سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » فه‌زای چیرۆك و راگرتنی ساته‌كان لە کۆمەڵەچیرۆکی مێرووله‌كان به‌ژێر رووناكیی مانگدا ده‌ڕۆن

فه‌زای چیرۆك و راگرتنی ساته‌كان لە کۆمەڵەچیرۆکی مێرووله‌كان به‌ژێر رووناكیی مانگدا ده‌ڕۆن

محەمەد حەسەن

ئه‌و نووسینه‌ی ده‌قێكی ئه‌ده‌بی له‌ نووسینێكی ئاسایی یاخود رۆژانه‌ جیا ده‌كاته‌وه‌ زمانه‌، به‌ مانا هادیگه‌رییه‌كه‌ی زمان ماڵی بوونه‌ و هه‌مووشته‌كان له‌ پشت زمانه‌وه‌ خۆیان مه‌ڵاس داوه‌.
هه‌ر له‌به‌ر گرنگی زمانه‌، فۆرمالیستی رووسی (فردیناند سوسێر) جیاوازی له‌ دوانه‌ی زمان و ئاخاوتندا ده‌كات، له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ی كه‌ «زمان خاوه‌ن سروشتێكی جیایه‌ له‌ ئاخاوتن، چونكه‌ ئاخاوتن به‌رهه‌می تاكه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا، وه‌ك ئه‌و ژه‌نیاره‌ی ئامێرێكی موزیك به‌كارده‌هێنێت، بێگومان به‌رهه‌می ژه‌نینه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ به‌رهه‌می ژه‌نینی ژه‌نیارێكی دیكه‌دا جیاوازی هه‌یه‌، له‌ كاتێكدا هه‌مان ئامێریشه‌.»1
سوسێر زیاتر له‌ هه‌ركه‌سی دی گرنگی به‌ زمان داوه‌ له‌ گۆشه‌ی قسه‌كه‌ر و گۆشه‌ی گوێگره‌وه‌ و پاشان له‌ گۆشه‌ی ئه‌ركه‌وه‌، كه‌ ئه‌مه‌یان ده‌ڕواته‌ قاڵبی زمانزانی و فۆنیم و هێمای و ده‌نگی زمانه‌وانییه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی گرنگه‌ ئه‌و تاموچێژ و جوانكارییه‌ له‌ زمانی ئه‌ده‌بیدا، له‌ رێگه‌ی خه‌یاڵ و فه‌نتازیا و ته‌كنیكه‌وه‌، له‌ ده‌ربڕیندا وردتر و داڕێژراوه‌ و له‌سه‌رو نووسینێكی ساده‌ و فه‌رمییه‌وه‌ سه‌رنجی خوێنه‌ر بۆلای خۆی كێش ده‌كات.
نووسینی ئه‌ده‌بی یاخود ده‌قی ئه‌ده‌بی چه‌ندین ژانری جیاوازی هه‌یه‌، یه‌كێك له‌و ژانرانه‌ش كه‌ له‌كۆتایی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌ و سه‌ره‌تایی سه‌ده‌ی نۆزده‌وه‌ بایه‌خی ئه‌وتۆی پێدراوه‌ ژانری چیرۆكه‌. به‌رله‌وه‌ی بێینه‌ سه‌ر باسه‌كه‌مان ده‌بێ ئه‌وه‌ بزانین، فه‌زای چیرۆك چه‌شنی رۆمان وێنه‌دانه‌وه‌ و هه‌ڵاوێردی ژینگه‌ و قۆناغی ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ كه‌ نووسه‌ری تێدا ده‌ژی، بۆ نموونه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌مێك سه‌لیقه‌ و وردبوونه‌وه‌یان هه‌یه‌ له‌ ده‌قی ئه‌ده‌بی، به‌ڕوونی ئه‌و فه‌زایه‌ جیاده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ تانوپۆی چیرۆكه‌كانی (گی دی موپاسان)ی له‌سه‌ر بنیاتنراوه‌ له‌ سه‌رده‌مێكدا له‌ فه‌ره‌نسا، یاخود ئه‌و شێواز و بارودۆخه‌ی چیخۆف له‌ چیرۆكه‌كانیدا لێیانه‌وه‌ ده‌دوێ، ئه‌و دۆخانه‌ی رووبه‌ڕووی كاره‌كته‌ره‌كان ده‌بێته‌وه‌، له‌ سه‌رده‌م و قۆناغێكی روسیا، سه‌د ده‌ر سه‌د جیاوازه‌.
