سەرەکی » راپۆرت » ململانێی نێوان ماكرۆن و ئەردۆغان پەرەدەستێنێت

ململانێی نێوان ماكرۆن و ئەردۆغان پەرەدەستێنێت

ئا: ئیدریس جەبار

ئیمانوێل ماكرۆن سەرۆكی فەرەنسا، مشتومڕێكی فراوان دەكاتەوە، دوای ئەوەی لەبارەی ئیسلامەوە لەفەرەنسا قسە دەكات و دەڵێت»ئیسلام ئاینێكە لەمڕۆدا لەهەموو جێگەیەكی جیهاندا لەقەیراندا دەژی». ماكرۆن لەم ماوەیەی دواییدا لەوتارێكیدا باسی لەپلانی بەگژداچوونەوەی «خواستە جوداخوازییەكان» و بەكارهێنانی ئاین بۆ گومان دروستكردن لەنەریتەكانی كۆماری فەرەنسا» كرد، لەبەرامبەردا رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا وەڵامی ئەو لێدوانانەی ماكرۆنی دایەوەو رایگەیاند»گێچەڵ پێكردنێكی ئاشكراو بێ‌ ئەدەبییە».

ئەم مشتومڕە بەهۆی ناكۆكییە جیۆپۆلێتیكییەكانی نێوان هەردوو وڵات كە «تام و بەرامەیەكی ئاینی» وەرگرتووە، وەك شارەزایان باسی دەكەن.

دۆسێی لیبیا دەركەوتووترین خاڵی ناكۆكی نێوان ماكرۆن و ئەردۆغانە، بەوپێیەی ئەنقەرە پشتیوانی لەحكومەتی ویفاق دەكات ، لەهەمان كاتدا هەڵوێستی فەرەنسا پشتیوانییە لەخەلیفە حەفتەر فەرماندەی سەربازیی لیبیا. بە هەمان شێوە لەم چەند مانگەی رابردوودا ناكۆكییەكان لەنێوان توركیا و یۆنان پەریان سەند لەسەر دۆسێی گەڕان بەشوێن غاز، فەرەنساش رایگەیاندبوو كە كۆمەكی سەربازی رەوانەی ناوچەكە كردووە بۆ پشتیوانی یۆنان.

چاودێران پێیانوایە، ماكرۆن و ئەردۆغان دەیانەوێت گوتاری ئاینی بۆ خزمەتكردن بەئامانجە سیاسییەكان بەكاربهێنن. ئەمەش سەبارەت بەئەردۆغان شتێكی نوێ‌ نییە، چونكە سەرۆكی حزبی داد و گەشەپێدان دەیەوێت رۆڵێ سەركردایەتی ببینێت لەجیهانی ئیسلامیدا، جا لەڕێی پشتیوانی بێت لەرەوتە ئیسلامییەكان لەوڵاتانی عەرەبی، یان لەڕێی ختوكەدان و جوڵاندنی هەستی چەندان ملیۆن مسوڵمان.

هەنگاوی گۆڕینی ئایا سۆفیاش بەمزگەوت لەتەمموزی رابردوودا دەچێتە ئەو چوارچێوەیەوە. سەبارەت بە ماكرۆن، بەكارهێنانی لایەنی ئاینی بۆ مەبەستی سیاسی شتێكی نوێیە، بەڵام لەكاتێكی ناسكدا هاتۆتەپێش و بەرلەدەستپێكردنی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی فەرەنسای ساڵی داهاتووە. ماكرۆن لەڕێی بەرپاكردنی هەڵمەت دژ بە «ئیسلامی جوداخواز» وەك ئەو ناوی لێدەنێت، ماكرۆن نەیارەكانی لەراستڕەوە توندڕەوەكان لەیەكێك لەدەركەوتووترین ناونیشانی هەڵمەتەكانی هەڵبژاردنیان دادەماڵێت.

ئایین وەك داردەست
فەرەنسا دەیەوێت رۆڵی سەركردایەتی هەبێت لەیەكێتی ئەورپا، لەهەمان كاتیشدا زۆرترین هاووڵاتی مسوڵمان لەسەر خاكەكەی هەیە لەكیشوەرە پیرەكەدا. بەڵام میراتییە ئیمپریالیستییەكەی هەر لەهەڵمەتەكەی ناپلیۆنەوە بگرە بۆ سەر میسر، تادەگاتە داگیركردنی جەزائیر، یادەوەریی زۆر توندوتیژی دژ بە مسوڵمانان لەخۆدەگرێت.

لەبەرامبەردا بەردەوام مشتومڕەكان لەبارەی پەیوەندییەكانی توركیا و یەكێتی ئەوروپا، هەڵگری رەهەندی كۆمەلایەتی و ئاینی بوون، لەنێوانیاندا مەسەلەی پەیوەندی ئەوروپاو ئیسلام، و پەیوەندی ئیسلام بەسكۆلاریز و مۆدێرنەوە.

لەفاكتەرەكانی زیاتر ئاڵۆزكردنی پەیوەندییەكانی نێوان توركیاو فەرەنسا، هەڵوێستی هەندێك لەسەركردە ئەوروپاییەكانە، لەوانە نیكۆلا ساركۆزی سەرۆكی پێشووی فەرەنسا كە پێیوایە»ئەستەمە وڵاتێك كە 80 ملیۆن موسوڵمان لەخۆدەگرێت بێتە پاڵ یەكێتی ئەوروپا».

