سەرەکی » دۆسێ » ئێران گەرمترین باسی كۆبوونەوەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان بوو

ترەمپ: تاران هەڕەشەیە بۆسەر جیهان

ئێران گەرمترین باسی كۆبوونەوەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان بوو

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لەمیانی وتارێكیدا لەكۆبونەوەكانی كۆمەڵی گشتی نەتەوە یەكگرتوەكان لەنیویۆرك، داوای لەنەتەوە یەكگرتوەكان كرد بەرپەرچی هەڕەشەكانی ئێران بداتەوە.
ترەمپ لە وتارێكیدا لە نەتەوە یەكگرتووەكان لە 24ی ئەیلولی 2019، سەركردەكانی ئێران بە « دیكتاتۆر» وەسفكرد و رایگەیاند»ئێران گەورەترین مەترسییە بۆسەر ئاسایشی جیهان» و داواشی لەتاران كرد بەرژەوەندییەكانی خەڵكی ئێران بخاتە سەروی هەموو شتێكەوە.
بە گوتەی ترەمپ «پاش چوار دەیە لەشكست، ئێستا كاتی ئەوەیە سەركردەكانی ئێران هەنگاو بەرەو پێشەوە هەڵبنێن و كۆتایی بە هەڕەشە دروستكردن لەسەر ڵاتان بهێنن».
سەرۆكی ئەمریكا داوای لەوڵاتانی تر كرد هاوشانی ئەمریكا رووبەڕووی ئەو هەڕەشە و مەترسییانە ببنەوە كە ئێران دروستیاندەكات.
لەبارەی هێرشەكانی ئەم دواییەی سەر كۆمپانیا نەوتییەكانی سعودیەش، ترەمپ رایگەیاندبوو»وەك وەڵامێك بۆ هێرشەكانی كۆماری ئیسلامی ئێران بۆسەر كۆمپانیای (ئارامكۆ)، توندترین سزا بەسەر ئێراندا دەسەپێنن و بانكی نیشتمانی وڵاتەكەیان خستووەتە لیستی رەشەوە».
هەر لەو چوارچێوەیەدا ترەمپ رایگەیاندبوو، وڵاتەكەی سەبارەت بە پرسی ئێران، لەپێگەیەكی زۆر بەهێزدایە.
سەرۆكی ئەمریكا لە وتارەكەیدا دەڵێت» ئەمریكا لەبارەی ئێرانەوە لەپێگەیەكی بەهێزدایە و سزا سەپێنراوەكان بە تەواوەتی وڵاتەكەی شەكەت كردووە».
بە گوتەی ترەمپ»ئەوان بەدوای جەنگدا ناگەڕێن، بەڵام بەرژەوەندییەكانی خۆیان دەپارێزن».
ئەمە لەكاتێكدایە لە 20ی ئەیلولی 2019، ئەمریكا سزای بەسەر بانكی نیشتمانی ئێراندا سەپاند كە تا ئێستا بەقورسترین سزای سەپێنراو بەسەر وڵاتەكەدا دادەنرێت». پێشتریش ئیدارەكەی ترەمپ، بەڵێنی دابوو كۆمەڵێك سزای ئابوریی تر بەسەر ئێراندا بسەپێنێت، ئەمەش دوای تۆمەتباركردنی وڵاتەكە بە ئەنجامدانی هێرشەكەی سەر دامەزراوە نەوتییەكانی سعودیە، بووە مایەی بەرزكردنەوەی نرخی نەوت لە بازارەكانی جیهان.
بە گوتەی دەسەڵاتدارانی سعودیە، هێرشەكانی سەر كۆمپانیای (ئارامكۆ) بەچەكی ئێران ئەنجامدراون، سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكانیش رایگەیاندبوو، هێرشەكانی سەر كۆمپانیاكە مایەی قبوڵكردن نییە.