مێرووله‌كان به‌ژێر رووناكیی مانگدا…
تاڕاده‌یه‌ك ئه‌مه‌ش بۆ چیرۆكنووسێكی كورد هه‌مان شته‌، هه‌رچه‌ند هه‌ندێك حاڵه‌تی سایكۆلۆژی مرۆڤ له‌هه‌ر كوێیه‌كی دنیا بژی چوون یه‌كه‌، یاخود ئه‌و بارودۆخه‌ ئاڵۆزه‌ی به‌هۆی سه‌ختی ژیانه‌وه‌ رووبه‌ڕووی كاركته‌رێك ده‌بێته‌وه‌. (مێرووله‌كان به‌ژێر رووناكیی مانگدا ده‌ڕۆن) یه‌كه‌م به‌رهه‌می نووسه‌ره‌، كه‌ له‌ ساڵی 2015 له‌ چاپ دراوه‌. نووسه‌ر له‌م به‌رهه‌مه‌دا به‌وردی و لێزانییه‌وه‌ كاری له‌سه‌ر شێوازی ته‌كنیك، و زمان كردووه‌. جیا له‌وه‌ش فره‌ده‌نگی بۆ شێوازی گێڕانه‌وه‌ په‌یڕه‌و كردووه‌ و به‌ بایه‌خه‌وه‌ ناونیشانی بۆ چیرۆكه‌كان هه‌ڵبژاردووه‌، بۆ نموونه‌، پشیله‌ی ناو كێڵگه‌ی قه‌رسیل، ئه‌گه‌ر نووسه‌ر هیچ له‌پاش ئه‌م ناونیشانه‌ش نه‌ڵێت تۆ له‌ زیهنی خۆتدا وێنه‌ی پشیله‌یه‌كت له‌پێش چاوه‌ به‌ناو كێڵگه‌ی قه‌رسیله‌كاندا رێده‌كات به‌وریاییه‌وه‌، ده‌شێ هه‌موو ده‌نگێك بیوه‌ستێنیت. ده‌كرێ ئه‌م ده‌نگه‌ش له‌ دواجاردا، گاره‌گاری مریشكێكی په‌ڕسووری ملڕووت بێت، له‌ ناوه‌ڕاستی سه‌ره‌نوێلكێكدا، یاخود هه‌ر ده‌نگ و سه‌دایه‌كی تربێت له‌ هه‌ر شوێنێكدا.
نووسه‌ر وه‌ك رێبه‌رێك به‌ دوای شته‌ ورد و نامۆكانی رۆژه‌وه‌یه‌ و ده‌یه‌وێ مانایان پێ ببه‌خه‌شێ، و بڵێ له‌ناو ئه‌م جه‌نجاڵیه‌ی ژیاندا ئه‌م شتانه‌ش له‌ چوارده‌ورمان هه‌ن و رووده‌ده‌ن. به‌م پێوه‌ره‌ نووسه‌ر هه‌م ئه‌ركی گه‌ڕیده‌یه‌ك ده‌بینێت، هه‌م ئه‌ركی بیرخه‌ره‌وه‌. «چیرۆك بیر ده‌كاته‌وه‌، به‌ڵام ناژی، وه‌ژیان ده‌ژی، به‌ڵام بیر ناكاته‌وه‌ «2.
