سەرەکی » زانست » به‌كارهێنانه‌وه‌ Recyclin له ‌كوردوستاندا

به‌كارهێنانه‌وه‌ Recyclin له ‌كوردوستاندا

ئاماده‌کردنی: سه‌ربه‌ست عه‌بدولره‌حمان

ئه‌وه‌ته‌ی زه‌وی هه‌یه‌ ، به‌تایبه‌ت دوای چڕبونه‌وه‌ی ئاو له‌دۆخی شلیدا ، سوڕی ماده‌كان ده‌ستی پێكردووه‌ ، ملیۆنه‌ها ساڵه‌ ئاوی ده‌ریاوزه‌ریاكان ده‌بته‌ هه‌ڵم و ده‌گوێزرێنه‌وه‌و ده‌بنه‌ باران و به‌فر دواتر له‌چه‌م و ڕوباره‌كانه‌وه‌ ده‌گه‌نه‌وه‌ ده‌ریاكان .
ڕووه‌كه‌كان ده‌ڕوێن و گه‌شه‌ ده‌كه‌ن هه‌ندێكیان پاش وه‌رزێ و هه‌ندێكیش پاش سه‌دان وبگره‌ هه‌زاران ساڵ به‌ڵام دواتر ده‌مرن و شیده‌بنه‌وه‌ ، بۆ ئه‌و مادانه‌ی لێی درووست بووه‌ . به‌هه‌مان شێوه‌ هه‌موو بونه‌وه‌ره‌كان . درووست بوون و گه‌شه‌ كردن و مردن وو هه‌ڵوه‌شاندن به‌رده‌وامه‌ .
جه‌سته‌ی خودی مرۆڤیش له‌مه‌ به‌ده‌ر نییه‌ ، مرۆڤ كه‌ درووست ده‌بێ و گه‌شه‌ ده‌كات به‌خواردنی ڕووه‌ك و زینده‌وه‌رانی تر ، ماده‌كانی چه‌ندین سوڕیان دیووه‌ له‌ جه‌سته‌ی ڕووه‌ك و زینده‌وه‌ری تردا .
ئه‌و سه‌رده‌مانه‌ی كه‌ درووستكاره‌وه‌كانی ده‌ستی مرۆڤ له‌ پێكهاته‌ سرووشتیه‌كان بوو ، به‌كارهینانه‌وه‌ مه‌گه‌ر له‌ هه‌ندێك دارو په‌ردووی قه‌ڵای ڕوخاوو كه‌لاوه‌كاندا بووبێ یان هه‌ندێك له‌ كانزاكان ده‌نا ئه‌وشتانه‌ی تر ده‌ڕزین و له‌كار ده‌كه‌وتن.
له‌نیوه‌ی دووه‌می سه‌ده‌ی ڕابوردوووه‌ ، گه‌شه‌ی پیشه‌سازی و درووستكردنی چه‌ندین پێكهاته‌ی نامۆ به‌ سرووشت ، هه‌روا به‌كارهێنانی ته‌كنۆلۆژیای نوێ له‌ به‌رهه‌مه‌ كانزاییه‌كاندا وایكرد كه‌ نرخی به‌رهه‌م هێنان له‌ كه‌ره‌سه‌ی خاو گرانتر بكه‌وێت له‌ به‌رهه‌م هێنان له‌و شتانه‌ی كه‌ڵكی به‌كارهێنانیان نه‌‌ماوه‌ .
جا له‌ لایه‌ك بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و شته‌ له‌كه‌ڵك كه‌وتوانه‌ ، نه‌بنه‌ بارگرانی بۆ ژینگه‌ و له‌لایه‌كی كه‌ش كه‌می تێچوون. به كارهێنانه‌وه‌ به‌رده‌وام له‌ زیاد بوندایه‌.
له‌ كوردوستانی خۆمان وه‌ك ئاگاداربووین له‌ دیووی ئێران ، زۆرشت له‌ لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌ كۆده‌كرانه‌وه‌ و پاره‌یان ده‌كرد . به‌ڵام ئه‌م سیستمه‌ ته‌نها بۆ نانه‌ورده‌ بوو لای خۆمان و ئه‌ویش ده‌كرا به‌ ئالفی ئاژه‌ڵ .
