سەرەکی » وتار » رەهبەر سەید برایم » ووردی: دانەری سروودی ئەی شەهیدان..

ووردی: دانەری سروودی ئەی شەهیدان..

ووردی: دانەری سروودی ئەی شەهیدان ئەی شەهیدان نامرێ ناو ونیشانتان

شاعیر وڕۆژنامەوان وفۆلكلۆرناسی كوردی، مامۆستا محەمەد تۆفیق (ووردی) ناوی محەمەد كوڕی تۆفیقی قەسابی كوڕی ڕەشیدە فەندی كوڕی فەرهاد ئاغای دیاربەكری یە، ڕەشیدە فەندی باپیری ووردی ساڵی 1870 كارمەندێكی عوسمانی بووە، گوێزراوەتەوە شاری كۆیە، بۆتە فەرمانبەری دارایی، بنەماڵەی ووردی بەڕەسەن وڕەچەڵەك دیاربەكرین، بەڵام ڕەشیدە فەندی باپیریان لە كۆیە ژن دەهێنێ ولەو شارە دەمێنێتەوە، چوار كوڕ ودوو كچی لێدەكەوێتەوە، كوڕی سێیەمیان تۆفیقی قەساب بووە، دەكاتە باوكی محەمەد تۆفیق ووردی، محەمەد تۆفیق ووردی لە بەهاری ساڵی 1923 لە گەڕەكی بایزاعای شاری كۆیە چاوی بەژیان هەڵێناوە، بەحەوت ساڵی چۆتە بەر خوێندن، سەركەوتوو بووە، بەڵام لە پۆلی سێی ناوەندی كەتووەو دەرنەچووە، دواتر سێی ناوەندی بەپلەی باش بڕیوە، ساڵی 1941 چۆتە خانەی مامۆستایانی سەرەتایی لە ئەعزەمییە، 1944 خوێندن تەواودەكات ودەبێتە مامۆستا لە قوتابخانەی سەرەتایی لەشارۆچكەی تەقتەق، ووردی لەڕادەبەدەر تێكۆشەر ودڵسۆز وكوردپەروەر بووە، ئەشقی نیشتمان وسیاسەتوان وڕیزپەڕبووە، تووشی ژیانی پڕنەگبەتی ودەردیسەر بووە، لەپایزیی ساڵی 1942 لەگەڵ چەند تێكۆشەرێكی كۆیی(كۆمەڵەی دەنگ)دادەمەزرێنن، پەخشنامەیەكی دەستنووس دەردەكەن بەناوی (پێشكێش)ئامانجیان خوێندن وڕزگاری كورد وكوردستان بووە، ئەو ڕێكخراوە لە چوارچێوەی كۆیە دەردەچێت وگەشەدەكەن لەقەڵادزە وپشدەر وڕانیە وتەقتەق نشونما دەكەن، لەسەر داوای كۆمەڵەی ژێ كاف لە ساڵی 1945(كۆمەڵەی دەنگ) مامۆستا محەمەد تۆفیق ووردی دەستنیشان دەكەن بۆ بەشدارییكردنی لەكۆماری كوردستان لە مهاباد، ووردی ئەو دەم مامۆستا وئەندامی باڵای كۆمەڵەی دەنگ بووە، یەكسەر پەیوەندییان پێوەدەكات دەبێ بە مامۆستا لە شاری مهاباد لەژێر سێبەری كۆمار لەوێش شیعری(ئەی ڕەقیب)ی دڵدار وئەی شەهیدانی شیعرەكەی خۆی دەگەیەنێ ئەو دوو سروودە ئاگراویە زایەڵە دەداتەوە، لەسەر لێیوو وێردی پێشمەرگە وتێكۆشەران دەلەرێتەوە، ووردی مرۆڤێكی ناسك وبەهەڵوێست وبێ منەت