سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » محه‌مه‌د عومه‌ر عوسمان ژه‌نه‌ڕاڵی پاییز و به‌رگری لە خه‌ونه‌كانی مرۆڤ بوو

محه‌مه‌د عومه‌ر عوسمان ژه‌نه‌ڕاڵی پاییز و به‌رگری لە خه‌ونه‌كانی مرۆڤ بوو

به‌كر حه‌سه‌ن: به‌رلین

من له‌ ساڵی (1977)ه‌وه‌ حه‌مه‌ گیانم له‌وپه‌ڕی لاوێتیدا ناسیوه‌، چه‌ندان جار وه‌ك دوو هاوڕێ له‌ یه‌كتری دڵگران بووین و ئاشتبووینه‌ته‌وه‌، هیچ له‌و دڵگرانبوونانه‌ش له‌ دوو رۆژ زیاتری نه‌خایاندووه‌، پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ چۆن ئاشتده‌بووینه‌وه‌؟ دیاره‌ ئاشتبوونه‌وه‌ پێویستی به‌ مه‌خلوقێكه‌ كه‌ بكه‌وێته‌ نێوان دوو كه‌سی زویر له‌ یه‌كتری، به‌ڵام ئایا ئه‌و مه‌خلوقه‌ كێ بوو؟ له‌ وه‌ڵامدا ده‌ڵێم: ئه‌و مه‌خلوقه‌ مه‌ خلوقێكی شیعری بوو، مه‌خلوقێك بوو نه‌ له‌سه‌ر گۆی زه‌وی داده‌نیشت و نه‌ ئه‌دره‌س و ناو و ناونیشانی هه‌بوو، فریشته‌ نه‌بوو، چونكه‌ ئه‌گه‌ر فریشته‌ به‌و پاكیی و جوانییه‌وه‌ كه‌ باس ده‌كرێت به‌ڕاستی وجودی هه‌بێت ئه‌وا ده‌بێت فریشته‌ له‌ لایه‌ن ئه‌و مه‌خلوقه‌وه‌ پاكی و جوانی پێبه‌خشرا بێت كه‌ من و حه‌مه‌ی ئاشتده‌كرده‌وه‌! ئه‌و مه‌خلوقه‌، مه‌خلوقێكی شیعری بوو، كه‌ له‌ شێوازی زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌كدا بۆ چه‌ند چركه‌یه‌ك له‌ سه‌ر لێوه‌كانی حه‌مه‌ گیان خۆی ده‌نه‌خشاند و ده‌بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی من و حه‌مه‌ ئاشتبینه‌وه‌. ئه‌و زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌ بوونه‌وه‌رێك بوو له‌ ناو ناخی حه‌مه‌ گیاندا ده‌ژیا، به‌ڵام بوونه‌ ئینسانییه‌كه‌ی حه‌مه‌ خه‌لقی كردبوو، به‌ڵی ئه‌و زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌ مه‌خلوقێكی شیعری حه‌مه‌ گیان بوو. زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌كی وابوو كه‌ هه‌ر له‌ ناو شیعردا له‌ دایك ده‌بێت. له‌ ناو هه‌ناسه‌كانی حه‌مه‌وه‌ خۆی په‌خش ده‌كرد. هه‌ر له‌ به‌ر ئه‌وه‌ ده‌توانم بڵێم حه‌مه‌ له‌ ناو جیهاندا نه‌ده‌ژیا به‌ڵكو له‌ ناو مه‌خلوقه‌كانی بوونی خۆیدا ده‌ژیا، ئه‌و خاوه‌نی بوونێكی شیعری بوو، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ شاعیرانه‌ ژیانی ده‌كرد و بۆ یه‌ك ساتیش نه‌ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ ناو واقیع ، ئه‌گه‌ریش هه‌موو سه‌روه‌ت و سامان و پۆست و مه‌قامه‌ دیاره‌كانی ئێستای نیشتمانمان پێشكه‌ش بكردایه‌ هه‌ر نه‌ده‌گه‌ڕایه‌وه‌! چونكه‌ مه‌خلوقی ناو شیعره‌كانی رێگایان پێ نه‌ده‌دا. ئه‌و له‌گه‌ڵ ئه‌واندا ده‌ژیا، پایز له‌ ناو رۆحی حه‌مه‌ گیاندا له‌ مه‌خلوقێكی سروشتییه‌وه‌ گۆڕا بوو به‌ مه‌خلوقێكیتر. مه‌خلوقێك كه‌ رابه‌رایه‌تی خه‌ونه‌ جوانه‌ ئینسانییه‌كانی