سەرەکی » ئاراستە » به‌هانه‌ داتاشین بۆ تیرۆر!

مایكڵ واڵزە‌ر

به‌هانه‌ داتاشین بۆ تیرۆر!

وه‌رگیران له‌فارسیه‌وه‌ ئه‌كره‌می میهرداد

مایكڵ واڵزه‌ر فه‌یله‌سوفی ناسراوی ئه‌مریكاو خاوه‌نی ناوبانگی جیهانیه‌. تا ئێستا زیاتر له‌بیست كتێبی له‌بواره‌كانی فه‌لسه‌فه‌ی سیاسی‌و فه‌لسه‌فه‌ی ئاكارو فه‌لسه‌فه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی نووسیوه‌، كه‌ پرس‌و بابه‌ته‌كانی ناسیۆنالیزم، دادپه‌روه‌ریی ئابوری، خۆشگوزه‌رانی‌و كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی له‌خۆده‌گرن. به‌ڵام له‌وانه‌یه‌ به‌ناوبانگترین به‌رهه‌می ئه‌و كتێبی» جه‌نگه‌ دادپه‌روه‌ره‌كان‌و جه‌نگه‌ بێدادییه‌كان» بێت، كه‌ ئێستا یه‌كێكه‌ له‌سه‌رچاوه‌ گرنگه‌كانی یاساكانی جه‌نگ له‌ڕوانگه‌ی فه‌لسه‌فی‌و ئه‌خلاقی‌و مافه‌كانی نێونه‌ته‌وه‌یی. كتێبه‌ به‌ناوبانگه‌كانی ئه‌و بریتین له‌پرسه‌كانی دادپه‌روه‌ری، لێكۆڵینه‌وه‌و ڕه‌خنه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی، دیدار له‌گه‌ڵ ره‌خنه‌كاران، پلورالیزم‌و دادپه‌روه‌ری‌و یه‌كسانی، به‌ڵگه‌و پاساوه‌كانی چه‌پ، عه‌قڵ‌و سیاسه‌ت‌و هه‌ژان، و پاشان كتێبی ده‌رباره‌ی «مودارات» كه‌ له‌ساڵی چاپكردنی 1997 بۆ زیاتر له‌بیست زمان وه‌رگێڕاوه‌.
مایكڵ واڵزه‌ر له‌ڕوانگه‌ی بیرمه‌ندیدا پابه‌نده‌ به‌ باڵی چه‌پی سیاسه‌تی ئه‌مریكا و له‌به‌رهه‌مه‌كانیدا دیدگاكانی پلورالیستی بۆ سیاسه‌ت‌و ئه‌خلاق دڵنیایی تایبه‌ت‌و ئاشكرای ئه‌ون. خوێندنی باڵای له‌زانكۆكانی براندیس‌و كامبریدج له‌به‌ریتانیاو له‌هاواردی ئه‌مریكا ته‌واوكردووه‌و له‌ساڵی 1964 دكتۆرای له‌زانكۆی هاوارد له‌ زانسته‌ سیاسیه‌كاندا خوێندوه‌و له‌هه‌مان زانكۆ و له‌ زانكۆی پرینستۆن مامۆستای زانستی كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ و له‌ دامه‌زراوه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی پێشكه‌وتوی پرینستۆن كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ شایسته‌ترین ناوه‌نده‌كانی زانستی كۆمه‌ڵایه‌تی جیهان ئه‌و جێگا و بایه‌خی خۆی هه‌یه‌. واڵزه‌ر جگه‌ له‌ كاری زانكۆیی و زانستی كۆمه‌ڵایه‌تی ئێستا سه‌رنووسه‌ری گۆڤاری Dissentو ئه‌م گۆڤاره‌ش وه‌كو له‌ ناوه‌كه‌یدا دیاره‌ بڵاوكراوه‌ی بیر و ئه‌ندێشه‌ی رووناكبیران و بیرمه‌ندانی ره‌خنه‌گری ئه‌مریكاییه‌.
