سەرەکی » وتار » ئازاد ئیبراهیم ‌ » كورد و یه‌كێتی سیاسی نوێ

لەناو روداوەکاندا

كورد و یه‌كێتی سیاسی نوێ

نه‌خشه‌ی‌ هه‌ژمونگه‌ری‌ سیاسی ناوچه‌كه‌ له‌ شێوه‌ی‌ جه‌مسه‌ر به‌ندی، یاخود هه‌ژمونبه‌ندییه‌ سیاسییه‌ ته‌قلیدییه‌كه‌ی جاراندا گۆڕانكارییه‌كی ڕێژه‌یی به‌سه‌ردا هاتوه‌ و ئه‌وه‌ی‌ پێشتر پێی ده‌وترا هه‌ژمونی سیاسی ئه‌مریكی و ڕوسیا «سۆڤییه‌ت» ئێستا له‌و قاڵبه‌دا و به‌و شێوه‌یه‌ نه‌ماوه‌ و به‌شێوه‌ و نه‌خشه‌یه‌كی نوێ بنیادنراوه‌ته‌وه‌، كه‌ زیاتر شێوه‌یه‌كه‌ پێی ده‌وترێت «یه‌كێتی سیاسی». هه‌وڵه‌كانی‌ وڵاتانی‌ ناو ئه‌م یه‌كێتییه‌ سیاسیانه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌یانه‌وێت بچنه‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ هه‌ردوو جه‌مسه‌ره‌ سیاسییه‌كه‌ی‌ جارانه‌وه‌ كه‌ تاكو ئێستایش هه‌ر گۆڕانكارییه‌ك ڕووبدات له‌سه‌ر ساحه‌ی‌ سیاسی ناوچه‌كه‌ ده‌برێته‌وه‌ بۆ ئه‌و ویسته‌ دابه‌شكارییه‌ی‌ به‌شێوه‌یه‌كی كلاسیكی باس له‌ سیاسه‌ت و ستراتیژی ڕوسیا و ئه‌مریكا ده‌كات له‌ناوچه‌كه‌دا.
تێپه‌ڕاندنی‌ ئه‌و فۆرمه‌ كۆنه‌ له‌ سیاسه‌ت و هه‌ژمونداری‌ ئه‌مریكا و ڕوسیا ویستی وڵاتانی‌ ناوچه‌كه‌یه‌ بۆئه‌وه‌ی‌ چیتر ئه‌م ناوچه‌یه‌ نه‌بێته‌ شوێنی داگیركاری‌ و ستراتیژ و پیلانی‌ زلهێزه‌كانی‌ جیهان و جه‌مسه‌ره‌كانیان، هه‌نوكه‌ یه‌كێتی یان یه‌كبوونی‌ سیاسی و سه‌ربازی و ئابوری‌ و ئه‌منی نێوان (توركیا، سوریا و ئێران) یه‌كێكه‌ له‌ دیارترین ئه‌و یه‌كێتیانه‌ی‌ كه‌ جێگیركراوه‌ و هه‌ر سێ وڵات هه‌وڵی فراوانبونی ده‌ده‌ن و پێشبینیش ده‌كرێت هه‌ر یه‌كێك له‌ وڵاتانی‌ قه‌ته‌ر و «وه‌ك ده‌وترێت به‌شێكی عیراق» و چه‌ند وڵاتێكی دیكه‌ش بچێته‌ناو ئه‌و یه‌كێتییه‌وه‌. یه‌كێكی دیكه‌ له‌ یه‌كێتییه‌ سیاسییه‌كان كه‌ له‌ چركه‌ساتی دروستبوندایه‌ ئه‌ویش «یه‌كێتی سیاسی سوننه‌»یه‌. سوننه‌كان له‌ڕوانگه‌ی‌ ئه‌و دۆخه‌ی‌ به‌سه‌ریان هاتووه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا له‌لایه‌ك و له‌لایه‌كیش به‌هۆی‌ فراوانبوونی هه‌ژمونی شیعی و هیلاله‌كه‌ی‌ ده‌یانه‌وێت یه‌كێتییه‌ك دروست بكه‌ن نه‌ك ته‌نها له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ جه‌مسه‌ری‌ ڕوسی _ ئه‌مریكی بێت به‌ڵكو له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ هیلالی شیعیش بێت له‌ ڕووی هێز و تواناو جوگرافییه‌وه‌.
