سەرەکی » ئاراستە » ناڕەزایەتییەکانی ئێران؛تەنگژەى ئابووریی یان قەیرانی ڕەوایەتى و ئەگەرەکانی ئایندە

توێژینەوەی سەنتەرى لێکۆڵینەوەى ئایندەیى:

ناڕەزایەتییەکانی ئێران؛تەنگژەى ئابووریی یان قەیرانی ڕەوایەتى و ئەگەرەکانی ئایندە

دەستپێک:
لە کاتێکدا کە ئێران، لە سەر ئاستى سیاسەتى دەرەرەکى، وەک کاراکتەرێکى ئیقلیمى و نێودەوڵەتى بەهێز ڕەفتار دەکات، بەشێوەیەک کە لە چەند ساڵى ڕابردوودا، ڕاستەوخۆ بۆخۆى، یان ناڕاستەوخۆ لە ڕێى بریکار و هاوپەیمانە ناوچەیى و نێودەوڵەتییەکانیەوە، نەخشەڕێژ و بزوێنەرى زۆرێک لەو کێشە و ڕووداووە گەورانەبووە کە لە ناوچەى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست دەگوزەرێت. بەڵام ئەم ڕەفتارکردن و بزێوییە دەرەکییانەى ئێران هەرگیز بێ قوربانى و پەرچەکردارى نێگەتیف نەبووە، بە تایبەتی لە ئاستى ناوخۆیی، کە بەبڕواى هەندێک، ناڕەزایەتییەکانى ئێستاى ئێران یەکێکە لە و پەرچەکردارانە، بە تایبەت لەو ڕووەوە کە خەرجى و تێچووەکانى سیاسەتى دەرەکى ئێران هۆکاربووە بۆ قوڵبوونەوەى گرفتە ئابوورییەکانى، وەک هەڵاوسان و پاشەکشێى گەشەى ئابوورى و خراپبوونى گوزرەران وبژێوى زۆرینەى خەڵک وفراوانبوونى گەندەڵى. بەڵام لەبەرامبەر ئەو بڕوایەدا، هەندێکیتر بڕوایان وایە کە ئەم ناڕەزایەتییانە ڕیشەیەکى لەوە قوڵترى هەیە بەشێوەیەک کە بەرهەمى سروشت و بونیادى کۆى ڕژێمى حوکمڕانیی ئێرانە نەک تەنها پەرچەکردارى ڕوکەشى سیاسەتە دەرەکییە هەنوکەییەکانى. هەموو ئەمەش وادەخوازێت کە ووردتر بڕوانینە هۆکار و لێکەوتەو و ئاسۆکانى ئایندەى ئەم ناڕەزایەتییانەى ئیستاى ئێران.
بۆیە پرسیاری سەرەکی ئەم پۆلیسى پەیپەرە سەبارەت بە ریشەی ناڕەزایەتییەکانى ئێستاى ئێران و سروشتی داواکاری خۆپیشاندەرانه، تا لەوێوە وەڵامێکی دروستی دەستبکەوێت بۆ گریمانەکردنێکی لۆژیکی سیناریۆکانی ئایندەی ئیران و پاشان تێگەیشتن لە کاردانەوەکانى، بەتایبەت پەیوەست بە هەرێمی کوردستانەوە و ئایندەی پەیوەندییەکانی هەولێر و تاران.

یەکەم: سروشتى ناڕەزایەتییەکانى ئێستاى ئێران:
– ئایا شەپۆلی ناڕەزایەتییەکان کتوپڕبوون؟
تەنینەوەی خۆپیشادانەکانی ناو ئیران بەرامبەر دۆخی گوزەران و باری ئابوریی هاوڵاتیانی ئێرانی و گۆڕدرانی ئاراستەکەی بۆ دروشمکێشان دژی ڕژیم و کۆی کاراکتەرە سیاسییەکانی ناو ئێران (بە ناڕازییەکانیشەوە) سەرنجی دنیا و میدیای جیهانی بەلای خۆیدا راکێشا و بە جۆرێک نەیارانی دێرینەی نێودەوڵەتی ئێران (وەک ئەمریکا و سعودیە) بە هەلییان زانی بۆ هەڵگێرڕانەوە و کورتکردنەوەی «رێگای دووری پێشبینیکراوی ئەوان»، هاوکات بووە جێی بایخی زۆرێک لە سەرۆک وڵاتان و ناوەند و رێکخراوە جیهانییەکانیش.
ناڕەزایەتییەکان پرسیارێکی خێرایان بۆ یار و نەیار دروستکرد: ئایا ئەم ناڕەزایەتییانە دەتوانن ڕژیمی سیاسی ئێران هەڵگێڕنەوە؟ کە بەبێ ئەم ناڕەزایەتیانە ڕەنگبێ نەیارە سەرسەختەکانی دەرەوەی ئێران و ئۆپۆزسیۆنی چەکداریش بۆ چەندین ساڵیتر کردنی ئەو پرسیارەیان بە پرسیارێکی نالۆژیکی دەزانی.
بەڵام بۆ تێگەیشتن لە سروشت و «بەکوێگەیشتن»ی ناڕەزایەتییەکان باشترە پرسیاری ئەوەبکرێت، سەرچاوە و هۆکاری توڕەبوونی خەڵک چیبوو؟ بۆچی خۆپیشاندەران لە کەمتر لە پێنج رۆژدا سەرجەم لایەنەکانی ناوحکومەت و نەیارەکانیشیان جێهێشت و نائومێدییان بەرامبەر کۆی ڕژیمەکە کردە درووشم؟

– هۆکارەکان چیبوون؟
ئایا ئابوریی ئێران و گوزەران سەرچاوەی جوڵاندنی خۆپیشاندەرانە یان قەیرانی رەوایەتی دەسەڵاتی ئێران؟
بە گوێرەی سەرچاوە میدیاییەکانی ناوخۆی ئێران تەنها لە پێنج رۆژی یەکەمی ناڕەزایەتییەکان، لانی کەم پەنجا و پێنج شار و شارۆچکەی ئێران گردبوونەوە و ناڕازایەتییان دەربڕیوە و ئامارەکانی قوربانیانیش جیاوازییان هەیە، بەڵام لانی کەم کوژرانی ٢١ کەس پشتڕاستکراوەتەوە. سەرەتاکەی بە ناڕەزایەتییەکی لایەنگرانی پارێزگارەکان لە شاری مەشهەدی- دینییەوە دەستی پێکرد و پەیتا پەیتا شارەکانی دیکەی وەک کرماشان و سنەی کوردنشین، ئەهوازی عەرەب، بەندەرعەباس، نەجەفئاباد، هەمەدان، تا گەیشتە تەبریزی تورکی- ئازەرینشین و بە رێژەیەک کەمتر دواجار گەشتە تارانی پایتەخت.