كه‌م كه‌س هه‌بوون پێش 11ی سپتامبه‌ر داكۆكیان له‌ تیرۆر ده‌كرد. ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌ش كه‌ تیرۆریست و پشتیوانانی تیرۆربوون نه‌یانده‌وێرا یان نه‌یانده‌ویست ئه‌م داكۆكیه‌ بكه‌ن. تیرۆریزم وه‌كو ده‌ستدرێژی سێكسی و توندوتیژی و كوشتنی عه‌مدی شایانی پشتیوانی و داكۆكی نیه‌. قوربانیانی تیرۆر ئه‌و ژن و پیاوه‌ ئاسایی و ئه‌و خه‌ڵكه‌ بێ تاوانانه‌ن كه‌ هه‌میشه‌ ده‌بنه‌ قوربانی و هیچ به‌هانه‌ و پاساوێك په‌یدا نابێت بۆئه‌وه‌ی ئه‌وان بكرێنه‌ ئامانج و قوربانی. هێرشه‌كانی تیرۆر به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ جیاوازی له‌نێوان كه‌سه‌كان بكات له‌دژی ته‌واوی خه‌ڵكی ناوچه‌یه‌ك یان كۆمه‌ڵێك به‌ ئه‌نجام ده‌گات. تیرۆریسته‌ بكوژه‌كان به‌ به‌رنامه‌ و نیه‌تی پێشوه‌خت ده‌ست به‌ هێرش ده‌كه‌ن، كه‌ ته‌نها ئامانج و ئاڕاسته‌ی ئه‌وان ئازار گه‌یاندنه‌ به‌ خه‌ڵكانی دی و نانه‌وه‌ی ره‌وش و كه‌شی ترس و تۆقاندنه‌. ئه‌وان بۆیه‌ خه‌ڵكان ده‌كوژن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌سانی دیكه‌ بخه‌نه‌ ترس و وه‌حشته‌وه‌،به‌ هۆی چه‌ند قوربانی كوژراو ده‌توانن ژماره‌یه‌كی زۆر بارمته‌ی زیندوو بخه‌نه‌ ناو ترس و تۆقاندنه‌وه‌.
باڵه‌ ئه‌هریمه‌نه‌كانی تیرۆر له‌هه‌مان ئه‌و ڕوانگه‌ و ئاڕاسته‌وه‌ ده‌ست پێده‌كه‌ن كاری ئه‌وان ته‌نها به‌ كوشتنی چه‌ند كه‌سی بێ گوناح كۆتایی نایه‌ت، به‌ڵكو ده‌یانه‌وێت ترس و بێزاری بخه‌نه‌ ناو ژیانی رۆژانه‌ و پێشێل كردنی ئامانجه‌كانی ژیانی تایبه‌تی و گشتی له‌ هه‌لومه‌رجی نائاسایش و هه‌راس و ناچاركردنی بێ پایان ده‌بێته‌ كار و به‌رنامه‌ی ئه‌وان. زۆربوونی تاوان و تۆقاندن له‌ كۆمه‌ڵدا له‌وانه‌یه‌ ئاكامی هاوشێوه‌شی بۆ په‌یدا بێت، به‌مانای كاتێك كه‌ تیرۆریستان په‌نا بۆ كوشتار و تاوانی نهێنی ده‌به‌ن، له‌وانه‌یه‌ له‌ ئاستی كۆمه‌ڵایه‌تیشدا كه‌سانێك هه‌بن ئه‌م هه‌لومه‌رجه‌ بقۆزنه‌وه‌ و كاری هاوشێوه‌ی ئه‌م كوشت و ترساندنه‌ ئه‌نجام بده‌ن و سه‌رئه‌نجام بكه‌رانی ئه‌و كاره‌ دزێوانه‌ش به‌نادیاری بمێننه‌وه‌. زۆربوون و بڵاوبوونه‌وه‌ی خراپه‌كاری به‌رهه‌می هه‌زاران تاوانكاری سه‌ربه‌خۆ و نه‌ناسن كه‌ ده‌ستی نه‌بینراوی ئه‌وان پێكه‌وه‌ ئه‌م تاوانانه‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ن و كۆمه‌ڵ ده‌خنه‌ ترس و بێزاری و بێ هێزییه‌وه‌. تیرۆریزم به‌رهه‌می تاوانی ئه‌و ده‌سته‌ نه‌بینراوانه‌یه‌ –پرۆژه‌یه‌كی رێكخراوه‌ و هه‌ڵبژاردنی ستراتیژییه‌ و پیلانێكه‌ بۆ كوشتن و بڵاوكردنه‌وه‌ی ترس و وه‌حشه‌ت. بۆیه‌ مایه‌ی سه‌رسامی و تاسان نابێت ئه‌گه‌ر كاربه‌ده‌ستانی ئه‌م پیلانه‌ بۆ سه‌لماندن و پاساودانی ستراتیژیی خۆیان له‌ ژینگه‌ی گشتیدا ناچاركراو یان بێزار ده‌ربكه‌ون.
