سەرەکی » ئاراستە » میدیای نیشتمانی، یان میدیای خزمەتگوزاری‌ گشتی‌

میدیای نیشتمانی، یان میدیای خزمەتگوزاری‌ گشتی‌

پرۆفیسۆری‌ یاریدەدەر د.نه‌زاکه‌ت حسین

ئه‌مڕۆ له‌ فه‌رهه‌نگی میدیاییدا چه‌ند زاراوه‌یه‌ک بۆ میدیای نیشتمانی به‌ کاردێت، به‌ڵام له‌ وڵاتانی پێشکه‌وتوودا مانایه‌کی ته‌واو که‌ بیدات به‌م جۆره‌ له‌ میدیا که‌ به‌مانای میدیای گشتی بێت و خزمه‌ت به‌ گشت بکات «خزمه‌ت گوزاری گشتی» ی‌ بۆ به‌کاردێت، که‌ زیاتریش ئه‌مڕۆ له‌ زۆر به‌ی وڵاتانی جیهاندا په‌خش واته‌ ڕادیۆو ته‌له‌فزیۆنه‌کان نوێنه‌ری ئه‌م جۆره‌ له‌ میدیان، بۆیه‌ له‌م باسه‌دا من زیاتر تیشکم خستووەتە ‌سه‌ر په‌خش.

هۆکاره‌کانی گه‌شه‌سه‌ندنی
ئه‌گه‌ر چی مێژووی ئه‌م جۆره‌ له‌ میدیا زۆر کۆنه‌و له‌ ئه‌مریکاو زۆربه‌ی وڵاتانی ئه‌وروپی ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ بیسته‌کانی‌ سەدەی‌ رابردوو و سه‌رهه‌ڵدانی ڕادیۆ ، به‌ڵام لەساڵانی‌ پێش کۆتایی‌ ئەم سەدەیەدا، وادەردەکەوت کەکاتی‌ ئەوەهاتووە ئاوڕێک لەمێژوو بدرێتەوە و پێشبینی‌ وئەگەرەکانی‌ داهاتوو لەبەرچاوبگیرێ. بەتایبەتی‌ لەساڵی‌ 1989 کەوەسف دەکرێت بەساڵی‌ وەرچەرخان لە زۆر ڕووی‌ گرنگەوە؟ ئەمەش لەبەرچەند خاڵێک بوو:-
یەکەم: ڕووخان ونەمانی‌ دیواری‌ بەرلین کەبوو بەڕەمزی‌ کۆمەڵێک گۆڕانکاری‌ گەورە ونەمانی‌ سیستەم ودەسەڵاتی‌ فەرمانڕەوایی‌ تۆتالیتارێتی‌ لەزۆرینەی‌ وڵاتانی‌ جیهانداو بەرەو دیموکراسی‌ بوون.
دووەم: هەر لەم ساڵەدا چەندان ملیار دۆلار خرایە پیشەسازی‌ میدیاوە و گواستنەوەی‌ بڵاوبوونەوەی‌ سەتەلایت بەهەموو پارچەکانی‌ جیهاندا کەئەمەبووە هۆی‌ شکاندنی‌ دیوارو نەمانی‌ سنورەکانی‌ نێوان وڵاتان.
سێ یەم:ساڵی‌ 1989، ئەو ساڵەیە کەیونسکۆ ستراتیژی‌ تازەی‌ خۆی‌ ناساند، هەروەها کۆتایی‌ ئەو کۆتووبەندە بوو لەسەر ئازادی‌ ڕادەربڕین و ناساندنی‌ یاسای‌ مافی‌ ئازادی‌ ڕادەربڕین لە یاسای‌ مافی‌ مرۆڤی‌ جیهانیدا. ستراتیژی‌ تازەی‌ کۆمۆنیکەیشن فەرزرکرا بۆپەیوەندیکردن، کەکلیلی‌ سەرەکی‌ ئەم پرۆسەی‌ کۆمۆنیکەیشنە جیهانییە بریتی‌ بوو لە پرۆسەی‌ فڕینی‌ زانیارییەکان لەنێو وڵاتاندا(free flow of information)، کەئەمە لە 25 هەمین کۆنفرانسی‌ گشتی‌ یونسکۆ لەمانگی‌ یازدەی‌ ساڵی‌ 1989 ناسێندرا بۆ بنیاتنان و دروستکردنی‌ پرۆسەی‌ کۆمیونیکەیشنی‌ جیهانی‌. جگه‌ له‌وه‌ی یونسکۆ لەساڵی‌ 1992 دا دەزگای‌ ڕادیۆو تەلەفزیۆنی‌ جیهانی‌ دامەزراند. ( WORID RADIO AND TELEVISION COUNCLE)، وەک دەزگایەکی‌ تایبەت کەخزمەت گوزاریی‌ پێشکەش بکات بەوڵاتانی‌ جیهاندا کەسەرپەرشتی‌ زۆربەری‌ زۆری‌ دەزگاکانی‌ پەخشی‌ گشتی‌ بکات لەسەرتاسەری‌ جیهاندا.
که‌ کۆمه‌ڵێک ئامانجی بۆ خزمه‌ت کردن و به‌رەوپێش بردنی کۆمینیکه‌یشنی جیهانی هه‌بوو گرنگترینیان بریتی‌ بوو لە گەشەپێدان و بەرەوپێش بردنی‌ پەخشی‌ خزمەتگوزاریی‌ گشتی‌ خەڵک لەهەموو کۆمەڵگەکانی‌ جیهاندا.
چواره‌م – به‌ بازرگانی بوونی میدیا و سەرهەڵدانی میدیای بازرگانی کە لەزۆر ڕووەو مەترسی بۆ سەر وەرگرو کۆمەڵگە هەیە.