بۆ تێگەیشتن لە پرسیاری سەرچاوەی ناڕەزایەتییەکان، باشترە گوزەرێکی خێرا بە جۆری ناڕەزایەتییەکانی ناو ئێراندا بکرێت.
وا نمایشدەکرێت کە ناڕەزایەتییەکانی چەند رۆژی رابردوو دەگمەنن و پێشتر لە ناو ئێراندا ناڕەزایەتییی دیکە ئەنجامنەدراوە. لە کاتێکدا گەر بۆ دۆسێی تەنها شەش مانگی رابردووی ئێران بگەوڕێینەوە، دەردەکەوێت کە هەموو ئەو شارانەی ناڕەزایەتیییان لەم رۆژانەدا ئەنجامدا، ٩٠٪ یان پێشتر لان یکەم ناڕەزایەتییێکیان دژی لایەنێک یان دەزگایەکی ناو دەوڵەت ئەنجامداوە. بەڵام کاریگەری و ژمارە و جۆری تەنینەوە و مامەڵەکردن لەگەڵیان ئاستى جیاواز بووە. دەتوانرێت ناڕەزایەتییەکان بۆ سێ جۆر پۆلێن بکرێن:
‌ناڕەزایەتییی توێژەکان: فەرمانبەران، مامۆستایان، خوێندکارانی بەشی ناوخۆیی، کرێکاران و شۆفێران، پەرستیاران، راوچییان و خانەنشینان. کە کێشەی هەندێ لەم توێژانە بۆ نموونە بریتیى بووە لە: کەمی و دواکەوتن و ناعەدالەتی لە مووچە، دەرکردن و بێکارکردنیان، دڵنیایی کاریی، شوێنی حەوانەوە و دامەزراندن، ئەم جۆرە ناڕەزایەتییەش لەشارەکانی تاران، قەزوین، ئەهواز، سمنان، شەهری کورد و کرماشان… تاد هەبوون.
ناڕەزایەتییی هاوڵاتییان بەرامبەر کێشەی خزمەتگوزاریی و شێوەی بەڕێوەبردنی شارەکان: کە لە گەڕەکێک یان زیاتری شارەکانی (بەندەر عەباس، ورمێ، مەراغە، ئەسفەهان، کرمان، قوم، تاران، گورگان و سنە و هیتر) ئەنجامدراوە. بەگشتى لەم شوێنانە خەڵک ناڕەزایەتییی دژی بەرپرسانی شارەوانی، کەمئاویی، پێشێلی یاسا و دادگا، دژی دۆخی زیندانیان، داواکاری راکێشانی هێڵێی ئاسن… تاد ئەنجامداوە.
جۆرێکیتر لە ناڕەزایەتییەکانی شەش مانگی رابردووی ناو ئێران، ناڕەزایەتییی وردە سەرمایەدار و هاوڵاتیانی مایەپووچبووی ناو بانکەکان و دەزگاکانی دڵنیایی وسندوقەکانی قەرزدان بوون، کە بەهۆی ئاڵۆزی و کێشەی بانکی و شکستی بانکەکانەوە ژمارەیەکى زۆرى هاوڵاتییانی ئێرانی لە شارە جیاوازەکاندا ناڕەزایەتیییان ئەنجاداوە، وەک ناڕەزایەتییەکان بەهۆی شکستی بانکەکانی ئارمان ئەلبورز، کاسپین و…تاد و زیانلێکەوتنی هاوڵاتییان.
کەواتە بە دیققەتدان لە ناڕەزایەتییەکانی شەش مانگی رابردوو و سەرچاوەی کێشەکانیان، نە کتوپڕ و نە نائاساییشن، زیاتر دیوێکی ئابووری و پەیوەستن بە ژیانی رۆژانە و گوزەرانەوە، رەهەندی کێشەی سیاسی و ململانێی جەمسەرەکان تێیدا لاوازە، ئەوەی نائاسایی و کتوپڕە ئەوەیە کە ناڕەزایەتییەکانی ئێستاى ئێران دەستبەجێ وەک ناڕەزایەتییێکی سیاسی و شۆڕشگێڕانە ناسێنران.
بە درێژایی سەردەمی هاتنە سەرکاری کابینەی حەسەن رۆحانی (کە ئێستا لە خولی دووەم و ساڵی پێنجەمیدایە) ناڕەزایەتییێک کە ئامانجی سیاسی یان چاکسازی یان شۆڕش بووبێت بەرامبەر حکومەت یان دەوڵەت ئەنجامنەدراوە. ئەمەش بەو مانایە نایەت کە ڕژیمی سیاسی بێکێشە بووە، بەڵام لەم بەدواداچوونەدا نیشانە لە ناڕەزایەتییەکان و ناڕەزایی هاوڵاتییان گیراوە تا هەڵسەنگاندنی ڕژیمی سیاسی.
راپۆرتەکان نیشانی دەدەن، کە دۆخی ئابوری هاوڵاتییان روو لە خێر نییە و کاریگەری نەرێنی لەسەر دانیشتوانی کەنارنشین و چینی ناوەند و بەرەوخوار جێهێشتووە. بێکاری لە ئەمساڵی ئێراندا ١٢٪ زیادیکرد، کارگەگەلێکی زۆر داخران یان بە کەرتی تایبەت و بازرگانانی بیانی فرۆشران، رێژەی پەراوێزکەوتنی شارە دورەدەستەکان و کەنارنشینان نزیکەی ٦٠٪ە. هەڵایسانی نرخ بە ئاماری رەسمی ٨٪یە، نوخبەیەکی نزیک لە دەسەڵات و سوپا قەبارەیەکی گەورەی کەرتی بازرگانی ئێرانییان بەدەستەوەیە. تەنها سوپا (کە بەپێی دەستور مافی بازرگانیکردنی پێدراوە) قەبارەی بازرگانی و وەبەرهێنانی بودجەی ئەمساڵی بۆ خەمڵێنراوە. بودجەی سوپا بۆ ٧.٥ ملیار دۆلار لە بودجەدا بەرزکراوەتەوە، کە ئاماژەی گۆڕانی ئاراستەی سیاسەتەکانی رۆحانی لێدەخوێنرێتەوە، کە لە چوارساڵی دووەمیدا مەیلی بەلای سوپادا زۆرتربێت تا دۆخی خەڵک و کێشە ئابوورییەکان.
