سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » *لەتیف نیروەیی: قۆناغەكە وادەخوازێت پەلە بكرێت لە پەسەندكردنی پەیڕەوە هەمواركراوەكە تا سەركردایەتی بتوانێت بڕیاری پێویست بدات

لە پەراوێزی هەنگاوەكانی هەمواركردنەوەی پەیڕەوی ناوخۆی ی.ن.ك-دا

*لەتیف نیروەیی: قۆناغەكە وادەخوازێت پەلە بكرێت لە پەسەندكردنی پەیڕەوە هەمواركراوەكە تا سەركردایەتی بتوانێت بڕیاری پێویست بدات

چوارەمین كۆنگرەی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، مشتومڕی خۆی بۆ پەسەندكردنی پەیڕەوی ناوخۆ سپارد بەو 121 ئەندامەی سەركردایەتی گشتی كە لەكۆنگرەكەدا هەڵبژێردران، لەدوای یەكەمین كۆبوونەوەی سەركردایەتیی نوێش، كۆمسیۆنێك راسپێردرا بۆ ئامادەكردنی رەشنووسێكی هەمواركراو لەسەر بنەمای ئەو پڕۆژەی پەیڕەوەی كە لەچەند مانگی پێش كۆنگرەدا ئامادەكرابوو، چ لەلایەن مەكتەبی رێكخستن ‌و چ لەلایەن ئەنجومەنی ناوەندیی پێشووەوە بەپشت بەستن بە بیروبۆچوونی هەڤاڵان ‌و كادرانی پێشكەوتوو لە ئۆرگانە جیاجیاكان. كوردستانی نوێ بەپێویستی زانی بەر لە پەسەندكردنی پەیڕەوەكە تەوەرێك بۆ ئەو باسوخواسە بكاتەوە و چەند ئەندامێكی سەركردایەتی گشتی بدوێنێت بۆ رۆشنایی خستنەسەر وردەكاریی ‌و ئاراستەی كارەكانی ئەو كۆمسیۆنەی كاری هەمواركردنەكەی گرتۆتە ئەستۆ، بەشی یەكەمی تەوەرەكەش گفتوگۆیەك بوو لەگەڵ هەڤاڵ لەتیف نێروەیی ئەندامی سەركردایەتیی گشتی، كە ئەمەی خوارەوەش پوختەی گفتوگۆكەیە:

سازدانی: جەمال ئارێز

لەبارەی شێوازو میكانیزمی پێداچوونەوە و هەمواركردنەوەی بڕگەو ماددەكانی ئەو پەیڕەوە و ئاخۆ چۆن دەتوانرێت بخرێتە خزمەت رێكخستنەوەی ریزەكانی یەكێتی هەڤاڵ لەتیف نێروەیی دەڵێت: بۆ مەسەلەی پەیڕەو بێگومان ئەو رەشنووسەی كە ئامادەكراوە، رەشنوسێكە كە ماندووبوونێكی زۆری پێوە دیارە و هەوڵ‌و كۆششێكی زۆری بۆ دراوە، روونیشیكردەوە كە هەرچەندە رەشنووسەكە ئەركی ئەنجومەنی ناوەندیی جاران بوو، بەڵام كۆمەڵێك هەڤاڵی دیاری ناو یەكێتی و كۆمەڵێك كەسایەتیی بەئەزموون لە بواری داڕشتنی پەیڕەوو پرۆگرامدا بەشدارییان تێداكردووە لە نموونەی د.فوئاد مەعسوم كە ئەزمونێكی زۆری هەبوو لەو بوارەدا.
هەروەها دەڵێت: هەڤاڵ قوباد تاڵەبانی چەندین جار وەك ئەندامی لیژنەكە بەشدار بوو و كۆمەڵێك ئۆرگانیش وەك نیمچە پڕۆژە یان پەیپەرێكی تایبەتی لەو بوارانە بیرۆكەیان بۆ ئەنجومەنی ناوەندی دەنارد وەكو تاكیش كۆمەڵێكی زۆر كەسانی ئەكادیمی لە زانكۆو پەیمانگەكان یارمەتیان داین. لەم دواییەشدا بەشێك لە ئۆرگانەكان خۆیان پڕۆژەیان هێنا، وەك هەڤاڵ فەرید ئەسەسەرد كە چەند جارێك بە ناردنی بیرۆكە و بە سەردان بۆ ئەنجومەنی ناوەندی.
هەڤاڵ نێروەیی ئەوەشی راگەیاند كە ئەو رەشنووسە زوو زوو پیشانی لایەنە پەیوەندیدارەكان دەدرا وەك هەڤاڵ كۆسرەت رەسوڵ كە چەند جارێك ئەو پرۆژەیەی بینیووە و تێبینی خۆی لەسەریی داوە، هەروەها هەڤاڵ بەرهەم ساڵح بەهەمان شێوە و دەستەی كارگێڕو كاك باڤڵ ‌و ئەندامانی مەكتەبی سیاسیی پێشوو ئەو رەشنووسەیان بینیووە و سەرنج ‌و تێبینی خۆیان لەسەری داوە، دواجار مەكتەبی رێكخستنیش نیمچە پڕۆژەیەكیان هەبوو، بەو هۆیەشەوە ئەم رەشنووسە زۆر دەوڵەمەندە و لە كۆبوونەوەی فراوانی ئەنجومەنی ناوەندی پێشوودا دوای مشتومڕێكی فراوان پەسەندكراو رادەستی ئەو لیژنەیە كرا كە تایبەتە بە ئامادەكردنی پەیڕەو.

