سەرەکی » کەلتوور » توێژینەوەیەكی كۆمەڵناسیانە بۆ پێكهاتە بزربووەكانی كوردستان

كتێبی گوناح و ئیمان

توێژینەوەیەكی كۆمەڵناسیانە بۆ پێكهاتە بزربووەكانی كوردستان

ئامادەكردنی: ئەدگار – کوردستانی نوێ

كتێبی گوناح و ئیمان توێژینەوەیەكی وردی هەموو ئەو پێكهاتانە ئاینزا و ئیتنییانەیە كە لەجوگرافیای جیاواز و كولتووری جیاوازدا دەگوزەرێن و تائێستا كۆمەڵناسی ئەكادیمی كوردی بەو شێوەیە لێكۆڵینەوەی مەیدانی و ئەكادیمیان لەباریەوە نەكردووە، لەمبارەیەوە سمكۆ محەمەد كە دانەری كتێبەكەیە لەپێشەكی كتێبەكەیدا دەڵێ‌ «چیرۆكی سەرەتایی ئەم كتێبە بۆ زیاتر لە 17 ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە، ئەمە یەكەمجار وەكو بابەتێكی پەراوێزخراوی رۆژنامەنووسی، كارم لەسەر ئاین و پێكهاتەكانی كوردستان دەكرد، ئەوكات بیروڕام وابوو هێشتا نەك هەر خەڵكی كوردستان بەگشتی بەیەكتر ئاشنا نین، بگرە رۆشنبیر و لیكۆڵەرانی كۆمەڵناسیش ئاشنای تەواویان نییە بە پێكهاتە كۆمەڵایەتی و ئاینییەكانی كوردستان و بگرە مامۆستای تایبەت بەم بوارە شارەزا لە هەندێك ژیانی پەنهانی پێكهاتەكان نین، نەك هەر لە رێوڕەسم و تێكستەكانیان و مێژووەكانیان شارەزا نین، بگرە تا ئەو جێگەی كە لەوەش تێنەگەیشتوون بۆچی جوگرافیای دانیشتوانی ئەم پێكهاتانە پچڕ پچڕن و هەر پارچەیەكیان لە شوێنێكن كە ئەمە پێویستی بە كۆمەڵناس هەیە و كوردیش كۆمەڵناسی نییە تاكو خۆی بناسێت، بۆیە بە گرینگم زانی بۆ داهاتوو بیكەم بە كتێبێك، ئەوەش دوای ئەوە هات كە هەردوو كتێبەكەی ماركسم خوێندەوە بەناوی (دەربارەی مەسەلەی یەهودیەت) و كتێبی (عائلە المقدسە.. خێزانی پیرۆز) ی ماركس، كە لە كتێبی یەكەمیاندا باسی گرینگی فرەیی بوونی ئاین دەكات كە «ئەگەر هێشتا زۆرینەی خەڵك دیندار بن، دەوڵەت دەتوانێت خۆی لە كۆت و بەندی ئایین رزگار بكات و ئەو گومانەش بڕەوێنێـەوە كە لەلای زۆرینەی خەڵك هەیە، لەحاڵێكدا زۆرینە بە هۆی تایبەتبوونی ئایینەوە دەست لە ئاین بەر نادەن، بەڵام شێوازی رەفتاری دەوڵەت بەتایبەت دەوڵەتی ئازاد بەرامبەر ئایین، شتێك نیی جگە لە شێوازی رەفتاری ئینسانە دامەزرێنەرەكانی دەوڵەت بەرامبەر بە ئایین، بۆیە بەرگی یەكەمی ئەم بابەتەم وەكو ناساندنی ئاینەكان و كەمینەكان لەكتێبێكدا خستەڕوو، بۆیە بیرم لەوە كردەوە بەرگی دووهەم خویندنەوەی هەمەلایەنە بێت بۆ ئاین و تێكست و فەرهەنگ و رەهەندی مان و نەمانیان.» سمكۆ محەمەد بەوەشەوە نەوەستاوە كە توێژینەوەكەی بەرژدی وەرگرتووە و بەدرێژخایان كاری لەسەر كردووە، بۆ ئەوەی هەم خۆی و هەم خوێنەری كورد دووچاری هەڵە تێگەیشتن نەبن، بەشێوەیەكی مەیدانی مامەڵەی لەتەك ئەم بابەتە هەمەلایەنە كردووە.