ئه‌م په‌یوه‌ندی ژیان و گێڕانه‌وه‌ له‌ناو رووداوه‌كانی چیرۆكه‌وه‌ به‌دیار ده‌كه‌ون. نووسه‌ر له‌ كۆی چیرۆكه‌كاندا باسی كاره‌كته‌رێك ده‌گێڕێته‌وه‌ له‌ زمانی جێناوی كه‌سی دووه‌می تاكه‌وه‌ وێنه‌ی ساته‌كان تۆمار ده‌كات. ئه‌و ساتانه‌ی هه‌میشه‌ به‌ رووداوگه‌لێكی خێرا و هه‌مه‌چه‌شنه‌وه‌ تێده‌په‌ڕن و بیر ده‌چنه‌وه‌. هه‌ریه‌كێكمان رۆژانه‌ به‌ر ده‌یان سات ده‌كه‌وین و به‌سه‌رمانا گوزه‌ر ده‌كه‌ن و تێده‌په‌ڕن. به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ جێگه‌یه‌ك له‌ یاده‌وه‌ریماندا بۆ خۆیان بگرن.
یاخود بمانه‌وێ خۆویستانه‌، وه‌سفی ئه‌و رووداوانه‌ی رۆژانه‌ بكه‌ین، دێنه‌ به‌ر دیده‌مان و به‌ری ده‌كه‌وین. رۆجه‌ر وێسته‌ر پێی وایه‌ «گێڕانه‌وه‌كانی جیهان نه‌ژمێراو و بێ كۆتایین. گێڕانه‌وه‌ له‌ ئاستی یه‌كه‌م و به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی جۆراوجۆرێتییه‌كی به‌ربڵاوی ژانره‌كانه‌، كه‌ خۆیان دابه‌شبوون له‌ نێوان پێكهاته‌ جیاوازه‌كاندا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌موو ماده‌یه‌ك گونجاوه‌ بۆ وه‌رگرتنی چیرۆكه‌كانی مرۆڤ».3 ئه‌گه‌ر ئه‌م وته‌ی وێبسته‌ر وه‌ك میتۆدێك بخه‌ینه‌ كار ده‌توانین بڵێن ژیان پڕه‌ له‌ رووداو و پێكهاته‌ی چیرۆكی هه‌مه‌جۆر و ده‌توانین به‌هه‌زاران شێوازی گێڕانه‌وه‌یی، ئه‌وه‌ی كه‌ بینیومانه‌ بیگێڕینه‌وه‌، به‌ڵام چۆنیه‌تی گێڕانه‌وه‌ كه‌ گرنگه‌، نه‌ك چیه‌تی گێڕانه‌وه‌، چون ئه‌گه‌ر رووداوه‌كان بایه‌خێكیشیان هه‌بێت، دواجار ئه‌وه‌ زمان و فۆرمی گێڕانه‌وه‌یه‌ كه‌ خوێنه‌ر بۆ ناو رووداوه‌كان په‌لكێش ده‌كات، نه‌ك خودی رووداوه‌كه‌. بۆیه‌ هه‌میشه‌ كاریگه‌ریی تۆن و شێوازه‌كانی چیرۆكی داپیره‌ له‌ زاكیره‌ و یاده‌وه‌ری قۆناغی منداڵیماندا ماوه‌ته‌وه‌، و چێژێكی تایبه‌تی هه‌یه‌.
ته‌كنیكه‌كانی نووسه‌ر
ته‌كنیكه‌كانی نووسه‌ریش له‌م فۆرمه‌ گێڕانه‌وه‌ییه‌دا هێنده‌ گرنگی به‌لایه‌نی چۆنیه‌تی داوه‌، بۆیه‌ هه‌میشه‌ رووداوی كورت كورت و فلاشباك دێنه‌ رێگه‌مان، تا سه‌لیقه‌ی خوێنه‌ر ماندوونه‌بێت و چێژ ببینێت له‌ به‌ركه‌وتنی ساته‌كان و ببێته‌ به‌شێك له‌ فیگۆره‌كانی نێو ده‌ق.
وه‌ك پێشتر ئاماژه‌مان پێكرد كاره‌كته‌ر (كه‌سێتی) له‌م ده‌قه‌دا ئازاده‌ و سه‌نته‌ری رووداوه‌كانه‌، یه‌كێتی كات وشوێن و كاره‌كته‌ری له‌ فه‌زای خۆیدا ئه‌فراندووه‌. زۆر جار نووسه‌ر له‌ پشت كاره‌كته‌ره‌وه‌ روانگه‌و بیری خۆی له‌ودا ره‌نگڕێژ ده‌كات و ده‌بێته‌ بڵندگۆی.
