سەرەکی » وتار » نسكۆی‌ سرودی‌ نیشتمانیی

نسكۆی‌ سرودی‌ نیشتمانیی

مسته‌فا فه‌زڵ

عه‌ددا ئه‌لنه‌هار، واته‌ رۆژ تێپه‌ڕی‌، به‌رده‌وامیش دێ‌ و ده‌ڕوا‌و تێده‌په‌ڕێ بێئه‌وه‌ی‌ ئێمه‌ی‌ عه‌ره‌ب بیبینین یان به‌شداری‌ تێدا بكه‌ین، ئێمه‌ ئێستامان جیاوازییه‌كی‌ ئه‌وتۆی‌ نییه‌ له‌گه‌ڵ رابردووماندا، ئێمه‌ له‌و جۆره‌ كه‌سانه‌ین كه‌ ده‌رگا له‌سه‌ر خۆمان داده‌خه‌ین‌و ده‌م‌و چاو ده‌ده‌ین به‌ یه‌كدا بۆ ئه‌وه‌ی‌ گۆرانی‌ بڵێین، ئێمه‌ نه‌ته‌وه‌ی نسكۆ‌و گۆرانی‌‌و سرودی‌ دوای‌ دۆڕانین، نسكۆ، لێقه‌ومان، گۆرانی‌‌و سرود ئه‌و وشانه‌ن هه‌میشه‌ له‌سه‌ر بانیژه‌ی‌ عه‌ره‌ب ئاماده‌ن.
دوای‌ نسكۆی‌ 1967 جه‌مال عه‌بدول ناسر به‌ رووكه‌ش ده‌ستی‌ له‌ كار كێشایه‌وه‌، ئه‌و كاتیش عه‌بدولحه‌لیم حافز سرودی‌ عه‌ددا ئه‌لنه‌هاری‌ چڕی‌، سرودێك پڕ به‌ پێستی‌ نسكۆكه‌‌و خه‌می‌ ئه‌و رۆژانه‌، به‌ڵام دوای‌ دوو رۆژ جه‌مال عه‌بدول ناسر له‌ قسه‌كه‌ی‌ پاشگه‌ز بۆوه‌‌و ده‌ستی‌ له‌ كار نه‌كێشایه‌وه‌، ئه‌وه‌ بوو عه‌بدولحه‌لیمیش، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ به‌ پارچه‌ ئیش بكات، بای‌ دایه‌وه‌‌و له‌ بری‌ سرودی‌ تێكشكان، ئه‌م جاره‌یان سرودی‌ به‌رخۆدانی‌ چڕی‌ سروده‌كه‌شی‌ ناوی‌ ئه‌لبوندوقیه‌ ئتكه‌له‌مه‌ت واته‌ چه‌ك هاته‌ گۆ، سروده‌كه‌ی‌ چڕی‌‌و چه‌كیش نه‌هاته‌ گۆ.
ئه‌مه‌ حاڵمانه‌ له‌ كاتێكدا نه‌مانبیستووه‌ هاووڵاتییه‌كی‌ ئه‌مریكا له‌ گۆرانییه‌كدا بڵێ: ئێمه‌ خاوه‌نی‌ گه‌وره‌ترین سوپاین، وه‌ك ئه‌و سروده‌ی‌ نزیكه‌ی‌ 100 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر به‌دیع خه‌یری‌ نووسی‌‌و سه‌ید ده‌روێش كردی‌ به‌ گۆرانی‌ نه‌وه‌ له‌ دوای‌ نه‌وه‌ به‌ میراتی‌ بۆیان جێهێشتین‌و سروده‌كه‌ش شانازی‌ به‌ وه‌همی‌ سه‌ركه‌وتن‌و نه‌ته‌وه‌یه‌كی‌ خه‌یاڵپڵاوه‌وه‌ ده‌كات. نه‌مانبیستووه‌ هاووڵاتییه‌كی‌ فه‌ره‌نسا، ئه‌و فه‌ره‌نسایه‌ی‌ كه‌ هیتله‌ری‌ تاوانبار خاكه‌كه‌ی‌ داگیر كرد، گۆرانییه‌ك ببیسترێ‌و بڵێ: برام سته‌مكاران سنووریان به‌زاند، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ محه‌مه‌د عه‌بدولوه‌هابی‌ میوزیسیۆنی‌ گه‌وره‌ی‌ عه‌ره‌ب له‌ په‌نجاكانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوودا وتی‌.
