سەرەکی » ئاراستە » شەوێكی تاریك و ئەنگوستەچاو، ئاسمان پێویستی بە چەند خۆرێكە

تێڕامانێك لە كتێبی (بیرەوەری پێشمەرگەیەك)ی عاسی حوسێن مەحمود

شەوێكی تاریك و ئەنگوستەچاو، ئاسمان پێویستی بە چەند خۆرێكە

سەر لە ئێوارەیە و هێشتا تیشكە كاڵەكانی خۆر بە تەواوی وننەبووە، ئەوان ریزیان بەستووە و بەرەو چیا رێدەكەن، بەڵام ئێوارەیەك بە زوویی پڕشنگی روناكی وندەبێت و دەگەنە قوڵایی شەوێكی تاریك و بێدەنگ.
تاریكایی شەوە سامناكەكە بە جۆرێك چڕ دەبێتەوە كە رێبوارەكان هیچ بەرپێی خۆیان نابینن، مەگەر بە بیستنی (ترپەی پێ و تەقەتەقی بەریەككەوتنی مەخزەن و تفەنگ)ی شانی ئەوانەی لە پێشەوە دەڕۆن ئاراستەی كاروانەكە بدۆزنەوە، دەنا ئەنگوستە چاوێكە (دەیجورو یەڵدا)شی ناگاتێ، مەگەر هەر عاسی خۆی تەعبیری بكات: (بۆ رووناكبوونەوە ئاسمان پێویستی بە چەند خۆرێكە).
ئەوان هەر دەڕۆن و نوكەپێیان لە بەردو زەوی دەكوتن، شەكەت و بڕست لێبڕاو، لە پڕ دەنگێك دێت…
– (بیگەیەنە) پێشئەوەی بگەینە سەرشاخ لادەدەین.
– دەنگێكی تر (دانیشن… هەركەس لە شوێنی خۆی دانیشێت).
لە هەڵوەستەی ئاوا كورتی رێگەیەكی درێژ و مەترسیدار و شەوێكی تاریكدا، دەبێت پشوودان و خۆماتكردن پێش هەر شتێكی دیكە بێت، بەڵام سیگارییەكان حەزی جگەرەكێشانیان پێش حەزی پشوودان ئەكەوێت و یەكێكیش دەڵێت (وەڵا جگەرە هیچ تامێكی نییە ئەگەر دوكەڵەكەی دیار نەبێت).
-دەنگێك: (ئەرێ رێبوارو كاك هەڵۆ هاتوون؟)
بەڵێ ئەوە نێرەین.
هەڵۆ هەمیشە لە باتی ئەوەی بڵێ لێرەین، دەیگوت (نێرەین)، ئەمەش بەشێك بوو لە قسە خۆشەكانی ئەو.
دەنگێكی تر…
-رێبوار ئەوە بۆ بێدەنگی؟
– وەڵا وتم مژێ لە جگەرەكەم دەم باشترە.
لە هەموو لایەكەوە بوو بە پێكەنین، پێكەنین و جگەرە دوو هاوڕێی زۆر نزیكی پێشمەرگەن، ئەگەر ئەو دووانە و قسەی خۆش و قوتی رێبوار و رێبوار ئاساكان لە پێشمەرگە بسەنیتەوە، مەلا مستەفا و مام جەلال-یش بی، چوار رۆژ بە شاخەوە خۆت ناگری).
جا هەر بە راستیش ئەم كتێبە چەندان نموونەی ئەو مرۆڤە جوانانەی تیایە كە ژیانی سەختی پێشمەرگایەتییان بە قسە خۆشەكانیان ئاسان كردووە، لە نموونەی عەلی عاسمان، زۆری تریش.
عەلی عاسمان لە هەموو قسەیەكدا عاسمانێك بەكار دێنێت، رۆژێك دەچنە ماڵێك و راستەوخۆ بە ژنی ماڵەكە دەڵێت (عاسمان میوان رادەگرن؟)
پێشمەرگەیەكیش لە رێگەدا برسی وهیلاك دەبێت، زوو زوو لە هاوڕێكەی دەپرسێت سەعات چەندە:
بۆ دە پێنج خولەكی دەوێ.
دوای كەمێكی تر: سەعات چەندە؟
بۆ دە دوو خولەكی دەوێ.
پێشمەرگە كە سوێندە دەخوات و دەڵێت: دوێنێ ئەم وەختە سەعات یەك بوو، ئێستا بۆ سەعات دەیە، ها؟.
كاتێكیش دەچن بۆ گرتنی رەبایەی شاخی (قوڵە پوشینە)ی سنووری ناحیەی سوورداش، چونكە پێشمەرگەكان گەرمیانی بوون و شارەزا نەبوون، لە وشەی (بیگەیەنە)ی دەچین بۆ قوڵە پوشینە، ئەوەندەیان وتبۆوە تا گەیشتبوونە ئەوێ، ناوەكە چەند جارێك گۆڕانكاریی بەسەرداهاتووە و دواجاریش بووە بە (قوفڵە پشیلە) و ئیدی هاووڵاتییە رێبەرەكەیان سەری لێ تێكدەچێت و دەڵێت وەڵا كاكە نازانم ئێوە دەڵێن چی.
دووانی تر كێشەی ئەوەیان هەیە كە ئاخۆ تۆپباران دەچێتە چوارچێوەی هێرشی ئاسمانی یان زەمینی.
ئەو مرۆڤە جوانانە كە سەرگوزەشتەیان دەخوێنینەوە، هەر حەز بە هاوڕێیەتییان دەكەیت، بەڵام جێگەی داخە، نووسەر لە كۆتاییدا وشەی (شەهید)یان بۆ زیاد دەكات و ئیدی تێدەگەین ئەوانە بوونە قوربانیی كاروانە.