ئه‌گه‌ر چیرۆكی ساڵه‌كانی حه‌فتاو هه‌شتاكان پێگه‌ی له‌سه‌ر كاره‌كته‌ری ئێمه‌ كه‌سی یه‌كه‌می كۆ هه‌ڵچنیبوو و به‌دۆخێكی ئایدۆلۆجی دیاریكراو و ناسیۆنالیستیدا خۆی مانفێست كردبێت و بارگاوی بووبێت، رووداوه‌كان له‌ ده‌ره‌وی خودی مرۆڤدا خوڵقابن و چیرۆكی ساڵانی نه‌وه‌ده‌كان رووی له‌ كاره‌كته‌ری من كه‌سی یه‌كه‌می تاك كردبوو، ئه‌وا له‌ دوای ساڵی دووهه‌زاره‌وه‌ گێڕانه‌وه‌ به‌سه‌ر فیگۆرێكی تاك ڕه‌هه‌نددا نه‌ده‌چه‌سپا، به‌ڵكو فره‌ده‌نگ و فره‌ڕه‌نگ هه‌مه‌چه‌شن بوو، وه‌ك گێڕانه‌وه‌ له‌م ده‌قه‌دا هه‌میشه‌ له‌پشت كاره‌كته‌ری كه‌سی دووه‌می تاكه‌وه‌ دێته‌ گۆ و له‌دۆخی ناوه‌كی مرۆڤ ده‌دوێت و ده‌ست بۆ حاڵه‌ته‌ سایكی و سایكۆلۆژیه‌ نه‌بینراوه‌كان ده‌بات. تۆ وه‌ك تاكێكی كوردی وێنه‌ و رووداوه‌كان پێت ئاشنان و له‌ ده‌ره‌وه‌ی فه‌زای تۆدانین. تاكی كوردی تاكێكی شه‌رمنه‌ زۆر جار له‌ هه‌ندیك حاڵه‌تدا حه‌زده‌كات به‌ته‌نها خۆی بێت و كه‌س ده‌ستی نه‌گرێت ته‌نانه‌ت له‌ كاتی كه‌وتنێكدا راستی كاته‌وه‌، بۆیه‌ نووسه‌ر هاتووه‌ كاری له‌سه‌ر ئه‌مه‌ كردووه‌ له‌ چیرۆكی دووه‌مدا (له‌ سووچێكی ئاوێنه‌دا) و سه‌ره‌تا به‌م جۆره‌ راوی دێته‌ گۆ «پانتۆڵ و چاكه‌ته‌ قاوه‌ییه‌كه‌ت خۆڵاوی ده‌بن. سه‌یری شه‌قام و پیاده‌كان ده‌كه‌یت. پێناچێت كه‌وتنه‌كه‌تیان بینیبێت، ته‌نانه‌ت ئه‌و ژنه‌یش، كه‌ وه‌ك قه‌له‌باچكه‌ له‌سه‌ر دارتوویه‌ك هه‌ڵنیشتووه‌. كه‌وتنی بینراو ئازاره‌كه‌ی دووچه‌نده‌یه‌»4. وه‌ك ئاشكرایه‌ چیرۆك له‌ چه‌ن ڕه‌گه‌زێكی جیاواز پێك دێت و هه‌ریه‌كه‌یان ته‌واوكه‌ری ئه‌و لایه‌نه‌ی دییه‌ (كه‌سایه‌تی، كات، شوێن، رووداو، گرێ، ئه‌نجام) هه‌ندێك له‌ چیرۆكه‌كان سه‌ره‌تای به‌ گرێیه‌ك ده‌ستپێده‌كات و یاخود به‌ ده‌ستپێكێكی ساده‌ هێدی هێدی خوێنه‌ر به‌ره‌و ئاسۆی رووداوه‌كان كێش ده‌كات. هه‌ندێك له‌ لێكۆڵه‌ره‌وان پێكهاته‌ی چیرۆك ده‌كه‌ن به‌ دوو به‌شه‌وه‌، چیرۆكی پلۆتدار و چیرۆكی بێ پلۆت.