لە سەروو ئەمانەشەوە تێچوونی زۆری ئێران لە کاروباری سەربازی و خەرجییەکانی لە وڵاتانی وەک لوبنان، یەمەن، عێراق و سوریا هەم ناڕازایەتی لە ناوخۆدا سازاندووە، هەم بارێکی گرانی ئابووری بۆ حکومەت و خەڵکی ئێران سازداوە. سزا نوێکان و هەڕەشە بەردەوامەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانانیشی دیسان کلیلی چارەسەریان لەدەست حکومەتەکەی رۆحانی و یارانی سەندووە و بە پێچەوانەوە کێرڤ و نارەزایەتی هەم پارێزگارەکان و هەم ریفۆرمیستەکانیشی (کە سەرکردەکانی مافی مومارەسەی سیاسییان لێسەنراوەتەوە و گەمارۆدراون) بە رادەیەک بەرزکردۆتەوە، کە هاوڵاتییانی لەبری کۆبوونەوە لەدەورییان، لێیان نائومێدبوون و بەدوای ئەڵتەرناتیڤی نوێدا دەگەڕێن.
نائومێدبوونی هاوڵاتییان لە دەستکەوتی ئابووری و چاکتربوونی دۆخ لە کابینەی رۆحانی کە پشتیوانی تەواوی پەرلەمانی و دەزگای رابەریی هەیە، زیاتر کێشەکانی قوڵکردەوە و رەهەندێکی ئابووری دایە ناڕەزایەتییەکان و کەمترین ئومێد و پشت بە هیچ لایەنێک یار و نەیاری دەوڵەت و دەسەڵات نەبەسترێت تا داواکارییەکانی لە چوارچێوەی پرۆژەیەککی سیاسیدا بەرجەستە بکات و کارییان بۆ بکات.
بەڵام گۆڕانی ئاراستەی ناڕەزایەتیی بۆ ئامانجی سیاسی و گۆڕینی رژێم زیاتر پەیوەندی بە دوو ئاستەوە هەیە:
1. دۆخی ناوخۆی سیاسی کە چەندین لایەن و ئاراستەی سیاسی لە رێی دەزگا رەسمیەکانەوە پەراوێزخراون و دوا هەڵبژاردنی پەرلەمان و سەرۆکایەتی و شارەوانییەکان نمونەی باڵان کە رێژەیەکی زۆر لە نوێنەری سیاسی ئاراستەکان و پێکهاتە نەتەوەیی و ئاینی و مەزهەبی لە مافی خۆپاڵاوتن دورخستەوە و وایکرد کە ئەنجامی هەڵبژاردنەکان نەتوانن گوزارشتی راستەقینەبن لە رای جیاوازی کۆمەڵگەی ئێرانی.
2. لەلایەکیترەر فشارە سیاسییە نێوەدەوڵەتییەکان لەسەر حکومەتی ئێران و لەسەرهێڵبوونی نەیارەکان و ئۆپۆزسیۆنی دەرەوەی ڕژیمی ئێران وایکرد ناڕەزایەتییەکان، کە ڕەهەندێکی ئابوریی و بژێوییان هەبوو، وەک هەلێکی سیاسی و درز و گورزێکی کاریگەر سەیربکەن و هەوڵی وەبەرهێنانی بدەن و سیمایەکی سیاسی و هەڵگێڕەرەوە بدەنە ئامانجی خۆپیشاندەران.

دووەم: نەبوونى پێشەنگ بۆ ناڕەزایەتییەکان:
توڕەبوەبوونی راستەقینەی خەڵک هێندەی بێزارییە لە بێوەڵامی سەرجەم دەزگاکانی دەوڵەت بە کۆی دەسەڵاتە جێبەجێکاریی و یاسادانن و دادوەرییەکانییەوە، هێندە نارەزایەتییەکی بەرنامە بۆداڕێژراوی سیاسی نییە و هەر ئەوەشە کە ئەوەی لە ناڕەزایەتییەکاندا دەبینرێت ئەمانەیە:
3. هیچ لایەنێک ناتوانێت (ریفۆرمیست، پارێزگار و میانڕو و پارێزگاری میانڕۆ) تەبەنییان بکات، یان خۆی بکاتە خاوەنییان، چونکە هەریەک لەو لایەنە ناوخۆییانە بەشێک بوون لە کێشەسازی بۆ گوزەرانی هاوڵاتییان و لە دۆخێکدا تاقیکراونەتەوە و لە ئاست بەڵێنەکانیشیان بە هاوڵاتییان کورتییان هێناوە.
4. هاوڵاتیانی چینی ناوەند بەرە و خوارەوەی کۆمەڵگەی ئیران بەرامبەر سەرجەم دەسەڵاتەکان (جێبەجێکردن، پەرلەمان و دادوەری) ناڕازیین و بەتایبەت لەم پێنج ساڵی سەردەمی حەسەن رۆحانی-دا وەک سێ دەسەڵاتی تەواوکاری دەرکەوتوون و بە پاکێجی هاوبەش و تەوافوقی پرۆسەی سیاسی، داهات، بودجە و پۆستەکانییان دابەشکردووە، کێشەکانیان لەبری چارەسەر داپۆشیوە و لەبری ململانێ لەسەر دۆخی گوزەرانی هاوڵاتییان لە نێوان خۆیاندا «وەک رێککەوتنی ناچاری» سازشیان بۆ یەکتر کردووە.
5. سەرەڕای ئەوەش لەم ساڵانەی دواییدا بەهۆی بڵاوبوونەوەی رەخنە و راپۆرتی گەندەڵی و موچەخۆرانی ئەستێرەیی تایبەت (حقوق بگیران نجومی) و دۆسێێ گەندەڵی بەرپرسان و بازرگانانی نزیک لە بەرپرسانی ناو دەوڵەت و حکومەت بە جۆرێک رەخنەکار و هێرشیان دەکردە سەریەک کە پێگەی دەزگاکانی دەوڵەتی هێنایەخوار و هاوڵاتیانی خستە ئەوپەڕی نائومێدی بەرامبەر دەزگا و ئاراستە سیاسییەکانی ناو پرۆسەی سیاسی.