سەلیقەو وردەكاری لە گێڕانەوەدا

ئەمە كاروانێكە، لاوێكی كورد بە ناوی (عاسی حوسێن مەحمود) لە سەرەتای هەشتاكانی رابردوو رەگەڵیان كەوتووە و تا گەیشتنە مەنزڵ و هەڵهاتنی خۆری ئازادی، لێی دانەبڕاوە.
دوای نزیكەی 35 ساڵیش، عاسی هاتووە بەشێكی بەسەرهاتەكانی ئەو كاروانەی كردووە بە كتێبێك بەناوی (بیرەوەری پێشمەرگەیەك)، لە لاپەڕەكانی بەراییشدا بەو جۆرە دەستدەكات بە گێڕانەوەی دەكات كە من ئێستا لە سەرەوە تیشكم خستۆتە سەر.
ئەمە دواین كتێب بوو كە ساڵی رابردووی 2017 خوێندمەوە، زۆرم چێژ لێبینی و زۆرتریش خەمم خوارد كە تەواوم كرد، حەزم دەكرد عاسی هەر بە شاخەوە بێت و كتێبەكەش درێژەی هەبێت، ئەمەش پەیوەندی بە چەند هۆكارێكەوە هەیە، وەك:
نووسەر كە كەسێكی ناسراوی دنیای نووسین و سیاسەت نییە و هاووڵاتییەكی ئاساییە، بەڵام تەكنیكی گێڕانەوە و تەوازوعی خستنەڕووی رووداوەكانی، كتێبی هەندێك نووسەر و سیاسەتمەداری ناسراوی تێپەڕاندووە، بە زمانێكی خۆش و نەرم، دوور لە خۆ هەڵنان و خۆ بە پاڵەوانكردن، بە راستگۆییەوە و بێ مۆنتاژ و رتووشكردنی دیمەنەكان، رێكردنی كاروانەكەمان بۆ دەگێڕێتەوە.
زمانێكی خۆش و توانایەكی بەهێزی هەیە لە گێڕانەوەدا، لە وەسف و وێناكردندا سەلیقە و وردەكاریی زۆرجوانی نیشانداوە، هێندە بە قوڵی وەسفی دیمەنەكانی كردووە و رۆچۆتە ناو دەنگ و رەنگ و شێوەكانەوە، خوێنەر وادەزانێت سەیری وێنەیەك دەكات، بۆنموونە: لە لاپەڕە 122دا بە جۆرێك باسی دارچنارەكان و بەریەك كەوتنی گەڵاكان و دروستبوونی دەنگێك لێیانەوە دەكات، خوێنەر رۆدەچێتە دنیای خەیاڵ و لەسەر كتێبەكەوە هەڵدەفڕێت و دەڕوا بۆ ناو خەتی چنارەكان و بە گوێی خۆی گوێی لە ورشە و برشەی ناو ئەو بێشەڵانە دەبێت.
هەروەها ئەم كتێبە تۆماركردنی دیوێكی تری مێژووە، ئەو دیوەی كە لە گێڕانەوەكاندا كەمتر لای لێدەكرێتەوە، ئەویش وردەكاریی بارودۆخی ناوخۆ و ژیانی ئەوسای پێشمەرگە و گوندنشینەكان و كەسوكاری پێشمەرگەیە، ئەو زۆر ناچێتە ناوقوڵایی هەلومەرجی رامیاریی ئەوێ رۆژێ یان كوشتار و جەنگەكانی نێوان پێشمەرگە و دوژمن، بەڵام هەتا توانیویشیەتی شایستانە ئازایی پێشمەرگە و گیانفیداكردنیانی تۆماركردووە، لە نموونەی هێرشەكەی سەید برایمی فەرماندە كە فیشەكەكانی دوژمن جەستەی كوناودەر دەكەن، بەڵام ئەو بەر لە گیاندەرچوون خێرا نارنجۆكە ئەڵقە دەرهاتووەكەی ناومشتی بە ئاراستەی دوژمن فڕێدەدات، نەوەك بە ساردبوونەوەی جەستەی خۆی، نارنجۆكەكە بكەوێتەوە ناو هەڤاڵانی خۆی و كارەسات رووبدات.
رووداوی دواتر كەوتنە بۆسە و وەرگەڕانی تراكتۆری مەفرەزەكە و بریندار بوون و بە دیلگرتنی پشتیوان كوچكنەخشینەیی لە لایەن دوژمنەوە.
یاخود شەهیدبوونی دلاوەری كوێخا شەریف كە بە تاقی تەنیا لە لایەن 400 جاشەوە لە قرچەی گەرمای نیوەڕۆی گوندی سەیدانی گەرمیان پەلاماردرا، ئەویش ئازایانە شەڕی خۆ دەربازبوونی كرد، چەند جارێك ریزە فیشەكی چەكە قورسەكانی دوژمن و جەستەی پێكا، بەڵام وەك هەڵۆیەكی بریندار هەڵمەتی دەبرد و دوای شكاندنی چەند بەربەستێكی گەمارۆكە، زۆری ئەو فیشەكانەی بەرجەستەی دەكەوتن، هەناسەی لێدەبڕن و تەرمی بێنازی خوێناوی و خۆڵاوی دلاوەر، دەكەوێتە دەستی جاشەوە.
هەروەها چیرۆكی عەشقەكەی دكتۆر حەمیدی پێشمەرگە و بە یەك گەیشتنیان و دواجاریش شەهیدبوونی هەردووكیان.
ئەمانە هەمووی رووداوگەلێكن، خوێنەر وا لێدەكەن بە چاوی تەڕ و ئەوكی تاساوەوە، بۆ چەند ساتێك، كتێبەكە دابخات.