ده‌كرد. داوای جۆره‌ ئازادییه‌كی ده‌كرد كه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ی ئینسان خۆمان نه‌گه‌وجێنین له‌ ناو واقیعی ژیانماندا ئه‌به‌د پێی ناگه‌ین و ئه‌وانه‌ی كه‌ پێی ده‌گه‌ن ئه‌وانه‌ن كه‌ گه‌وجاون! به‌ڵام حه‌مه‌ گیان له‌ ناو شیعردا به‌و ئازادیه‌ گه‌یشتبوو ئه‌ویش به‌ هۆی ئه‌و پۆست و مه‌قامه‌وه‌ بوو كه‌ زمانی شیعر پێی به‌خشتبوو، ئه‌و ژه‌نه‌ڕاڵی پایزیش و ژه‌نه‌ڕاڵی به‌رگری خه‌ونه‌كانی ئینسانیش بوو له‌ نیشتمان و ئه‌و پۆست و مه‌قامه‌شی له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی بوونی خۆیه‌وه‌ پێبه‌خشرابوو كه‌ خۆی پاسه‌وانی ده‌كرد و هیچ دیكتاتۆرێك له‌ دیكتاتۆره‌ ئاسمانییه‌كان و شارستانییه‌كان و ئایدۆلۆژییه‌كان نه‌یده‌توانی حكومی تێدا بكات. كاتێكیش بڕیاری خۆكوشتنی داوه‌، ئه‌وه‌ بێگومان ئه‌و ساته‌یه‌ كه‌ ئیتر نه‌یتوانیوه‌ له‌ ناو شیعردا هه‌ناسه‌ی ئازادی بدات یان ئیتر كۆتایی به‌و قۆناغه‌ هاتووه‌ كه‌ بتوانێت شاعیرانه‌ بژی هه‌ر له‌ به‌ر ئه‌وه‌یه‌ په‌نای بۆ بڕیاره‌ قورسه‌كه‌ی ژیان بردووه‌ كه‌ بریتییه‌ له‌ مردن، چونكه‌ ئازادی ته‌واو بۆ ئینسان ته‌نیا له‌ ناو شیعر و له‌ ناو مه‌رگدا به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت!

نهێنییه‌ شیعرییه‌كه‌ی خۆكوشتن له‌ (ژیانی حه‌مه‌ گیان)دا
حه‌مه‌ گیان هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاكانی شیعر نووسینییه‌وه‌ بۆ یه‌ك ساتیش له‌ ژیانیدا بیرۆكه‌ی خۆكوشتنی له‌ بیر نه‌كردووه‌ و من بۆ خۆم ده‌یانجار گوێم له‌ بیرۆكه‌ی خۆكوشتنی حه‌مه‌ له‌ سه‌ر زمانی خۆیه‌وه‌ بووه‌، هه‌ر بیرۆكه‌ی خۆكوشتن بوو وای له‌و كرد كه‌ هه‌وڵبدات شاعیرانه‌ له‌ نیشتماندا بژی به‌ مانا له‌ غوربه‌تا بژی، ئه‌و به‌ دوای ئازادیدا ده‌گه‌ڕا، ئازادییه‌كی بێ قه‌ید و شه‌رت، ئه‌و به‌ دوای راستیدا ده‌گه‌ڕا، راستییه‌ك كه‌ هیچ یاسا و شه‌رع و شه‌ریعه‌تێك سنووری بۆ نه‌كێشا بێت، ئه‌و به‌ دوای جیهانێكدا ده‌گه‌ڕا كه‌ تیایدا ئینسان هه‌ر خۆی خاوه‌نی خودی خۆی بێت و كۆیله‌ی كه‌س نه‌بێت یان به‌ دوای جیهانێكدا ده‌گه‌ڕا كه‌ ژه‌نه‌ڕاڵی تۆڵه‌ و خوێن رابه‌رایه‌تی نه‌كات به‌ڵكو ژه‌نه‌ڕاڵێك سه‌ركردایه‌تی بكات كه‌ خۆشبه‌ختییه‌كانی ئینسان پۆست و مه‌قامی ژه‌نه‌ڕاڵی پێ به‌خشیبێت، دیاره‌ ئه‌وانه‌ش له‌م جیهانه‌دا جه‌نجاڵه‌دا هه‌رگیزا و هه‌رگیز ده‌سته‌به‌ر نابێت و ته‌نیا له‌ ناو شیعر و مه‌رگدا ده‌سته‌به‌ر ده‌بێت، ئه‌و له‌ ناو شیعردا ده‌سته‌به‌ری كرد و له‌ ناو ئه‌و ئازادیه‌دا ژیا، به‌ڕاستی تیایدا ژیا و شیعره‌كانی كرده‌ نیشتمانێكی ئازاد بۆ خۆی و ده‌وروبه‌ره‌كه‌شی، ئه‌وه‌تا هه‌ر ئه‌و ئازادیه‌یه‌ كه‌ له‌ ناو شیعره‌كانیدا كه‌رنه‌ڤاڵی ره‌نگ و ئازادبوونیان سازكرده‌وه‌.