گۆتێریش ئاماژە بە بەرپاوونی جەنگ دەكات
ئەمینداری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان، لە كردنەوەی كارەكانی كۆمەڵی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان، هۆشداریدا لەبارەی بەرپابوونی جەنگ لە ناوچەی كەنداو كە بە گوتەی ئەو “جیهان ناتوانێت بەرگەی دەرهاویشتەكانی بگرێت».
ئەنتۆنیۆ گۆتێریش، ئەمینداری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە میانی كردنەوەی كۆبوونەوەكانی خولی 74ی كۆمەڵی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە 24ی ئەیلولی 2019 رایگەیاندبوو:”لەئێستادا ئەگەرێكی نیگەرانبەخش لەبارەی بەرپابوونی ناكۆكی چەكداریی لە ناوچەی كەنداودا بەدی دەكرێت، جیهان ناتوانێت بەرگەی دەرهاویشتەی جەنگێكی لەو جۆرە بگرێت».
ئەمینداری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان، پێشتر هێرشی سەر كۆمپانیا نەوتییەكانی (ئارامكۆ)ی بە ناپەسەندكراو وەسفكردبوو، هیواشی خواستبوو پارێزگاریی لەو پێشكەوتنە بكرێت كە لە بواری رێگرتن لە بڵاوبوونەوەی چەكی ئەتۆمی كراوە، بەهۆی پلانی كاریی هەمەلایەنەی هاوبەش كە تایبەتە بە بەرنامە ئەتۆمییەكانی ئێران.
گۆتێریش لە وتارەكەیدا لە نەتەوە یەكگرتووەكان، ئاماژەی بە بازنەیەكی فراوانی ناكۆكییەكان كردبوو لە جیهان و گوتبووی”لە سایەی ئەگەری خراپ مامەڵكردنێكی بچوكدان كە ڕەنگە ببێتە مایەی بەرپابوونی ڕووبەڕووبوونەوەیەكی گەورە، بۆیە پێویستە تەواوی هەوڵەكان بخەنەگەڕ بۆ خۆلادان لە ڕووبەڕووبوونەوە و هێنانەدی پابەندبوون بە عەقڵانیەت و دانبەخۆداگرتن”.

فەرەنسا: سزاكانی سەر ئێران هەڵبگیرێن
ئێمانوێل ماكرۆن، سەرۆكی فەرەنسا رایگەیاندبوو، دەیانەوێت ئێران نەبێتە خاوەنی چەكی ئەتۆمی و دانوستانەكان بە جۆرێك بن تەواوی سزاكانی سەر ئێران هەڵبگیرێن.
لەمیانی كۆبونەوەكانی كۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەكگرتوەكان لە نیویۆرك، ئیمانوێل ماكرۆن، سەرۆكی فرەنسا رایگەیاندبوو «كاتی ئەوە هاتووە، پێداچونەوە بۆ دانوستانەكانی نێوان ئێران و وڵاتانی تر بكرێت، سەبارەت بە رێككەوتنە ئەتۆمییەكە».
بە گوتەی ماكرۆن «پێویستە لەسەرمان بگەڕێینەوە بۆ سەر مێزی دانوستانەكان، تا بە شێوەیەكی راستەوخۆ لەبارەی چالاكییە ئەتۆمییەكانی ئێران و سیستمە موشەكییە بالیستییەكانی ئەو وڵاتە گفتووگۆ ئەنجامبدەن، بەڵام پێویستە لەبارەی سزاكانەوە هەوڵێكی زیاتر بخەنەگەڕ».
هەر سەبارەت بەو بابەتە، سەرۆكی فرەنسا لە وتارەكەیدا دەڵێت «دەبێت لە هەمانكاتدا ئامانجی دانوستانەكان بە مەبەستی هەڵگرتنی سەرجەم ئەو سزایانەبێت، كە لە ئێستادا بەسەر ئێراندا سەپێندراون».

«پێویستە چەكی ئەتۆمی بۆ هەموان قەدەغەبێت»
هەر لە میانی كۆبوونەوەكانی كۆمەڵی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان، سەرۆك كۆماری توركیا رایگەیاندبوو، پێویستە یان رێگەبدرێت هەموان ببنە خاوەنی چەكی ئەتۆمی، یاخود ئەو چەكە بۆ هەموان قەدەفەكراوبێت.
رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆكی توركیا وتارەكەیدا لە كۆبوەنەوەكانی كۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەكگرتوەكان رایگەیاندبوو «سەبارەت بە چەكی ئەتۆمی، یان دەبێت رێگریبكرێت لە سەرجەم وڵاتانی جیهان، یان دەبێت رێگەبدرێت هەموان ئەو چەكەیان هەبێت، بۆیە پێویستە ئەو كێشەیە بە شێوەیەكی دادپەروەرانە چارەسەربكرێت».
بە گوتەی سەرۆكی توركیا»بەهۆی نەبوونی دادپەروەرییەوە، گەلە روداوێكی زۆر رودەدەن و ئەوانەی خاوەنی چەكی ئەتۆمین، وەك ئامرازێك بۆ بەكارهێنانی گوشار بەكاریدەهێنن، بەوشێوەیە هەڕەشە لەو لایەنانە دەكەن كە چەكەكەیان نییە».
سەبارەت بە ئەنجامدانی گۆڕانكاریی لە سیستمی كاری ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتیش، وەك ئاماژەكردن بۆ ئەو پێنج وڵاتەی بە شێوەیەكی هەمیشەیی ئەندامی ئەنجومەنەكەن كە بریتین لە ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا و روسیا و چین و بریتانیا و فرەنسا ئەردۆغان رایگەیاندبوو «جیهان لەو پێنج وڵاتە پێكنەهاتووە و گەورەترە لە پێنج وڵات».
بە گوتەی سەرۆكی توركیا»سەرلەنوێ بنیادنانەوەی نەتەوە یەكگرتوەكان و ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی لەسەر بنەمای دادپەروەریی و ویژان و ئاكاریی بەرز، هیوایەكی نوێ دەبەخشێتە مرۆڤایەتی».

