سەرەکی » ئاراستە » رستێك میروو، رستێك مێژوو و حه‌قیقه‌تی تاڵ

رستێك میروو، رستێك مێژوو و حه‌قیقه‌تی تاڵ

جومعه‌ كانی له‌له‌یی

له‌نیوه‌ شه‌وێكی مانگی نیسانی ساڵی 1982 له‌گه‌ڕه‌كی ڕه‌حیماوای شاری كه‌ركووك مه‌فره‌زه‌یه‌كی ئه‌من و ئیستخبارات هه‌ڵده‌كوتنه‌ سه‌ر ماڵی مام حوسێن مه‌حموود بێ ئه‌وه‌ی فه‌رمانی دادگایان پێ بێت و بێ ئه‌وه‌ی ڕه‌چاوی تایبه‌تمه‌ندی و حورمه‌تی خێزانیان بكه‌ن، له‌و نیوه‌ شه‌وه‌دا كوڕه‌ گه‌وره‌كه‌یان كه‌ ناوی عاسی بوه‌و ته‌مه‌نی ته‌نها چوارده‌ ساڵ بوه‌ به‌ره‌و دائیره‌ی ئه‌من ڕاپێچی ده‌كه‌ن، ئیدی ئه‌و خێزانه‌ له‌و ڕۆژه‌وه‌ عه‌وداڵی هه‌واڵی كوڕه‌كه‌یان بوون داخوا له‌ سێداره‌ دراوه‌ یان گولله‌ باران كراوه‌ یان له‌كونجی تاریكی كام زیندان دایه‌؟.
عاسی به‌بێ هۆ ده‌ستگیر نه‌كرابوو به‌ڵكو له‌ ته‌مه‌نی چوارده‌ ساڵی دا له‌ ده‌وڵه‌تی عێراق و به‌عس عاسی ده‌بێته‌وه‌، ده‌یه‌وێت له‌ڕێگه‌ی ڕێكخستنه‌ نهێنیه‌كانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستانه‌وه‌ داوای مافی گه‌لێكی مه‌زلووم بكات هه‌ر به‌و تۆمه‌ته‌ش ده‌ستگیر كرابوو، پاش سێ مانگ و بیست و پێنج ڕۆژ له‌ هه‌یئه‌و ئه‌منی كه‌ركووك و گرتوخانه‌ی نه‌وجه‌وانان له‌ به‌غدا و پاش ئه‌شكه‌نجه‌ و ئازارێكی زۆر و دوای حكومدانی به‌ 10 ساڵ به‌ندكردن، ئنجا به‌ لێبوردنی گشتی ئازاد ده‌كرێت، وه‌نه‌بێت عاسی ئه‌شكه‌نجه‌ی جه‌سته‌یی و ده‌روونی دائیره‌ی ئه‌من و هه‌یئه‌ی خاسه‌ بیترسێنێت و ناچاری بكات دوای ئازاد كردنی ده‌ست له‌و مافانه‌ هه‌ڵگرێت كه‌ باوه‌ڕی پێیه‌تی و ملكه‌چی بكات تا له‌ ڕه‌حیماوا بژێت و خۆشی و له‌زه‌تی شار هه‌ڵبژێرێت به‌ڵكو سوورتری ده‌كات له‌سه‌ر تێكۆشان، هه‌ربۆیه‌ش دوای ئازاد كردنی ڕاسته‌وخۆ په‌یوه‌ندی ده‌كات به‌ هێزی پێشمه‌رگه‌وه‌و له‌ تیپی 21 ی كه‌ركووك ده‌بێت به‌ پێشمه‌رگه‌، عاسی نه‌ فیراری عه‌سكه‌ری بوو، نه‌ ئه‌وه‌ بوو كه‌سابه‌تی پێ نه‌كرابێت و …هتد. به‌ڵكو ئه‌و ئاشقی باڵای نیشتمان بوو هه‌ر ئه‌و ئه‌شقه‌ش هانی دا بچێته‌ ناو ڕێكخستنه‌وه‌و خۆی بخاته‌ به‌ر مه‌ترسی په‌تی سێداره‌ و دواتر ببێت به‌پێشمه‌رگه‌.
به‌ره‌و سنوور
ڕستێك میروو به‌رگی دووه‌می یاده‌وه‌رییه‌كانییه‌تی، یاده‌وه‌ری چی؟ هه‌ر له‌ شه‌وی یه‌كه‌می ده‌ستگیركردنیه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ گێڕانه‌وه‌ی هه‌موو چیرۆكه‌ ناسۆره‌كانی هه‌یئه‌ی خاسه‌و دائیره‌ی ئه‌من و سه‌رده‌می پێشمه‌رگایه‌تی و چالاكیه‌كانیان و چۆنیه‌تی ته‌وزیع بوون و نان خواردنیان له‌ ماڵانی گوند نشین و گێڕانه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و سه‌ختی و ناخۆشی و سه‌رما و گه‌رما و زه‌حمه‌تیانه‌یه‌ كه‌ به‌درێژایی ژیانی پێشمه‌رگایه‌تی و ئاواره‌ بوونی چه‌شتویه‌تی.