بووە، بەڕاستی گیان وژیانی بۆ میللەت بووە، لەوێ لەبواری ڕاگەیاندن كاری كردووە، مامۆستای قوتابخانەش بووە، لەكۆمار لە مەدرەسەی گەلاوێژ، هەم ڕاگەیاندنكار بوو هەم وانەبێژ، لە قوتابخانەی (ئولا) لە كۆیە مامۆستای مام جەلال بووە، ئەوێ ڕۆژێ مام قوتابی سەرەتایی ومنداڵ بووە، مامۆستا ووردی لە ختوخۆڕایی زللەیەكی لەمام جەلال داوە، مام جەلال دەوامی نەكردووە هەفتەیەك تۆراوە، دوایی ووردی چۆتە ماڵیان وتەكیەی تاڵەبانی، ئاشتی كردۆتەوە بەبێ لێبوردن وپەشیمانی، مام جەلالی هێناوەتەوە دەرس ودەوام، لەقۆناغەكانی سەرەتایی هەر یەكەم بووە بەردەوام، بۆتە پێشمەرگە ولێپرسراوی ئیدارەی هێزبووە لەچەمی ڕەزان، مام جەلال لێپرسراوی بووە، مامۆستا وقوتابی دەسازان، 13 وتار وشیعری لەڕۆژنامەی (كوردستان)بڵاوكردۆتەوە، لەسەردەمی كۆماری كوردستان لە مهاباد، لەڕۆژنامەی(هاواری نیشتیمان) وتارێكی ڕەخنەیی وگلەیی وپڕ كەم وكوكوڕی بەناوی (چیمان دەوێ) بڵاوكردۆتەوە، لەسەر ئەو وتارە بەفەرمانی وەزیری هێزی كوردستان(محەمەد حوسێن خان) بەندكراوە، مەلا مستەفا بارزانی وپێشەوا قازی بەریانداوە، بەڵام خاوەن ڕای خۆی بووە، نەترساوە كاریكردووە، جارێكی دیكەش لەڕۆژنامەی (الاهالی)جادرچی لەبەغدا وتارێكی ڕەخنەیی نووسیوە بەناوی (فی بلد العجائب والغرائب) كە لەسەر هەژاران دەكاتەوە لەسەر ئەو وتارەی تووشی نانبڕین ودژایەتی دەبێت، بەڵام خۆی بەدەستەوە نادات وبۆیە (ووردی) لەژیانیدا بەتوندڕەو وكەللە گەرم ناودار بوو، (ووردی) لەگەڵ كۆمار بووە، پاش ڕووخانی كۆماری كوردستان دەگەڕێتەوە كۆیە ساڵی 1947 سروودی (لاوەكان)و(ئەی شەهیدان)و(تاكەی هەژار وبێ چارەبین)بڵاودەكاتەوە، سرودی (ئەی شەهیدان ئەی شەهیدان) شیعر وئاوازی خۆیەتی، لەمەشخەڵانی كوورەی دەرونی پڕ پشكۆیەتی، ئەو سروودانەی (ووردی) كاریگەری گەورەیان هەبووە، خەڵكی پێ جۆشداوە، ووردی لەژیانیدا نەبەزیوە، نەترساوە، نەڕووخاوە، لەخەبات وسیاسەت وازی نەهێاوە، لەڕیزی حیزبی شیوعی عێراق، ڕێكخراوی كوردستان كاری كردووە، لەشۆڕشی ئەیلوول بەشداربووە، لەچەمی ڕەزان كاروباری دارایی بەڕێوەبردووە، لەبواری خەبات وسیاسەت وئەدەب بێ پەروا بەبڕواوە كاری كردووە، هەر سووتاوە بۆ گەلەكەی، هەر گەڕاوە