میدیای نیشتمانی یان گشتی چییە و بۆچییە؟:-
سەرەتا کەدەوترێت خزمەتگوزاریی‌ گشتی‌، مەبەست لێی‌ تیشکخستن وقسەکردنی‌ ئەم کەناڵەیە لەوبابەتانەی‌ کەخزمەت بەگشتی‌ دەکات واتە:
1-خزمەت بەهاوڵاتیان و بەرژەوەندییەکانیان دەکات بەشێوەیەک لەڕووی‌ ڕەنگ و زمان وئایدۆلۆژیاو ڕەگەز و نەتەوەو کەمینەکان و گروپە تایبەتییەکان
2- ڕۆڵێکی‌ چالاکی‌ هەبێت لەپێدانی‌ ماف بەخەڵک بۆ وەرگرتنی‌ مەودایەکی‌ فراوان لەزانیاری‌ جۆراوجۆر و سەربەخۆ و دوور لەلایەنگری‌ حزبی‌ وحکومی‌.
3- پارێزگاری‌ کردن وگەشەدان بەناسنامەی‌ نەتەوەیی‌ وکلتوری کەلەمەترسیدایە لەبەردەم کەناڵە بازرگانییەکان و تەکنەلۆژیای نوێ دا.
گشتی‌ (public):- لەم میدایەدا زەق کراوە دوو جۆر مانای‌ هەیە لەم مۆدێلەدا:-
یەکەم:- لەڕووی‌ ڕووماڵکردنی‌ تەکنیکەوە مانای‌ ئەوەیە کەهەموو ماڵێک لەوناوچەیەدا کەپەخشەکە دەیگرێتەوە مافی‌ ئەوەی‌ هەبێت کە ئەم پەخشەی‌ پێ بگات وەک هەموو خزمەتگوزارییە گشتییەکانی‌ تر( ئاو،کارەبا، تەلەفۆن،نەوت،غاز،………هتد)
دووەم:- بەمانای‌ ئەوەی‌ هەمووگروپێک لەکۆمەڵگەدا دەوڵەمەندو هەژار، خوێندەوار و نەخوێندەوار، گەنج و پیر،منداڵ وگەورە، ڕەش و سپی‌، ئاینەجیاوازەکان و نەتەوە جیاوازەکان، بەرژەوەندی‌ جیاوازی‌ خەڵک، ئیتر زانست بێت یان ئاینی‌ یان ئابوری‌ و کۆمەڵایەتی‌ و هەموو کۆمەڵگە بەگشتی‌، مافی‌ ئەوەی‌ هەبێت زانیاری‌ پەیوەست وپێویست بەخۆی‌ لەم جۆرەی‌ پەخش وەربگرێت.
کەواتەلێرەوە دەتوانین بلێین:- (نەبازرگانی‌ و نەکۆنتڕۆڵ کراوی‌ حکومەت بەڵکو تاکە ئامانجی‌ بەرزکردنەوەی‌ داخوازییەکانی‌ خەڵکە).
یان:- دەزگایەکی‌ پەخشی‌ گشتی یە کە قسەدەکات بۆهەمووکەس وەک هاوڵاتی‌، هەروەها یارمەتی‌ و پشتگیری‌ دارایی‌ دەکرێت لەلایەن خەڵکەوە و بەشداری‌ ئەکتیڤانە دەکات لەژیانی‌ ڕۆژانەی‌ خەڵک و بەشداریی‌ پێ کردنیان، بۆ بەرەو پێشبردنی‌ ئاستی‌ مەعریفیان، تاکو بەباشی‌ تیێبگات لەڕێگەی‌ باش تێگەیشتنی‌ لەجیهان.
وەیان :- میدیای خزمەتگوزاری، یان پەخشی‌ خزمەتگوزاریی‌ گشتی‌ پێناسەدەکرێت بە ئەو شوێنەی‌ کەهەموو هاوڵاتیان کۆدەکاتەوە و بانگهێشتیان دەکات بە یەکسانی‌ و بەبێ جیاوازی‌ وەک ئامرازێکی‌ زانیاری‌ دان و پەروەردەیی‌ و کات بەسەربردن بۆهەموو کەس لەهەر ئاستێکی‌ کۆمەڵایەتی‌ و ئابوری‌ دابێت.