به‌ڵام كاتێك كه‌ پاساودانی ئه‌خلاقی په‌سه‌ند ناكرێت، ڕێگا بۆ داكۆكی و پاساودانی ئایدیۆلۆژیك ده‌كرێته‌وه‌. له‌هه‌ندێك لایه‌ن و هێزی باڵی چه‌پی ئوروپا و ئه‌مریكا له‌ سه‌رده‌مانی پێشتر (ساڵانی شه‌ست و حه‌فتا و هه‌شتای سه‌ده‌ی پێشوو) جۆرێك فه‌رهه‌نگی سیاسی هه‌بوو كه‌ به‌هانه‌ی بۆ سازمانه‌ تیرۆریستیه‌كان ده‌تاشی (وه‌كو سوپای رزگاریخوازی ئێرلاند، به‌ره‌ی ئازادیخوازی نیشتمانی جه‌زائیر، سازمانی ئازادیخوازی فه‌له‌ستین و هاوشێوه‌كانی). به‌ڵگه‌ و پاساوه‌كان هیچیان نوێ نین و دووباره‌كردنه‌وه‌شیان له‌ 11ی سپتامبر هه‌تا ئێستا مایه‌ی سه‌رسامی نین. به‌ڵام ده‌بێت به‌م هه‌لومه‌رجه‌دا كه‌ تیرۆر زۆر بڵاوه‌ و زۆربه‌ی جیهانی گرتۆته‌وه‌ كه‌ ئه‌و به‌ڵگانه‌ به‌ وردی بناسین و به‌ ئاشكرا نه‌یاریان بین.
یه‌كه‌مین به‌هانه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تیرۆر دواین چاره‌یه‌. له‌م وێنایه‌دا خه‌ڵكانی سته‌مدیده‌ و به‌دبه‌خت ده‌بینرێن كه‌ جگه‌ له‌ تیرۆر هیچ ڕێگایه‌كیان نیه‌ ئه‌وان پێشتر په‌نایان بۆ هه‌موو ڕێگا سیاسی و یاساییه‌كان بردووه‌ و هه‌موو ئه‌گه‌ره‌كانیان ئه‌زموون كردووه‌ و به‌ڵام هه‌موو جارێك شكستیان خواردووه‌ و تا له‌ ئاكامدا گه‌یشتوونه‌ته‌ بڕوایه‌ك كه‌ هیچ ڕێگایه‌كیان نیه‌ جگه‌ له‌ په‌نابردن نه‌بێت بۆ ئه‌هریمه‌نی تیرۆر، یان ده‌بێت ببنه‌ تیرۆریست یان هیچ كارێك نه‌كه‌ن. وه‌ڵامی ساده‌ ئه‌وه‌یه‌، كه‌ به‌ سه‌رنجدان له‌ تایبه‌تمه‌ندی و ئاكاره‌كانی تیرۆر، چاكتر وایه‌ هیچ كارێك نه‌كه‌ن. به‌ڵام ئه‌م وه‌ڵامه‌ بۆئه‌وان به‌هانه‌ و پاساوێكی پێویست نیه‌!