دیوەكەی تری ئەنفال

ئەوەی سەردەمی ئەنفال و ساڵی شومی 1988 لە گوندەكانی سنووری ئازادكراو نەبووبێت و بە چاوی خۆی ئەو دۆخە دژوارەی نەبینیبێت كە بەسەر خەڵكدا هاتووە، ئەستەمە لە گێڕانەوەكاندا وێنەیەكی تەواوی ئەو خەڵكە رەشوڕوتە وەربگرێت كە چۆن پێش ئەنفال ژیانیان كەوتۆتە تالوكەوە و چۆن لەبەردەم بەرداشی گەمارۆی ئەنفالدا خزاونەتە نێو كەندڕ و لا شیوو و چەمی دێهاتەكان، دواجاریش بەرداش هەموویانی هاڕی و ئیدی نەبیندرانەوە، بۆ كەسێكیش كە ئەوی رۆژێی بە چاوی خۆی بینیوە، لە هەر نووسینێك و گێڕانەوەیەكی ئەوكاتە، رێك دڵە خورپەی ئەوكاتەی خۆشاردنەوەكانی پێدەكەوێ.
بۆیە منیش كە گێڕانەوەی خۆ حەشاردان و رەنگپەڕیویی خەڵكە هەژارەكەی سنووری ئەنفالی چوار و ناوچەی قەڵاسێوكە و شێخ بزێنیم لەم كتێبەدا خوێندەوە، هەمان دڵە خورپەم وێدەكەوت.
نووسەر لەم باسەشیاندا نەچۆتە تەقڵیدی گێڕانەوەی ئەنفال و پەلبهاوێت بۆ هەموو قۆناغەكانی ئەو كارەساتە و قسە وتراوەكان دووپات بكاتەوە، بەڵكو هاتووە سەرەتای تارمایی ئەنفال دەنووسێتەوە، خەڵكە هەژارەكە گوندەكانیان چۆڵ كردووە و رۆیشتوونە دەرەوە و لە پاناو بەسێردا خۆیان مت كردووە و نازانن چییان لێبەسەر دێت، ئایندە تەڵخ و ترسناكە.
ئەوەمان بۆ دەخاتەڕوو كە گەمارۆی هێزی ئەنفال لەسەر گوندەكانی سنوورەكەی دەستیپێكردووە، رۆژ دوای رۆژ تۆپباران و سامی مەرگ لێیان نزیكتر دەبێتەوە، سووڕانەوەی هێلیكۆپتەرە مەرگچێنەكان نیشانەی خرای لێدەخوێندرێتەوە.
لە كاتێكدا ئەم و هاوڕێیەكی بەو بنار و هەردە و گوندانە دەگەڕێت تا زانیاری لەسەر دۆخەكە دەستكەوێت، لە نێوان ئەو خەڵكانەی رۆیشتوونە دەرەوە و ماوەیەكی زۆرە خۆیان حەشارداوە و شەو و رۆژ چاوەڕێی ئایندەیەكی نادیار دەكەن و هەموویان رەنگیان پەڕیوە، پیاوێكی بە ژن كورت دەبینێت بە دیار پێنج منداڵی سەلكو پێچكەی وردەوە، ژنەكەشی كەساسانە لەولاترەوە هەڵتروشكاوە، پیاوەكە ئەم دەبینێت و خێرا بە ئومێدی بیستنی هەواڵێكی خۆش دێتە سەر ڕێیان كە ئاخۆ گوندەكەیان سووتاوە یاخود نا، ئەمیش وەڵامدەداتەوە كە زانیاریی نییە.
