سەرەکی » راپۆرت » ئامادەکردنی:بورهان ئەمین » تورکیا چۆک به‌ عه‌فرین دانادات

تورکیا چۆک به‌ عه‌فرین دانادات

ڕۆژی شەممە سوپای تورکیا بەهێزێکی ئاسمانی و زەمینی گەورەو به‌هاوبه‌شی چه‌ند میلیشایه‌کی ئیسلامی نۆکه‌ری، لەژێر ناوی ئۆپەراسیۆنی (چڵی زەیتون) هێرشێکی زەبەللاحی کردۆتە سەر شاری عەفرینی ڕۆژئاوای کوردستان و تا ئێستاش ژمارەیەکی زۆر له‌خه‌ڵکی مه‌ده‌نیی و شەڕڤانی یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) شەهیدو برینداربون و هەزاران کەسیش دەربەدەربوون. له‌جیهانیشدا کاردانه‌وه‌ی گه‌وره‌ی به‌خۆوه‌بینی و هه‌ریه‌ک له‌ ئه‌مه‌ریکاو ئه‌ڵمانیاو به‌ریتانیا له‌ره‌وشه‌که‌ نیگه‌رانن و فه‌ره‌نساش داوای کۆبوونه‌وه‌یه‌کی به‌په‌له‌ی ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تی کردووه‌و گه‌رچی روسیاش له‌ره‌وشه‌که‌ نیگه‌رانه‌، به‌ڵام دژی تورکیاش نه‌وه‌ستاوه‌ته‌وه‌. له‌ناو وڵاتانی عه‌ره‌بیشدا، میسر ئیدانه‌ی هێرشه‌که‌ی تورکیای کردو به‌پێشێلکاری خاک و سه‌روه‌ری سوریای له‌قه‌ڵه‌م دا، رژێمی ئه‌سه‌دیش له‌ دیمه‌شق، ئه‌م هێرشه‌ی‌ تورکیا، به‌ داگیرکاری وه‌سف ده‌کات. یه‌په‌گه‌ و خه‌ڵکی عه‌فرینیش، بڕیاری به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی هێرشه‌که‌ی تورکیا ده‌ده‌ن و خۆیان ته‌سلیمی تورکیاو سوپاکه‌ی ناکه‌ن.

سه‌ره‌تای هێرشه‌که‌
بەپێی زانیاریەکانی ڕۆژنامەی «سود دۆیچە زانیتۆنگ» ی ئەڵمانی دوای ئەوەی روسیا، هێزه‌کانی خۆی لەناو ناوچەیە کشاندەوە،سوپای تورکیا بەو هێزە زۆرەیەوە بە هاوکاری سوپای ئازاد که‌میلیشیایه‌کی سه‌ر به‌خۆیانه‌، هەڵمەتێکی بێ وێنەی کردۆتە سەر ئەو شارە کە نزیکەی ١٠ هەزار شەڕڤانی یەکینەکانی پاراستنی گەلی لێیەو هەموویان بەدڵ وبەگیان شەڕ دەکەن ، جگە لەوەش ئە وشارە دانیشتوانەکەی ٨٠٠ هەزار کەس ده‌بن، بەڵام بەشێکی زۆریان لەترسی شەڕ ڕایان کردوەو ماڵ و حاڵی خۆیان جێهێشتوە .

هێرشی زەمینیشیان دەستپێکرد
بەپێی ئاژانسەکانی هەواڵ بەرەبەیانی یەکشەممە سوپای تورکیا هێرشی زەمینیشی دەستپێکردوەو لەسنوری عەفرین و گوندەکانی دەوروبەریدا یەکینەکانی پاراستنی گەل بەریان لێگرتون ولەپەلاماری یەکەم شکستیان پێهێناون، ئاژانسی ڕۆیتەر لەسەر زاری بەرپرسێکی یەکینەکانی پاراستنی گەل ئاشکرایکردوە کە لەو هێرشەدا نەیانهێشتوە یەک بست بێنە پێشەوەو بەرگری لە کانتۆنەکەیان دەکەن.

هه‌ڵوێستی جیهان
له‌پاش هێرشه‌که‌ی تورکیا، وڵاتانی جیهان به‌تایبه‌تی زلهێزه‌کان له‌وانه‌ : ئه‌مریکا، فه‌ره‌نسا،روسیا،ئه‌ڵمانیا، به‌ریتانیا. هه‌ڵوێستی خۆیان راگه‌یاند.