لە سەرچاوەكان خوێندومەتەوە
لەبارەی گرێدانی ئەم پێكهاتە و گروپە ئیتنییانەی كوردستان، لەبارەی ئەفسانە و ئاینەوە دیسان نووسیویەتی» بەشێكی گرینگی ئەم كتێبە پەیوەندی بەو ئەفسانانەوە هەیە لەنێو ئاینەكاندا فەزایەكی گەورەیان داگیر كردووە، چونكە زۆربەی ئەو شتانەی لەپیاوە روحانی، یان رۆشنبیرەكانم بیست، یان لە سەرچاوەكان خوێندومەتەوە سەبارەت بەئایین، ئەو دیمەنە ئەفسانەییانە بوون كە قەناعەتی بڕوادارانی ئاینەكانی راگرتووە و هەندێكجاریش گومانی بۆ دروست كردوون، چونكە ئەفسانە هاوكاری ژیانی خواكانی سەرزەمینی كردووە، وێنەی كێشاوە، هەروەها پەیوەندیی خواكانی رابردووی بەوەچەكانەوە گرێدراوە، هەرەوەك ئەوەی دەبینین سەرجەلەی ئایینەكان و پلەكانیان لەرێگەی وەچەكانەوە درێژەی پێدراوە، بەڵام ئەو داتا كەمە ناچاری كردم كار بەسەرچاوە بكەم بۆ زیاتر دەوڵەمەندكردنی كتێبەكە».
سمكۆ محەمەد وەكو بۆچوونێك تایبەتی خۆی بۆ ئەم پێكهاتە و ئاینزایانەی كە كاری لەسەر كردوون، دەڵێ‌» هیچ ئایینێك بەخۆڕایی و لەبۆشاییدا سەریهەڵنەداوە و جوگرافیایەك هەیە كولتوورەكەی و بەرهەمهێنانی فەرهەنگەكەی خوڵقاندووە، یان ئەوەی ژینگەیەكی رۆشنبیری هێناویەتیە كایەوە، بۆ نموونە بوزییەت لەهیندەوە سەریهەڵدا، چونكە زەمینەی واقیعی هەبوو، مەسیحیەت لەسەر زەمینی واقیعی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست سەریهەڵدا و دواجار لەرۆژئاوا گەشەی كرد و بوو بەسیستم و ئاڵوگۆڕیشی بەسەرهات، چونكە كۆمەڵگە پێویستی بەژینگەیەكی دیكەی خوداپەرستی هەبوو دوور لە توندوتیژی و دەمارگیری، ئیسلام وەكو رۆشنبیرییەكی نوێ‌ كە ئیلهامی لە سەرچاوەكانی پێش خۆی وەرگرتووە، چونكە فەلسەفەیەكی دیكە چاوەڕوانی دەكرد، فەلسەفەی ئایینیش لەبەر ئەوەی لەسنووری عەقڵدا دەوەستێت، ئەفسانەش یەكێكە لەو گرێیانەی كە بەفەلسەفەش ناكرێتەوە، كەچی بەئایینەوە گرێدراوە، ئەم ئاین و ئاینزاایانەی لەو كتێبەدا باسم كردوون هیچیان سنووری لۆكاڵیان نەبڕیوە، ئەگەرچی خورافە گرێدراوی ئایین نییە، بەو پێیەی بەر لەئەفسانە ئایین هەبووە و ناشتوانین كێشەی ئایین و شێوازی جۆراوجۆری خوداپەرستی لەسنوورێكدا رابگرین، لەحاڵێكدا ئەم ئاینزایانە پڕن لە ئەفسانە و خورافیات و هیچ كاریگەرییەكیان نەبووە بەسەر ئەوانی ترەوە یان جوگرافیایەكی تر ببڕێت». لەبارەی ئەوەی كە چەند جارێك كێشە هاتۆتە بەردەم چاپكردنی ئەم كتێبەوە، سمكۆ محەمەد دەڵێ‌» خۆم بەشێك بوومە لە رێگرییەكانی، چونكە ترساوم تووشی داتای هەڵە ببم بۆیە دوامخستووە، ئەوی تر پەیوەندی بە تێگەیشتنی دەزگا چاپەمەنییەكان و شوێنەكانەوە بووە». ئەوەی ماوە بڵێین كتێبی گوناح و ئیمان كە توێژینەوەیەكە بۆ خوێنەر بەگشتی و بۆ زانكۆكانیش كەڵكیان هەیە، لەلایەن ئەكادیمیای كوردستانەوە بەەقەبارەی مام ناوەنتدی و لەدوتوێی 336 لاپەڕە و بە خوێندنەوەی ورد پێشكەشی خوێنەری كردووە. سوپاس بۆ سمكۆ محەمەد و بەهیواین بەرهەمی زیاتری هەبێ‌.