گه‌یشتن به‌ دوایین چاره‌سه‌ر، كارێكی ئاسان نیه‌. ده‌بێت له‌ڕاستیدا هه‌موو شتێك تاقی بكرێته‌وه‌(كه‌ هه‌ڵبژارده‌كان ئێجگار زۆرن) و ئه‌م تاقی كردنه‌وانه‌ش نابێت ته‌نها بۆ یه‌كجار بێت. كام حیزب یا بزاڤی سیاسیه‌ كه‌ ته‌نها یه‌كجار ڕێپێوان و خۆپیشاندانی ساز كردووه‌ و یه‌كسه‌ریش سه‌رنه‌كه‌وتون، بۆیه‌ ده‌بێت كه‌ ئیدی مافی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ ده‌ست بۆكوشتن ببه‌ن؟ سیاسه‌ت هونه‌ری دووباره‌ و چه‌ند باره‌كردنه‌وه‌یه‌. چالاكانی سیاسی شتێك هێنده‌ دووباره‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خاوه‌نی ئه‌زموون و كارامه‌یی بن، و به‌هیچ شێوه‌یه‌كیش ئه‌وه‌ رۆشن نابێت كه‌ كه‌ی ئیدی ڕێگا چاره‌یان نامێنێ. هه‌مان حوكمیش بۆ ئه‌و ده‌سته‌یه‌ له‌ كاربه‌ده‌ستانی ده‌وڵه‌تیش ڕاسته‌ كه‌ ده‌ڵێن هه‌موو شتیان تاقی كردۆیته‌وه‌ و ئیدی ئێستا چاره‌یان نیه‌ جگه‌ له‌ بارمته‌گیری و بۆمبارانی ناوچه‌ و دێهاته‌كان. ده‌بێت بپرسین ئایا به‌ڕاستی هه‌موو ڕێگاكانیان تاقی كردۆته‌وه‌، یان چ شتێكیان تاقی كردۆته‌وه‌، كه‌ ئێستا هیچ ڕێگا و چاره‌یه‌كیان نیه‌؟
ئایا كه‌سێك ده‌توانێ پێرستێك بدات و شایانی باوه‌ڕكردن بێت؟ «دوایین چاره‌سه‌ر» ته‌نها وه‌كو چه‌مك یان حكایه‌تی كۆتایی ڕێگا ده‌گرێ، له‌ زنجیره‌یه‌ك كار و خه‌باتی پێویست ئایا تیرۆر به‌ڕاستی دوایین ڕێگایه‌، دواین ڕێگا ته‌نها بۆ پاساودان و سه‌لماندنی كاره‌كانیانه‌، چونكه‌ له‌ كرداردا زۆربه‌ی تیرۆریسته‌كان تیرۆر به‌ یه‌كه‌مین ڕێگا چاره‌ ده‌زانن و هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاشه‌وه‌ ده‌یانه‌وێت ئه‌و ڕێگایه‌ هه‌ڵبژێرن.
به‌هانه‌ی دووه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تیرۆریسته‌كان لاوازن و كارێكی دیكه‌یان جگه‌ له‌ تیرۆر له‌ده‌ست نایه‌. له‌م به‌هانه‌یه‌دا دوو جۆر لاوازی هه‌ن، به‌ڵام تێكه‌ڵاو كراون: یه‌كه‌میان، لاوازیی سازمانی تیرۆریسته‌ به‌رامبه‌ر به‌ دوژمن، و ئه‌وی دیكه‌یان لاوازییه‌ به‌رامبه‌ر به‌ خه‌ڵكی خۆیان. لاوازیی دووه‌م، واتا ناتوانایی رێكخراوی تیرۆریستی بۆ كۆكردنه‌وه‌ و رێكخستن و سازدانی خه‌ڵك-كه‌ سه‌رئه‌نجام به‌ره‌و تیرۆر ده‌چێت و له‌كرداردا هه‌موو ڕێگا و چاره‌سه‌ره‌كانی دیكه‌-وه‌كو هه‌نگاو و كاره‌ سیاسیه‌كان، به‌ره‌نگاری بێ توندوتیژی، مانگرتنی گشتی و خۆپیشاندانی جه‌ماوه‌ری و فراوان-واز ده‌هێنن. تیرۆریسته‌كان لاوازن، له‌به‌رئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ نوێنه‌رانی لاواز و په‌راوێزكراوه‌كانن، به‌ڵكو دروست له‌به‌رئه‌وه‌یه‌ كه‌ نوێنه‌ری ئه‌و هه‌ژاران و لاوازانه‌ نین، چونكه‌ نه‌یانتوانیوه‌ لاوازه‌كان بخه‌نه‌ به‌رگری و نه‌یاریی به‌هێزه‌وه‌ له‌ مه‌یدانی سیاسیه‌تدا. تیرۆریستان به‌بێ پشتیوانی رێكخراوی خه‌ڵكی خۆیان كارده‌كه‌ن، له‌وانه‌شه‌ به‌یانكاری توڕه‌یی و نه‌یاری هه‌ندێك یان زۆرێك له‌ خه‌ڵكیش بن، به‌ڵام نه‌ك راوێژ و مۆڵه‌ت و نوێنه‌رایه‌تی خه‌ڵكیان نیه‌، به‌ڵكو ته‌نانه‌ت هه‌وڵیشیان نه‌داوه‌ بۆ به‌ده‌ست هێنانی بڕوا و لایه‌نگیری ئه‌وان. تیرۆریستان سته‌مكارانه‌ كارده‌كه‌ن و ئه‌گه‌ر سه‌ربكه‌ون، بێگومان سته‌مكارانه‌ حوكم ده‌كه‌ن.