بێگومان به‌هۆی بازاڕی ئازاد و به‌رز بونه‌وه‌ی ئاستی بژێوی خه‌ڵك ، له‌دوای پرۆسه‌ی ئازادی عێراق ،كالایه‌كی زۆر هاورده‌ ده‌كرایه‌ ناو هه‌رێم ، جا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خه‌ڵك ماوه‌یه‌كی زۆر بوو دابڕا بوو له‌ به‌رهه‌مه‌كانی جیهان ،بازرگانه‌ چاو چنۆكه‌كان ،كاڵای مۆدێل كۆن و ماوه‌به‌سه‌رچوو خراپیان ده‌هێنا . بۆیه‌ زۆری نه‌برد هه‌موو ئه‌وانه‌ فڕێ دران و به‌ده‌گمه‌ن ئه‌و شتانه‌ ئێستا به‌كاردێن . هه‌روا به‌كارهێنانی پلاستیك له‌ سه‌به‌ته‌ی میووه‌ و ده‌به‌ی خواردنه‌وه‌كان و كیسه‌ی زۆرینه‌ی خۆراك و كه‌لوپه‌له‌كان . زۆربوونی خۆراكی قووتو پاكه‌ت كراو . وای كرد بڕی خاشاك زۆر زیاتر بێت له‌ جاران . بۆیه‌ بابه‌تی به‌كار هێنانه‌وه‌ ، به‌رده‌وام له‌ لایه‌ن ڕێكخراوه‌ ژینگه‌یه‌كان و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانی حكومه‌ت وه‌ كه‌سانی دڵسۆز به‌ژینگه‌ و ته‌ندرووستی مشتو مڕی له‌ سه‌ر ده‌كرا .
زۆرێك ڕایان وابوو ،كه‌ پێویسته‌ حكومه‌ت دامه‌زراوه‌ی گه‌وره‌ی هه‌بێت ، بۆ جیاكردنه‌وه‌و وسوود وه‌رگرتن له‌و شته‌ فڕێدراوانه‌ ، هه‌ندێكیش ڕایان وابوو ، كه‌ ده‌بێت كۆمپانایی زه‌به‌لاح ئه‌م ئه‌ركه‌ له‌ ئه‌ستۆ بگرێ ، ئه‌گه‌رچی من له‌ لای خۆمه‌وه‌ سیستمێكم بۆ ئه‌وه‌ داڕشتبوو كه‌ چۆن بكرێت به‌كاری خه‌ڵك تا له‌لایه‌ك كارو بژێوی بۆ ژماره‌یه‌ك خه‌ڵك دابین بكات ، له‌ هه‌مان كاتدا ژینگه به‌ وخاشاكه‌ پیس و دزێو نه‌بێت .
دیاره‌ هه‌رشتێك كه‌مێ بژێوی بۆ خه‌ڵك دابین بكات ، به‌تایبه‌ت كه‌ ئیستا ژماره‌ی بێكار زۆره‌ له‌ كوردوستاندا ، خه‌ڵك به‌ پیریه‌وه‌ ده‌چێ . دیاره‌ كاری كۆكردنه‌وه‌ی شتی فڕێدراو وه‌ به‌ كاڵاكردنی گه‌ر له‌ لایه‌ن هه‌ر كه‌س و كۆمپانیایه‌كه‌وه‌ بكرێت ، ده‌بێت هان بدرێ و هاریكاری بكرێ .
له‌ به‌دوادا چونم بۆ ئه‌و كه‌س و كۆمپانیایانه‌ی ئه‌و شتانه‌ كۆ ده‌كه‌نه‌وه‌ و كه‌پسی ده‌كه‌ن تا دواتر به‌كاربێته‌وه‌.
چاومان به‌ به‌ڕێز (هه‌ڵكه‌وت زۆراب محمد) كه‌وت . كه‌ ده‌رچووی كۆلێژی زانست به‌شی فیزیایه‌ ، له‌ سه‌ر ڕوبه‌ری 900 مه‌تردوجا دوو هۆڵی بنیات ناوه‌ ، تاوه‌ك كارگه‌یه‌كی بچووك بۆ كه‌پس كردنی كارتۆن و پلاستیكی فڕێدراو به‌كاری بێنێ . بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ مه‌كینه‌یه‌ك كه‌ به‌كاره‌با كارده‌كات و به‌رزكه‌ره‌وه‌یه‌ك كه‌ به‌سوته‌مه‌نی كارده‌كات به‌كاردێنێ .