ئه‌و یه‌كێتییه‌ شیعییه‌یش كه‌ به‌ناساندنی‌ باو پێی ده‌وترێت «هیلالی شیعی» ده‌مێك ساڵه‌ هێزێكی ڕۆحی و مه‌زهه‌بی پێكه‌وه‌ی به‌ستوون و ده‌یانه‌وێت هه‌موو شیعه‌كانی‌ ناوچه‌كه‌ له‌یه‌كێتییه‌كدا كۆبكه‌نه‌وه‌، تادێت به‌ره‌و فراوانی‌ ده‌چێت. ئه‌وه‌ی‌ ماوه‌ته‌وه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئه‌و یه‌كێتیانه‌ی ناوچه‌كه‌، ته‌نها (كورد)ه‌. كورد له‌ هه‌ر چوار وڵاتی‌ «عێراق، ئێران، سوریا و توركیا» ئه‌گه‌ر چی له‌سه‌ر ئاستی وتاریش كۆك و هاوڕا نین، هاوكات له‌سه‌ر ئاستی نه‌ته‌وه‌ییش هێشتا هه‌نگاوی‌ پێویست و گرنگیان نه‌ناوه‌ و وه‌ك پێویست له‌ خه‌می ئه‌وه‌دانین یه‌كێتییه‌ك دروست بكه‌ن كه‌ ڕۆحی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی‌ كۆیان بكاته‌وه‌ بۆ هه‌ر دژایه‌تی و پیلانگێڕییه‌ك كه‌ ده‌كرێته‌سه‌ر خۆیان و نیشتمانه‌ داگیركراوه‌كه‌یان.
ئه‌وه‌ی‌ زیاتر له‌دیمه‌نه‌كانی‌ ئه‌م یه‌كێتییانه‌دا ڕونه‌، له‌سه‌ر ئاستی ئه‌منی «توركیا و سوریاو ئێران» له‌ جوڵه‌دان تاكو كۆمه‌ك و هاوكاری‌ به‌یه‌كتر بكه‌ن و نه‌كه‌ونه‌ژێر ڕكێفی هیچ زلهێزێكه‌وه‌، له‌سه‌ر ئاستی مه‌زهه‌بیش هه‌ر یه‌كێك له‌شیعه‌و سوننه‌ كه‌وتوونه‌ته‌وه‌ خۆیان و ده‌یانه‌وێت نه‌ك وڵاتێك به‌ته‌نها به‌ڵكو ته‌واوی‌ ناوچه‌كه‌ به‌سه‌ر دوو بلۆكی مه‌زهه‌بیدا دابه‌ش بكه‌ن، ئه‌وه‌ی‌ ماوه‌ كه‌ ببێته‌ یه‌كێتییه‌كی جیاوازتر له‌یه‌كێتییه‌كانی‌ ناوچه‌كه‌ ته‌نها «كورده‌». ده‌توانێت هه‌وڵی یه‌كێتی نیشتمانی‌ یان یه‌كێتی نه‌ته‌وه‌یی بدات. چونكه‌ ئه‌وه‌ی‌ سێگۆشه‌ی‌ توركیا و سوریا و ئێران هه‌وڵی بۆ ده‌ده‌ن ئه‌شێ ببێته‌ یه‌كێتییه‌كی ئابووری‌ به‌هێزیش یان یه‌كێتییه‌كی ئه‌منی یان یه‌كێتییه‌كی سه‌ربازی، به‌ڵام هه‌رگیز ناتوانن یان ڕێگا به‌خۆیان ناده‌ن بتوانن یه‌كێتییه‌كی نیشتمانی‌ دروست بكه‌ن و مه‌سه‌له‌ی‌ یه‌كێتی نه‌ته‌وه‌ییش له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ واقیعه‌ و جێی بڕوا نییه‌.
یه‌كێك له‌و خاڵانه‌ی‌ كه‌ ئه‌گونجێت كورد تاكه‌ نه‌ته‌وه‌ی ناوچه‌كه‌ بێت وه‌ك چۆن له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ هه‌ر یه‌كێتییه‌كی سیاسی و ئه‌منی و سه‌ربازی و ئابوری‌ ناوچه‌كه‌یه‌، ئه‌وا به‌دیوێكی دیكه‌دا ده‌توانێت هه‌وڵی یه‌كێتییه‌كی نه‌ته‌وه‌یی یان نیشتمانی‌ بدات تاكو خاوه‌ن یه‌ك گوتاری به‌هێز بێت و به‌پێی واقیعی ناوچه‌كه‌ كوردیش جوڵه‌ی‌ له‌ ڕووداوه‌كاندا هه‌بێت و به‌شێك بێت له‌هه‌ر ویستێك بییه‌وێت نه‌خشه‌یه‌كی نوێ به‌ناوچه‌كه‌ بداته‌وه‌. كورد به‌بێ یه‌كێتییه‌كی نه‌ته‌وه‌یی پێش یه‌كێتی و یه‌كبوونی‌ نیشتمانی‌ ! هه‌میشه‌ هه‌ڵگری‌ ماناو ڕاڤه‌ی‌ هاوكێشه‌یه‌كی سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی‌ ده‌بێت كه‌ بۆ دوژمنان و نه‌یارانی میلله‌تی كورد ئاسان ده‌بێت و به‌ویستی خۆیان ده‌توانن جێگۆڕكێی پێبكه‌ن.

*ئەم گۆشەیە شەممە: ئازاد ئیبراهیم، سێ شەممە: هێمن کەریم، پێنج شەممە: ستران عەبدوڵڵا دەینوسێت

print

 151 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*