عاسی له‌ گێڕانه‌وه‌ی به‌سه‌رهاته‌كانی خۆی و هاوڕێكانی، له‌چالاكی و نه‌به‌ردییه‌كانی خۆی و هاوڕێكانی، له‌نوكته‌و قسه‌ خۆش و به‌له‌زه‌ته‌كانی، له‌تۆمار كردنی ته‌واوی ئه‌و مێژووه‌ی ده‌ستی بۆ بردوه‌ ڕاستگۆ و ڕاشكاو بووه‌، نه‌یویستوه‌ مه‌رایی و ماستاو بۆ كه‌س بكات و له‌ حه‌قیقه‌تی كه‌سیش یاخی بێته‌وه‌، به‌واتایه‌كی تر عاسی چی بینیوه‌و چی كردووه‌ ئه‌وه‌ی گێڕاوه‌ته‌وه‌، جا له‌و گێڕانه‌وه‌یه‌ كێ زیانی پێ كه‌وتوه‌و كێ قازانجی كردووه‌ ئه‌و باكی پێی نه‌بووه‌، نه‌شترساوه‌ له‌ لۆمه‌و گله‌یی، ته‌نانه‌ت له‌هه‌ندێك شوێنی یاده‌وه‌رییه‌كانی ڕه‌حمی به‌خۆیشی نه‌كردوه‌، ئه‌وه‌تا ده‌ڵێ: له‌ هه‌یئه‌ ناوی ئه‌نوه‌رمان هێنا ئه‌مه‌ش جۆرێكه‌ له‌ ئعتراف كردن له‌سه‌ر ئعترافی ناو زیندان له‌سه‌ر هه‌ڤاڵه‌كانی خۆی كه‌ له‌ ڕێكخستنه‌ نهێنیه‌كانی یه‌كێتی كاریان كردووه‌.
به‌رگی دووه‌می یاده‌وه‌رییه‌كانی، له‌و ڕۆژه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات كه‌ سوپای عێراق ده‌ستی كرد به‌ ئه‌نفالكردنی كورد و سوتاندنی كوردستان، له‌و ڕۆژه‌ ڕه‌شه‌دا حاجی محه‌مه‌د كه‌ دانیشتوی شاره‌، كچێكی خۆی به‌ناوی (مرواری) به‌ عاسی ده‌به‌خشێت و هۆرت هۆرت ده‌ستی مرواری ده‌گرێت و له‌شاره‌وه‌ ده‌یبات بۆ ناو شاخ و داخ و بۆ به‌ر بڵێسه‌ی ئاگری ئه‌نفال، من حاجی محه‌مه‌د بومایه‌ له‌و ڕۆژه‌ ڕه‌شه‌دا كچی خۆم نه‌ده‌دایه‌ عاسی تا مه‌ترسی مه‌رگ بكه‌وێته‌ سه‌ری و ڕاپێچی بكات بۆ چاره‌نوسێكی نادیار، خۆ كچی خۆم له‌و ناوه‌ نه‌دۆزیوه‌ته‌وه‌؟
سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی هه‌ر زوو دركی به‌ مه‌ترسییه‌كانی بڕیاری ئه‌نفال كردنی كوردستان كرد، هه‌ر بۆیه‌ش بڕیاری دا هێزی پێشمه‌رگه‌ به‌ره‌و سه‌ر سنوور ببات بۆ ئه‌وه‌ی بیانوو نه‌داته‌ ده‌ستی به‌عسیه‌كان تا به‌بیانوی بوونی پێشمه‌رگه‌وه‌ هاووڵاتیانی گوندنشین ئه‌نفال بكات و دێهاته‌كانیان بسوتێنێت چونكه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌ هه‌موو لایه‌نه‌كان باشتر به‌عس و پیلانه‌كانی به‌عسی ده‌ناسی و ده‌یزانی بوونی پێشمه‌رگه‌ له‌ لادێكان ده‌كاته‌ باشترین بیانوو بۆ قڕ كردنیان، جگه‌ له‌مه‌ش یه‌كێتی بریارێكی تری دا ئه‌و پێشمه‌رگانه‌ی خێزاندار بوون خێزانه‌كانیان بگوازنه‌وه‌ بۆ دیوی ئێران تا به‌ر شاڵاوی ئه‌نفال و قڕ كردن نه‌كه‌ون، عاسی یه‌كێك ده‌بێت له‌و پێشمه‌رگانه‌ و خۆی و چه‌ند هه‌ڤاڵێكی تری ده‌ستی خێزانه‌كانیان ده‌گرن و به‌ره‌و سه‌ر سنوور و دیوی ئێران ئاواره‌ ده‌بن.
