سەرەکی » دۆسێ » چەند دیدێك بۆ چارەسەركردنی تەنگژەكانی عیراق

بۆچوونەكان جیاوازن

چەند دیدێك بۆ چارەسەركردنی تەنگژەكانی عیراق

لەگەڵ قوڵبوونەوەی كێشە و ناكۆكییەكان لە عیراق، چەند بۆچونێك بۆ چارەسەركردنی رەوشەكە دەخرێنەڕوو، هەندێك پێیانوایە سیستمی حوكمڕانی دووچاری شكست بووە و پێویستە بگۆڕدرێت و هەندێك تر سیستمی سەرۆكایەتی لە بری پەرلەمانی پێشنیاز دەكەن، هەندێكی تریش پێكهێنانی حكومەتی كاتی و زەمینەسازی بۆ هەڵبژاردنی پێشوەخت بۆچارەسەر دەخەنەڕوو، ئەمەش لەكاتێكدایە كە خۆپیشاندانەكان لە بەغدا و شارەكانی تری عیراق تا دێن روو لە هەڵكشان دەكەن و بنمیچی داواكارییەكانیشیان تا دێت بەرزدەبێتەوە.

شكستی سیستمی حوكمڕانی
سیاسەتمەدار و پەرلەمانتارێكی پێشووتری عیراق پێیوایە، سیستەمی حوكمڕانی لە عیراق شكستی هێناوە، ئەمەش راستیە و پێویستی بە سەلماندن نییە، بۆیە بە پێویستی دەزانێت «خۆپیشاندەران كاتی زیاتر بەفیڕۆنەدەن و خۆیان رێكبخەنەوە و داواكاریەكانیان یەكبخەن».
عزەت شابەندەر سیاسەتمەدار و پەرلەمانتاری پێشووتری عیراق، لەتویتێكدا كە لەڕێی ئەكاوتنی تایبەتی خۆی لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی (تویتەر) بڵاویكردبووەوە رایگەیاندووە»سیستمی حكومڕانی لە عیراق شكستی هێناوە، گەندەڵی گەیشتووەتە لوتكە، ئەمەش راستییە و پێویستی بە سەلماندن نییە».
شابەندەر بە پێویستی دەزانێت»خۆپیشاندەران كاتی كاتی زیاتر بە فیڕۆنەدەن و خۆیان رێكبخەنەوە و داواكاریەكانیان یەكبخەن، ئەو لایەنانەش دیاری بكەن كە داواكاریەكانیان وەك خۆیان دەگەیەنن و پارێزگاریی لە بەرەوپێشچوون و بەڕێوەچوونی خۆپیشاندانەكان بەشێوەیەكی یاسایی و ئاشتیانە دەكەن».

رێگەچارەكانی حكومەت بە شكستخواردوو دادەنرێت
هاوپەیمانی نەسر كە لەلایەن حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی پێشووی عیراقەوە سەركردایەتی دەكرێت پێیوایە،» ئەو رێگەچارانەی تائیستا لەلایەن حكومەتەوە پێشكەشكراون سەركەوتوو نیین، چونكە عیراق لەئێستادا نەك هەر تەنیا پێویستی بە گۆڕینی ڕوخسارەكانە، بەڵكو پێویستی بە گۆڕینی سیستمی حوكمڕانییە».
نەدا شاكر جەودەت، پەرلەمانتاری هاوپەیمانی نەسر، لە پەرلەمانی عیراق لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا دەڵێت، ”تائێستا ئەو رێگەچارانەی لەلایەن حكومەتەوە پێشكەشكراون سەركەوتوونەبوون، چونكە ناكرێت خۆپیشاندەران چاوەڕوانی ئەو رێگەچارانەببن و لە گۆڕەپانەكاندا بمێننەوە و ڕووبەڕووی كوشتن و بڕین ببنەوە، ئاشكراشە كاتێك گردبوونەوە دەبێت خەڵكی خراپ خۆی دەخزێنێتە ڕیزی خۆپیشاندەران و ئەگەری دەستوەردانی دەرەكیش دەبێت، بۆیە پێویستە میكانیزمی راست دابنرێت بۆ پرۆسەی گۆڕانكاریی و تێیدا مافی خەڵك زامن بكرێت و بەشێوەیەكی ئاشتیخوازانە بێت”.
بە گوتەی نەدا جەودەت”عیراق لەئێستادا هەر تەنیا پێویستی بە گۆڕینی روخسارەكان نییە، بەڵكو پێویستە سیستمی سیاسی بگۆڕدرێت، بەجۆرێك كە هاوتای پێداویستییەكانی كۆمەڵگە بێت، چونكە شیاو نییە وڵات لە ساڵی 2003وە تائێستا نە كارگە كۆنەكانی خستووەتەوەگەڕ و نە كارگەی نوێی دامەزراندووە، شیاو نییە ژێرخانی وڵات هەمان ژێرخانی سەردەمی پێش ڕوخانی ڕژێمی بەعس بێت، شیاو نییە وڵاتێكی دەوڵەمەندی وەك عیراق كە وڵاتان بەخێودەكات، خوێندنگەكانی كەرەڤانات بێت”.
ئەو پەرلەمانتارەی هاوپەیمانی نەسر پێیوایە”هەمان ئەو داواكارییانەی لە سەرەتای خۆپیشاندانەكانی مانگی تشرینی یەكەمەوە تائێستا بەرزكراونەتەوە، ئەوان لە هاوپەیمانی نەسر پێشر داوایان كردووە”.
لە سەرەتای مانگی تشرینی یەكەمی ڕابردوو ، تەوژمی خۆپیشاندان بەغدا و شارەكانی ناوەڕاست و باشووری عیراقی گرتۆتەوە، خۆپیشاندەران داوای چاكسازی و باشتركردنی ئاستی خزمەتگوزاری و بەگژداچوونەوەی گەندەڵی و دابینكردنی هەلی كار دەكەن، بەهۆی دروستبوونی پێكداهەڵپژانیش لەنێوان خۆپیشاندەران و هێزە ئەمنییەكان، تا ئێستا سەدان كەس كوژران و هەزارانی تریش برینداربوون.