به‌ڵێ هه‌ر بیرۆكه‌ی خۆكوشتن وه‌ك عه‌ده‌م و فه‌نا بوون نیشتمانی ره‌سه‌نی شیعره‌كانی حه‌مه‌ و ژیانی خودی خۆشیه‌تی، ئه‌و راستییه‌ش ئه‌و كاته‌ ده‌ركه‌وت كه‌ خۆی كوشت. ئه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ بوو كه‌ ئیتر نه‌یتوانی شیعر بنووسێت. شیعر بۆ ئه‌و شوێنی غوربه‌تی ئه‌و بوو له‌ ناو نیشتماندا، بیرۆكه‌ی خۆكوشتن ئه‌و كاته‌ بووه‌ واقیع كه‌ ئیتر بوونه‌ ماندووه‌كه‌ی نه‌یتوانی له‌سه‌ر عه‌رشی غوربه‌تی محه‌مه‌د عومه‌ر عوسمان به‌رده‌وامی به‌ سازدانی ئاهه‌نگی ئازادی بدات چونكه‌ شیعر له‌وێ ئاماده‌ نه‌بوو، ئه‌وه‌ش ئه‌و ساته‌یه‌ كه‌ بیرۆكه‌ی خۆكوشتنه‌كه‌ به‌ ئه‌نجام ده‌گات كه‌ له‌ بناغه‌دا بیرۆكه‌ی ئازاد بوونه‌، به‌ڵام ئازادبوون له‌ ناو مه‌رگدا.
مه‌خلوقێك نه‌بوو له‌ ناو شیعری حه‌مه‌دا به‌ ده‌ست ئازاره‌وه‌ نه‌تلێته‌وه‌ و داوای حه‌وانه‌وه‌ نه‌كات، ساتی خۆكوشتنی حه‌مه‌ ئه‌و ساته‌یه‌ كه‌ ناتوانێت شوێنێك بدۆزێته‌وه‌ تا مه‌خلوقه‌كانی خۆی تیا بحه‌وێنێته‌وه‌ و هه‌روه‌ها شوێنێكیش له‌ ناو نیشتماندا نادۆزێته‌وه‌ تا داوای هاوكارییان لێبكات و خه‌ڵكێكیش نادۆزێته‌وه‌ كه‌ بتوانن گوێ له‌ مه‌خلوقه‌كانی ئه‌و بگرن، ئاخر خۆ ئازار پێویستی به‌ شوێنێكه‌ تا ته‌عبیر له‌ خۆی بكات، كاتێك كه‌ حه‌مه‌ ته‌ماشا ده‌كات و دڵنیا ده‌بێت كه‌ ئیتر ناتوانێت شیعر بنووسێت تا دڵی مه‌خلوقه‌ شیعرییه‌كانی بداته‌وه‌ و تا خودی خۆی هه‌ست به‌ ئازادی بكات. ده‌ست ده‌كات به‌ گه‌ڕان تا شوێنێكی تریان بۆ بدۆزێته‌وه‌. ته‌ماشا ده‌كات نیشتمان ناتوانێت جێگای ئه‌وان بكاته‌وه‌، ئه‌وان هه‌ر ده‌توانن له‌ ناو نیشتمانی خۆیاندا بژین كه‌ شیعره‌. هه‌ر له‌ به‌ر ئه‌وه‌یه‌ حه‌مه‌ ده‌سته‌وستان دانانیشێت و ده‌ست ده‌كات به‌ گه‌ڕانێكی تر، ئه‌مجاره‌ ده‌چیته‌وه‌ ناو بوونی خۆی و له‌وێدا ده‌گه‌ڕێت بۆ شوێنێك بۆ شوێنێكی ئازاد