سەرەکی » وتار » ئازاد ئیبراهیم ‌ » حیكایه‌تی ئه‌نچه‌رلیك

لەناو روداوەکاندا

حیكایه‌تی ئه‌نچه‌رلیك

وادیاره‌ حیكایه‌تی ئه‌نچه‌رلیكی نێوان توركیا و ئه‌مریكا وه‌ك ئه‌و هه‌ویره‌ی لێهاتووه‌ كه‌ ده‌بێژن ئاوی زۆر گه‌ره‌كه‌. سه‌رگوزه‌شته‌ی‌ ئه‌نچه‌رلیك و به‌كارهێنانی‌ كارتی ئه‌نچه‌رلیك له‌لایه‌ن توركیاوه‌ دژی ئه‌مریكا ده‌مێكه‌ چیرۆكی سه‌ر زاری‌ سیاسی و ڕۆشنبیرانه‌ و به‌سه‌ره‌تایه‌كی نزیك ده‌ست پێناكات، به‌ڵكو سه‌ره‌تای‌ ئه‌م حیكایه‌ته‌ بۆ جه‌نگی یه‌كه‌می كه‌نداو ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ توركیا بڕیاری‌ دا ئه‌و بنكه‌یه‌ نه‌داته‌ هێزه‌كانی‌ ئه‌مریكا.
ئه‌م چیرۆكه‌ به‌ زنجیره‌یه‌ك وێستگه‌ی‌ دوایه‌كدا هاتووه‌و هه‌موو جارێك توركیا ئه‌وه‌ی‌ ڕه‌دكردووه‌ته‌وه‌ كه‌ ئه‌نچه‌رلیك له‌لایه‌ن ئه‌مریكاوه‌ به‌كار بهێنرێت، له‌هه‌ردوو جه‌نگی كه‌نداو، پاشان جه‌نگی هێرشی ئه‌مریكاو هاوپه‌یمانان بۆ عێراق و ڕوخاندنی‌ ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی‌ سه‌دام له‌ساڵی 2003، پاشان ده‌ركه‌وتنی داعش له‌عێراق له‌ساڵی 2014 و دوا داواكاری‌ ئه‌مریكا بۆ به‌كارهێنانی‌ بنكه‌ی‌ ئه‌نچه‌رلیك و ڕه‌دكردنه‌وه‌ی‌ له‌لایه‌ن نوركیاوه‌ بۆ جه‌نگی داعش بوو له‌ڕووداوه‌كانی‌ دوای‌ 2011ی‌ سوریا، توركیا له‌هیچ جارێكدا ڕێگه‌ی‌ به‌ئه‌مریكا نه‌داوه‌ ئه‌و بنكه‌یه‌ به‌كاربهێنێت، چاودێرانی سیاسیش ده‌ڵێن ئه‌و وه‌ڵامانه‌ی‌ توركیا بۆ ئه‌مریكا بۆ ئه‌وه‌یه‌: ئه‌وه‌نده‌ی‌ توركیا خه‌ونی هه‌یه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا بازرگانی‌ بكات و ته‌راتێنی سیاسی خۆی بكات، ئه‌وه‌نده‌ خه‌می دڵی ئه‌مریكای‌ نییه‌.
له‌ڕۆژانی ڕابردوودا ناوه‌نده‌كانی‌ هه‌واڵی توركیا ئه‌و لێدوانه‌ی‌ «ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌رۆدۆغان»ی سه‌رۆك كۆماری‌ توركیایان بڵاوكرده‌وه‌ كه‌ توركیا ده‌یه‌وێت به‌ته‌واوی‌ هه‌ردوو بنكه‌ی‌ سه‌ربازی «ئه‌نچه‌رلیك و كورجیك» دابخات و ئه‌و ژماره‌ سه‌ربازه‌ ئه‌مریكییه‌ی كه‌ له‌و بنكانه‌دا هه‌یه‌ ده‌ربكات، ئه‌مه‌ش به‌هۆی ئه‌و سزایانه‌ی‌ ئه‌مریكاوه‌ كه‌ خراوه‌ته‌سه‌ر توركیاو له‌بودجه‌ی‌ 2020ی ئه‌مریكاشدا بڕیاردراوه‌ فڕۆكه‌ی‌ ئێس 35 به‌ توركیا نه‌فرۆشرێت.
ئه‌وه‌ی‌ له‌ ئێستادا ئه‌ردۆغانی سوركردووه‌ له‌سه‌ر داخستنی بنكه‌ی‌ ئه‌نچه‌رلیك ته‌نها پرسی سزاكان نییه‌ كه‌ ئه‌مریكا خستویه‌تیه‌سه‌ر توركیا به‌ڵكو ئه‌م بڕیاره‌ی‌ ئه‌ردۆغان بۆ ته‌واوی‌ ئه‌و ڕێگریانه‌ی‌ ئه‌مریكا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ له‌ناوچه‌كه‌دا جوڵه‌كانی‌ توركیای سنوردار كردووه‌ و وه‌ك (ئه‌ردۆغان) وتی «ئه‌مریكا له‌نێوان یه‌په‌گه‌ی كوردی سوریا و ده‌وڵه‌تێكی وه‌ك توركیادا، ئه‌مریكا بێگه‌ڕانه‌وه‌ بۆ په‌یوه‌ندی نێوانیان له‌گه‌ڵ توركیا، كورده‌كانی‌ هه‌ڵبژاردو هیچ گوێی به‌داواكانی‌ توركیا نه‌دا». به‌پێی ڕاپۆرتێكی كه‌ناڵی «ئه‌لعه‌ره‌بیه‌» ئێستا ئه‌ردۆغان «بنكه‌ی‌ ئه‌نچه‌رلیك وه‌ك كارتێكی به‌هێز له‌دژی ئه‌مریكا به‌كارده‌هێنێت. به‌ڵام له‌دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌مریكا چووه‌ ڕۆژئاوای‌ كوردستان و بنكه‌ سه‌ربازییه‌كانی‌ له‌وێ داناو فڕۆكه‌خانه‌كانی‌ خۆرئاوای‌ كوردستانی‌ وه‌رگرت، ئێستا ئه‌م بنكه‌ سه‌ربازیه‌ی ئه‌نچه‌رلیك به‌های‌ جارانی بۆ ئه‌مریكا نه‌ماوه‌ و ئه‌مریكا ناچار ناكات گوێ به‌هه‌ڕه‌شه‌كانی‌ ئه‌ردۆغان و توركیا بدات بۆ پاشه‌كشێ له‌ سزاكانی‌ سه‌ر توركیا، چونكه‌ له‌هه‌موو ئه‌و جه‌نگانه‌دا ئه‌مریكا له‌دوای‌ ساڵی 1990ه‌وه‌ له‌ناوچه‌كه‌دا كردوویه‌تی هیچ كاتێك بنكه‌ی‌ سه‌ربازی ئه‌نچه‌رلیكی به‌كارنه‌هێناوه‌ و به‌ڵام زنجیره‌ی شه‌ڕه‌كانیشی تاكو ئێستا نه‌پچڕاندووه‌ و به‌رده‌وام بووه‌ كه‌ دواهه‌مینیان جه‌نگی داعش بووه‌.
ناكۆكی نێوان ئه‌مریكا و توركیا ڕۆژ دوای‌ ڕۆژ له‌هه‌ڵكشان و توندبووندایه‌ و پرسی ناساندنی‌ كۆمه‌ڵكوژی ئه‌رمه‌نه‌كانیش وه‌ك جینۆساید له‌لایه‌ن كۆنگرێسی ئه‌مریكاوه‌ هه‌نگاوێكیتر ئه‌م ناكۆكییانه‌ی‌ برده‌ پێشه‌وه‌ و له‌به‌رامبه‌ردا توركیا و ئه‌ردۆغانیش بێده‌نگیان هه‌ڵنه‌بژارد و له‌ دیدارێكی ته‌له‌فیزیۆنی «ئیه‌ خه‌به‌ر»ی وڵاته‌كه‌یدا ئه‌ردۆغان بێ په‌رده‌ ڕایگه‌یاند كه‌ ئه‌وانیش بابه‌تی هیندییه‌ سوره‌كانی ساڵی 1915 ده‌وروژێننه‌وه‌و په‌رله‌مانی‌ توركیا دان به‌و كۆمه‌ڵكوژییه‌دا ده‌نێت.
حیكایه‌تی ئه‌نچه‌رلیك بابه‌تێكی هێنده‌ ئاسان نییه‌ كه‌ توركیا به‌بێ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ناتۆدا بتوانێت ئه‌و بنكه‌یه‌ دابخات، چونكه‌ بنكه‌ی‌ ئه‌نچه‌رلیك تایبه‌ته‌ به‌هێزه‌كانی‌ ناتۆ و له‌و چوارچێوه‌یه‌دا ڕێكخراوه‌، سه‌ربازی ئه‌مریكی و به‌ریتانی و توركیشی تێدایه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ په‌یامی پشت ئه‌و بڕیاره‌ی‌ ئه‌ردۆغانه‌ له‌ داخستنی ئه‌نچه‌رلیك ته‌نها ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌لایه‌ك ئه‌مریكا له‌دوای‌ ئه‌م بڕیاره‌ی‌ ئه‌ردۆغان له‌ گله‌ییه‌كانی‌ ئه‌ردۆغان و توركیا تێبگات و له‌لایه‌كیتریشه‌وه‌ ناتۆش بهێنێته‌سه‌ر هێڵ و له‌ ناكۆكییه‌كانی‌ نێوان ئه‌مریكا و توركیادا بێته‌ ده‌نگ و په‌تی كرژی نێوان ئه‌م دوو وڵاته‌ خاوبكاته‌وه‌، به‌ڵام له‌ڕاستیدا سزاكانی‌ ئه‌مریكا بڕیاری‌ كۆنگرێس و ئه‌نجومه‌نه‌كانه‌ و پێناچێت دۆناڵد ترامپ بتوانێت ئه‌و هه‌نگاوه‌ له‌سودی توركیا بنێت، چونكه‌ ترامپیش دواجار له‌به‌رده‌م هه‌ڕه‌شه‌ی
لێسه‌ندنه‌وه‌ی‌ متمانه‌دایه‌.

*ئەم گۆشەیە شەممە: ئازاد ئیبراهیم، سێ شەممە: هێمن کەریم، پێنج شەممە: ستران عەبدوڵڵا دەینوسێت

print

 27 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*