ئه‌ و گرفت و مشت و مرانەی دروست ده‌بێت له‌ سه‌رهه‌ڵدان یاخوود دامه‌زراندنی ئه‌م جۆره‌ له‌ په‌خش
لەگەڵ سەرهەڵدانی‌ ئەم جۆرە لەپەخش کێشمە کێش وگفتوگۆیەکی‌ زۆر هاتە ئاراوە سەبارەت بەهەندێک مەسەلەی‌ تایبەت بەم پەخشە لەوانە:
کێ بەرپرسە لەم پەخشە؟
چۆن پشتگیری‌ ماددی‌ دەکرێت؟
ڕۆڵی‌ حکومەت چییە لەم پەخشەدا؟

بنه‌مای کارکردنی په‌خشی نیشتمانی یان خزمه‌تگوزاری گشتی
یەکەم:- جیهانی‌ یان گشتگیری‌، سەرتاسەری‌ ( UNIVERSALTY)
دووەم:- هەمەڕەنگی‌(Diversity)
ئەو خزمەتەی‌ کەلەلایەن پەخشی‌ گشتیەوە پێش کەش دەکرێت، پێویستە هەمەڕەنگ و هەمەچشن بێت، له‌م ڕوانه‌وه‌ :-
1-لەڕووی‌ چەمکی‌ پرۆگرامەانی‌ واتە ژانرو پرۆگرامەکانی‌ دەبێت هەمەچەشن بێت.
2- لەڕووی‌ وەرگرەکانییەوە دەبێت بۆهەموو کەسێک بێت بەبێ جیاوازی‌ واتە وەرگرەکان بەجیاوازی‌ ئایدۆلۆژی‌ دەنگ و ڕەنگ زمان نەتەوە….هتد
3- لەڕووی‌ ئەو بابەتانەی‌ کەگفتووگۆی‌ لەسەر دەکرێت، واتە گرنگی‌ بەهەموو بابەتەکان بدات، تەندروستی‌، سیاسی‌، ئاینی‌ ، کۆمەڵایەتی‌، وەرزشی‌، هونەری‌.
سێ یەم:- سەربەخۆی‌
پەخشی‌ گشتی‌ شێوازێکە کەدەبێت بیرۆکەکان بەئازادی‌ گوزارشتی‌ لێبکرێت، ئەم سەربەخۆیی‌ وئازادیی‌ پەخشی‌ گشتی‌ دژ بە پەخشی‌ بازرگانی‌ وکاریگەری‌ سیاسی‌، لەبەریتانیا کە ڕێکخستن بۆ پەخشکردن کراوە ناودەبرێت بە(Arms length) واتە نیمچە سەربەخۆ کەپەیوەندی‌ نێوان حکومەت وسیستەمی‌ پەخش دیاری‌ دەکات، لەبری‌ ئەوەی‌ بەتەواوەتی‌ پەخش بخرێتە ژێر دەستی‌ یاخود کۆنتڕۆڵکردنی‌ ڕاستەوخۆی‌ حکومەتەوە کە بڕیاریاندا کە متمانە بدەن بەدەزگایەک کە بەرپرس بێت لەپەخش بۆ بەرژەوەندییەکانی‌ خەڵک، سود لەو سەربەخۆیەی‌ خۆی‌ وەربگرێت وڕێگە بگیرێت لەهەر دەستێوەردانێکی‌ سیاسی‌ یاخود بیرۆکراتی‌.
چوارەم:- جیاوازی‌ (distinctiveness)
ئەم بنەمایە بۆ پەخشی‌ گشتی‌ لەو وڵاتانەدایە کەپەخشی‌ گشتی‌ شانبەشانی‌ پەخشی‌ بازرگانی‌ تایبەت پەخش دەبێت، ئەم بنەمایە داوادەکات، کە ئەو خزمەتەی‌ یاخود پرۆگرامەی‌ کەلەلایەن پەخشی‌ گشتییەوە پێشکەش دەکرێت دەبێت جیاواز بێت لەوانەی‌ لەلایەن پەخشەکانی‌ تری‌ وەک بازرگانیەوە دەبێت، لەڕووی‌ ناوەڕۆک و بەرزی‌ کواڵێتی‌ پرۆگرامەکانی‌ دەبێت بەشێوەیەک بێت بینەران تیێبگەن کەئەم جۆرە پەخشانە جیاوازە لەپەخشەکانی‌ تر.