ئالان گریش، بیرمەندو رۆژنامەنوسی فەرەنسی بە تۆڕی (بی بی سی) راگەیاندووە»ناكۆكییەكانی نێوان ماكرۆن و ئەردۆغان، لەراستیدا كاردانەوەی ململانێیەكی ئاینی نییە، بەڵكو بەكارهێنانی گوتاری ئاینییە لەناكۆكییە جیۆپۆلۆتیكییەكان».

ئیسلام ئۆزكان توێژەری تورك پێیوایە»ئاین رۆڵێكی گرنگی نییە لەسیاسەتی توركیا، بەڵام بۆ گوزارشت لەناسنامەی شارستانی بەكاردەهێنرێت». ئۆزكان دەڵێت»دەسەڵات لەتوركیا ئەو گوتارە وەك ئامرازێك بۆ مانەوە لەحوكمدا بەكاردەهێنێت، بەتایبەتیش ئەردۆغان».

چەندان مشتومڕ
وتارەكەی ماكرۆن لەبارەی «ئیسلامی جوداخوازەوە» یەكەم رووداو نییە كە ئاماژە بەبوونی مشتومڕێك لەنێوان ئیسلام و فەرەنسا بكات، بەوپێیەی لەماوەی ساڵانی رابردوو گوتاری رقلێبوونەوە لەئیسلام لەڕێی كەناڵەكانی فەرەنسا رووی لەهەڵكشان كردبوو، مشتومڕەكان لەبارەی سەرپۆش لەخوێندنگەكان تادەگاتە دۆسێی بۆركینی و دەركردنی پۆلیس بۆ ئەو ژنانەی لەكەناراوە گشتییەكاندا لەبەری دەكەن بەردەوام بوون.

بەبۆچوونی گریش، رەگوڕیشەی ئەو كێشە نوێیە بەروونی لەدوای شۆڕشی ئیسلامی لەئێران دەركەوت، لەدوای گەورەبوونی رۆڵی رێكخراوەكانی وەك قاعیدە لەسەر گۆڕەپانی نێودەوڵەتی. ئەو گۆڕانكارییە سیاسیانە بونە وەرچەرخان لەگوتاریی رەگەزپەرستی فەرەنسا»دوای ئەوەی راستڕەوی فەرەنسایی تیرەكانی دەگرتە عەرەب و كۆچبەرە جەزائیری و مەغریبییەكان، گوتارەكە بووە رقلێبوونەوە لەمسوڵمانان لەدروشمی هەردوو رەوتی راستڕەو و چەپڕەوەكان.

لەگەڵ كەڵەكەبوونی تەنگژە ئابوری و كۆمەڵایەتییەكانیش لەئەوروپا، حزبە سیاسییەكان پێویستییان بە»قوربانییەكی سوتێنەربوو» كەلەكۆچبەرە مسوڵمانەكاندا بەدیان كرد.

رۆژنامەنوسە فەرەنساییەكە پێیوایە»لەساڵانی شەست و حەفتای سەدی رابردوو، تەوژمێكی گەورەی رەگەزپەرستی دژ عەرەب دەستیپێكرد، بەڵام زۆربەی فەرەنساییەكان و زۆربەی عەرەب گومانیان وابوو، كۆچبەرەكان لەكۆتاییدا دەگەڕێنەوە وڵاتەكانیان، لەدوای تێپەڕبوونی كات و لەناكاو كە فەرەنساییەكان بەئاگاهاتنەوە، بینیان ئیسلام بۆتە ئاینی دووەم لەفەرەنسا، ئەمەش ترسێكی لای فەرەنساییەكان دروستكرد، بەتایبەت لای ئەوانەی كەهیچیان لەبارەی ئاینەكەوە نەدەزانی».

هێرشێك لە دەرەوە
بەشێك لەچاودێرە فەرەنسییەكان پێیانوایە، ئیسلام بەراستی لەفەرەنسا لەقەیراندایە، بەتایبەت دوای زنجیرەیەك هێرش، هەر لەهێرشكردنە سەر گۆڤاری «شارلی ئیبدۆ» لە 2015وە بگرە، تادەگاتە زنجیرەیەك هێرشی رێكخراو لەپایزی هەمان ساڵ و رووداوەكەی 2016ی شاری نیس.

بە بۆچوونی گریش، ئاینی ئیسلام «هێشتا خۆی لەكۆمەڵگە ئەوروپاییەكاندا نەبینیوەتەوە». ئەو لەوبارەیەوە دەڵێت»كاتێك گوێمان لەوتارەكەی ماكرۆن دەبێت، وەك هێرشكردنە سەر ئاینە لەدەرەوە، ئەمەش گێڕانەوەی توندڕەوەكان پتەوتردەكات، چونكە رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی و بزوتنەوە توندڕەوەكانی تر، بەشێك لەگوتارەكانیان لەسەر وتەی چەوساندنەوەی مسوڵمان لەئەوروپا، بونیادناوە».

هەروەها دەڵێت»گوزارشتەكەی ماكرۆن و خواستی لەسەر ئیسلامێكی فەرەنسایی ئازاد بەبێ‌ دەستوەردانی بیانی، دژ بەسیاسەتی چل ساڵی رابردووی فەرەنسایە كە ئەو دەستوەردانەی پتەوكرد، لەڕێی گەڕانەوە بۆ باڵیۆزخانە ئیسلامییەكان، كاتێك رووبەڕووی كێشە دەبۆوە لەگەڵ مسوڵمانان و نەوەی كۆچبەرەكان».

ئۆزكان ئاماژە بەبوونی هەژموونی حكومەتی توركیا دەكات لەنێو مسوڵمان لە ئەوروپا و یلایەتە یەكگرتووەكان،» ئەمەش مەرج نییە نەرێنی بێت».

 84 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*