سەرەکی » راپۆرت » عیراق چۆن ئاسایشی ئاسمان و زەمینی دەپارێزێت؟

عیراق چۆن ئاسایشی ئاسمان و زەمینی دەپارێزێت؟

راپۆرتی؛ تەحسین تەها چۆمانی

عیراق نیازی بەهێزكردنی سیستمی سەربازی و ئاسمانیی هەیە، بۆ ئەوەش چەند پڕۆژەیەك لەئارادایە كە لەڕێیەوە بەغدا كاری بۆ دەكات.

كڕینی سیستمی مووشەكیی
عیراق تا ئاستێك لەڕووی لۆجستییەوە لە چەند ساڵی رابردوودا پڕچەك كراوە، ئەمەش وایكردووە كەمتر كێشەی كەرەستەی سەربازی و چەكی گەورەو مامناوەندو بچووكی هەبێت، بەڵام ئەوەی ئێستا عیراق چاوی لێیەتی (سیستمی مووشەكیی بەرگرییە)، بەڵام پێناچێت ئەم پرسە بۆ عیراق بەو رادەیە ئاسان بێت. ئێستا لە ناوچەكەدا و لە وڵاتانی هاوسێی عیراق، وەك سعودیە و توركیا و ئێران، ململانێیەكی بەهێزی كڕینی چەك هەیە. عیراق پێیوایە لەڕووی زەمینییەوە دەتوانێت ئاسایشی خۆی بپارێزێت، بەڵام ئاسمانەكەی كۆنترۆڵكراو نییە و لەژێر مەترسیدایە.

فەرماندەی هێزی ئاسمانیی عیراق، دوو مانگ لەمەوبەر رایگەیاند: لە ماوەی دوو ساڵی داهاتوودا سیستمی مووشەكیی پێشكەوتوو دەهێنینە وڵات، كە باشتر بێت لە هی وڵاتانی ناوچەكە.

ئاسایشی ئاسمانی عیراق
لە ماوەی دوو ساڵی رابردوودا، كڕینی سیستمی مووشەكیی بەرگریی بۆ عیراق، بۆتە یەكێك لە پرسە گرنگەكان، عیراق دەیەوێت ئاسمانی خۆی بپارێزێت، ئەوەش وەك بەشێك لە پاراستنی سەروەریی خاكی خۆی دەبینێت، لە ماوەی چەند ساڵی رابردووداو بەتایبەت لە دوای شەڕی داعش، ئاسمانی عیراق، بۆتە ئاسمانی سوڕانەوەی فڕۆكەی جەنگیی بەشێكی زۆری وڵاتان، كە هەندێكیان بێ رێگەپێدان سنووری ئاسمانی عیراق دەبەزێنن و چالاكیی سەربازیی؛ دەكەن، بەهۆی هێرش و تۆپبارانەكانیشەوە، دەیان هاووڵاتی مەدەنی بوونەتە قوربانی. بەغدا لەسەر ئەم پرسە چەندینجار هۆشداریی داوە، بەڵام گوێ بەهۆشدارییەكان نەدراوە.

ئێستا ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لەڕێگەی لیژنەی ئاسایش و بەرگرییەوە، كاردەكەن بۆ ئەوەی ئەو پرسە لە ئەنجومەنی نوێنەران زیاتر تۆخبكەنەوە. لەوبارەیەشەوە عەبدولخالق عەزاوی ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگریی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، دەڵێت: «زۆرینەی كێشەكانی ئێستای وڵات پەیوەستە بە سنووری ئاسمانییەوە، كە بەردەوام لەژێر هەڕەشەدایە».

عیراق روو لە كێ دەكات؟
یەكێك لەو كێشانەی، كە رەنگە روبەڕوی عیراق ببێتەوە لە پرسی كڕینی سیستمی بەرگریی موشەكیی ئاسمانی، ئەوەیە داخوازییەكەی دەخاتە بەردەم كێ، روسیا، یان چین یان ئەمریكا؟ عیراق لە دەیەی حەفتاكانی سەدەی رابردووەوە پشتی بە چەكی سۆڤێت و یوگسلاڤیا بۆ ئەم پرسە بەستووە، بەڵام لە دوای پرۆسەی ئازادیی لە ساڵی 2003، عیراق سەكۆی مووشەكەكانی تێكشكا و ئەمریكاش بووە شوێنگرەوەی ئەو وڵاتانە.

كڕینی سیستمی مووشەكیی بەرگریی ئاسمانی لە روسیا یان ئەمریكا، لە دوو لایەنەوە بۆ عیراق ئاسان نییە، یەكەم، پەیوەندیی بە توانای سیستمەكەوە هەیە، ئەویتریش پەیوەندیی بە پرسە سیاسییەكەوە هەیە، كە ئەمەیان لایەنە ئاڵۆزەكەیەتی. توركیای دراوسێی عیراق، تائێستاشی لەگەڵدابێت لە گرێكوێرەی كڕینی سیستمی بەرگریی روسیا (ئێس400) رزگاری نەبووە، ئەمریكا لەسەر كڕین و تاقیكردنەوەی مووشەكەكە، گەمارۆی سەربازیی خستۆتەسەر.

عیراق، رەنگە هەمان شتی بە دوو دیوی جیاوازدا بۆ دووبارەببێتەوە، یەكەم: لەبەرئەوەی رەنگە خودی ئەمریكا رێگەنەدات عیراق دەست بۆ سیستمی مووشەكیی بەرگریی روسی (ئێس400) ببات، بەوپێیەی هەردوو لایەن لە رێكەوتنێكی ستراتیژیدان لە چەندین لایەنەوە، بەتایبەت لایەنی ئەمنی، بۆیە عیراق هەر هەنگاوێك بەو ئاڕاستەیە بگرێتەبەر، رەنگە روبەڕوی سەپاندنی گەمارۆی هەمەلایەن ببێتەوە لەلایەن ئەمریكاوە. پرسێكی پڕ كێشەتر ئەوەیە، كە لەلایەن بەشێكی زۆری هێزە عیراقییەكان، بەتایبەت شیعەكان، زیاتر خواستی كڕینی (ئێس400)ی روسیایان هەیە، (تا پاتریۆتی) ئەمریكی.

ئاسایشی زەمینیی
وێڕای ئەوەی، كە داعش لە عیراق شكستی پێهێنراو كۆتایی هات، بەڵام ئەوەی هێشتا كۆتایی نەهاتووە و یەكێكە لە مەترسییە بەردەوامەكان، پاشماوەی چەكدارانی داعشە، كە لە چەندین ناوچەی جیاواز هێرشی هەمەلایەن دەكەنە سەر هێزە ئەمنییەكان.

سوپای عیراق، بەو پێكهاتەیەی ئێستای، توانای روبەڕوبونەوەی مەترسییەكانی هەیە، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە، كە مەترسییەكە بە جددی وەرنەگرێت. تایبەت بەوە، مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی عیراق، دەڵێت: «ئەمساڵ گرنگیی زیاتر بە دەزگای دژەتیرۆری عیراق دەدەین».

 102 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*