ئه‌رکه‌کانی پەخشی خزمەت گوزاری گشتی
زۆرینەی‌ پەخشی‌ خزمەتگوزاریە گشتییەکان، ئه‌رکه‌کانیان لەسێ بواردا کۆکردۆتەوە :
1-زانیاری‌ بەخشین
2- پەروەردە
3- کات بەسەربردن
سەرچاوەی‌ دارایی‌ ئەم پەخشە
شێوازی‌ تەحویل کردنی‌ سەرەکی‌ ئەم پەخشە بریتیە لە:
1-باجی‌ مۆڵەت( license fees)، باجی‌ مۆڵەت واتە ئەو زەریبەیە کەلەو کەسانە دەسەنرێت تائێستاش بەشێوەیەکی‌ بەرفراوان ماوتەوە لەئەوروپاداو سەپێنراوە لەو وڵاتەدا بەفەرمی‌ بەسەر ئەو هاوڵاتیانەی‌ کەوەرگری‌ ئەم پەخشەن. نمونه‌ی وه‌ک بی‌ بی‌ سی‌ لەبەریتانیاو ئێچ کەی‌ لەیابان بەتەنها لەڕێگەی‌ باجی‌ مۆڵەتەوە پشتگیری‌ دەکرێت.
2- پاره‌ی گشتی (ئه‌موال عامه)‌ لەکاتێکدا لەو وڵاتانی‌ دەرەوەی‌ ئەوروپا کەمتر ئەم جۆرە لەپشتگیری‌ دارایی‌ هەیە، لەکەنەداو ئوسترالیا بەنمونە ئەم پەخشە لەلایەن پارەی‌ گشتی‌ حکومەتەوە خەرج دەکرێت.
3- ریکلام لەزۆر شوێندا ئەم پەخشەو پەخشی‌ بازرگانی‌ بەیەکەوە یاخود تێکەڵن و لایەنە بازرگانییەکەی‌ داهات بۆ خزمەتگوزارییەکە پەیدا دەکات.
مه‌رجه‌کانی سه‌رچاوه‌ی داریی ئه‌م په‌خشه‌
یەکەم:- سەرچاوەی‌ دارایی‌ پێویستە سەربەخۆ بێت لەهەردوو بازرگانی‌ وسیاسی‌
دووەم:- پشتگیری‌ دارایی‌ ئەم پەخشە دەبێت لەئاستی‌ چاوەڕوانکراودا بێت، تاکو بتوانێ پلان و ئامانجەکان جێگیربێت، ئەگەر نا دەبێتە هۆی‌ مەترسی‌ وکاریگەری‌ بۆ سەر دەزگاکە.
سێ یەم:- پێویستە دارایی‌ ئەم پەخشە لەئاستێکدا بێت بتوانێت ئامانجەکانی‌ بەدیبهێنێ و دورکەوێتەوە لەخزمەتکردن بە بازرگانی‌ و کەرتە تایبەتەکان و ڕۆڵی‌ هەبێت لەکۆمەڵگەدا.
چوارەم:- دەبێت سەرچاوەی‌ دارایی‌ گەشە بکات بەپێی‌ خەرجییەکانی‌ پەخشەکە، تاکو دوربێت لەدەست تێوەردانی‌ سیاسی‌ و فشاری‌ بازرگانی‌ و کەرتە تایبەتییەکان.