ئاستەنگە تەکنیکییەکانی رابردوو
ئەو ئەندامەی سەركردایەتی گشتی هەروەها دەڵێت: ئەو لیژنەیەیەی كە بۆ كۆنگرە ئامادەكراوە ئەوانیش دوای زنجیرەیەك كۆبوونەوە پەسەندیان كرد، بەڵام دۆخی یەكێتی ‌و ئەو گۆڕانكارییانەی لە ناوچەكە روویاندا ئەو پەیكەرەی كە بۆ ئەو كاتە دانرابوو ئاستەنگی بۆ دروست بوو چونكە دۆخی نوێ هاتە كایەوە، وەك ئەوەی سەرتا پێیان وابوو كە نابێت كەسی یەكەم هەبێت لەناو یەكێتیدا، بەڵام دواجار بینیمان هەموو لایەنە پەیوەندیدارەكان پێیان باش بوو كە دەبێت كەسی یەكەم هەبێت، ئەو كەسی یەكەمەش پێویستی بەجێگر هەیە، ئەو جێگرەش دەبێت چۆن بێت ئەوەش بۆچوونی جیاوازی بەشوێن خۆیدا هێنا و كاتێكی زۆری خایاند.
هەروەها دەڵێت: ئەوە بووە هۆی ئەوەی چەند جارێك كۆنگرە دواكەوت و یەكێكی تریش لە لایەنە تەكنیكیەكان ئەوە بوو كە دیراسەی ئەوە كرا ئاخۆ لەناو 1090 كەسدا دەتوانرێت مشومڕی ورد بكرێت؟ ئایا هەڤاڵانی كۆنگرە سەرقاڵی كۆكردنەوەی دەنگ دەبن بۆ خۆی یان مێشكی لای ئەوە بێت كەپەیڕەوێكی تەندروست بنووسنەوەو پەسەندی بكەن؟
بۆیە بەپێی ئەو دیراسەیەی كە كرا ئەوە بەباشتر زانرا كە ئەو 121 كەسەی كە هەڵدەبژێردرێن ببنە نوێنەری ئەوانەی لە كۆنگرەدا دەبن، چونكە بیركردنەوەیان باشتر دەبێت و بەو هەڤاڵانە باشتر كارەكان دەكرێت، بۆیە ئەو بیرۆكەیە خرایە دەنگدانەوە لەناو كۆنگرەداو دەنگی پێویستی بەدەستهێناو ئەو ئەركەیان بەو سەركردایەتییە نوێیە سپارد.
سەبارەت بە چۆنێتی مامەڵەكردن لەگەڵ پرسە رێكخراوەییەكان لە دابەشكاریی كاروباری ئۆرگانەكان و مەكتەبەكان و هەیكەلەی نوێی یەكێتی و چۆنێتی رەچاوكردنی خواستی هەڤاڵانیش نێروەیی وتی: لەیەكەم كۆبوونەوەدا لیژنەیەكمان دیاریكرد تا پەیڕەوەكە بنووسنەوە و ئامادەی بكەن، چونكە پەیڕەو تەنها بۆ كەسێك نییە، بەڵكو بۆ ئەوەیە كە ئۆرگانەكان‌و دەسەڵاتەكانیان دیاری بكرێت ‌و ئەوكاتە كەسە شیاوەكان بۆ ئەو پۆستانە دەستنیشان دەكرێت.