بۆ مه‌خلوقه‌ بێ شوێن و ئاواره‌كانی خۆی له‌وێدا شوێنێك ده‌دۆزێته‌وه‌. له‌وێدا له‌ ناو بوونه‌ ره‌سه‌نه‌كه‌ی خۆیدا، له‌وێدا مه‌رگ ده‌دۆزێته‌وه‌، ئه‌و مه‌رگه‌ی كه‌ بۆ ئازادی به‌خشین له‌ مه‌قامی شیعردایه‌، هه‌ر له‌وێدا ئینسان هه‌ست به‌ ئازادی ده‌كات و له‌م جیهانه‌ جه‌نجاڵه‌ رزگاری ده‌بێت و ده‌گاته‌ ئه‌و په‌ڕی لووتكه‌ی ئازادی! حه‌مه‌ گیان به‌و شێوه‌یه‌ و زۆر به‌ جورئه‌ته‌وه‌ توانی نیشتمانێكی ئازاد بۆ مه‌خلوقه‌ شیعرییه‌كانی بدۆزێته‌وه‌ كه‌ مه‌رگ بوو.
من دڵنیام حه‌مه‌ گیان دوای ئه‌وه‌ی نه‌یتوانیوه‌ شیعر بنووسێت هه‌وڵی داوه‌ بگه‌ڕیته‌وه‌ ناو نیشتمان و خه‌ڵكه‌كه‌ی، به‌ڵام متمانه‌ی پێیان نه‌بووه‌. ناچار بڕیاره‌ چاره‌نووسسازه‌كه‌ی داوه‌. ناچار بڕیاره‌ راسته‌كه‌ی داوه‌ كه‌ خۆكوشتن بووه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی نه‌كردایه‌ ده‌بوایه‌ دوای ئه‌و هه‌موو ساڵه‌ له‌ یاخیبوون و غوربه‌ت ته‌سلیم به‌ نیشتمان ببوایه‌ته‌وه‌، ئه‌و ته‌واو دڵنیا بووه‌ كه‌ نیشتمان نه‌ جێگای خۆی ده‌كاته‌وه‌ و نه‌ جێگای مه‌خلوقه‌كانیشی، ته‌نیا له‌و كاتانه‌دا نه‌بێت كه‌ ده‌یانخاته‌ پڕۆژه‌یه‌كی گه‌وجاندنه‌وه‌، حه‌مه‌ش به‌و گه‌وجاندنه‌ رازی نه‌بووه‌، جگه‌ له‌وه‌ش بۆ جارێكی تریش دواییش بۆ جارێكیتر هه‌ر خۆكوشتن بڕیاره‌ راسته‌كه‌ بووه‌، چونكه‌ ئینسان ته‌نیا له‌ مردندا تامی راسته‌قینه‌ی ئازادی ده‌كات، خۆكوشتنی حه‌مه‌ بریتییه‌ له‌ دامه‌زراندنی نیشتمانێك بۆ مه‌خلوقه‌ جوانه‌ شیعریه‌كانی خۆی.
(حه‌مه‌ گیان، هێنده‌ی ئه‌و ده‌مانه‌ی تامه‌زرۆ بووم بۆ ئاشتبوونه‌وه‌، بۆ گوێگرتن له‌ شیعرێكی تازه‌ت بیرت ده‌كه‌م، به‌ڵام وه‌كو دیوانه‌ تاقانه‌ گه‌وهه‌ره‌كه‌ت «له‌ غوربه‌تا»م.. ئه‌گه‌ر خاكی غوربه‌ت «به‌سه‌ر خۆما نه‌كه‌م چی بكه‌م»؟؟)

print

 71 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*