ئیداره‌و شێوازی به‌ڕێوه‌بردنی
رێکخستنی میدیا یاخوود په‌خشێکی وا ئاسان نییە ڕێکبخرێت، لەبەرئەوە ئەم مەسەلەیە دەبێت بەشێوەیەک پراکتیک بکرێت کە ڕاگرتنی‌ هاوسەنگی‌ بێت لەنێوان سه‌ربه‌خۆیی و به‌رپرسیاریه‌تیدا، کە ئەمە بەگوێرەی‌ یاساو سیستەمی‌ سیاسی‌ هەر وڵاتێک یاسا ئەم مەسەلانە ڕێکدەخات، بۆ ئه‌مه‌ نموونه‌ی بەریتانیا مان وه‌رگرتوه‌ پرەنسیپی‌ (Arms length)، ڕێنمایی‌ دیاریدەکات بۆ ڕێکخستنی‌ پەیوەندی‌ نێوان دەزگاکانی‌ پەخشی‌ گشتی‌ و حکومەت، کەدەبێت بەم شێوەیە بن:-
1- دەزگاکانی‌ پەخشی‌ گشتی‌ ( The organization of public broadcast)
یەکەم شت کە بۆ گەرەنتی‌ دانی‌ پەخشی‌ گشتی‌ بۆ سەربەخۆیی‌ و ئۆتۆنۆمیەکی‌ تەواو، پێویستە جیاوازیی بکرێت لەڕووی‌ بەڕێوبردنی‌ ئیداری‌ وپێکهاتەکەی‌ لەنێوان دوئاستی‌ بەڕێوبردندا.
واتە» ئاستەکانی‌ بەڕێوەبردنی‌ ئەم دەزگایە خۆی‌ لە دووخاڵدا دەبینێتەوە:-
ڕ‌- ڕێکخستنی‌ پرۆگرامەکان و کاروباری‌ ڕۆژانەی‌( Day today business)
ب‌- ستراتیژ و سیاسەتی‌ گشتی‌ و پلان وبڕیارە درێژخایەنەکان.
کەبۆردی‌ بەڕێوبەرایەتی‌(1، دارە) بەرپرسە لەسیاسەتی‌ گشتی‌، کە کاروباری‌ بودجەو سیاسەتی‌ کەناڵەکە ڕێکبخات و سەرۆکی‌ جێبەجێکردن، بەرپرسە لەڕێکخستنی‌ پرۆگرام و کاروبارەکانی‌ ڕۆژانە کە پەیوەندی‌ بەمرۆڤەکان و بابەت و پرۆگرامەکان وبڕیاردان بۆچۆنێتی‌ وشێوزای‌ پرۆگرامەکان هەیە بۆ دورکەوتنەوە لەدەستتێوەردانی‌ سیاسی‌ بۆ ناوبەرنامەکانی‌ ئەم پەخشە.
2-بەرپرسیارێتی‌(Accountability)