6. نائومێدبوونی هاوڵاتییان لە کابینەی رۆحانی و گفتوگۆکانی لەگەڵ دونیادا کە وەک فریادڕەسێکی ئابوریی دەنگی هێنا، کەچى لە پێنج ساڵى ڕابردوودا نەک دۆخی خەڵکی باشتر نەکرد بگرە کێشەکانی زیاتر کرد و گەیاندییە ئاستی تەقینەوە.
6. جیاوازی ناڕەزایەتییەکانی ئێستای ئێران لەگەڵ ئەوانەی ساڵی ٢٠٠٩، زیاتر لە سروشتە ئابوورییەکەیەوە سەرچاوە دەگرێت، ئەوانەی ٢٠٠٩ کۆی ناڕەزایەتییەکان ململانێی سیاسی نێوان پارێزگار و ریفۆرمیستەکان بوو، ململانێ بوو لە ناوخۆیی ڕژیمێکدا، خواست و ئامانج گوزەران و باشترکردنی ئابووری نەبوو، بەرهەمی ناکۆکی و ئەنجامی هەڵبژاردن و شکستی باڵێکی بەهێزی ناو ڕژیمی سیاسی ئێران بوو کە ریفۆرمیستەکان بوون. بەڵام ناڕەزایەتییی ٢٠١٨ نە هیچ لایەنێکی سیاسی لە پشتی بوو نە توانی تاکلایەنە ببێتە خاوەن و جوڵێنەری، هەربۆیە تا هەنووکەش لە ناونانی لایەن و دەستی پشتی ناڕەزایەتیی و دیاریکردنی ئامانجەکاندا هەموو پێناسە و ناساندنەکان کورتییان هێناوە. لە یەک کاتدا و لەسەرچاوەی جیاوازەوە: پاریزگارەکان، ریفۆرمیستەکان، رابەرایەتی و پاشماوەکانی رژێمی پەهلەوی و ئۆپۆزسیۆن و وڵاتانی نەیار و دراوسێی ئێران تۆمەتبار دەکرێن بەوەی لە پشت جولاندنی ناڕەزایەتییەوەن. کە لە راستیدا هیچ یەک لەمانە ناتوانن جوڵێنەری راستەقینە بن جگە لە نائومێدی خەڵک بەرامبەر کورتهێنانی پرۆسەی سیاسی بۆ وەڵامی کێشە و گوزەرانی خەڵک و کورتهێنانی دەزگا دەوڵتەییە جیاوازەکان بەسەرجەمیانەوە بۆ داواکاری کەڵەکەبووی کۆمەڵگەی ئێرانی.

سێیەم: کاردانەوەی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی:
ئەم نارەزایەتیانەى کە لە ئێستادا لە ئێران د روستبووە، رەنگدانەوەکانى سنورى سیاسى ئێرانى تێپەراندوە و رەهەندێکى هەرێمى ونێودەوڵەتى هەیە، وەکو چۆن ئێران مافى بە خۆى داوە لە ڕیگەى بریکارەکانیەوە دەست رۆیشتويى لە زیاتر لە وڵاتێکدا هەبێت، لە ئێستالدا ئێران هەمو هەوڵەکانى ئەوەیە دەستى دەرەکى لەم ناڕەزایەتییانە دوور بخاتەوە، یاخود تۆمەتى رەهەندە سیاسیەکەى نارەزایەتییەکان بخاتە پاڵ دەستى دەرەکى، دروست بوونى ناڕەزایەتییەکانى ئەمجارە لە مەشهەدەوە، بە پێچەوانەى مێژوى ناڕەزایەتییەکانى ڕابردووەوە کە لە پایتەختەوە دروست دەبوو، پاشان فراوان دەبوو و ناوچەکان و پارێزگاکانى ترى دەگرتەوە، ئەمەش ئەو راستیە دەسەلمێنێت لە ناوەڕۆکدا ناڕەزایەتییەکان ناڕەزایی بووە لە خراپى گوزەران، نەک ئامانجی سیاسی وهەڵگێڕانەوەی سیستەم.
بەڵام سروشتى ناڕەزاییى وایە کەلە پشت خواستە ژیانییەکانییەوە، رەهەندە سیاسیەکە بە شاراوەیى هەیە، چونکە بەرپرسیارێتى لە خراپى دۆخى ئابورى لەسەر شانى حکومەتە، بۆیە بینرا خێرا دروشمەکان لە دروشمى ئابورییەوە گۆڕدران بۆ دروشمى سیاسى، وەک ئەوەى سیستەمى ئێران تاوانبار کرا بە یارمەتیدانى سوریا و لوبنان و یەمەن، ئەم دروشمانە راستەوخۆ ئاراستەى سیستەم کران، نەک حکومەت، چونکە سیستەمى ئێرانى دەیەوێت وا پیشانى بدات کە ئاراستەى نارەزایەتیەکان بۆ حکومەته نەک سیستەم، لەبەرئەوە فشار لە سەر حکومەت زیاد دەکات، گەرچی لە ئێستادا روحانى و کابینەکەى بە تەواوى لە ژێر هەژمونى ئەو سیستەمەدایە.
ئەوەى دەکرێت لەم ڕوداوانە بخوێنرێتەوە لە سەر هەردوو ئاستى ناوخۆیى و دەرەکى:

ئاستى ناوخۆیى :
١. نەبونى گوتارێکى سیاسى ڕوون و ئاراستەکراو، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەى رەوتێکى سیاسى رێکخراو لە پشت ناڕەزایەتیەکانەوە نیە، تاوەکو ئۆرگانیزەى بکات و ئاراستەى بکات، نەبونى ڕێکخستن واتە نەبونى سەرکردایەتى بۆ ناڕەزایەتییەکان، رەنگە لە رویەکەوە سودى ئەوەى هەبێت کە هێزە ئەمنیەکان فریاى کۆنترۆڵکردنى نەکەون، بەڵام لەلایەکى ترەوە نیشانەی لاوازیشیەتی، چونکەناڕەزایى بێ سەرکردایەتى، دەبێتە هۆى پەرتەوازەیى بێ گوتارى و رەنگە ئاسان بێت حکومەت بە هەندێک بەڵێنى بێناوەڕۆک و کردارى پەرتەوازەیان بکات و کۆتایى پێبهێنێت. هەرچەندە حیزبە کوردییەکانى رۆژهەڵاتى کوردستان و موجاهیدن پشتیوانى لەم ناڕەزایەتیانە دەکەن و دەیانەوێت سەرکردایەتى بکەن، بەڵام لە ڕاستیدا ڕێژەوەى جەماوەرى ئەم هێزانە زۆر کەمە و کاریگەرى ئەوتۆیان نیە لە سەر ئاراستەکردنى شەقام و جوڵاندنى نارەزایەتیەکان.