«له‌ هه‌ندێك سه‌رچاوه‌دا ئاڵۆزی له‌ نێوان پلۆت و چه‌مكێكی تردا به‌دی ده‌كرێت، كه‌ پلۆت ته‌كنیكه‌ و به‌ هه‌ڵه‌ له‌بری یه‌ك به‌كار ده‌هێنرێن. به‌ڵام ته‌كنیك مه‌ودایه‌كی فراوانه‌، و پلۆت له‌ ناخی خۆیدا هه‌ڵده‌گرێت و له‌ به‌رامبه‌ریدا پلۆت ناوه‌ندی پێكه‌وه‌به‌ستنی پێكهاته‌كانی ده‌قی چیرۆكه‌كه‌یه‌ و ڕه‌گه‌زگه‌لێكی دیكه‌ی وه‌ك (كه‌سێتی، دیالۆگ، شوێن، كات…)هاوتا له‌گه‌ڵ پلۆتدا ده‌بنه‌ پێكهێنه‌ری ته‌كنیك.» 5
له‌ سووچێكی ئاوێنه‌دا
ئه‌گه‌ر بڕوانینه‌ چیرۆكی دووه‌م (له‌ سووچێكی ئاوێنه‌دا) ده‌بینین، ده‌سپێك به‌ كه‌وتنێكی خۆڕسكی كاره‌كته‌رێك ده‌ستپێده‌كات، پاشان دره‌ختێك وایه‌ری موه‌لیده‌ی زۆری لێئاڵاوه‌» به‌جۆرێك خه‌ڵكی كۆڵان ده‌ڵێن ئه‌م داره‌ له‌بری گه‌ڵا، گڵۆپ ده‌گرێت.» له‌ چیرۆكه‌كه‌وه‌، دره‌خته‌كه‌ ده‌بێته‌ گرێ، ئه‌نجام به‌ وه‌سفێكی مه‌جازی ده‌گات، له‌ سووچێكی ئاوێنه‌كه‌دا پیاوێك ده‌مێنێته‌وه‌ و پایپه‌كه‌ی لالێوی. هه‌ڵبه‌ت كه‌وتنی ئافره‌ته‌كه‌ش ده‌كرێ ببنه‌ ئه‌نجامێكی لاوه‌كی بۆ پلۆتی چیرۆكه‌كه‌ چوون به‌م پێوه‌ره‌ به‌م جۆره‌ی لێدێت > ده‌سپێك – كه‌سایه‌تی – شوێن – گرێ – ئه‌نجام .جیاوازیه‌ك ئه‌م چیرۆكانه‌ هه‌یانه‌ پێكه‌وه‌ خوێنه‌ر هه‌ست ده‌كات به‌ هه‌موویان پێكه‌وه‌ هه‌م جودان و هه‌میش یه‌كێتیه‌ی ده‌قیان پاراستووه‌ و یه‌ك بونیادن، له‌سه‌ر هێڵیكی گشتی ئاڕاسته‌كانی دیاری كراون و هه‌میشه‌ مه‌ودایه‌ك هه‌یه‌ له‌ نێوان راوی و كاره‌كته‌ر، له‌ نێوان راوی و رووداودا. هه‌ندێك جار له‌ دووره‌وه‌ ته‌نها وه‌ك بینه‌رێك وێنه‌ی ساته‌كه‌ت بۆ ده‌گرێت و زۆر جاریش وا پێویست ده‌كات قووڵ به‌ هه‌ناو و بیركردنه‌وه‌ی كاره‌كته‌ره‌كه‌دا رۆده‌چێت. ئه‌و فره‌ده‌نگییه‌ش له‌ گێڕانه‌وه‌دا خاسیه‌تێكی تایبه‌تی به‌ كۆی