ئاسان نییە سیستەمێکی‌ ئایدیاڵی‌ بگشتێنرێ، بەسەر پەخشی‌ گشتیدا لەهەموو شوێنێک، بەهۆی‌ جیاوازی‌ کلتوری‌ و سیاسی‌ وڵاتێک بۆ وڵاتێکی‌ تر. چەندین مانا لەخۆدەگرێت، بۆ ئەوەی‌ پەخشی‌ گشتی‌ دابینی‌ ئاستێک لەسەربەخۆیی‌ بکات لەحکومەت، بەڵام ئامانج ئەوەیە کەپەیوەندی‌ نێوان ئەم پەخشەو حکومەت بەشێوەیەکی‌ شەفاف وروون بێت.
3- هەڵسەنگاندن
بەشێوەیەکی‌ یاسایی‌ حکومدان و بڕیاردان بۆکارەکانی‌ پەخشی‌ گشتی‌، هەڵسەنگاندنی‌ دەبێت لەسەر دوو ئاستدا بێت.
ڕ‌- پابەندبوونی‌ ئەم پەخشە بەئەرکەکانی‌
ب‌- ئاستی‌ ڕازیبوونی‌ خەڵک، واتە تاچەند خەڵک ڕازی‌ بووە لێی‌ .

‌هه‌رێمی کوردستان بوونی لەم جۆرە لە میدیا پێداویستی و بەربەستەکانی
پرۆسه‌ی ئازادی له‌ کوردستان و دواتریش کرانه‌وه‌ی بازاری به‌رووی بازاڕه‌کانی جیهان و بوونی به‌ ناوچه‌یه‌کی وه‌به‌رهێنان بۆ زۆر له‌ کۆمپانیا و کارگه‌ جیهانیه‌کان، ڕێگه‌ خۆشکه‌ربوو بۆ زۆربوونی که‌ناڵ و ته‌حویل بوونی مۆدیلی میدیا له‌ مۆدیلی حیزبیه‌وه‌ به‌ره‌و خاوه‌نداریه‌تی تایبه‌ت و په‌یدابوونی سپۆنسه‌ر و سه‌رچاوه‌ی دارایی بۆ پشتگیری راگه‌یاندن له‌ میدیای خوێنراوه‌وه‌ تاکوو بینراو بیستراو. که‌ ئه‌مە وایکردوه‌ به‌شێوازێکی زۆر خێرا ژماره‌ی که‌ناڵه‌کانی راگه‌یاندن زۆرببێت و به‌رده‌وامیش له‌ زیادبووندا بێت. سه‌رباری چوونه‌ ناو ڕیکلام و میدیای بازرگانی له‌لایه‌ن زۆربه‌ی که‌ناڵه‌کانی راگه‌یاندنه‌وه‌،که‌ئه‌مه‌ کۆمه‌ڵێک ده‌رهاویشته‌ و‌ ئاسه‌واری نەریێنی‌ دروست ده‌کات له‌ وڵاتدا، ئه‌گه‌ر بیر له‌ یاساو رێکخستن و میدیایه‌کی نیشتمانی و گشتی نه‌کرێته‌وه‌ بۆ مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵی.