سه‌رنج
به‌ش به‌ حاڵی خۆم وه‌ك خوێنه‌رێك چێژ و سوودی زۆرم له‌م كتێبه‌ وه‌رگرت و ده‌زانم نوسه‌ره‌كه‌ی زۆر ماندوو بووه‌ تا به‌شێك له‌ یاده‌وه‌رییه‌كانی خۆی و هاوڕێ و هه‌ڤاڵه‌كانی و مێژووی حزبه‌كه‌ی بنوسێته‌وه‌، ده‌شزانم نوسینی كتێب هه‌روا ئاسان نییه‌ به‌تایبه‌تی كتێبێك بچێته‌ خانه‌ی تۆماركردنی مێژووه‌وه‌، له‌وه‌ش تایبه‌ت تر قۆناغێكی سه‌ختی شۆڕش و شۆڕشگێڕێتی تۆمار بكات، (ڕستێك میروو)ش وه‌ك هه‌ر كتێبێكی تر بێكه‌م و كورتی و ناته‌واوی نییه‌ و به‌ده‌ر نییه‌ له‌ هه‌ڵه‌ی چاپ و هه‌ڵه‌ی زمانه‌وانی و ڕه‌وانبێژی و دانانی وشه‌ی نه‌گونجاو، بۆیه‌ ئاساییه‌ و ئه‌و مافه‌ ده‌درێت به‌ هه‌موو خوێنه‌رێك شه‌ن و كه‌وی هه‌موو دیووه‌كانی كتێبه‌كه‌ بكات و ڕه‌خنه‌ی لێ بگرێت و باش و خراپیه‌كانی وه‌ك خۆی بێ زیاد و كه‌م هه‌ڵسه‌نگینێت، ده‌كرێت ئێمه‌ش له‌ كورته‌ باس و خوێندنه‌وه‌یه‌كی وادا سه‌رنج و ڕه‌خنه‌كانیشمان كورت و كه‌م و خێرا بن كه‌ له‌ چه‌ند خاڵێك دا كۆیان بكه‌مه‌وه‌:
*له‌ ل 54 له‌ باسی حاجی وه‌یسی دا كه‌ به‌شاره‌زایه‌كی باشی زانینی زمانی مه‌ڕ و ماڵاتی ده‌زانێت ده‌ڵێ: دوور نیه‌ حاجی وه‌یسی له‌نه‌وه‌ی حه‌زره‌تی سولێمان بوبێت، باشتر بوو بینوسیایه‌: ده‌تگوت له‌نه‌وه‌ی حه‌زره‌تی سولێمانه‌، چونكه‌ زۆر دووره‌ حاجی وه‌یسی له‌نه‌وه‌ی حه‌زره‌تی سولێمان بێت.
* له‌ ل 62 له‌ شه‌شه‌مین دێڕ نوسیویه‌تی: هه‌ر به‌و ماتی و بێده‌نگیه‌وه‌ هات و له‌ ته‌نیشتی من وه‌ستا، باشتر بوو (من)ی بكردایه‌ته‌ ( منه‌وه‌)، ڕسته‌كه‌ به‌م شێوه‌یه‌ی لێ ده‌هات: هه‌ر به‌و ماتی و بێده‌نگیه‌وه‌ له‌ ته‌نیشتی منه‌وه‌ وه‌ستا.
* له‌ ل64 له‌ په‌ڕه‌گرافێك دا ده‌ڵێ: من ده‌مزانی قسه‌كانی ناو ئۆتۆمبیله‌كه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ نین و جێی هیچ ناگر، وشه‌ی (ناگر) هیچ مانایه‌كی ڕوون نابه‌خشێت كه‌ ده‌بوو (ناگرن) بوایه‌، ده‌شێ هه‌ڵه‌ی چاپیش بێت.
* له‌ ل66 دێڕی هه‌ژده‌هه‌م ده‌ربڕینی (پێیده‌ڵێ) له‌ بنه‌ڕه‌ت دا له‌دوو وشه‌ پێكهاتووه‌ كه‌ ده‌بوو له‌یه‌كتر جیایان بكاته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر وشه‌یه‌ك مانای سه‌ربه‌خۆی خۆی له‌ده‌ست نه‌دات و به‌م شێوه‌یه‌ بوایه‌: پێی ده‌ڵی.
* له‌ ل86 دێری پێنجه‌م نوسیویه‌تی ( گرترابوون)، وشه‌ی گونجاوتر هه‌بوو كه‌ هه‌مان مانا ببه‌خێت بۆ نموونه‌: گیرابوون یان ده‌ستگیر كرابوون.