چیرۆكه‌كان به‌خشیوه‌ هه‌م له‌ ڕووی ستاتیكییه‌وه‌ و هه‌م له‌ رووی ته‌كنیك و چێژی خوێنه‌ره‌وه‌. سه‌ره‌تا به‌ (گاره‌گار)ی مریشكێك ده‌ستپێده‌كات و كۆتایی به‌ (میاو)ی پشیله‌یه‌ك، ئه‌م په‌نابردنه‌ بۆ ئاژه‌ڵان له‌ خۆڕانیه‌، مه‌گه‌ر ئاژه‌ڵان به‌شێكی گه‌وره‌ی ئه‌م زینده‌وه‌ره‌یان پێك نه‌هێناوه‌ له‌سه‌ر زه‌وی، هه‌ڵسوكه‌وتمان، په‌یوه‌ندیمان، هۆكاری خواردن و راو و زۆر جاریش هاوڕێیه‌تی نین. له‌ چیرۆكی حه‌وته‌مدا كاره‌كته‌ره‌كه‌ ته‌نهایه‌ له‌ ژوورێكدا، دووباره‌ ئه‌و چیرۆكه‌ی چیخۆف ده‌خوێنێته‌وه‌ كه‌ پێشتر خوێندویه‌تێه‌وه‌، چیرۆكی ئه‌و پیاوه‌ گالیسكه‌وانه‌ی هه‌فته‌یه‌كه‌ كوڕه‌كه‌ی مردووه‌، و ئه‌یه‌وێ كه‌سێك هاته‌ نێو گالیسكه‌كه‌وه‌ گوێی لێبگریت و چیرۆكی كوڕه‌ تاقانه‌كه‌ی بۆ بگێڕێته‌وه‌، به‌ڵام كه‌س گوێی لێ ناگرێت. ناچار شه‌و، ئه‌وه‌ی له‌ دڵیدایه‌ بۆ ئه‌سپه‌كه‌ی ده‌گێڕێته‌وه‌.
نووسه‌ر وه‌ك سومبولێك له‌ دوای چیرۆكه‌كه‌وه‌ به‌ هه‌وره‌تریشقه‌یه‌ك ده‌یدات له‌ په‌نجه‌ره‌كه‌ تروسكه‌یه‌ك، ده‌لاقه‌یك ده‌كاته‌وه‌ به‌ڕووی ژیاندا و تۆی ئومێد له‌ دڵی گالیسكه‌واندا ده‌چێنێت و پێێ ده‌ڵێت:
ته‌ماشاكه‌ مرۆڤه‌كان چه‌ن ڕقن هیچ باكیان به‌ مردنی كوڕه‌ تاقانه‌كه‌ت نییه‌، ئه‌وه‌تا ئاژه‌ڵه‌ ماڵیه‌كه‌ت هه‌م سه‌رچاوه‌ی بژێویت بۆ دابین ده‌كات، هه‌م به‌ئارامی گوێ له‌رازه‌كه‌ت ده‌گرێت.
له‌ مه‌زرای ئاژه‌ڵانی (جۆرج ئۆرویل)دا ئاژه‌ڵان پلان بۆ شۆڕش داده‌نێنن و ده‌بنه‌ شۆڕشگێڕ، له‌ جۆناسانی نه‌وڕه‌سی (ریچاد باخ)دا نه‌وره‌سێك ده‌یه‌وێ له‌ گه‌له‌كه‌ی هه‌ڵگه‌ڕێته‌وه‌ و سنووره‌كانی تابۆ و كولتوور تێك بشكێنێت. (سانچۆپانزا)ی هاوڕێی دۆنكیشۆت هێنده‌ له‌گه‌ڵ گوێدرێژه‌كه‌یدا له‌ مه‌نه‌لۆگدایه‌، ده‌ڵێی دوانه‌یه‌كی لێكدانه‌بڕاون.