٢. پەرچەکردارى ڕژیم و مامەڵەکردنى لەگەڵ داواکارى و خواستى هەنوکەیى و درێژخایەنى کەسانى نارازیى، ئەوەیە کە دەیەوێت وا پیشانى بدات گرنگە مامەڵەى هەنوکەیى و ستراتیژى لەگەڵدا بکرێت، لەکاتێکدا بڕیاردان لەسەر هەر کێشە و ئاڵوزییەک لە ناوچەکە بەبێ ئێران قورسە کاریگەرى هەبێت، ئێران نابێت وەکو لایەنێکى بێهێز لە ئاستى ناوخۆییدا دەربکەوێت، ڕژێم تواناى خستنەڕوى جێگرەوەى نەبێت، لە لایەکى ترەوە دەیەوێت حکومەت بخاتە بەردەم لێپرسراوى کە ئەمە دۆخە راستەقینەکە نیە، بەڵام نایەوێت دۆخى سوریا و بە هارى عەرەبى بۆ مامەڵەکردن دوبارە بکاتەوە.

ئاستى دەرەکى:
لەسەر ئاستى دەرەکى دەکرێت ئاماژە بە دوو خاڵى سەرەکى بدرێت:
١. ئاستى هەرێمى و عەرەبى : سعودیە و هاوپەیمانەکانى لە ڕووى راگەیاندن و بەگەورە پیشاندانى دۆخەکە زیاد لە قەبارەى خۆى دەیانەوێت فشار لەسەر دۆخى ناخۆیى دروست بکەن و ژینگە بۆ کۆکردنەوەى دەنگى نێودەوڵەتى بخولقێنن، بە پێى ئامارێکى ئەلیکترۆنى لە ٢٧% ى ئەو هاشتاگانەى بۆ پشتگیرى لە نارەزایەتیەکان دروستراون سعودیین و لە ٤% ئیماراتى، ئەوانى تر وڵاتانى ترو، تەنها لە ٢٥% لە ناوخۆى وڵاتدان (هەڵبەت بە لەبەرچاوگرتنی سنورداری مامەڵەی ئینتەرنێت و کارایی پرۆسەی فیلتەرینگ و داخستنی هەریەک لە تۆڕەکانی تویتەر، ئینستاگرام، واتساپ و تێلگرام لە ناوخۆی ئێراندا)، ئەمەش مانایى وایە ئەم وڵاتانە لە ڕوى راگەیاندنەوە زیاتر لە کەناڵێک بەکار دەهێنن بۆ گەورەکردن و دۆزینەوەى پشتیوانى، بۆ دوو مەبەستى سەرەکى: یەکەم ئێران وا پیشانى دونیا بدەن کە هێزێکە ل ەناوخۆدا بێ پشتیوانە، دووەم: پشتگیرى ئێران و بۆ وڵاتە عەرەبیەکان کەمبێتەوە، ئەمەش واتە کەمبونەوەى کاریگەرى ئێران.
٢. پەرچەکردار لەسەر ئاستى نێودەوڵەتى ، ئەمریکا هەرزوو پشتیوانى لە شەقامى ناڕازیى کردوو، ترەمپ ئەوەى ڕاگەیاند کە لە ئێستادا کاتى گۆڕانکارییە لە ئێران، و هەمو جیهان هەستى بەوە کردوە کە گەلى ئاشتیخوازى ئێران گۆڕانکارى دەوێت، هەروەها جەختى لەوە کردۆتەوە کە سیستەمى سەرکوتکارى ئێرانى ناتوانێت بەم شێوەیە بەردەوام بێت. بەڵام ئەوروپا تاڕادەیەک بێدەنگى هەڵبژاردووە، جگە لە فەرەنسا کە داواى ئەوەى کردوە دەستێوەردان نەکرێت و، ئەڵمانیش داواى ڕێزگرتن لە مافى ناڕەزایەتیی دەکات. ئیسرائیلیش خۆشحاڵە بەهەر شڵەژان و نائارامییەک لە ئێران، و پشتیوانى لە نارەزاییەتیەکان دەکات.
٣. بەڵام ئەوەی چانسی بەهێزی داوەتەوە دەست ئیران کە لانیکەم بەم ناڕەزایەتییانە گورزی روخێنەری بەرنەکەوێت، پشتیوانی تورکیای دراوسێیەتی ئەردۆگانی سەرکۆماری ئەو وڵاتە راشکاوانە بەرگری لە سیستەم و حکومەتی ئێران کرد وپشتیکردە خۆپیشاندەران. وەک ئەوەی بیەوێت قەرزی کودەتا شکستخواردووەکەی ٢٠١٥ی تورکیا بداتەوە کە ئێران بێپەروا و خێرا پشتیوانی لە ئەردۆگان کرد. بۆیە هەموو هەوڵێکی نێودەوڵەتیش بۆ لاوازکردنی ئێران دواجار لەبەردەم هاوپەیمانێتی تورکیا-ئێراندا روبەڕودەبێتەوە و ئەم دوو وڵاتە بۆ هێشتنەوەی دۆخی ئێستایان جۆرە رێککەوتنێکی ناچاری دۆسێ و ستراتیژە هاوبەشەکانیان بۆ بەڕێوە دەبات.

پەیوەست بە کوردەکان و هەرێمی کوردستانەوە:
پێدەچێت ئیتر سەرەتای کورتکردنەوە و گەمارۆی زیاتری سەر ئێران ببێتە فاکتێک و نەیارانی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی ئێران رێگەنادەن کورەی قەیرانی ناوخۆیی ئێران ساردبێتەوە، ئەمریکا کارتی هەڵوەشاندنەوەی رێککەوتنی (پێنج کۆ یەک-برجام)ی داوەتەوە دەست سەرۆکەکەی. بەڵێنی هاوکاری نزیک و کاریگەریشی بە ئێرانییەکان و ناڕازییەکان داوە، بەڵام بە هۆی لایەنگیری تورکیا و عێراق بۆ مانەوەی ڕژێمی سیاسی ئێران، هاوکاری نەیارەکانی ئێران نەتوانن بەو شێوە پێویستە بگەنە نەیارە ناوخۆییەکانی سیستەمی سیاسی و ئۆپۆزسیۆنەکەی، بۆیە دوور نییە هەریەک لە یار و نەیارەکانی ئێران بە ئێرانیشەوە گرەو لەسەر شوێنی جوگرافی هەرێمی کوردستان و کوردانی ئەو وڵاتە بکرێت، هەروەک چۆن ئەمە بۆ بەلوچ و عەرەبەکانیش هەر راستە.