پیاوەكە: یاخوا نەیان سووتاندبێت، وەڵاهی ئەوە قەڵشتی ناو لەپم، مانگێك نابێ خانووەكەم تەواو كردووە.
ئیدی نەیتوانی پێش بە گریانەكەی بگرێت و لە بری قسە، دەستەكانی بۆ هەردوو پێشمەرگەكە كردەوە، عاسی دەڵێت (دوو ناولەپی رەشداگەڕاوی قڵیش قڵیش و وشكەوە بوو، لەو ناو لەپە قڵیشاوانەوە لە ماندووێتی و رەنجبەخەساری هەموو گوند نشینەكان تێدەگەیشتی).
ئیدی دواتر كە دەڕۆن، دەگەنە گوندەكە و دەبینن هەمووی سووتاو و رووخێندراوە.
منداڵێكی دیكەش لەگەڵ باوكیدا سەرگەردان بەو ناوەدا دەسووڕێتەوەو لەگەڵ پێشمەرگەكاندا كە دەگەنە نزیك و دیمەنی گوندە كاولكراوەكە دەبینن، بە زمانە منداڵانەكەی خۆی و بەسەرسامییەوە دەڵێت: ئاه… ئەوە شێ وایلێ كلدووە؟!
رۆژانێكی زۆر بەو جۆرە تێدەپەڕن، عاسی و خانەوادەكەی، هەندێك ماڵە پێشمەرگەو كەسوكاریان، لەو دۆخە دژوارەدا بە مجازەفە نیوەشەوێك بە گەمارۆی دوژمندا دزە دەكەنە دەرەوە و رزگار دەبن، بەڵام هەواڵەكانی دواتر جەرگبڕ بوون، ئەمان دوای دەرچوون لە تەوقی گەمارۆ، بیستیانەوە كە سوپای ئەنفال هەموو ئەو خەڵكەی لە دەشت ودەر خۆیان حەشاردابوو، هەڵلووشی و … ئەوساو ئێستاش نەبیندرانەوە، پیاوە دەستقڵیشاوەكەو منداڵەكانیشی.

دوا سەرنج

پێم وایە، ئەگەر ئەم كتێبە هی كەسایەتیەكەی ناسراوی دینای سیاسەت یاخود نووسین و رۆژنامەنووسی بوایە، ئەوا تا ئێستا چەندین خوێندنەوە و رانانی بۆ كرابوو، بەڵام بە داخەوە كە زۆرجار ناوی ناسراو و بیستراوی كەسەكە دەبێتە پێوانە و هێزی كێشكردن بۆ لا لێكردنەوە لە ئیشەكانی.
من پێم وایە، عاسی حوسێن مەحمود، بەم كتێبەی، هێندەی خەباتی پێشمەرگایەتییەكەی، خزمەتی دۆزی كوردی كردووە، چونكە زۆركەس هەبوو پێشمەرگایەتی بكات، بەڵام كەم كەس هەیە ئاوا بنووسێت و بگێڕێتەوە.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

ناوی پیرۆزی پێشمه‌رگه‌ كورتناكرێته‌وه‌

ئاسۆ مه‌مه‌ند* كه‌ باس له‌ مێژووی پڕ سه‌روه‌ری بزاڤی رزگاریخوازی ...