لیژنەی پێداچوونەوەی پەیڕەو
رەشنووسە بنچینەییەكە هەر دەمێنێت، بەڵام ئەركی لیژنەكە ئەوەی كە ئەو رەشنووسە پوخت بكرێتەوە بەجۆرێك ئاڵۆزیی تێدا نەمێنێت ‌و هەموو ئەندامێك لێی تێبگات، بەڵام دەڵێت: دەستكاری كۆمەڵێك چەمك ‌و دەستەواژەی ئۆرگانەكان كراوە كە مێژووی یەكێتیی پەیوەستە بەو چەمك ‌و ناوانەوە كە رەخنەیەكی زۆر لەسەر ئەمانە هەبوو و داوایان كرد ئەو چەمكانە وەك خۆی بمێننەوە با ناوی مەڵبەند و كۆمیتە بمێنێت، ئەوانە مێژووی یەكێتییە، ئەگەر ئەو ناوانە نەمێنن مێژووكەش ون دەبێت لە رووی زمانەوانییەوە، جگە لەوە پێشتریش هەر داواكرابوو كە لە ڕووی زمانەوانی ‌و یاساییەوە لیژنەیەك دروست بكرێت تا كارەكان بە باشی بەڕێوەبچێت.
گەشبینی خۆشی نیشاندا لەوەی كە پەیڕەوێك دەبێت لە ئاست خواستی هەموو هەڤاڵاندا دەبێت.

گۆڕانکارییەکان لە هەیکەلی رێکخراوەییدا
لەبارەی شێوازی پەیكەربەندییەكەشەوە ئەوەی روونكردەوە كە لەسەرەتای شۆڕشدا پەیكەر بەندییەك لە هەرەمی سەرەوە هەبوو كە نیمچە بەرەبوو، بەڵام لەدوای راپەڕین ‌و یەكەم كۆنگرە ئەوە كۆتایی پێهات و سەركردایەتییەكی یەكگرتوو دروست بوو و سكرتێرێك سەرپەرشتیی دەكرد،ئێستاش قۆناغێكی دیكەیە قۆناغی دوای وەفاتی مام جەلالەو دەبێت پەیڕەو بە پێویستیی ئەم قۆناغە بێت، ئەو پەیكەر بەندییە بەتایبەتی هەرەمی سەرەوە بە شێوەیەك داڕێژراوە دەسەڵاتەكان هەمووی لە یەك كەسدا چڕ نەبێتەوە، واتە قۆناغی بڕیاری دەستە جەمعییە ، چونكە هەمووان كۆكین لەسەر ئەوەی كە ئەوەی جاران بە سەرۆك مام جەلال دەكرا نەك هەر بۆ یەكێتی، بەڵكو لەسەر ئاستی كوردستان ‌و عیراقیش بەكەسی دیكە ناكرێت، بۆیە بیر لەوە كراوەتەوە كە ئەنجومەنی سەركردایەتیی گشتی هەبێت و لەهەمان كاتیشدا لەناو ئەوەدا ئەنجومەنێكی تری جێبەجێكار لەو ئەنجومەنە گشتییەكەوە هەڵدەبژێردرێت، ئەوانیش چەند بەشێك دەبن و دەبنە ئەڵتەرناتیڤی سەركردایەتی پێشوو تا دەستەی كارگێڕ، بەمەش هاوسەنگێك دروست دەكرێت بۆ ئەوەی بەریەككەوتن دروست نەبێت، وەك پێشتر كە لەنێوان ئەنجومەنی ناوەندی و ئەنجومەنی سەركردایەتی پێشوو بەریەككەوتن دروست دەبوو.