ئیبن خه‌لدون ده‌ڵێ: سته‌ملێكراو هه‌میشه‌ شه‌یدای لاسایی كردنه‌وه‌ی‌ سته‌مكاره‌كه‌یه‌تی‌. ئه‌ی‌ بۆچی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ دواكه‌وتووی‌ عه‌ره‌بیمان په‌ڕۆیه‌ك له‌ نه‌ته‌وه‌ پێشكه‌وتووه‌كان دانادڕێ له‌ بواری‌ گۆرانیدا‌و هه‌ر خه‌ریكی‌ چینه‌ كردنه‌ له‌ رابردووی‌ پڕ له‌ تیغی‌ شمشێر‌و ته‌پڵی‌ جه‌نگ‌و هاوار هاواری‌ گۆرانیبێژاندا؟ راسته‌ من له‌و كه‌سانه‌م كه‌ خوازیارم گۆرانیمان ره‌نگ‌و روخساری‌ خۆی‌ له‌ده‌ست نه‌دات، به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ په‌یوه‌ست بێت به‌ سرودی‌ نیشتمانی‌‌و گۆرانی‌ نیشتمانییه‌وه‌، نوقڵانه‌ی‌ كاره‌ساتێك لێ ده‌دات، چونكه‌ سرودی‌ نیشتمانی‌ بۆته‌ ئامرازێك به‌ ده‌ست ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ بۆ كۆكردنه‌وه‌ی‌ ده‌نگ‌و هاندانی‌ جه‌ماوه‌ر سه‌باره‌ت به‌ هه‌ر بابه‌تێك كه‌ خۆی‌ مه‌به‌ستی‌ بێت، هوتافكێش‌و گۆرانبێژ‌و ئاوازدانه‌ره‌كان بانگ ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌ پێی‌ پێویست جه‌ماوه‌ریان بۆ كۆ بكاته‌وه‌، هه‌ندێك جار ئه‌فسه‌رێك به‌ نهێنی‌ داوا ده‌كات گۆرانییه‌ك بوترێ كه‌ باس له‌ گرنگی‌‌و پێویستی‌ به‌شداری‌ كردن له‌ هه‌ڵبژاردن‌و ده‌نگداندا بكات، ئه‌وجا بۆ راپرسی‌ بێت یان بۆ هه‌ڵبژاردنی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌، ئه‌م گۆرانییه‌ نیشتمانییه‌ به‌شداری‌ كردنی‌ خه‌ڵكی‌ له‌ ده‌نگداندا ده‌به‌ستێته‌وه‌ به‌ پیاوه‌تی‌ پیاوانه‌وه‌‌و به‌ جۆرێك هه‌ستی‌ هاووڵاتیان ده‌بزوێنن، گوایه‌ ئه‌گه‌ر به‌شداری‌ نه‌كه‌ن پیاوه‌تییان ده‌ڕوشێ، نموونه‌ی‌ له‌م جۆره‌ گۆرانییه‌ گۆرانییه‌كه‌ی‌ حه‌كیمه‌ له‌ میسر به‌ ناوی‌ عنده‌ك نزوله‌.
هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌ك نییه‌ له‌ كاتی‌ ناجێگیریی سیاسیدا حاڵی‌ خۆی‌ به‌ سرود‌و گۆرانی‌ چاره‌سه‌ر بكات، ئه‌م خۆگێل كردنه‌ له‌و هه‌موو وێرانییه‌، ته‌نیا به‌ گۆرانییه‌ك چاره‌سه‌ر ده‌بێت كه‌ ئامانجی‌ گۆڕانكاری‌ بێت‌و شه‌رم نه‌كات له‌ هه‌ڵماڵینی‌ خراپییه‌كانی‌ ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ی‌ لێی‌ هه‌ڵقوڵاوه‌. گۆرانی‌ یان سرودی‌ نیشتمانی‌ عه‌ره‌بی‌ پێویستی‌ به‌ پێداچوونه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ رووی‌ چه‌مك‌و پراكتیكیشه‌وه‌، چونكه‌ له‌ رووی‌ چه‌مكه‌وه‌ ده‌بێ پێناسه‌ی‌ بكه‌ینه‌وه‌‌و بزانین بۆچی‌ باشه‌، چونكه‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك رۆژانێك كه‌وتۆته‌ ژێر كاریگه‌ریی گۆرانی‌ بێستانی‌ سۆشیالیزمی‌ عه‌بدولحه‌لیم حافزه‌وه‌‌و دواتریش زۆر دواكه‌وت له‌ گۆڕینی‌ به‌ره‌و سه‌رمایه‌دارییه‌كه‌ی‌ سادات، كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك به‌ درێژایی ژیانی‌ به‌ شان‌و باڵی‌ سوڵتان‌و پاشا‌و سه‌رۆك كۆماردا هه‌ڵی‌ دابێت، ئه‌سته‌مه‌ بتوانێ له‌ بابه‌ته‌ گشتییه‌كان تێبگات، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ كۆیله‌ی‌ وێنه‌ی‌ یه‌ك كه‌سه‌‌و تاك په‌رسته‌، یه‌ك كه‌س به‌ زمانی‌ نیشتمانه‌وه‌ قسه‌ ده‌كات‌و هه‌ر ئه‌ویش تاكه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ ئاراسته‌ ده‌كات به‌ره‌و خه‌ونێكی‌ دیاریكراو بۆ نیشتمان، ئه‌و تاكه‌كه‌سه‌ ده‌بێته‌ ده‌ستوور‌و رێسای‌ ژیان بۆ كۆمه‌ڵگه‌ مێگه‌لئاساكه‌ی‌ كه‌ به‌ ریتمێكی‌ زیقنی‌ میوزیك ده‌وروژێن‌و به‌ هه‌ندێك وشه‌ی‌ وه‌ك خۆشه‌ویستی‌ نیشتمان ئه‌ركی‌ سه‌ر شانه‌، ده‌كه‌ونه‌ هه‌له‌كه‌ سه‌ما‌و وا تێده‌گه‌ن سه‌رپێچی‌ كفره‌ به‌رامبه‌ر به‌ خودا.
پرسیاره‌ ئازاربه‌خشه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌: ئێمه‌ پێویستمان به‌ گۆرانی‌ نیشتمانی‌ هه‌یه‌؟ تا ئێستا چیمان ده‌ستكه‌وتووه‌ له‌و گۆرانیانه‌؟ به‌و گۆرانیانه‌ زانست‌و هونه‌رمان پێشكه‌وتووه‌؟ مرۆڤ پێشكه‌وتووه‌؟ هونه‌ری‌ گۆرانی‌ خۆی‌ پێی‌ پێش كه‌وتووه‌؟ هه‌رگیز.. ئێمه‌ هێشتا له‌ بازنه‌ی‌ ته‌سكی‌ دووباره‌ كردنه‌وه‌دا ده‌خولێینه‌وه‌‌و جێپێی‌ خۆمان له‌سه‌ر سه‌كۆی‌ داهێنان نه‌دۆزیوه‌ته‌وه‌، نه‌وه‌كانمان ته‌نیا هزری‌ باوكسالاری‌‌و دووباره‌ كردنه‌وه‌ به‌ میرات وه‌رده‌گرن، هه‌رچه‌نده‌ ره‌نگه‌ نه‌خۆشی‌ دووباره‌ كردنه‌وه‌ هۆكاری‌ زۆر بێت، هه‌ندێكیان په‌یوه‌ندی‌ به‌ تێگه‌یشتنمانه‌وه‌ هه‌یه‌ بۆ تاك ئایینی‌، هه‌ندێكی‌ تریان په‌یوه‌ندی‌ به‌ ئه‌فسانه‌ی‌ فه‌رمانڕه‌وای‌ هه‌تاهه‌تاییه‌وه‌ هه‌یه‌، هه‌ندێكی‌ تریش په‌یوه‌سته‌ به‌ حه‌ز‌و خولیامان بۆ سرود‌و گۆرانییه‌ لێكچووه‌كان.
وه‌ڵامێكی‌ دیاریكراوم نییه‌ بۆ ئه‌و پرسیارانه‌، به‌ڵام گۆمان له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ پێویستمان به‌ گۆرانییه‌ك هه‌یه‌ هه‌ڵوێستی‌ نوێی‌ تێدا بێت، باوه‌ڕی‌ تێدا بێت، ناكرێ ئاوازدانه‌رێك ئاواز دابنێت‌و گۆرانیبێژێك گۆرانی‌ بڵێت، بێئه‌وه‌ی‌ هیچ هه‌ڵوێستێكی‌ سیاسی‌‌و فیكری‌ هه‌بێت، ئه‌گه‌ر وابێت، كه‌واته‌ ئێمه‌ گۆرانی نیشتمانیش هه‌ر وه‌كو كلێنسی‌ ئاوده‌ستخانه‌ به‌كار ده‌هێنین، گۆرانی‌ ده‌بێ ده‌ربڕینی‌ هه‌ڵوێست بێت، ئه‌وجا سۆزداری‌ یان سیاسی‌ بێت، گۆرانی‌ نیشتمانی‌ ئه‌و گۆرانییه‌یه‌ كه‌ واقیعی‌ خراپی‌ ئه‌مڕۆ تاوتوێ ده‌كات.
ئه‌گه‌ر بۆ ئه‌و جۆره‌ گۆرانیانه‌ بگه‌ڕێین، ره‌نگه‌ باشترین شوێن فێستیڤاڵه‌كان بێت، گۆرانی‌ ناو فێستیڤاڵه‌كان تێچوونی‌ زۆر كه‌مه‌‌و ده‌رفه‌ت بۆ خه‌ڵكی‌ هه‌ژاریش ده‌ڕه‌خسێنێت هه‌ستی‌ خۆی‌ تێدا ده‌ربڕێ. كه‌واته‌ با واز له‌ گۆرانییه‌ كۆنه‌كان بهێنین به‌ سرودی‌ نیشتمانیشه‌وه‌‌و بیانگۆڕین به‌ گۆرانییه‌ك وشه‌ی‌ بوێرانه‌تر‌و ئه‌و بابه‌تانه‌ بوروژێنێت كه‌ نه‌وتراون سه‌باره‌ت به‌ نیشتمان‌و خاوه‌نی‌ راسته‌قینه‌ی‌ نیشتمان كه‌ له‌گه‌ڵ كێشه‌كانیدا ده‌ژین، نه‌ك ئه‌وانه‌ی‌ له‌ كۆشكه‌كاندا ده‌ژین. به‌ڵێ داوا ده‌كه‌م گۆرانی‌ نوێ‌و له‌ جۆرێكی‌ دیكه‌ دابهێنرێت، ئه‌وه‌ گۆرانی‌ نیشتمانییه‌، نه‌ك ئه‌وه‌ی‌ بووه‌ به‌ پیشه‌‌و هه‌ر شیوه‌نه‌ بۆ ئه‌و سته‌مه‌ی‌ لێمان كراوه‌، یان پیاهه‌ڵدانه‌ به‌ شان‌و باڵی‌ په‌یكه‌ره‌كاندا.

ره‌سیف22

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

هیچ کەسێکم نەبینی وەکوو سوکرات ویژدانی..

هیچ کەسێکم نەبینی وەکوو سوکرات ویژدانی خۆی ئاسودە بکات هێمن ...