بۆ ئەدەبی كوردی، زۆجار لەناو برادەران بەقوڵپی گریانەوە، بەئاخ هەڵكێشانەوە، باسی هەڵكردنی ڕێوڕەسمی ئاڵای كوردستانی لەكۆماری مهاباد كردووە، بەزاری خۆی وایگێڕاوەتەوە:(من وعوسمان دانش وكەریم زەند، ئامادەی دابونەریتی ئاڵا هەڵكردنی ئەو كۆمارە پیرۆزە بووین بەوردی سەیری چركەكانی بەرزكردنەوەی ئاڵامان دەكرد، كەقازی پێشەوا بەدەستی موبارەكی دەستی كردە ئاڵاهەڵكردن، وردە وردە سەری سندوقێك لەژێر زەمینەی ئاڵاكە بەرزدەبۆوە، لەتەكیشیا سەروباڵای زەلامی هەڵدەكشا، ئاڵا گەیشتە شوێنی شایان وبەرزی خۆی، زەلامی ناو سندووقەكەش بەڕیشی ماش وبرنجییەوە، بەجلوبەرگێكی كوردییەوە بەوردی لەئاڵاكە، ڕاما، ڕاما، ڕاما، كەزانیمان ئەمە حاجی قادری كۆیی-یە هەموو لەپڕمەی گریانماندا حاجیش هەر بەنمایشەوە، وردە وردە خۆی نزم كردەوە لەنێو سندوقەكە ڕاكشا دەمی سندووقەكەش داخراو چووە ژێر زەوی:
هەڵی كەی بەیرەقی كوردی لەدەوران
(ووردی) هەر نانبڕاو لەكارلابراو وماڵ شێواو بووە، قەت ماندوو نەبووە، هەر نەترساو وسووتاو بووە، پاش 14ی تەمووزی ساڵی 1958 بۆتە مامۆستا لەناوەڕاستی پەنجاكانەوە لەبەغدا نیشتەجێ بووە، بەنا ئاسوودەیی دەژیا، لەئاوارەیی لەشاران ولەچیا، (ووردی) پیاوێكی كورتە باڵا بەجەستە ورد بووە، لەهەموو بوارەكانی ئەدەب شارەزا و وردبووە، بۆیە نازناوی (ووردی)هەڵبژاردووە، یەكەم پارچە شیعری لەساڵی 1944 لە گۆڤاری (دەنگی گێتی تازە)بڵاوكردۆتەوە بەناو(ڕەقەیەك ودوو مرواری)یەوە یەكەم پەخشانی بەنا و ناویشانی (دۆزینەوەی گەنجینەیەك) هەرلەساڵی 1944 لە1944 لەهەمان گۆڤار بڵاوكردۆتەوە، یەكەم كتێبی لە ساڵی 1955 بەناوی (حەسەن ومریەم) چاپكردووە، لەماوەی ساڵانی 1955-1975بیست كتێبی بەكوردی داناوە، نۆزدە كتێبی بەعەرەبی چاپكردووە، لەپاش مەرگی 62 دەستنووسی لەپاش بەجێماوە وچاپ نەكراوە، دەستنووسەكان فۆلكۆر و وەرگێڕان وچیرۆك ولێكۆڵینەوە وقسەی خۆش وفەرهەنگ وپەند وشیعر وداستانن 48 دەستنووسیان بەكوردییە، 14بەعەرەبییە.
ساڵی 1945 لەشاری حەبانییە، دڵزار نامەیەكی شیعری ناردووە بۆی پڕ وردەكاری وجوانییە، ئەو دەم ووردی لە كۆماری كوردستان لە مهاباد بوو، دڵزاری هاوڕێی ووردی لەخەیاڵ ویاد بوو، دەیزانی هەست وسەربوردەی:

