كە «رەتكردنەوەی هەموو كارێكی تاوانكارییە و هەڕەشە لەسەر سەلامەتی جموجۆڵی دەریایی لە كەنداودا دروست دەكەن، ئیتر لە هەر جێگەیەكەوە سەرچاوە بگرن».
وەزارەتی دەرەوەی ئیمارات رایگەیاندبوو، رووداوەكە لە نزیك میرنشینی فوجەیرە لە دەرەوەی نۆكەندی هورمز روویداوە كە بە رێڕەوێكی گرنگ بۆ نەوت و غاز دادەنرێت.
وەزارەتەكە دەڵێت، رووبەڕبوونەوەی كەشتییەكان بۆ كاریی تێكدەرانە و مەترسیدروستكردن لەسەر ژیانی تیمەكانی، بە «پەرەسەندنێكی مەترسیدار» دادەنرێت.
لە 13ی ئایاری 2019، وەزارەتی دەرەوەی ئیمارات، وردەكاریی زیاتری لەبارەی كارە تێكدەرانەكەوە نەخستبووەڕوو، ناسنامەی ئەو كەشتتیانەشی ئاشكرانەكردبوو كە رووبەڕووی كارە تێكدەرانەكە بووونەوە.
رەتیشیكردبۆوە رووداوەكە بوبێتە مایەی لێچوونی هیچ ماددەیەكی زیانبەخش بۆ نێو دەریا.
وەزارەتی دەرەوەی ئیمارات لە بەیاننامەكەیدا، تۆمەتی رووبەڕووی هیچ لایەنێك نەكردبۆوە سەبارەت بەو «كارە تێكدارەنەیە».
حكومەتی فوجەیرە، لە تویتێكیدا لە پێگەی تایبەتی خۆی لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی (تویتەر)، راپۆرتە رۆژنامەوانییەكانی رەتكردبۆوە كە باسیان لە روودانی تەقینەوە كردبوو لە نێو بەندەری فوجەیرە، و تەئكیدی لەسەر كاركردنی ئاسایی بەندەرەكە كردبۆوە.
حكومەتی فوجەیرە، لەگەڵ ئەوەی رەتیكردبۆوە هیچ رووداوێك لەنێو بەندەرەكەدا رویدابێت، جەختی لەسەر گرتنەبەری هەنگاوی پێویست و كردنەوەی لێكۆڵینەوە لەسەر رووداوەكە بە هەماهەنگییەكی نێودەوڵەتی، كردبۆوە.
لای خۆیەوە وتەبێژی پەرلەمانی ئێران لە 14ی ئایاری 2019 رایگەیاندبوو، ئیسرائیل دەستی هەیە لە هێرشكردنەسەر كەشتییە نەوتی و بازرگانییەكانی كەنداو لە كەناراوەكانی ئیمارات.
بەهرۆز نیعمەتی لە كۆبوونەوەیەكی داخراودا ڕوونكردنەوەی لەبارەی هێرشكردنەسەر كەشتییە نەوتی و بازرگانییەكان داوە لە كەناراوەكانی ئیمارات لە بەندەری فۆجەیرە لە 13ی ئایار.
هەر لەو چوارچێوەیەدا محەمەد جەواد زەریف وەزیری دەرەوەی ئێران ڕایگەیاندبوو، وڵاتەكەی نیگەرانە بەرانبەر كردەوە تێكدەرانەكەی كەنداو “هەوڵێكیش هەیە بۆ زیاترپەرەسەندنی رووداوەكان لە ناوچەكە لە ڕێی جێبەجێكردنی كردەی تێكدەرانە، تاران پێشبینی ڕووداوی تێكدەرانەی لەو جۆرەی كردووە بۆ ئاڵۆزكردنی ڕەوشەكە”.
لە 13ی ئایاری 2019، حیشمەتوڵڵا فەلاحەت پیشە سەرۆكی كۆمیتەی ئاسایشی نیشتمانی و سیاسەتی دەرەكی لە پەڕلەمانی ئێران رایگەیاندبوو، تێكدەران لە وڵاتی سێهەم لەپشت هێرشە مەترسیدارەكەی كەنداوەوە بوون.

هێرشكردنە سەر بۆرییە نەوتییەكانی سعودیە
دوابەدوای هێرشكردنە سەر كەشتییە بارهەڵگرە نەوتییەكانی سعودیە لە كەنداو، وەزیری وزەی عەڕەبستانی سعودیە رایگەیاندبوو، هێرشكراوەتە سەر بۆرییەكانی گواستنەوەی نەوت كە سەر بە كۆمپانیای نەوتی ئارامكۆیە لە ڕیاز.
خالید بن عەبدولعەزیز فالح وەزیری وزە و پیشەسازی و سامانی كانزایییەكانی سعودیە لە 14ی ئایاری 2019 ڕایگەیاندبوو»لە بەرەبەیانی ئەمڕۆدا دوو وێستگەی بۆری نەوتی خۆرهەڵات – خۆرئاوا كە نەوتی سعودیە لە كێڵگەی نەوتی ناوچەی خۆرهەڵاتەوە دەگوازنەوە بۆ بەندەری بەری خۆرئاوا، بەفڕۆكەی جۆری درونی بۆمبڕێژكراوی بێفڕۆكەوان هێرشیانكراوەتەسەر».
بە گوتەی عەبدولعەزیز بن فالح، بەهۆی هێرشەكەوە ئاگركەوتووەتەوە و لەدوای زیانێكی ماددی سنووردار كۆنتڕۆڵكراوە.
لەلایەكی ترەوە وتەبێژی سەرۆكایەتی ئاسایشی سعودیە ڕایگەیاندبوو» هێرشەكە لە پارێزگەكانی دوادمی و عەفیف لە ڕیاز بووە و هێرشی تێرۆریستی بوون».
لای خۆیەوە كەناڵی مەسیرەی سەر بە حوسییەكانی یەمەن كە هاوپەیمانی ئێرانە، بڵاویكردبۆوە، بە فڕۆكەی بێ فڕۆكەوان هێرشیانكردووەتەسەر دامەزراوە سعودییەكان، بەبێ ئەوەی ئامانجەكان دیاریبكات، بەڵام ئاماژەی بە هێرشەكە كردبوو كە «لەلایەن حەوت فڕۆكەی بێ فڕۆكەوانەوە ئەنجامدراوە».