ده‌رهاویشته‌ نێگه‌تیڤه‌کانی نه‌بوونی ده‌زگای چاودێری و میدیای نیشتمانی له‌ هه‌رێمی کوردستان
1- فره‌ که‌ناڵی و نه‌بوونی که‌ناڵێکی نیشتمانی که‌ زمانحاڵی نیشتمان و وڵات بێت، شپرزەیی و بێسه‌روبه‌ری دامه‌زراندنی که‌ناڵ.
2- ونبوونی گوتاری نیشتمانی هاوبه‌ش
3- دابه‌شبوونی بینه‌ر هه‌ریه‌که‌ به‌ پێی که‌ناڵه‌ جیاوازه‌کان.
4- نه‌مانی ناسنامه‌ی کلتووری، نیشتمانی و ئاینی.
5- لاوازبوونی ئینتیمای نه‌ته‌وه‌یی، له‌به‌ر نه‌بوونی که‌ناڵێک که‌ که‌ناڵی گشت و رۆحی هاوڵاتی بوون و کورد بوون بپارێزێت.
6- لاوازبوونی زمانی کوردی و بێئومێد بوون له‌زمانی ستانداری کوردی.
7- نه‌مان و لاوازبوونی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر و موزیکی کوردی
7- هاورده‌ کردنی به‌رهه‌می جۆراوجۆری بیانی وه‌ک فیلم و دراماو به‌رهه‌مه‌ میدیایه‌کانی تر، له‌به‌ر زۆربوونی که‌ناڵه‌کان و نه‌بوونی به‌رهه‌می خۆماڵی که‌ ئه‌مه‌ زیان به‌ کلوتری نه‌ته‌وه‌یی ده‌گه‌یه‌نێت و بیرۆکه‌ی نامۆو توندوتیژی …هتد له‌ناو وه‌رگره‌کاندا زیاد ده‌کات.

پێداویستییه‌کان
1- دامه‌زراندنی ده‌زگایه‌کی تایبه‌ت به‌ رێکخستنی میدیاو کۆمینیکه‌یشن و چۆنیه‌تی مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵ میدیای بازرگانی و چۆنیه‌تی و چه‌ندیه‌تی که‌ناڵ و به‌رهه‌مه‌ په‌خشکراوه‌کان
2- دامه‌زراندنی تۆرێکی په‌خشی نیشتمانی که‌ خۆی له‌ رادیۆ ته‌له‌فزێۆنێکی نیشتمانی هاوبه‌شدا ببینێته‌وه‌،که‌ ئه‌مه‌ش یاساو پرینسیپی ستانداری خۆی هه‌یه‌،له‌ ڕووی رێکخستن،پرۆگرام،ئیداره‌ ،داریی.
3- بیر کردنه‌وه‌ له‌ به‌رهه‌مهێنانی ناوخۆیی میدیایی به‌تایبه‌تی فیلم و دراما، به‌ته‌رخان کردنی بودجه‌یه‌کی تایبه‌ت بۆی و سوود وه‌رگرتن له‌ ده‌رهێنه‌رو ستافی به‌رهه‌مهێنه‌ری بیانی،تاکو بتوانرێت لانیکه‌م به‌ رهه‌مێکی تایبه‌ت به‌ گوێره‌ی پێداویستیه‌ هونه‌ریی و فه‌رهه‌نگی و په‌روه‌رده‌ییه‌کانی هاوڵاتیانی کوردستان به‌رهه‌م بێیت.
4- یاسایه‌ک بۆ چۆنیه‌تی هاورده‌کردنی به‌رهه‌می بیانی و چۆنیه‌تی په‌خشکردنی له‌لایه‌ن که‌ناڵه‌کانه‌وه‌ دابنرێت .