* له‌ ل102 ده‌ڵێ : له‌دوای هه‌موویانه‌وه‌ ڕۆبیتان هاته‌ سه‌رینمان، نازانم وشه‌ی (سه‌رینمان)ی بۆ چ مه‌به‌ستێك به‌كارهێناوه‌؟ چونكه‌ وشه‌كه‌ مانایه‌كی ڕوون نادات به‌ده‌سته‌وه‌، ده‌شێت هه‌ڵه‌ی چاپیش بێت.
ڕستێك میروو پڕه‌ له‌ وشه‌ی جوانی كه‌ركووكیانه‌ و پڕه‌ له‌ هه‌ڵوێستی جوامێرانه‌، خوێنه‌ر فێره‌ خۆڕاگری و ئازایه‌تی و فیداكاری ده‌كات، له‌خوێدنه‌وه‌ی ئه‌م كتیبه‌وه‌ تێگه‌یشتم ئێستاش كوردستانمان خۆش نه‌وێت و فیداكاری بۆ نه‌نوێنین، دوور نیه‌ له‌ ده‌ستی بده‌ین.
پێم خۆش بوو به‌شێك له‌ ڕووداوه‌كانی ناو ئه‌م كتێبه‌ كه‌ جێگه‌ی ستایش كردنه‌ به‌ زمانی خۆم بیخه‌مه‌ ڕوو:
*ئیبراهیم یه‌كێكه‌ له‌ گیراوه‌كانی بادینان، بۆ ئه‌وه‌ی ئعترافی پێ بكه‌ن بزمار له‌سه‌ر پێی ده‌چه‌قێنن و له‌ژێر پێی ده‌رده‌چێت، به‌ڵام ئعتراف ناكات و جوانترین هه‌ڵوێست و ده‌ربڕینی كردۆته‌ دیاری بۆ من و خوێنه‌ر كه‌ به‌ جه‌لاده‌كان ده‌ڵێ : بزماره‌كه‌ له‌ دڵیشم داكوتن ناوی یه‌ك هاوڕێم نادركێنم.
*ئه‌سعه‌د یه‌كێكه‌ له‌ ده‌ستگیركراوه‌كان و هه‌ڵیده‌واسن و دوو بوتڵه‌ غازی پێدا شۆڕ ده‌كه‌نه‌وه‌، عاسی له‌ ڕۆبیتان ده‌پرسێت : ئه‌وه‌ چۆنه‌ ئه‌سعه‌د قۆڵی له‌ شانیه‌وه‌ ده‌رناچێت؟ ڕۆبیتانیش وڵامی عاسی ده‌داته‌وه‌و ده‌ڵێ: باوه‌ڕی مرۆ ڤ له‌ جه‌سته‌ی به‌هێزتره‌.
دواتر ئه‌سعه‌د له‌ژێر ئه‌شكه‌نجدا گیانی سپارد.
*عاسی ده‌ڵێ: جه‌لاده‌كان ده‌یانتوانی ڕێ له‌ نان خواردن و خه‌و و ئیسراحه‌تمان بگرن، به‌ڵام نه‌یانده‌توانی ڕێ له‌ خه‌ونه‌كانمان بگرن، عاسی له‌ناو هه‌یئه‌ به‌ده‌م ئازاری جه‌سته‌یه‌وه‌ خه‌و ده‌یباته‌وه‌و خه‌ون به‌ سروه‌وه‌ ده‌بینێت، ئه‌و سروه‌یه‌ی هه‌ر له‌ منداڵیه‌وه‌ خۆشی ده‌ویست.
*ئه‌و داگایه‌ی گیراوه‌كانی دادگایی ده‌كرد له‌سه‌ر ئه‌و ژێرزه‌مینه‌ دانرابوو كه‌ زیندانیه‌كانی تیا فه‌لاقه‌ ده‌كرا و له‌ ته‌زووی كاره‌با ده‌دران و بتڵی بیبسیان تێ ده‌بڕدرا، ئه‌مه‌ش ئه‌و ڕاستیه‌ دووپات ده‌كاته‌وه‌ كه‌ دادگاكانی به‌عس به‌شێك بوون له‌ دامه‌زراوه‌ داپڵۆسێنه‌ره‌كانی به‌غدا نه‌ك وه‌رگرتنه‌وه‌ی مافی زیندانیان.
-چوار زیندانی ته‌نها به‌ ده‌ ده‌قیقه‌ دادگایی كراون.
له‌كۆتایی دا ده‌مه‌وێت بڵێم پێویسته‌ نوسینه‌وه‌ی یاده‌وه‌ریه‌كان به‌ زانستی بكرێت چونكه‌ ده‌بن به‌ به‌شیك له‌ مێژووی گه‌لی كورد وه‌ك چۆن عاسی حوسێن نوسیویه‌تیه‌وه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*