داوای وەڵامدانەوەی ئەمریكا دەكرێت
جەنەراڵێكی ئەمریكایی، كە ئێستا باڵێوزی واشنتۆنە لە ڕیاز، داوای وەڵامدانەوەیەكی بەپەلە كرد بۆ ئەو هێرشانەی كرانە سەر بۆرییە نەوتییەكان لە كەنداو.
جەنەراڵ ئەبی زێد، كە پێشتر فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندی سوپای ئەمریكا بوو لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست رایگەیاندبوو “پێویستە واشنتۆن بەشێوەیەكی شیاو وەڵام بداتەوە، كە نەگاتە ئاستی جەنگ، ئەمەش دوای دیاریكردنی ئەو لایەنانەی لەپشت هێرشكردنە سەر كەشتییە نەوت هەڵگرەكانی بەرانبەر كەناراوەكانی ئیمارات و بۆرییە نەوتییەكانی سعودیەوەن”.
ئەبی زێد لەو لێدوانانەی، كە لە 14ی ئایاری 2019، لە ڕیازی پایتەختی سعودیە بڵاوكرانەوە ڕایگەیاندبوو، “پێویستمان بە ئەنجامدانی لێكۆڵینەوەیەكی تەواوە بۆ تێگەیشتن لە وردەكاریی ڕووداوەكە و چۆنیەتی ڕوودانی و پاشان وەڵامدانەوەیەكی شیاو، كە نەگاتە ئاستی جەنگ”.
ئەبە زێد پێیوایە، “لە بەرژەوەندی ئەمریكا یان ئێران یان سعودیە نییە، ململانێیەكی لەو جۆرە لە ناوچەكەدا دروست ببێت”.

هەڵۆكان و هەنگاونان بەرەو بەرپاكردنی جەنگ
ڕۆژنامەی (گاردیان)ی بەریتانی، وتارێكی شرۆڤەكاریی بڵاوكردبۆوە و تێیدا نووسەری وتارەكە پێیوایە، “هەڵۆكان لە ئیدارەی ئەمریكا، هەنگاو بەرەو ڕووبەڕوونەوەی سەربازی هەڵدەنێن لەگەڵ ئێران”.
نووسەری وتارە شرۆڤەكارییەكەی ڕۆژنامەی (گاردیان) پێیوایە، “چوار ساڵ لە جەنگ و سزای ئابوری ئازاربەخش، پاشان هەڕشەی گواستنەوەی نەوت و بڵاوبوونەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە كەنداو، هەموو ئەمانە كێشەن و ڕووبەڕووی ئێران دەبنەوە. پاشان كێشەی بارهەڵگرە نەوتییەكانی سعودیە، كە گومان دەكرێت ڕووبەڕووی كردەوەی تێكدەرانە هاتبن لە بەرانبەر كەنارە ئاویەكانی ئیمارات، كێشەیەكی ترن و بەرۆكی ئێران دەگرن”.
بە وتەی ئەو نووسەرە، ئەم پەرەسەندنە دەكرێت ببێتە مایەی زیاتركردنی تەنگژەكان لەنێوان واشنتن و تاران.
سعودیە دەڵێت، “یەكێك لە كەشتییە بارهەڵگرە بارزگانییەكانی، كە بەڕێوەبووە بەرەو بەندەرێكی سعودی بۆ باركردنی نەوت بەرەو ویلایەتە یەكگرتووەكان، ڕووبەڕووی كاری تێكدەرانە بۆتەوە. ڕێگرتن لە بارهەڵگرەكە بە تەواوەتی لەگەڵ بیرۆكەكەی ئێراندا دەگونجێت، كە هەڕەشەی بەرگرتنی بە هەناردەی نەوت كردبوو لە ناوچەكەوە بۆ جیهان گەر ڕێگەی هەناردەی نەوتی لێبگیرێت، بەڵام تاران بە تەواوەتی ئەو تۆمەتەی ڕەتكردەوە”.
بە بۆچوونی نوسەری وتارە شرۆڤەكارییەكەی ڕۆژنامەی (گاردیان)، ئێران بۆتە سەرچاوەی هەموو هەڕەشەكان لە دیدی ویلایەتە یەكگرتووەكانەوە. لەبەرانبەردا تاران پێیوایە، واشنتن فاكتەری تەنگژەكانە لەڕێی دەستوەردانی دەیان ساڵەی لە ناوچەكەدا.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

پارتە پۆپۆلیست و ڕاستڕەوەکان..

پارتە پۆپۆلیست و ڕاستڕەوەکان دەنگدەرانیان سێ بەرابەر زیادی کردووە سیروان ...