ئێران بۆ ئەوەی هەولێر نەبێتە بەشێک لە پلانی گەمارۆدانی زیاتری وڵاتەکەی و نەچێتە ناو هاوکێشەی ئەمریکی-سعودی، پێدەچێت ببێتەوە نێوەندگیری بەغدا و هەولێر (بەڵام بە تامی ئێرانیانە)، ناوەڕاستی مانگی رابردووش عەلی شەمخانی سکرتێری ئاسایشی نەتەوەیی ئێران ئەوەی نەشاردەوە، کە پیلانی ئەمریکی-ئیسرائیلی پشت رفراندۆم و جیاگەرایی کوردەکان شکستی هێنا و ئێستا ئیتر کاتی ئەوە هاتووە تاران، هەولێر و بەغدا کۆک بکاتەوە.
دۆخی خراپی ئابوریی و گوزەرانی ئێران و بەتایبەت ناوچەسنورییەکان و بێکاری (تایبەتتر ناوچە کوردییە هاوسنورەکانی هەرێم) بە هۆکارێکی سەرەکی ناڕەزایەتییەکانی ئەو ناوچانە و بە دەرگای قەیرانی ئەمنی و سیاسی رۆژئاوای ئێران دەزانرێت، بۆیە کردنەوەی سنورەکان و پەرەپیدان بە ئابوریی لە ناوچەکوردییەکان و گوزەرانی خەڵکەکەی، بە رێگای بەهێزبوونی ئابووری ئیران لە سنورە کوردییەکانی هەرێمی کوردستانەوە گرێدراوە، بوژانەوەی ئابوری رۆژائاوای ئێران و دروستبوونەوەی هەلی کار و بازاڕ بە رێگای ئابورییەکی گەشەکردوی تاران-هەولێردا تێدەپەڕێت، ئەمە گریمانیەکی کراوەیە کە دوورنییە دوای ناڕەزایەتییەکی ئێستای ئێران، حکومەتی ئەو وڵاتە بە دوای کاراکردنی کەرتی ئابوری و بازرگانی ئێران و هەرێمدا بگەڕێت وەک سەرچاوەیەکی بەهێز بۆ بژێوی خەڵکی ئەو سنورانە و پاراستنی قوڵایی ستراتیژی و ئەمنیی هاوسنووری لەگەڵ هەرێمدا.

چوارەم: كاریگەری ناڕەزایەتییەكان لەسەر پێگەی دەرەكی ئێران:
ئێران یەكێكیە لە هێزە ئیقیلیمیە هەرە كاریگەرەكانی رۆژهەڵاتی ناوەراست. زیاددەرەوی نییە ئەگەر پێشنیاری ئەوە بكرێت كە گۆرانكاری لە ئاراستەی ململانێكانی ناوچەكە، بە تایبەتی لە عێراق و سوریا و لوبنان و یەمەن، ئاستەمە بە بێ رەزامەندی كۆماری ئیسلامی ئێران. لە 15 ساڵی رابووردوودا تاران خۆی بە پارێزەری گرووپە شیعەكانی ناوچەكە ناساندووە و هەندێك جاریش بە سەركردەی جیهانی ئیسلامی. ئەم بانگەشەیەی كۆماری ئیسلامی بنەمای تا راددەیەك راستی هەیە و هاوكارییە دارایی و سەربازییەكانی تاران بۆ گرووپ و لایەنە شیعەكان لە ناوچەكەدا شایەتی ئەم رۆڵە كاریگەرەی ئێرانن لە ناوچەكەدا. لەمەش زیاتر، تاران خۆی بە براوەی شەری ناوخۆی سوریا و جەنگی دژی داعش لە عێراق و ململانێی عەرەبی-ئیسرائیلی دەزانێت. هەروەها، تاران بانگەشەی ئەوە دەكات كە براوەی بەربەرەكانێ‌ و ململانێە 35 ساڵەیە لەگەڵ ووڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بەو پێیەی كە لە رێگەی رێككەوتنامەی ئەتۆمی 2015 وە رژێمی ئێرانی توانی دانپێدانانی زلهێزەكان بەدەست بهێنێت بە مافی ئێران بۆ بەرهەمهێنان و بەكارهێنانی ووزەی ئەتۆمی بە بێ ئەوەی سازشی گەورە بۆ ئەو هێزانە بكات.
بە شێوەیەكی سەرەكی، ئێران توانیویەتی ناوبانگ بۆ بەهێزی ( Reputation for Strength) لەسەر ئاستی نێو دەوڵەتی بەدەست بهێنێت بە شێوەیەك كە لە دانوستانە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەكاندا حساب بۆ دەسەڵادارانی تاران بكرێت و بانگهێشتی مێزی گفتوگۆی نێودەوڵەتی بكرێت. هەروەها، وەستانەوە بە رووی زلهێزی جیهانی و بوونی كاریگەری ئیقلیمی بووەتە هۆی بەهێزبوونی ناوبانگی ئێران لەسەر ئاستی شەقامی عەرەبی-ئیسلامی.
بەڵام پێدەچێت خۆ پێشاندان و نارەزاییەكانی ئەم دوواییەی ناوخۆی ئێران كاریگەری خراپی هەبێت لەسەر دەسەڵات و ناوبانگی ئێران لەسەر ئاستی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی. پرەنسیپی سەرەكی لە زانستە سیاسیەكاندا جەخت لەوە دەكاتەوە كە بەهێزی شەرعییەتی ناوخۆیی رێگە بە دەوڵەت دەدات كە رۆڵێكی كاریگەر بگێرێت لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و هەروەها توندوتۆڵی شەرعییەتی ناوخۆیی پێگەی دەوڵەت بەهێز دەكات بەرامبەر بە نەیار و دۆستەكانی لەسەر ئاستی دەرەكی. بە پێچەوانەوە، غیابی شەرعیەتی ناوخۆیی و بوونی نارەزایی بەرامبەر بە رژێمی حوكم پێگە و ناوبانگی لە سەر ئاستی نێودەوڵەتی لاواز دەكات. ئەم بیرۆكە تیۆرییە جێبەجێ دەبێت بەسەر بارو دۆخی ئێراندا و چاوەروان دەكرێت كە لاوازبوونی متمانەی هاووڵاتیانی ئێرانی بەرامبەر بە رژێمی كۆماری ئیسلامی ببێتە هۆكاری لاوازبوونی پێگەی ئێران لەسەر هەردوو ئاستی ئیقایمی و نێودەوڵەتی.