(درز، ڕووناكی، تاریكی، تیشك، باران…) له‌م وشانه‌ هێماو ئاماژه‌گه‌لێك به‌دیهاتوون ده‌توانین بڵێن تاڕاده‌یه‌ك به‌شێكی په‌یامی چیرۆكیان له‌ خۆیاندا هه‌ڵگرتووه‌ بۆ نموونه‌ له‌ چیرۆكی چواره‌م به‌ ناوی ( ژماره‌ 23) كاره‌كته‌ره‌كه‌ له‌ رۆژنامه‌یه‌كدا وێنه‌وی ژن و پیاوێك ده‌بینێت وه‌ك ئاماژه‌یه‌ك بۆ ناته‌باییان پشتیان كردۆته‌ یه‌كتر. له‌ژێر وێنه‌كه‌دا نوسراوه‌ «هۆكاره‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی جیابوونه‌وه‌ی ژن و پیاو، وه‌ك ئه‌و درزه‌ باریكانه‌ وان ده‌كه‌ونه‌ دیواره‌وه‌.» عاده‌ته‌ن به‌ تێپه‌ڕینی رۆژگار، ئه‌گه‌ر ئه‌و درزانه‌ی ده‌كه‌ونه‌ دیواره‌وه‌ چاك نه‌كرێنه‌وه‌ و پێك نه‌یه‌نه‌وه‌، گه‌وره‌و گه‌وره‌تر ده‌بن. له‌ چیرۆكی پێنجه‌مدا (پشیله‌ی ژێر باران) به‌م جۆره‌ نووسه‌ر وه‌سفی ساتێك ده‌كات « تیشكێك، له‌ كونێكی بچكۆله‌وه‌، تاریكایی داڵان قاش ده‌كات. تیشكه‌كه‌ رێك ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر كڵاوخوده‌یه‌ك، كه‌ تا نیوه‌ی گڵه‌. گوڵێك له‌ناو كڵاوخوده‌كه‌دا ژاكاوه‌. چڵه‌ باریك و وشكه‌وه‌بووه‌كانی، وه‌ریونه‌ته‌ ناو كڵاوخوده‌كه‌وه‌». (له‌ چیرۆكه‌كه‌وه‌.) چیرۆك و ده‌قه‌ ئه‌ده‌بییه‌كان زۆر جار ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستی سه‌ره‌كیه‌ نایڵێن، به‌ڵكو له‌ پشت مه‌ئلوفه‌كانه‌وه‌ نامه‌ئلوفه‌كان ده‌شارنه‌وه‌ و چاوه‌ڕێ ده‌كه‌ن له‌ سه‌رده‌م و ساتێكی جیاوازدا له‌ رێگه‌ی شیكردنه‌وه‌ و سه‌لیقه‌ی خوێنه‌ره‌وه‌ دوورگه‌ شاراوه‌كان بدۆزنه‌وه‌ و مانا ده‌لالییه‌كان كه‌شف بكرێن. هه‌ر وه‌ك جان جاك رۆسۆ ده‌ڵێ: «شتێك نییه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌قدا بێت.» 6 ئه‌مه‌ش ده‌لاله‌ت له‌ فراوانی مه‌ودای نووسین ده‌كات له‌ سه‌ر په‌ڕه‌ و تیانوسه‌كان له‌سه‌ر راده‌ و مه‌عریفه‌ی نووسه‌ر به‌نده‌، تا چ راده‌یه‌ك شاره‌زایی له‌و بابه‌ته‌دا هه‌یه‌، كه‌ ده‌یه‌وێ له‌سه‌ری بدوێی و بیخاته‌ به‌ر دیده‌ی خوێنه‌ر.
سه‌رچاوه‌كان
-1تیۆر و رێبازه‌كانی زمان، ئیبراهیم خلیل، و. پ.ی.د نه‌ریمان عبداللة‌،ل18
-2پول ریكو، الوجود والزمان سرد، ترجمة‌، سعید الغانمی ص40.
-3رۆجێر وێبسته‌ر، لێكۆڵینه‌وه‌ی تیۆری ئه‌ده‌بی، و. عه‌تا قه‌ره‌داغی،ل102
-4مێرووله‌كان به‌ژێر رووناكیی مانگدا ده‌ڕۆن، به‌ختیار حه‌مه‌سوور، چیرۆك، ناوه‌ندی غه‌زه‌لنووس، چاپی یه‌كه‌م 2015.
-5پلۆت له‌ چیرۆكی كوردیدا، بوشرا كه‌سنه‌زانی، چاپی2012،ل27.
-6پێكهاته‌ و راڤه‌ی ده‌ق، بابه‌ك ئه‌حمه‌دی، و. مه‌سعود بابایی چاپی 2015.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

چیرۆكی عیراقی داڕوخاو

مه‌حمود نه‌جمه‌دین له‌نێوه‌ندی ئه‌ده‌بی عیراقی دوای پرۆسه‌ی ئازادی و سه‌ره‌تای ...