له‌وه‌ڵامی پرسیاره‌كانما وتی : ئێمه‌ ته‌نها كارگه‌ نین كه‌ ئه‌وكاره‌ ده‌كه‌ین ، چه‌ندین كارگه‌ی ترهه‌یه‌ ، كه زۆرگه‌وره‌و چالاكتره‌ ، ئێمه‌ ڕۆژانه‌ 40 تا 50 ماتۆڕ و پیكاب ، كارتۆن و مقه‌بای فڕێدراو مان بۆ كۆده‌كه‌نه‌وه‌ و بۆمان دێنن ، كه‌ مانگانه‌ نزیكه‌ی 100تۆن ده‌بێت ، بژێوی و ژیانی خۆیان وخێزانیان له‌سه‌ر ئه‌و كاره‌یه‌ ، ئێمه‌ش به‌ كێشانه‌ لێیان ده‌كڕینه‌وه‌ ، دواتر كه‌پسی ده‌كه‌ین به‌شێوه‌یه‌كی هونه‌ری هاوچه‌رخ ، خۆزگه‌مان وابوو كارگه‌یه‌ك دابمه‌زرێت كه‌ له‌ ناو هه‌رێمدا به‌كاربێته‌وه‌ ، به‌لام له‌ ئێستادا بۆ ئێران یان توركیا ده‌چێت .
ده‌رباره‌ی هاوكاریان له‌لایه‌ن فه‌رمانگه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانی حكومه‌ته‌وه‌ ، وتیان كه‌ مانگانه‌ زیاتر له‌ ملیۆنێك دینار ده‌ده‌ن به‌ كاره‌با ، هیوا خوازیش بوون كه ‌فه‌رمانبه‌رانی ده‌زگاكانی حكومه‌ت ئاسته‌نگیان بۆ درووست نه‌كه‌ن ، وه‌ ئه‌وه‌ ڕه‌چاو بكرێ كه‌ زۆرێك له‌ كارو پیشه‌كان ده‌بنه‌ هۆی زیاندان له‌ ژینگه‌ ، به‌ڵام كاره‌كه‌ی ئه‌مان خاوێنكردنه‌وه‌ی ژینگه‌یه‌و هاریكاری حكومه‌ته‌ بۆ سوودی گشتی.
شایانی باسه‌ ئێستا هه‌رشتێك له‌ كانزا درووست كرابێت كۆ ده‌كرێته‌‌وه‌ به‌تایبه‌ت مس ، فافۆن و ئاسن ، وه‌ چه‌ندین شوێن به‌ جیاكردنه‌وه‌و كه‌پسكردنی قتوی خواردنه‌وه‌كان و كارتۆن و پلاستیك هه‌یه‌ ، وه‌ كارگه‌كانی ئاسنیش ، ئاسن به‌كاردێننه‌وه‌ ، ئه‌مه‌ كارو بژێوی بۆ هه‌زاران كه‌س دابین كردووه‌ ، وه‌ بڕێكی زۆر له‌و خاشاكه‌ كه‌م ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ده‌برێت بۆ شوێنی فڕێدانی.
ئه‌و خاشاكه‌ی حكومه‌ت خه‌رجیه‌كی زۆر ده‌دات به‌ كۆمپانیاو كۆمه‌ڵێ كارمه‌ند تا دور بخرێته‌وه‌ له‌ شاره‌كان و بكرێت به‌ ژێر خۆڵه‌وه‌ .كه‌ ئه‌مه‌ش خۆی له‌ خۆیا كاره‌ساتێكی ژینگه‌ییه‌ .

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

گرنگی‌ و كاریگه‌ری‌ تیشكه‌كان له‌ بواره‌كانی‌ ژیانی‌ گشتی مرۆڤدا

نه‌وزادی‌ موهه‌ندیس* به‌شی‌ یه‌كه‌م •كورته‌یه‌كی‌ مێژوویی‌ : دۆزینه‌وه‌كه‌ی‌ توێژه‌ری‌ فه‌ڕه‌نسی‌ ...