سەرەکی » زانست » لە كەركوك توندوتیژی دژ بەژنان زیاتر رەنگی داوەتەوە

پێنج سەنتەری چارەسەركردنی توندوتیژی هەیە

لە كەركوك توندوتیژی دژ بەژنان زیاتر رەنگی داوەتەوە

نووسینگەی كەركوك، هێمن ئەحمەد

ئەكەر قسە لەگەڵ هەر تاكێكی ئەم كۆمەڵگەیەدا بكرێت خۆی بەرۆشنبیر لەقەڵەم دەدات، بۆیە دەپرسین ئایە ئەو كەسانەی كەخۆیان بەئازادی خوازو ڕوشنبیر دەزانن هەر ئەو كەسان نیین كەكۆمەڵگە درووست دەكەن‌و دەبنە ڕیگر لەبەردەم چەندین ژن‌و كج بۆئەوەی خوێندن تەواو نەكەن یان لەماڵ نەچنە دەرەوە ئایە ئەمە خۆی لەخۆیدا توندووتیژی نییە دژ بەژنان؟.

حاڵەت هەبووە سێ ساڵی خایاندووە
لەوبارەیەوە خاتوو سرود محەمەد بەڕێوەبەری كۆمەڵەی هێوای عیراقی لەكەركوك، بەكوردستانی نوێ-ی راگەیاند: هەر كەیسێكی توندوتیژی بێتە سەنتەرەكەمان سەرەتا ئێمە رادەستی توێژەی كۆمەڵایەتی دەكەین‌و چەندین رێگەی چارە دەخەیەنە بەردەستی كەیاساو كۆمەڵگا رێگەی پێدەدات، بەپێی ئاماری كۆمەڵەكەیان بێت لەسەرەتای ئەمساڵەوە هەزارو 24 حاڵەتی توندوتیژیان هەبووە.

دادوەركان هاوكارمانن
وتیشی: حاڵەت هەبووە ماوەی دوو بۆ سێ ساڵی خایاندووە تا چاسەر بووە حاڵەتیشمان هەبووە پێویستی بەپاراستن هەبووەو رەوانەی شێڵتەرەكانی سلێمانی كردووەو بەخۆشحاڵییەوە وەریانگرتووەو جێی دەستخۆشییە، چونكە ئەو شێلتەرانە پەناگەیە بۆ ئەو كچ‌و ژنانەی توندوتیژیان بەرامبەر كراوە.. هەندێك لەداوەرەكانی كەركوك‌و بنكەكانی پۆلیس هاوكاری تەواویان كردووین‌و مامۆستایانی ئاینیش رۆڵی بەرچاویان هەبووە لەچارەسەركردنی كێشەكانمان، بەڵام ئەوەی جێگەی داخە لەشاری كەركوك شێڵتەر نییە بۆ داڵدەدانی ئەو ژنانەی كەتوندویتژیان بەرامبەر دەكرێت ئەمەش گرفتێكی گەورەیە لەبەردەم كارەكانمان.
باسی لەوەشكرد لەكەركوك پینچ سەنتەری چارەسەركردنی توندوتیژی دژ بەكچان‌و ژنان هەیەو زۆر لەكێشەكان چارەسەر كراون.

دابونەریتەكە جێماوی باو باپیرانە
خاتوو سوهەیلە ئەمین، لەدایكبووی 1973، دانیشتووی گەڕەكی رەحیماوای شاری كەركوكەو بۆ كوردستانی نوێ وتی: دابونەریت ڕۆڵێكی گرنگی لەسەر توندووتیژی دژ بەژنان هەیە، چونكە كۆمەلگای كوردەواری زۆر هەڵسووكەوتی لەسەر دابونەریتە كەگوایە ئەو دابونەریتە جێماوەی باو باپیرانە، بۆیە كاری پێدەكات‌و هەر ئەمەشە وا دەكات بەدەیان‌و سەدان خێزان ببێتە قوربانی‌و هەروەها دبێتە هۆی تێكدانی شیرازەی ئەو خێزانەو سەدان كچیش دەبنە قوربانی ئەو نەریتە، نموونەش ئەوەیە خۆشەویستی كچێك بۆ كوڕێك بەعەیبی دەزانێ‌ بەشێوەیەك لێكدەداتەوە كەخۆشەویستی ئابروچوونە بەتایبەتی لای ئەو خێزانانەی كەئاستی هۆشیارییان نزمە یاخۆد لەكۆمەڵگایەكی نا هوشیاردا دەزین.