ئەڵمانیا
لەسەر ئەم پێشهاتە تازەیە ئاژانسی هەواڵی ئەڵمانی هەڵوێستی وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا بڵاویکردۆتەوە، کە داوای لە لایەنە ناکۆکەکان کردووە کە دان بەخۆیاندا بگرن، ئەو هێرش و پەلامارنە بەکارێکی باش نازانێ و داوای لێکردوون بە حیکمەت هەڵسوکەوت بکەن و ناوچەکە ئەوەندەی تر خوێناوی نەکەن،چونکە لەسوریا خەڵک بەهۆی شەڕەوە سەرگەردان و ماڵوێران بوەو تادێش بارەکە ئاڵۆزتر دەبێت، بۆیە وەزارەتی دەرەوە پێی وایە ئەم کێشەیە دەبێ بەدانوستان چارەسەربکرێت.

هه‌ڵوێستی پارتی سه‌وزی ئه‌ڵمانیا
«جەم ئۆزدەمیر» سەرۆکی پارتی سەوزی ئەڵمانی لەپێگەی خۆی لە تۆیتەر نوسیویەتی: لەکاتیکدا ڕژێمی ئەردۆغان لە تورکیا بەربەریەکانی داعشی دەپاراست و هانیدەدان ، کوردەکان لەجیاتی هەموو دونیا ڕووبەرویان دەبونەوە، کەچی ئێستاش ئەردۆغان تۆپ و بۆمبایان تێدەگرێت.

بەریتانیا
فرانس پرێسیش لە هەڵوێستی بەریتانیادا ئاماژەی بەوە کردوە کە ئەم وڵاتە ڕایگەیاندووە، کە هەمیشە ئەوەیان لەگەڵ تورکەکان دووپات کردۆتەوە کە ئەو کێشەیە بۆتە کێشەیەکی نێودەوڵەتی و دەخوازێت لەڕێی گفتوگۆوە چارەسەر بکرێت نەک شەڕو شۆڕ.

فەرەنسا
بەپێی ئاژانسەکانبێت، نوێنەری هەمیشەیی فەرەنسا لە ئەنجومەنی ئاسایش، لە بارەی هێرشی توركیا بۆ سەر عەفرین هاتۆتە دەنگ و داوای كردووە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی كۆبوونەوەیەكی بەپەلە و تایبەت بە پرسی هێرشی سوپای توركیا بۆ سەر شاری عەفرین لە ڕۆژئاوای كوردستان و ئیدلیب لە سوریا ئەنجام بدات.
لای خۆشیه‌وه‌ جین ئیڤێس لۆدریان وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا، لە ئەکاونتی فەرمی خۆی لەتۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر بڵاویکردووەتەوە، کە سبەینێ دووشەمە، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتوەکان کۆدەبێتەوە و دۆخی سوریا تاوتوێ دەکات.

ڕوسیا ئاگادارە
بەپێی ڕاپۆرتێکی پێگەی گۆڤاری فۆکۆسی ئه‌ڵمانیابێت، پێدەچێت ئەو هیرشەبەربڵاوە ڕێککەوتنێکی پێشوەختی تورکیاو ڕوسیا بێت و لەوانەیە لە کۆبونەوەکانی « ئەستانا» ئەوە کرا بێت، چونکە پێی وایە کە مومکین نییە بەبێ ڕەزامەندی روسیا، تورکیا بتوانێت لەبەردەم سوپای روسیا کارێکی لەمجۆرە بکات.

ئەمریکا تۆمەتباردەکرێت
بەپێی ماڵپەڕی شپیگل ئۆنلاینەش بێت، تورکیا دۆستەکانی خۆی بە هاوکاریکردنی یەپەگە تۆمەتبار دەکاو دەڵێت: ئەوانن باربۆیان دەکەن « مەبەستی ئەمریکایە « هەروەها نوسیویەتی، کە تورکیا ئەو هێزە کوردیانە بە مەترسی دەزانێ بۆیه‌ دەیەوێت لە نزیک عەفرین بەقوڵایی ٣٠ کیلۆمەتر لەگەڵ سنورەکەی ناوچەیەکی ئارام بۆخۆی دابنێ و تا هێزەکانی لێ جێگیر بکاو کۆنترۆڵی هێزە کوردیەکانیش بکات لەو ناوچەیە.
لەلایەکی تریش ماڵپەڕەی ڕوسیای ئەمڕۆ ئاشکرای کرد، کەوەزارەتی بەرگری روسیش بەهەمان شێوە هەڵسوکەوت و یارمەتیەکانی ئەمریکایان بۆ یەپەگە بە هۆکار زانیوە و هەر ئەوەبوە تورکیای وروژاندوە تا ئەو ئۆپەراسیۆنە سەربازیە ئەنجام بدات و هه‌وڵەکانی ئاشتی لەبار ببات.