كاردانەوەكانی سەركردایەتی هێزە نەیارەكانی كۆماری ئیسلامی نموونەی راستی ئەم لێكدانەوەیەن. هەر یەك لە بینیامین نەتانیاهۆی سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل و دۆناڵد ترامپی سەرۆكی ووڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا هێرشی توندیان كردە سەر رژێمی كۆماری ئیسلامی و لە هەمان كاتدا پشتیوانی خۆیان بۆ هاووڵاتیانی نارەزای ئێرانی نیشاندا. چاوەروان دەكرێت كە نەیارەكانی ئێران بۆ لەمەودوا وەك هێزێكی لاواز لەسەر ئاستی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی تەماشای كۆماری ئیسلامی بكەن و ئەو نارەزاییە ناوخۆیانە هیوایان بداتێ بەوەی كە كۆماری ئیسلامی ئەو هێزە كاریگەرە نییە كە بتوانێت ئاراستەی ململانێ ئیقلیمیەكان بە ویستی خۆی دیاریبكات و دەكرێت هاووڵاتیانی ئێرانی لێ هانبدرێت و لە ناوخۆدا لاواز بكرێت.
هەرچی دۆست و لایەنگرانی ئێرانە لە ناوچەكەدا دەكرێت ئەم پرسیارە جدییە لە خۆیان بكەن: رژێمێك لە ناوخۆدا بێزراوبێت هاووڵاتینی ئێرانی لێ رازی نەبن چۆن دەكرێت ئێمە وەك بیانی و خەڵكانی دەرەوەی ئێران متمانەی پێبكەین؟ بەم شێوەیە، نارەزایی و خۆ پیشاندانەكانی ناوخۆی ئێران دەكرێت ببێتە هۆكاری لاوازبوونی نەرمە هێز و ناوبانگی هێزی كۆماری ئیسلامی لەسەر ئاستی نێو دەوڵەتی بە شێوەیەك كە ببێتە لەمپەرێك لەبەردەم تاراندا لە پێناو بەرەوپێشبردنی بەرژەوەندییە ستراتیژییە دەرەكییەكانی. بە كورتی، رژێمێك كە بانگەشەی ئەوەی دەكرد كە هیچ هێزێكی ناوخۆیی و دەرەكی ناتوانێت رووبەرووی ببێتەوە، ئێستا توانای رازیكردنی هاووڵاتیانی ئێرانی نییە كە داوای بەجێهێشتنی دەسەڵاتی لێ دەكەن.

پێنجەم: سیناریۆکانی مامەڵەی ڕژێمی كۆماری ئیسلامی لەگەڵ ناڕەزایەتییەکان:
لە سەرەتای ناڕەزایەتییەكانەوە، دەسەڵاتدارانی كۆماری ئیسلامی بەشێوەیەكی سەرەكی كاردانەوەی ئەوتۆیان نەبوو و بە نیازبوون كە نارەزاییەكان بە هەند وەرنەگرن و پشتگوێی بخەن. بەڵام دواتر كە زانرا ئاستی ناڕەزاییەکان بەرفراوانتربووه، وەك چاوەروان دەكرا دەسەڵاتدارانی تاران قەیرانەكەیان بەستەوە بە پیلانگێڕی دەرەكییەوە لەپێناو سەندنەوەی شەرعییەت لە خۆپێشاندەران. لەم بارەیەوە ووتاربێژى هەینى لە تاران لە وتارى هەینی (٥/١/٢٠١٨) ئاماژەى بەوەداوە کە ناڕەزایەتییە ناوخۆییەکان لە دەرەوە پیلانڕێژییان بۆکراوە لەلایەن ئەمریکا و سعودیە و هەولێرەوە پارە و چەکى بۆ تەرخانکراوە. بەگشتى دەكرێت كە ڕژێمی كۆماری ئیسلامی لەپێناو سنورداركردن و كۆتاییهێنان بە نارەزاییەكانی شەقامی ئێرانی پەنا بۆ هەر یەك لەم میكانیزمانە بەرێت:
1- میكانیزمی ئەمنی: وەك ئاشكرایە كە هاوپەیمانەكانی بەیتی رەهبەری، بە تایبەتی سوپای پاسداران و بەسيج – كە ئامانجی سەرەكییان پاراستنی رژێمە لە هەرەشەی ناوخۆیی و دەرەكی – رۆڵیكی ئەوتۆیان نەبووە لە گەمارۆدانى ناڕەزایەتییەكان بەڵام وەك خۆیان ئاماژەیان پێداوە، گەر بێت و قەیرانەكە ببێتە هەرەشەی جدی لە سەر مانەوەی رژێم ئەوا دەستێوەردان لە دۆخەکە دەكەن بۆ كۆتایهێنان بە قەیرانەكە.
2- گوتاری سیاسی و دینی: جوڵاندنی هەست و سۆزی دینی یەكێكە لە میكانیزمەكانی بەردەستی رژێم لە پێناو گەمارۆدان و ئیدارەدانی ناڕەزایەتییەكان. دیارە كە رژێمی دەسەڵاتدار لە رێگە دەزگا میدیاییەكان و مەراسیمی نوێژی هەینییەوە خەریكی هێوركردنەوەی كاریگەری نارەزاییەكانە بە چەند شێوەیەك لەوانە: (ا) بەهێزكردنەوەی باوەری لایەنگرانی رژێم بە دەسەڵاتی سیاسی لە رێگەی جوڵاندنی هەست و پەیوەندی دینیان بە دامەزراوەی دەوڵەتییەوە، و (ب) بەستنەوەی نارەزاییەكان بە پیلانی دەرەكییەوە، و (ج) تۆمەتباركردنی هەندێك كەسایەتی حكومی (لەهەردوو باڵەکە) بە مەبەستی دەربازكردنی سەرتاسەری ڕژێم لە رەخنە و توورەیی خەڵك، و هەروەها (د) هاندانی لایەنگرانی رژیێم لە پێناو ئەنجامدانی ڕێپێوانى ئاراستەکراوى جەماوەرى وەک پاڵپشتی بۆ دامەزراوەی حوكم و بەهێزكردنەوەی شەرعییەتی ناوخۆیی لە دیدی نەیار و لایەنگرانی دەرەكی كۆماری ئیسلامییەوە.