ئیتر تۆ وردی ئەی وردی بە وردەی
لە بۆ كوردی بەكورتی زۆر بەكردەی

(ووردی) لە ئاگردانی فۆلكلۆری كوردی پشكۆی وشەوچیرۆك وسەربردە وداستانی گەشاندۆتەوە، خەرمانێكی پڕبەرەكەتی لە كەلەپووری گەلەكەمان كۆكردۆتەوە، بۆیە (ووردی) بەسەر كاروانچی كاروانی فۆلكۆری كوردی دادەنرێت، (ووردی) دەست ڕەنگین وخامە ڕەنگین وسەنگین بووە، لەهەموو بوارەكان ئەدەب خامە ونووسینی بەكارهێناوە، لەشیعر وفۆلكلۆر وقسەی خۆش، گاڵتەوگەپ، چیرۆك، مێژوو، داستان، شانۆنامە، فەرهەنگ، پەندی پێشینان، لێكۆڵینەوە، سروود، گەڕیدەی ئەدەبی كوردی بووە، 42 شیعری بڵاونەكراوەی حەزرەتی حاجی قادری كۆیی دۆزیوەتەوە، جگەلەوەش مامۆستا وپەروەردەكار بووە، لەبواری ڕۆژنامەوانی بەتوانا ودیاربووە، لەساڵی 1960 لەگۆڤاری(پێشكەوتن)ڕۆژنامەی(النور)و(دەنگوباس)(دەنگی كورد)كاریكردووە، هەمیشە شیعر و وتار ونووسینی وكتێبی بڵاوكردۆتەوە، كەلەپووری فۆلكۆری كوردی ژیاندۆتەوە، لەناوچوون ولەبیركردن ڕزگاریكردووە، گەنجینەیەكی پڕ بەهای بەبەرهەمێناوە، بەقەد باڵای پەیكەرێك كتێبی داناوە، (ووردی) مرۆڤێكی بەهەڵوێست وخۆشەویست وڕاستگۆ وباوەڕنەگۆڕ وخۆپارێز بووە، دڵ پاكژ دەروون جوان وسروشت ناسك، بەهێز بووە، بەرامبەر سەختی ڕۆژگار، دەروون بەرز وبەڕێز بووە، لەئاست پارە وكورسی وتەلار، نەگبەتی وقوڕبەسەری چەشتووە، لەهەر بارێكی ناڕێك ڕەخنەی گرتووە وڕای خۆی دەربڕیوە، باجی نووسینەكانی داوە هەرچەند ڕوو تەنك ودڵناسك بووە، بەڵام بەقسەیەكی خۆش قاقا پێكەنیوە، هەر هەڵسوكەوتێكی نالەبار وكەموكورتییەكی دیوە هەڵچووە، لەناخەوە پێی تێكچووە، خۆش گلەیی وناڕەزابووە، لەهەموو بوارەكان شارەزابووە، لەشانۆنامەی(شەوارە)یادی ڕۆژانی قوتابخانەی كۆیە دەكاتەوە، یەك دوو ڕووداوی كۆیە دەگێڕێتەوە، ئاوات وئارەزووی خۆی دەردەبڕێت ودەنووسێت: (من وەكو نووسەر وبوێژ چیرۆكنووسێك ئاواتی هەرە بەرزم ئەوەیە كەپێش ئەوەی بمرم هەموو هەڵبەست وچیرۆك ونامیلكەكانم چاپ بكەم لەناو ڕیزی میللەتی كوردا بڵاویانبكەمەوە، نەك ببمە خاوەنی مارسیدس وتەلار وكورسی).
ئەو باوەڕ وڕێبازی بوو، ئەوەی مایەی شانازی بوو، خەباتی خاوێن وبەرهەمەكانێتی، ژیانی سەربەرز وكردەوەی جوانێتی، (ووردی) لەژنهێنانی خیانەتی لێكرا لەیەكەم خێزانی، ئەمەش كاریگەریی هەبووە لەسەر ڕەوتی ژیانی، لەنامیلەكەیەكی شیعری بەناوی (ویستم ژن بێنم) بەئاشكرا ئەو ڕاستییەی نەشاردۆتەوە، بێوەفایی وفریودانی ژنەكەی بەشیعر هۆنیوەتەوە، بێ پەردە، بەڕاستگۆیی باسی كردووە، بۆیە دوایی ژنێكی دیكەی هێناوەتەوە، بەدوو كوڕ وچوار كچ وەچەی لێبۆتەوە، كوڕەكانی بەناوی (سیامەند، پێشەنگ)، كچەكانی (تریفە، ئاڵەكۆك، خانزاد، پەریزاد)ووردی مرۆڤ وخەمخۆروشۆڕەسوار،مەزن وسەربەرز ودیار وناودار، خۆڕاگری چەرمەسەری ژیان وڕۆژگار، لە 2/12/1975 چرای ژیانی كوژاوەتەوە، بەخەم سەری ناوەتەوە، لەگۆڕستانی (شهدا)لە بەغدا نێژراوە، بیرمەندی مەزن (مەسعود محەمەد) ڕێوڕەسمی پرسەكەی گێڕاوە، 52 ساڵ ژیاوە، لەتەمەنی زیاتر كتێب وبەرهەمی هەیە، خەرمانەی نووسین وچەپكێ قەڵەمی هەیە، دانەری سروودی ئەی شەهیدانە، پێشەنگ وبەناوونیشانە، بۆیە نامرێ لەناو ویژدانە، شاعیر فۆلكۆرناس ومامۆستا وڕۆژنامەوانە،لەگوڵزاری هەر باخێ دەیگرێ خۆی خاوەن وباخەوانە، ووردی تاجی سەربەرزی لەسەرناوە، (ئەوەی باقی بمێنێ هەرناوە).

ئەی شەهیدان ئەی شەهیدان
نامرێ ناو و نیشانتان
ئێوە بوونە رەهبەرێ مە
بوونە پشت و سەنگەرێ مە
بۆ ژیان وبۆ سەرێ مە
تاجی بەرزیتان لەسەرنا
دوژمنی گەلتان وە دەر نا
تا شەهید خوێنی نەڕێژێ
تاکو گەل تاڵی نەچێژێ
داری ئازادی شین نابێ
باخی ژینمان ڕەنگین نابێ
ئەی شەهیدان ئەی شەهیدان

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*