هه‌ڵوێستی ئه‌مریکاش نادیاره‌
گه‌رچی ئه‌مریکا نیگه‌رانی خۆی له‌م هێرشه‌ی تورکیا ده‌ربڕی، به‌ڵام جیم ماتیس وه‌زیری به‌رگری ئه‌مریکا رایگه‌یاند: پێشتر تورکیا له‌م هێرشه‌ سه‌ربازییه‌ی ئاگادار کردووینه‌ته‌وه‌. وتیشی: له‌ئێستادا هه‌ماهه‌نگیمان له‌گه‌ڵ تورکیا هه‌یه‌ و هه‌وڵی دۆزینه‌وه‌ی رێگا چاره‌ ده‌ده‌ین. هه‌رچه‌نده‌ هه‌تاوه‌کو ئێستاش هه‌ڵوێستی ئه‌مریکا روون نییه‌، ئایا دژی ئه‌م له‌شکرکێشییه‌ی تورکیایه‌ یان نا، زۆرێکیش ئه‌مریکا تاوانبار ده‌که‌ن، که‌ئه‌وان بوونه‌ هۆکاری ئه‌م جه‌نگه‌ و ئێستاش هیچ ناکه‌ن.

ڕەوەندی کوردی هاتەسەر شەقام
لەکاردانەوەی ئەو زوڵم وزۆرداریەی تورکیا لە کوردانی ڕۆژئاوا ده‌یکات، ڕەوەندی کوردی لە ئەوروپا بەگشتی و لە زۆربە‌ی شارەگەورەکانی ئەڵمانیا وەک « فرانکفۆرت،کۆڵن، هامبۆرگ، هانۆڤەر» هاتنەسەرسەقام و ئیدانەی تورکیاو هەڵوێستی نێودەوڵەتیان کرد، داوایان کرد کەحکومەتی ئەڵمانیا هەڵوێستێکی شەرەفمەندانە وەربگرێت لەئاست ئەو کارەساتەو ڕێ لەو هێرش وپەلامارنە بگرێت،لەو خۆپیشاندان و چالاکیە مەدەنیانەدا دروشمی ئاشتی ودیموکراسی و هێنانەدی مافەکانی کورد بەرزکرانەوە.

بایەخی کانتۆنی عەفرین
لەڕاپۆرتێکدا بەشی عەرەبی بیبی سی بەمجۆرەباس لە بایەخی ستراتیژی عەفرین دەکا و ده‌ڵێت: ئەو شارە دەکەوێتە ناوچەیەکی شاخاوی باکوری ڕۆژئاوای سوریاو سێ لای دەکەوێتە سەر شارەکانی ئەحزازو حەلەب وئەدلەب لایەکیشی دەکەوێتە سەر سنوری لەگەڵ تورکیا، ڕووبەرەکەی ٣٨٥٠ کیلۆمەتر دووجایە کە دەکاتە ٢٪ ی هەمو خاکی سوریاو نزیکەی ٣٥٠ گوند سەربەو کانتۆنەیە ، دانیشتوانەکەی بە گوندەکانی دەوروبەریشیەوە لە ملیۆنێک کەس زیاترن ، هێڵی شەمەندەفەری نێوان تورکیا بۆ ناو خاکی سوریای پێداتێپەڕدەبێ و ژمارەیەکی زۆر شوێنەواری سەردەمی ڕۆمانیەکان و شەڕی جیهانی یەکەم ودووەمی لێیە، عەفرین یەکێکە لە کانتۆنەکانی کورد لەسوریا و بۆ کورد بایەخی تایبەتی خۆی هەیە و پێگەی دیاری یەپەگەیە.

سه‌رچاوه‌: ئاژانسه‌کان

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

‎شاڵاو كۆسره‌ت ره‌سوڵ: پشتیوانتانین

‎له‌زنجیره‌یه‌ك سه‌ردان‌و به‌سه‌ركردنه‌وه‌دا، شاڵاو كۆسره‌ت ره‌سوڵ ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تیی یه‌كێتی‌و لێپرسراوی ...