یەکێتتی دوێنێ و ئەمڕۆ و ئایندە
لەبارەی گرنگیدانی سەركردایەتی نوێ بە شێوازی مامەڵەی یەكێتییانەش بە پرس و كێشەكانی عیراق و یەكخستنی گوتاری یەكێتییانە و كوردانە، هەڤاڵ لەتیف نێروەیی دەڵێت: دەبێت خوێندنەوەمان بۆ دوێنیی یەكێتیی بۆ مێژووی یەكێتیی بۆ كەموكورتییەكان‌و خاڵە بەهێزەكانی یەكێتی هەبێت، بۆ ئەمڕۆش ئەم پەیڕەوە پلانی یەكێتییە ستراتیژی نوێمانە نەخشەرێگەی یەكێتییە و دیزاینێكی نوێی یەكێتییە كە دەبێت لەسەر ئەو ئەزموونانەی پێشووی یەكێتیی بێت بە رەچاوكردنی كەموكوڕییەكان ‌و هەڵەكان و بەكارهێنانی خاڵە بەهێزەكانی یەكێتی بێت بۆ داهاتوو.

هاوسەنگیی لەبەرامبەر رکابەرەکاندا
سەبارەت بە هەر ئاڵوگۆڕێك لە پەیڕەوی ناوخۆی پێشوو ئەم رەشنووسەی ئێستاشدا، نێروەیی دەڵێت: پەیڕەوی پێشوو یەك بازنە بوو، ئەم یەك بازنەییە ناڵێێم هیچ لایەنێكی ئیجابی نەبوو، بەڵام لایەنە سلبییەكانی زۆر بوون، بۆ نموونە ناهاوسەنگیی دەڤەری وئۆرگانیی باڵا، یەك بازنەییەكە بەشێوازێك بوو كە هەڵبژاردن دە كرا یەكێتی لە بەشێكی زۆری ناوچە گرنگ ‌و ستراتیژییەكان لاواز بوو گوشاری زۆر لەسەر یەكێتی دروست دەبوو، بێبەش بوو لەسەركردایەتی كە بۆ ئەمجارە ئەم گرفتە چارەسەركراوە، بۆ نموونە لە ناوچەیەكی گرنگی وەكو دهۆك یان شەنگال ئێمە سەركردایەتیمان لەوێ نەبوو كە لەڕووی جوگرافی و ئاینیی و تەنانەت ئیقلیمیشەوە گرنگییەكی زۆریان هەیە، لەوێ شتێكی مەحاڵ بوو كە سەركردەیەكی یەكێتیی ببینرێت، تەنانەت هاوسەنگیی ئۆرگانیشمان نەبوو چونكە لەناوچەیەك لە رووی سەركردایەتییەوە و لە رووی مەكتەبەكانیشەوە. چونكە كە دێین سەیری مەكتەبەكان دەكەین، لە هەندێك ناوچە نوێنەرێكی لێ نەبووە، هەر ئۆرگانێك بۆ حزب وەكو بەشێكی جەستەی مرۆڤە، جا ئەو بۆشایی ئۆرگانییەی لە شەنگال دروست بوو لە مەخمور بەهەمان شێوە لە موسڵ بەشێوەی گشتی لە خورماتوو لە بەغدا كە پایتەختی عیراقە سەركردەیەكمان لەوێ نەبوو كە خەڵكی ئەوێ بێت. جا كە ئەوبەشە نەخۆش دەبێت، هەر ئەوە نییە بەڵكو جەستەی حزب نەخۆش دەكەوێت.