به‌هانه‌ی سێهه‌م كه‌سانێك ده‌هێنێ كه‌ ده‌ڵێن تیرۆر نه‌ دوایین چاره‌یه‌ و نه‌ ته‌نها چاره‌سه‌ره‌، به‌ڵكو ڕێگاچاره‌یه‌كی گشتیه‌ و هه‌مووان په‌نای بۆ ده‌به‌ن. سیاسه‌ت(یان سیاسه‌تی ده‌وڵه‌تی) مانا ڕاسته‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌بێت شته‌كان به‌ وردی و به‌ حیكمه‌ت چاره‌سه‌ر بكرێن. له‌لای ئه‌وان هیچ شتێكی دیكه‌ كارساز نیه‌، لۆجیكی ئه‌م پاساوه‌ هه‌مان ئه‌و لۆجیكه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێت» له‌ عیشق و له‌ جه‌نگدا هه‌موو كارێك ڕه‌وایه‌». عیشق هه‌میشه‌ مانای هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ و فریو ده‌دات، جه‌نگیش به‌رده‌وام خوێن رێژییه‌، و سیاسه‌ت هه‌موو كات پێویستی به‌ ترساندن و تۆقاندن هه‌یه‌. له‌ دونیای بوونه‌وه‌رانی تیرۆریستدا هه‌م ده‌رگای چوونه‌ ژووره‌ هه‌م ده‌رگای هاتنه‌ده‌ر هه‌یه‌. ئێمه‌ هه‌میشه‌ له‌ دونیای تیرۆریستاندا ژیان ده‌كه‌ین و بۆئه‌وه‌ی بزانین ڕێگای تیرۆر چۆن هه‌ڵده‌بژێدرێت، ده‌بێت بزانین كه‌ له‌و دونیایه‌دا چی ڕووده‌دات (هه‌رچه‌ند زۆرجار نموونه‌ و نمایشی دیاریكراومان له‌به‌ر ده‌ستدا نیه‌). گروپێك له‌ خه‌ڵك (كاربه‌ده‌ستانی حكومه‌ت یان چالاكانی سیاسی) له‌ ده‌وری مێزێك كۆده‌بنه‌وه‌ و بیرده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ ئایا ڕێگای تیرۆر بگرنه‌به‌ر یان نا. پاش ماوه‌یه‌ك به‌هانه‌كان ده‌ست پێده‌كه‌ن و له‌ به‌ڵگه‌ و پاساوه‌كاندا خۆیان نقوم ده‌كه‌ن. هه‌ڵبه‌ت ده‌بێت بزانرێت كه‌ له‌و كاته‌دا و له‌ ده‌وری مێزی گفتوگۆكه‌یان، هیچ سوودێك نابێت كه‌ لایه‌نگرانی تیرۆر بڵێن» ئه‌مه‌ ئه‌و كاره‌یه‌ كه‌ هه‌موو كه‌س ده‌توانن بیكه‌ن» چونكه‌ ئه‌وان له‌گه‌ڵ كه‌سانێك ڕووبه‌ڕوون كه‌ ڕێگای دیكه‌یان پێشنیار كردووه‌. به‌ڵام سه‌رچاوه‌ی تیرۆر هه‌مان ئه‌و به‌ڵگه‌ و پاساوانه‌یه‌. یه‌كه‌مین قوربانیه‌كانیان هاوكارانی پێشوویانن، واته‌ ئه‌وانه‌ی (نه‌) یان بۆ تیرۆر گوتوه‌.ئایا به‌ڵگه‌ و سه‌لماندن هه‌یه‌ كه‌ ئه‌م دوو گروپه‌ وه‌كو یه‌ك ته‌ماشا بكرێن؟