هەڵوێستی ئێران
حەسەن رۆحانی، سەرۆك كۆماری ئێران رایگەیاند، بەداخەوە ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا پاڵپشتی سەرەكی تیرۆرە لە خۆرهەڵاتی ناوەراست.
حەسەن رۆحانی، سەرۆك ئێران لەمیانی چاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ كەناڵی (فۆكس نیوز)ی ئەمریكایی لە 25ی ئەیلولی 2019 رایگەیاندبوو «ئەمریكا روو لە هەر جێگەیەك بكات تیرۆر لەو ناوچەیەدا زیاد دەكات، بە پێچەوانەشەوە ئێمە بۆ هەر جێگەیەك بچین تیرۆر لەناو دەبەین، بەداخەوە دەبێت دان بەوەدا بنێین كە ئەمریكا پشتوانی سەرەكی تیرۆرە لە ناوچەكەدا».
لەبارەی دەربارەی هێرشەكەی سەر كۆمپانیای (ئارامكۆ)ی سعودیە ، رۆحانی رایگەیاندبوو»با وا دابنێین هێرشەكە لەلایەن ئێمەوە ئەنجامدراوە، پرسیارەكە ئەوەیە ئەو هەموو پارەیەی بۆ بەهێزكردنی بەرگری ئاسمانی وڵاتەكە و نیمچە دورگەی عەرەبی خەرجدەكرێت، چۆن نەیانتوانی رێگری لەو موشەكانە بكەن كە ئامانجەكانیان پێكابوو». ئامانجەكە؟».
بە گوتەی سەرۆكی ئێران»هێرشەكە مایەی شەرمەزارییە بۆ هێزە بەرگرییەكانی ئەمریكا لە سعودیە».
لە 14ی ئەیلولی 2019 هێرشكرایە سەر دامەزراوە نەوتییەكانی سعودیە، بەهۆیەشەوە كێشە بۆ هەناردەكردنی 5.7 ملیۆن بەرمیل نەوتی سعودیە كە لەسەدا 70-ی كۆی بەرهەمی ئەو وڵاتەیە دروستكرد كە دواتر لەیەن ریاز و واشنتۆنەوە، ئێران بە ئەنجامدانی تۆمەتباركرا، ئەمەش لەكاتێكدایە كە تاران سەرپای ئەو تۆمەتانە رەتدەكاتەوە.
هەر لەو چوارچێوەیەدا و لە 25ی ئەیلولی 2019، وتەبێژێكی حكومەتی ئێران رایگەیاندبوو، وڵاتەكەی ئامادەیە بۆ پێدانی گەرەنتی و قبوڵكردنی هەندێك گۆڕانكاریی سنوردار لە رێكەوتنە ئەتۆمییەكە، بەو مەرجەی ئەمریكا بگەڕێتەوە بۆ رێكەوتنەكە.
لەلایەكی ترەوە میدیاكانی ئێران بڵاویانكردبووەوە، گۆڕانكاریی پێشنیاركراوی رێكەوتنە ئەتۆمییەكە لەلایەن پەرلەمانی ئێرانەوە پەسەند دەكرێت و دەبێتە بەشێك لەپرۆتۆكۆڵی تەواوكاریی رێكەوتنەكە.
هەر لەو چوارچێوەیەدا، حەسەن رۆحانی سەرۆكی ئێران لەنیویۆرك بەرۆژنامەزانانی راگەیاندبوو، ئامادەی گفتووگۆ و قبوڵكردنی هەندێك گۆڕانكاریی سنوردارن لە رێكەوتنە ئەتۆمییەكە، بەمەرجێك ئەمریكا سزاكانی سەر وڵاتەكەی هەڵگرێت.
بەر لەوەش دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا كە بەردەوامە لە سەپاندنی سزاكان بەسەر كۆماری ئیسلامی ئێران لەپێناوی ناچاركردنی وڵاتەكە بۆ ئیمزاكردنی رێكەوتنێكی نوێ، لە 24ی ئەیلولی 2019 لە نەتەوە یەكگرتووەكان رایگەیاند بەنیاز نیەسزاكانی سەر كۆماری ئیسلامی ئێران هەڵگرێت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

شیكاری سەربازیی: كەركوك‌ و ئەوەی دەتوانرا رزگار بكرێ

پەیڤێک ماوەیەکی زۆرە قسەوباسی بێ مانا و ناڕەوا لە بارەی ...