ژن وەك شووشە پێناسە دەكرێت
ئاریان تالیب، لەدایكبووی 1984، دانیشتووی گەڕەكی ئیسكانی شاری كەركوك بۆ كوردستانی نوێ وتی: بێگومان تاك بەستراوەی كۆمەڵگایەو كۆمەڵگاش بەهەمان شیوەیە بەتایبەتی لەڕۆژهەڵات هەر ئەمەشە وایكردووە ژنان‌و كچان بەتایبەتی تووشی توندووتیژی ببنەوە، چونكە ئەندامانی خێزان بۆچۆنی خەڵكییان لا گرنگەو تێكچوونی شیرازەی خێزانەكەی خۆی لا گرنگ نییە، بۆ نموونە چەندین ژن و كچ هەیە لەسەر پڕوپاگەندەی كۆمەڵگا كوژران بەبێ هیج گوێدانێك بەوەی ئەو پروپاگەندانە هەڵە بن یان ڕاست، چونكە لەكۆمەڵگەدا ژن وەك شووشە بێناسە دەكرێت‌و دەڵێن: ئەكەر شووشە زڕا چاك نابێتەوەو باشتر وایە بشكێت، بۆیە زۆربەی ژنان قوربانی ئەم كۆمەڵگایە بێ‌ بەزەیین چ توندووتیژی جەستەی بێت یان دەروونی یان سكسی.

ژنان رۆڵی بەرچاویان لەحكومەت هەیە
خاتوو بەفراو سلێمان، لەدایكبووی 1968، دانشیتووی گەڕەكی شوریجەی شاری كەركوكەو دەڵێت: گەربێت‌و چاوێك بەمێژوودا بكێرین دەبینین جۆرەها توندووتیژی تووشی ژنان بووە وەكو سەربڕین‌و زیندانی كردن بەتۆمەتی جۆراو جۆر، لەكۆمەلگەی كوردیشدا جۆرەها توندووتیژی هەیە لەوانە كوشتن هەندێك جار دەبینین لەو جۆر توندووتیژیانە سەپاندنی ئارەزوومەندییەكانی پیاوان بۆ لەبەركردنی جلەكان، نەك لەڕووی بۆشتەییەوە بگرە لەڕووی ڕەنگیشەوە بەسەر ژناندا یاخود رێگەگرتن لەڕۆیشتن بۆ ماڵ خزم‌و براو كەسی خۆی‌و دەرنەكردنی لەماڵ وەكوو كۆیلە هەروەها باوك سالاری بۆ پیاوان جۆرە توندووتیژییە كەبەرامبەر ژنان دەكرێت زۆرجار دەبینین لەكۆمەڵگای ئێمەدا بیرووڕانیان لەگەڵ ژناندا لەكاتێكدا چەندەها ژنی كورد ڕۆڵی بەرچاوییان هەیە لەناو حكومەتی عیراق‌و هەرێمی كوردستاندا.