ئۆرگانێک بەرامبەر پێنج لق
یەكێك لەوانە بۆنموونە دەزگای هەڵبژاردن یەكێكە لە هەستیارترین دەزگا و پێویستە ئەم دەزگایە لە هەموو شوێنێكدا پێگەیەكی بەهێزی هەبێت، بەڵام كە تۆ دێیت سەیری دەزگای هەڵبژاردن دەكەی راستە ئەكتیڤ بوو، بەڵام بۆشاییەك هەبوو بۆشایی لەو شوێنانە هەبوو كە باسمكرد، واتە شوێنێكی وەك دهۆك پارتی كە كێبڕكێكاری سەرەكییە، پێنچ لقی لەوێ هەیە، واتە پێنچ بەشی هەڵبژاردن، ئێمە یەك مەڵبەندمان لەوێ هەبووە ئەوە ناهاوسەنگی ئۆرگانییە، باشە ئەو بەشە بچووكەی هەڵبژاردن لەسەر ئاستی مەڵبەندی دهۆك چۆن دەتوانێت رووبەڕووی پێنچ بەش لە پێنج لقی پارتی ببێتەوە، لەكاتێكدا بەشی هەرە زۆری پارتی خەڵكی دهۆك بوو و قورسایی پارتیش لەو پارێزگایەیە، جا كاتێك لێپرسراوی مەڵبەندەكەش ئەندامی سەركردایەتی نەبووە ئیتر چۆن بتوانێت كێبڕكێ بكات لە هەڵبژاردندا؟ بۆیە ئەمجارە ئەم كەموكورتیانە پڕدەكەینەوە. هەروەها روونیكردەوە كە لێرەدا قسەمان لەسەر هەڤاڵان ‌و كەسەكان نییە، بەڵكو قسە لەسەر ناهاوسەنگیی دەڤەریی ‌و ناوچەییە. كاتێك دەبینین چوار مەڵبەند، مەخمور و موسڵ و شەنگال و دهۆك لە سنووری دوو پارێزگادا كە گرنگیی تایبەتی خۆیان هەیە، بەڵام یەك ئەندامی مەكتەبی سیاسیی پێشوو لەو سنوورە فراوانەدا نەبووە لە كاتێكدا ئەو دەڤەرە لە ژێر دەسەڵاتی ئێمەشدا نییە لەكاتێكدا لە دهۆك جگە لە پارتی، یەكگرتووش ركابەریی یەكێتییە لە هەڵبژاردندا، ئەوانیش چوار ئۆرگانیان هەیە و بەشێكی زۆری سەركردایەتی یەكگرتوو لە ئاستی مەكتەبی سیاسییاندا لەوێن، بەڵام وەرە بەراووردێك بكە، دەبینین پارتی لە سلێمانی چی هەبووە، بەرامبەر هەر مەڵبەندێك لقێكی هەیە، بەشێكی زۆری سەركردایەتیان لێرەیە، هەرچەندە ئەم بیرۆكەیە جاری پێشوو ئێمە نەمانخستە بواری جێبەجێكردنەوە پارتی سوودی لەمە بینی، ئەمە هەمووی كەموكوڕی بوو جاران بیر لەوە دەكرایەوە كۆمیتەیەك لە كوێ بوو ئەم جارە ئەمە رەچاو كراوە.
خاڵێكی دیكە ئەوەبوو كە بۆشایی ئۆرگانی هەبوو، ئەمجارە ناوچەكان پشكی خۆیان هەیە، دەبێت سەركردایەتی بچێتە لای هەڤاڵان، واتە سەركردایەتیی دەڤەرەكان بچێتە ناو جەماوەرەوەكە جاران سەركردایەتی و مەكتەبەكان لە سلێمانیدا چڕببوونەوە، بەركەوتن هەبوو، دەستخستنە ناو كار هەبوو.
بۆ نموونە دەبێت بزانین ئەركی پەیوەندییە كوردستانیەكان چییە، لەكاتێكدا سلێمانی تەنیا هاوسنوورە لەگەڵ ئێران و هیچ حزبێكی كوردستانی لەناو ئێراندا نییە، باشە ئەم ئۆرگانە بۆ لە سلێمانی بێت، بۆ نەچێتە دهۆك كە 25 حزبی كوردستانی لە باكوور و رۆژئاوای كوردستاندا هەن، ئەوێش بۆخۆی پردێكی پەیوەندیی بەهێز لەگەڵ یەكێتی ئەو حزبانە دروست دەببێت.