3- ئەنجامدانی ریفۆرمی ئابووری: دەكرێت رژێم هەوڵی ئەنجامدانی هەندێك ریفۆرمی ئابووری بدات لە پێناو كەمكردنەوە و كپكردنەوەی نارەزاییە ناوخۆییەكان بەڵام ئەمانە چارەسەری كاتی دەبن و كاریگەری درێژخایەنیان نابێت لەسەر شەرعییەتی رژێم لە دوورمەودادا. كێشەی ئابوری لە ئێران كەمتر پەیوەندی بە ئابڵۆقەی ئابووری نێودەوڵەتییەوە هەیە و زیاتر پەیوەستە بە خراپ ئیدارەدانی ناوخۆیی و سروشتی رژێمی سیاسی ئێرانەوە. ئەوانەی مۆنۆپۆڵی ئابووری ئێرانیان كردووە دامەزراوە دینی و سەربازییەكانی ئێرانن كە جومگەی سەرەكی رژێمن و مانەوەی كۆنترۆڵیان بەسەر سەرچاوە داراییەكانی ئێرانەوە زامنی مانەوە و ئاسایشی رژێم دەكات و پێناچێت بەیتی رەهبەری و سوپای پاسداران حکومەت رێگە بە ریفۆرم و چاكسازیی ئیداری و ئابووری جەوهەری بدەن كە لەوانەیە ببێتە هۆكاری دادپەروەری بەڵام مەترسی كۆتاییهێنانی رژێمی كۆماری ئیسلامی لێدەكرێت لە كۆتاییدا! بە كورتی، ریفۆرمی ئابوری پێویستی بە گۆرانكاری جەوهەری لە بونیاتی سیاسی ئێراندا هەیە، گۆرانكارییەك كە رژیمی سیاسی پێناچێت ئامادەبێت ئەنجامی بدات. لەبەر ئەوە، چارەسەری «ئازار شكێن» و كورتخایەن نەك جەوهەری چاوەروان دەكرێت لە كۆماری ئیسلامی.

ئەنجامەکان:
١- لە کۆتایى ئەم پەیپەرەدا دەتوانین چەند ئەنجامێک بۆ تێگەیشتن لە ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٨ی ئێران گەڵاڵە بکەین، بەم شێوەیە:
٢- ناڕەزایەتییەکانی ئیستاى ئێران، بەرای زۆرینەی چاودێران، زیاتر سروشتێکی ئابووری وکۆمەڵایەتییان هەیە نەک سیاسی، بۆیە ئەوەندەی پەرچەکردارن بەرامبەر تەنگژە ئابورییەکانی ناوخۆی ئێران، بەتایبەت خراپبونی بژێوی وگوزەرانی زۆربەی هاوڵاتیان وزیدبوونی ڕێژەی بێکاری و هەڵاوسان و کورتهێنانی بودجە لە ئەنجامی سیاسەتە هەڵەکانی حکومەتی هەنوکەی ئێران، هێندە کاردانەوەنین بەرامبەر خودی ڕژێمی حوکمڕانی ئێران.
٣- بەسیاسی ناساندنی ناڕەزایەتییەکانی ئێران و لەقەڵەمدانی وەک پێش زەمینەیەک بۆ قڵپکردنەوەی ڕژێمی حوکمڕانی ئێران، بەبڕوای هەندێک، زیاتر وێنایەکی گریمانە کراوی نەیارانی هەرێمی ونێودەوڵەتی ئێرانە، نەک واقعێکی حاڵ کە بەشێوەیەکی ڕاستەقینە ئێستا لە ئارادابێت.
٤- سەبارەت بە کاردانەوە ناوخۆییەکانی ناڕەزایەتییەکانی ئێران، ڕەنگە لەمەدای نزیکدا ببێتە هۆی پێداچونەوەی حکومەت بە چەند سیاسەتێکی گشتیدا، بەتایبەت لەسەر ئاستی بژێوی خەڵک، هەروەها کارکردن چاکسازی وبۆ قەڵاچۆکردنی گەندەڵی و تەنانەت هەموارکردنی دەستوریش، بەڵام زەحمەتە ئەم ناڕەزایەتییانە گۆڕینی سەرتاسەری ڕژێمی سیاسی ئێرانی لێ بکەوێتەوە.
٥- سەبارەت بە کاردانەوە دەرەکییەکانی ناڕەزایەتییەکانیش، نەیارە هەرێمی ونێودەوڵەتییەکانی ئێران لە روى راگەیاندن و بەگەورە پیشاندانی ناڕەزایەتییەکانیش زیاد لە قەبارەى خۆى دەیانەوێت فشار لەسەر دۆخى ناخۆیى دروست بکەن و ژینگە بۆ کۆکردنەوەى دەنگى نێودەوڵەتى بخولقێنن ئەمەش لەلایەک بۆئەوەیە ڕژێمی سیاسی ئێران وا پیشانى دونیا بدەن کە هێزێکە لەناوخۆدا بێ پشتیوانە، لەلایەکیتریش پشتگیرى ئێران و بۆ وڵاتە عەرەبیەکان کەمبێتەوە، ئەمەش واتە کەمبونەوەى کاریگەرى ئێران لەسەر ئاستی هەرێمی ونێودەوڵەتی.
٦- پەیوەست بە کورد و هەرێمی کوردستان، ڕەنگە ناڕەزایەتییەکانی ئێران پاڵنەرێک بێت بۆ ئەوەی لەمەودوا ئێران ڕۆڵێکی ئیجابی بگێڕێت لە هێورکردنە پەیوەندییەکانی هەولێر و بەغداد، وێڕای گرنگیدان بە زیاتر گەشەپێدانی پەیوەنییە ئابووریەکانی ئێران لەگەڵ هەرێمی کوردستان.
٧- چاوەڕوان ناکرێت کە ئەم ناڕەزاییانە گۆڕانکارى بنەڕەتى لە ناوخۆی ئێران دروستبکەن، بەڵام ئەم ڕووداوانە دەبنە هۆکارى لاوازبوونى پێگەى ئیقلیمى ئێران و کاڵبوونەوەى ناوبانگى بەهێزى و نەرمەهێزى کۆمارى ئیسلامى ئێران لەسەر ئاستى نێودەوڵەتى لە ڕوانگەى نەیار و دۆستە دەرەکییەکانى تارانەوە.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*