به‌هانه‌ی چواره‌م له‌ راستیدا یاریكردنه‌ به‌ چه‌مكی «بێ گوناهی» هه‌ڵبه‌ت كوشتنی بێ گوناهان كارێكی دروست نیه‌، به‌ڵام قوربانیان به‌ ته‌واوی بێ تاوان نین. له‌ چه‌وسانه‌وه‌ سوودیان بینیووه‌ و له‌ میوه‌ ئاڵووده‌ و ناپاكه‌كانی سته‌مكاری سوودمه‌ند بوون. بۆیه‌، هه‌رچه‌نده‌ كوشتنیان مایه‌ی سه‌لماندن نیه‌..به‌ڵام..شایانی تێگه‌یشتنه‌. ئایا ڕێگا و چاوه‌ڕوانیه‌كی دیكه‌ په‌یدا نابێت؟ وه‌ڵامه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ مناڵان و ته‌نانه‌ت به‌ته‌مه‌نه‌كانی قوربانی تیرۆر وه‌كو هه‌ركه‌سێك كه‌ چالاكانه‌ له‌ جه‌نگ یان له‌ پاكسازیی نه‌ته‌وه‌یی و ئایینی یان له‌ سه‌ركوته‌ سیاسی و وه‌حشیه‌كاندا به‌شدارن، مافی به‌هره‌مه‌ندییان له‌ ته‌مه‌نی سروشتی خۆیان هه‌یه‌، كه‌ نابێت زوو له‌ناو ببرێن یان خۆیان له‌ناوبه‌رن. ئه‌م بنه‌مایه‌ ناوی» پاراستنی كه‌سانی بێتاوان و نابه‌شداره‌» كه‌ نه‌ك ته‌نها له‌ جه‌نگ به‌ڵكو له‌ هه‌ر كێشه‌ و ناكۆكیه‌كی سیاسی مه‌عقول و ئابڕومه‌ندانه‌دا ده‌بێت وه‌كو بنامه‌یه‌ك پیاده‌ بكرێت. كه‌سانێك كه‌ له‌ پێناوی ساتێكی خۆشی خۆیان له‌ به‌دبه‌ختی و ئازاری كه‌سانی دیكه‌ ده‌خه‌نه‌ ژێر پێ و ده‌یانكوژن یان ئازاریان ده‌ده‌ن، ده‌بێت بزانن كه‌ نه‌ك ته‌نها خه‌ریكی به‌هانه‌ تاشینن بۆ تیرۆر، به‌ڵكو به‌شێكن له‌ لاوازی پشتیوان و هاوكارانیان.
دواهه‌مین به‌هانه‌ ئه‌و بڕوا ناڕاسته‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێت هه‌موو كاردانه‌وه‌ و نه‌یارییه‌كان كه‌ گوایه‌ به‌ڵگه‌ نه‌ویستن بۆ ره‌تكردنه‌وه‌ی تیرۆر و له‌ڕای گشتیشدا په‌سه‌ند كراون.له‌راستیدا له‌ خودی تیرۆر خراپترن. ده‌ڵێن كه‌ هه‌ر كار و هه‌نگاوێكی سیاسی یان سه‌ربازی، تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ و كۆتایی هاتنی ئازادییه‌ مه‌ده‌نیه‌كان و سه‌ره‌تای فاشیزمه‌ و شایانی ناشیرین كردن و تاوانباركردنه‌. ته‌نها كاردانه‌وه‌ی سه‌لمێنه‌ری ئه‌خڵاقی، نوێكردنه‌وه‌ و پێداچوونه‌وه‌ی ئه‌و سیاسه‌تانه‌یه‌ كه‌ تیرۆر بانگه‌وازیان ده‌كات و ده‌بێت هێرشیان بۆبكرێت. به‌ بڕوایه‌كی رۆشنتر، ده‌بێت قوربانیان بڵێن كه‌ ده‌مێكه‌ ئه‌م بڕوایه‌مان زانیوه‌.