جوگرافیای پێکهاتەکان
جگە لەوە پێكهاتەكان، بەشی هەرە زۆریان لە موسڵدان، ئێزدیی، كاكەیی، شەبەك تەنانەت شیعەو سوننە لەوێ هەن، كە بەشێكی زۆری دەنگی ئێمە هی پێكهاتەكانە، بەڵام ئۆرگانێك نییە ئەوان كۆبكاتەوە. چونكە ئەوان تایبەتمەندیی خۆیان هەیە. لەڕووی بەرنامەشەوە وتی: ئەم جارە بەرنامەكە وایە بەرنامەی سەرتاسەریی نییە، بۆنموونە دهۆك لە رووی جوگرافی و كۆمەڵایەتی و سیاسییەوە جیاوازە لەگەڵ سلێمانی، سلێمانی جیاوازە لەگەڵ كەركوك، تەنانەت كەركوك جیاوازە لەگەڵ بەغدا، بۆیە دەبێـت هەر ناوچەیەك بەرنامەیەكی تایەتی خۆیان هەبێت كەواتە كێ بەشداریی دانانی بەرنامەی ئەو ناوچانە دەكات، دەبێت بەشی هەرە زۆری كادرەكانی ئەو ناوچانە خۆیان بن، خۆیان دەزانن خاڵی بەهێز و لاوازیان چییە و چارەسەرەكانیش چین؟

ئاسانبوونی لینکی هەڤاڵان و سەرکردەکان
لەبارەی تێڕوانینی خودی خۆشییەوە بۆ چۆنێتی هەمواركردنەكە، هەڤاڵ نێروەیی دەڵێت: دوو سێ خاڵێك هەیە كە گفتو گۆی لەسەر بكرێت، ئیتر خاڵەكانی تر كێشەی نییە لە رووی زمانەوانیشەوە كاتی زۆری ناوێت، ناوەكان هەمووان لەسەر كۆكین، هەندێك خاڵ هەیە، كە ئاخۆ جێگری كەسی یەكەم كەسێك بێت یان دوو كەس، دەسەڵاتی ئەو قەوارەیەی كە دروستكراوە، كەسی یەكەم سكرتێر بێت یان سەرۆك؟ لە هەرەمی سەرەوە زیاتر مشتومڕ لەوبارەیەوە هەیە، ئەگەرنا ئەوانی تر بۆ بەرژەوەندیی گشتییە، بەشێوەیەكی گشتی داوای پوختكردنەوەی كراوە، ئیرادەیەكیش هەیە كە پەیڕەوەكە پەسەند دەكرێت، چونكە رووداوەكان زوو زوو گۆڕانكاریی بەسەردا دێت ‌و قۆناغەكەش وادەخوازێت پەلە بكرێت تا سەركردایەتی بڕیاری پێویست بدات. كە بەهۆی سەركردایەتیی دەڤەرەكانەوە لینكی پەیوەندییی هەڤاڵانیش ئاسانتر دەبێت ‌و پێویست بە هاتوچۆی زۆری هەڤاڵان ناكات بۆ سەنتەری بڕیار، چونكە ئەو سەنتەرە دابەش دەبێت بەسەر دەڤەرەكاندا.
خاڵێكی دیكە ئەوەیە كە ئەمجارە ئۆرگان دادەنرێت، دواتر سەركردە، واتە دانانی سەركردە بە پێی ئۆرگان دەبێت و بەشێوەیەك كە ئەمجارە خەبات و شارەزایی تێكەڵ دەكرێت، ئۆرگانەكان دیاریی دەكرێت و كەسێكی گونجاو و پسپۆر بۆ ئەو ئۆرگانە دەستنیشان دەكرێت.

print

 411 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*