خۆیان بەڕۆشنبیری دەناسێنن‌و قسە بۆ ژن هەڵدەبەستن
خاتوو شۆخان عەلی محەمەد، وەك ژنێكی سیاسی لەسەر توندووتیژی بەكوردستانی نوێ-ی راگەیاند: «دیاردەی توندووتیژی لەكۆمەڵگایەكەوە بۆ كۆمەڵگایەكی تر جیاوازە، كەبەداخەوە لەكۆمەڵگەی ئێمەدا ئەو دیاردەیە زۆرە بۆ نموونە كاتێك ژنێك لەڕێكخراوێك یان لەحزبێك كار دەكات دەكەوێتە بەر قسەو قسەڵۆكی، خەڵكی زۆر بەئاسانی توندووتیژییان بەرامبەر دەكەن، كاتێك ژنێك لەنێوان ئەندامانی حزبێك كار دەكات دەكەوێتە بەر قسە لەلایەن ئەو كەسانەوە كەكار دەكەیت لەگەڵیان‌و قسەت بۆ هەڵدەبەستن‌و دواتر خۆیانیان بەڕۆشنبیر دەزانن‌و حكومەتیش كەمتەرخەمە بەرامبەر بەژنان، چونكە ئێستا دەبینین ڕێژەیەكی كەم لەژن لەكابینەكانی حكومەتدا هەیە ئەمەش بۆ خۆی توندووتیژییەكە».

دابونەریتی كۆنیان لەسەر ماوە
خاتوو ژیان حەمید، سەرۆكی لقی كەركوكی یەكێتی ژنانی كوردستان بەكوردستانی نوێ-ی راگەیاند: « هۆكاری توندووتیژی بۆ سەر ژنان دەكاتە رادەی خۆكوشتن‌و سوتاندن، كۆمەڵگاو دابونەریتە كۆنەكان لەكەسایەتی‌و مرۆڤایەتی ژن كەم دەكەنەوە، چونكە هەر كۆمەلگایە ڕێگای بەژن نەداوەو هەر هەنگاوێكی بەعەیب دەزانێت دەبینین‌و دەبیستین تائێستاش دیاردەی بەزۆر بەشوودان‌و گەورەو بچووك‌و لەشوێن خوێندانی كچان بەردەوامە ئەمەش هەموو كۆمەڵگا بووەتە پاڵپشتی‌و مانەوەی ئەم دابونەریتە.
وتیشی: لەسنوری كەركوك هێشتا داب‌و نەریتی باو باپیرانمان كاریگەری هەیەو كۆمەڵگەمان كۆمەڵگای پیاو سالارییە، چونكە زۆركات بیر لەو داب‌و نەریتە كۆن دەكرێتەوە ناتوانرێت كۆمەڵگاكە بەرەو پێش بەرێت‌و هەرەها قسەی خەڵكی كاریگەری تەواوی هەیە لەسەرمان، ئێمەش وەك رێكخراوی ژنان زۆرجار بوارمان بۆ رەخساوە بۆ بەرەو پێش بردن‌و چاسەرەكردن، بەڵام كەمتەرخەم بوینە هۆیەكیشی بۆ داب‌و نەریت دەگەێتەوە كۆمەڵگەی كەركوك پیاو سالاری زیاترە لەوەی لەكوردستانە، چونكە لەهەرێم بوار رەخساوە بۆ ژن پیاو كەمتەر توندوتیژی بەرامبەریان ئەنجامدەدات، بەڵام لەكەركوك رەنگدانەوەی زیاترە.

كەس‌وكاریان دەست وەردەدەن
راشیگەیاند: كەیسی زۆرمان بۆ هاتووە ئەوەی لەتوانای ئێمەدا بوبێت چاسەرەمان كردووە، ئەوەشی لەتوانای ئێمەدا نەبوبێت رادەستی توێژەری كۆمەڵایەتیمان كردووەو هەردوو لا لەژن‌و پیاوەكە بانگهێشت دەكەین گەر هاتوو كوێڕایەڵی ئێمە بوون ئەوە پێكیان دەهێننەوە، بەڵام زۆرجار كێشەكان لەوەوە سەرچاوەی گرتووە كەس‌وكاری پیاوەكە یان ژنەكە دێنە نێو كێشەكەوە‌و دەست وەردان لەنێوانیان دەدەن، بۆیە رایدەگەیەنم: گەر هاتوو كێشەكە لەنێوان دوو كەسەكە بێت چاسەركردنی ئاسان دەبێت‌و زۆرجاریش كەیسەكان لەدادگا یەكلایی دەكرێنەوە.

print

 119 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*