ئاسته‌نگه‌ سیاسی و ئیداریه‌کان
-هیچ دامه‌زراوه‌یه‌کی حکومی له‌ هه‌رێم مۆرکی نیشتمانی بوونی پێوه‌دیارنییه‌ له‌ سه‌رۆکایه‌تیه‌وه‌ بیگره‌ تا په‌رله‌مان و حکومه‌ت و دام و ده‌زگا یاسایی و په‌روه‌رده‌یی هتد، به‌ڵکو حیزبی بوون و سازشی سیاسی و ته‌وافوقی حیزبی هۆکاری پێک هێنانی بووه.
-میدیا وابه‌سته‌ی سیستمی سیاسی وڵاته‌، سیستمی سیاسی له‌هه‌رێمی کوردستاندا، سیستمێکی چه‌ق به‌ستو ه‌ که‌ حیزب سه‌نته‌ره‌ نه‌ک هاوڵاتی بوون.
-نه‌بوونی ده‌زگایه‌کی چاودێری‌ و رێکخستن بۆ میدیا له‌ هه‌رێمدا، ترسی نه‌توانینی سه‌ربه‌خۆیی بوونی هه‌بوونی ده‌زگایه‌کی وا که‌ حیزب قۆرخی نه‌کات و بۆ کۆنترۆڵ به‌کاری نه‌هێنێت له‌ وڵاتدا ڕێگه‌ نادات بیری لێبکرێته‌وه‌، که‌ ده‌زگایه‌کی وا بوونی نه‌بێت ئه‌سته‌مه‌ میدیایه‌کی نیشتمانیش بێته‌ ئاراوه‌.

ئاسته‌نگه‌ ئابوریه‌کان له‌ 3 خاڵدا کۆکراوه‌ته‌وه‌
‌1-ئابوری وڵات شپرزی و ناشه‌فافیه‌ت و دیارنه‌بوونی (ئه‌موال عامه‌) ئه‌و جۆره‌ ئومێده‌ نادات که‌ بتوانرێت پشتیوانی له‌م جۆره‌ له‌ میدیا بکات.
2-دانی ئابونه‌ بۆ که‌ناڵ کلتور نیه‌ له‌م وڵاته‌دا، پیویستی به‌ بوونی سیستم و حکومه‌تێکی نیشتمانی هه‌یه‌ په‌یره‌وی ئه‌و سیستمه‌ بکات
٣-ئاستی به‌رهه‌م هێنانی ناوخۆیی میدیای کوردی، که‌ ئه‌مه‌ گرنگی و مه ر‌جی سه‌ره‌کی بوونی میدیایه‌کی نیشتمانییه‌، له‌ لایه‌کی تره‌وه‌ میدیا نیشتمانیه‌کانی وڵاتانی پێشکه‌وتو به‌رهه‌م هێنه‌ریشن له‌ هه‌مان کاتدا به‌شێک له‌ دارییان له‌ فرۆشتنی به‌رهه‌مه‌کانی خۆیانه‌وه‌ ده‌ست ده‌که‌وێت، که‌ یارمه‌تیانده‌دات بۆ سه‌ربه‌خۆیی دارایی. نموونه‌ که‌ناڵی بی بی سی له‌ %15 داهاتی له‌ ڕێگه‌ی یه‌ک به‌رهه‌می منداڵانه‌وه‌یه‌ (تیلی تیوب) جگه‌ له‌ به‌رهه‌می تری وه‌ک فیلم و دۆکیمێنتاری و به‌رهه‌می تری منداڵان.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

ناوی پیرۆزی پێشمه‌رگه‌ كورتناكرێته‌وه‌

ئاسۆ مه‌مه‌ند* كه‌ باس له‌ مێژووی پڕ سه‌روه‌ری بزاڤی رزگاریخوازی ...