ئەگەر زێدەڕۆیی نەبێ‌
لەروویەكی ترەوە ئەوەم تێبینی دەكرد كە لەگەڵ هەر پیاوێكی روحانی سەر بەئاینەكانی كوردستان گفتوگۆم كردووە سەبارەت بەئاینەكەیان، وابەستەیە بەقسە یان ئەو چیرۆكانەی كە كاهینەكانیان درووستیان كردووە، ئەمەش بۆ سەروەختی خۆی جۆرێك رۆشنبیری بووە كە توانیویەتی خەڵك قەناعەت پێبهێنێ‌، ئەگەر زێدەڕۆیی نەبێ‌ هێندێكجار خودا لەپیاوێكی روحانیدا كۆكراوەتەوە، هەروەك ئەوەی باوەڕدارەكانیان ئەوەندەی باس لەپیاوە روحانیەكانیان دەكەن، ئەوەندە باس لە خودای یەكتا ناكەن، بۆیە گومانەكە هێشتا نەڕەویوەتەوە لەو فەلسەفەی ئاینەكان، ئەمە بۆمن جێگەی سەرنج بوو، بەڵام كۆك بوونیان لەسەر وشەی خودا، بەشێكی زۆری لەفەزای باوەڕدارێتی داگیر كردووە.

یەكتاپەرستی خاڵی هاوبەشی ئاینەكان
چەمكی یەكتاپەرستی وەكو بڵێی رێكەوتنێكە لەنێوان تەواوی ئەو ئاینانەی كە لەكوردستان هەن، ئەمەش ئەوكاتە باشتر دەبینرێ‌ كە هەموو ئایینەكان بڕوایان بەخودایەك هەیە كە تاك و تەنهایە، سا با ئەو خودایە هەر وێنەیەكی هەبێت و بەهەر شێوەیەك مامەڵەی لەگەڵ یەكەمین مەلائیكە و بەشەردا كردبێت كە دواتر جیهانی دروستكردووە، هەر بۆیە شەیتان كراوە بەدژی خوا، جگە لەئایینی ئێزیدیاتی كە بیانووی لۆژیكی خۆیان هەیە و بەوشەی شەیتان قەڵس دەبن، چونكە هیچ ئاینێك ناتوانێ‌ بەبێ‌ چەمكی خودا درێژە بەتەمەنی خۆی بدات، مەبەستم ئەوەیە كە ئایینەكانی هەموو دونیا لەسەر دوالیزم وابەستە كراوە، واتە خێر و شەڕ، خوا خێرە و شەیتانیش شەڕ، بەدەر لەمە كە خوا كاریگەری خێر دەخاتە سەر ئینسان و شەیتانیش كاریگەری شەڕ، بەو پێیە شەیتان یاخیگەرێكە بۆ بەدەستهێنانی ئازادی، بۆیە نەفرەتی لێدەكرێ‌ و ئینسان بۆ سەر ژیانی خۆی تەرجەمەی كردووە، بەپێچەوانەشەوە نەفرەت لێكردنی یەكێكە لەپایەكانی ئازادی، ئەمە مانای دروست بوونی هاوڕایی هەموو ئایینەكانە، ئەمەش ئەوكاتە باشتر دەبینرێت یان هەستی پێدەكرێ‌، ئەو كاتەی كە رۆشنبیری ئایینی وەسەنی ریشەی دەردەكەوێ‌ و بەناڕاستەوخۆ كاریگەری بۆسەر ئاینەكانی كوردستان هەیە، بەڵام لەشوێنێكی دیكەدا ئیدی وشەی شەیتان مانایەكی دیكە وەردەگرێت، ئەویش كە ئێزیدیەكان دەبینین و بەبیستینیشی توڕە دەبن، چونكە لەلای ئەوان شەیتان چەمكێكە دروستكراوی مەزهەب و ئاینی دیكەیە و هەڵە تێگەیشتنە لەچیرۆكە رەسەنەكەی خوداو مەلائیكەتەكان، بۆیە دژ بەگوتاری خویانی دەزانن.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

کتێبی بیرەوەرییەکـــانی ئانا فرانک

کەریم مەلا رەشید بەشی نۆزدە کتێبی بیرەوەرییەکانی ئانا فرانک یەکێکە ...