من هه‌موو ئه‌م پاساوانه‌م له‌ چه‌ند رۆژی رابردوودا بیستووه‌ و بینیم كه‌ چۆن زۆربه‌ی خه‌ڵك به‌ ڕق و بێزارییه‌وه‌ به‌ناوی یه‌كێتی و هێزی نیشتمانیه‌وه‌ باسیان ده‌كه‌ن. به‌ڵام دوو به‌هانه‌ی دوایی له‌وانی دیكه‌ زیاتر ده‌بیسترێن ئێمه‌ (ئه‌مریكاییه‌كان) عێراقمان بۆمبارانكرد، پشتیوانی له‌ ئیسرائیل ده‌كه‌ین و هاوپه‌یمانی رژێمه‌ عه‌ره‌به‌ چه‌وسێنه‌ره‌كانی وه‌كو عه‌ره‌بستانی سعودیه‌ و میسرین. سه‌رئه‌نجام له‌به‌رامبه‌ردا جگه‌ له‌ تیرۆر چاوه‌ڕوانی چی دیكه‌ین؟
وێڕای ئه‌م باسه‌ ناڕه‌واو توندڕه‌وه‌ كه‌ باسی توندوتیژی و تاوانه‌كانی ئه‌مریكایه‌، هه‌رچه‌نده‌ ده‌توانین له‌ چه‌ند ده‌یه‌ی دواییدا ڕه‌خنه‌ی زۆر له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا بگرین. زۆرێك له‌ لیبراله‌ چه‌پڕه‌وه‌كانی وه‌كو ئێمه‌ زۆرترینی ته‌مه‌نی سیاسی خۆمان له‌ نه‌یاری به‌رامبه‌ر توندوتیژییه‌كانی خۆمان گوزه‌راندووه‌(هه‌رچه‌ند ده‌بێت ئه‌وه‌ش بزانین كه‌من و زۆربه‌ی دۆسته‌كان پشتیوانیمان كرد له‌ جه‌نگی كه‌نداو له‌دژی سه‌دام حسێن، كه‌ له‌ به‌هانه‌ی چواره‌مدا باسمكرد). ئێمه‌ی ئه‌مریكایی ده‌بێت به‌رامبه‌ر سته‌مكارییه‌كانی ده‌وڵه‌تی خۆمان و ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ش كه‌ پاره‌ و چه‌كیان ده‌ده‌ینێ هه‌ڵوێست بنوێنین. به‌ڵام هیچكام له‌م به‌هانه‌ و پاساوانه‌ ناتوانن تیرۆریزم بسه‌ڵمێنن، و هیچ كه‌س ناتوانێ له‌باری ئه‌خلاقیه‌وه‌ تیرۆر بسه‌لمێنێت. له‌وانه‌یه‌ ده‌رونناسان ئامۆژگاری و رێنماییانه‌ بۆ ئه‌م بڕوا و تێگه‌یشتنه‌ هه‌بێت، به‌ڵام كاردانه‌وه‌ی سیاسی له‌به‌رامبه‌ر توندڕه‌وان و جه‌نگخوازه‌ خۆكوژه‌كان، ته‌نها نه‌یاری و دوژمنایه‌تیه‌.
سه‌رچاوه‌: فلسفه‌ و جامعه‌ وسیاست، گزیده‌ وترجمه‌ی عزت الله فولادوند، نشرماهی، چاپ 1387، ل ل 285-290.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

لە رێی كوردستانی «نوێ»وە بەهەمووان رادەگەیشت

دێدەوانی یەعقوب / كۆیە ڕەنگە ئەگەر هەر كەس كە وێنەی ...