هەڵبژاردنی پێشوەخت
هەندێك لە لایەنە سیاسییەكانی عیراق، لەگەڵ هەڵكشانی تەوژمی خۆپیشاندانەكان، پێكهێنانی حكومەتی كاتی و زەمینەسازییان بۆ هەڵبژاردنی پێشوەخت وەك چارەسەر بۆ تەنگژەكانی ئێستای عیراق پێشنیازكرد، ئەم پێشنیازەش زیاتر لەلایەن ئەیاد عەللاوی سەرۆكی مینبەری عیراقی و حەیدەر عەبادی سەرۆكی هاوپەیمانی نەسرەوە جەختی لەسەردەكرایەوە، بەڵام هەندێك تر بە پێچەوانەی ئەو بۆچوونە، پێیوایە هەڵبژاردنی پێشوەخت نابێت مایەی گۆڕانكاریی رەوشەكە و تەنگژەكان هێندەی تر ئاڵۆزدەكات.
ئەمینداری بزوتنەوەی عەسائیبی ئەهلی حەق پێیوایە،» پرۆژەی هەڵبژارنی پێشوەخت لە عیراق لەلایەن ئەمریكاوە پێشنیاركراوە، دوای ئەوەی لەلایەن كۆشكی سپییەوە بانگەشەی بۆكرا».
قەیس خەزعەلی، ئەمینداری بزوتنەوەی عەسائیبی ئەهلی حەق، لە تویتێكیدا لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی (تویتەر) رایگەیاندووە، “لێدوانەكانی كۆشكی سپی سەبارەت بە عیراق، قەبارەی دەستوەردانی ئەمریكای لە كاروباری وڵاتدا دەرخست، ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی كە هەڵبژاردنی پێشوەخت، پرۆژەیەكی ئەمریكایی بووە لە بنەڕەتدا”.
بە گوتەی خەزعەلی، “ئەمریكا هەوڵیداوە لەڕێی پڕۆژەی ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختەوە، پێشنیازەكانی زیندوو بكاتەوە و خۆی بسەپێنێت”.
ئەمینداری بزوتنەوەی عەسائیب پێیوایە، “دوا وتە، وتەی مەرجەعیەتە، كە گوزارشت لە داواكارییەكانی لاوانی خۆپیشاندەر دەكات”.
پێشتر ئەمینداری گشتی عەسائیبی ئەهلی حەق رایگەیاندبوو،»ناوەندی هێز لە ناو خۆپیشاندانەكاندا خواستی گەلە و ئەوانەش كە دەیانەوێت خواستەكان بەلاڕێداببەن تێكدەرەكانن. قۆناغی سێیەمی خۆپیشاندانەكانیش بە تەواوەتی گوزارشت لە رای گشتی عیراقییەكان دەكات».
خەزعەلی لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفزیۆنیدا رایگەیاندبوو،» عەلی خامنەیی رابەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی ئێران لە وتارەكانیدا، خۆپیشاندەرانی عیراقی بە خراپ و تێكدەر نەبردووە».
ئەمینداری گشتی عەسائیبی ئەهلی حەق دەڵێت،»وەڵامەكانیان هەرچەندە گەورە بن، سەروەریی دەوڵەت تێناپەڕێنن و خۆیان ناخەنە سەروی حكومەتەوە، بۆیە جگە لە دەوڵەت، یان دەوڵەت، یان ئاڵۆزی و پشێوی هیچ رێگەچارەیەكی تر نییە».
بەگوتەی خەزعەلی»ئامادەییەكی تەواوییان هەیە بۆ رووبەرووبونەوەی دوژمنەكانیان، تەنانەت گەر ئەو دوژمنە ولایەتە یەكگرتوەكانیش بێت».
بە بۆچوونی ئەمنیداری گشتی بزوتنەوەی عەسائیب»گۆڕانكاری لە روخسار و كەسێتییە سیاسییەكان و دەسەڵاتداران، گاڵتەجاڕییە، ئەگەر گۆڕانكاری لەسیستمی حوكمڕانی تێدا نەبێت».
ئەم قسانەی خەزعەلی لە كاتێكدایە كە پێشتر ئەمینداری گشتی بزوتنەوەی عەسائیبی ئەهلی حەق لە 23ی ئابی 2018 داوای گۆڕینی سیستمی حكومی لە عیراقدا كردبوو لە پەرلەمانییەوە بۆ سەرۆكایەتی یان نیمچە سەرۆكایەتی.
خەزعەلی لە تویتێكدا لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی (توێتەر) لەو دەمەدا رایگەیاندبوو»رێگەچارە لەگەڵ بوونی سیستمی پەرلەمانی بۆ حوكمڕانی لە وڵاتدا نییە، چونكە پشكداریی رەوشە وەك خۆی دەهێڵێتەوە، و بە هەمان شێوە گەندەڵی دەستباڵا دەبێت».
ئەمینداری گشتی عەسائیب داوای لە لایەنە سیاسییەكان كردبوو، هاوكاربن لە گۆڕینی سیستمی حوكمڕانی بۆ سەرۆكایەتی یان نیمچە سەرۆكایەتی كە «دەكرێت لێوەی وڵات رزگارببێت».

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*