سەرەکی » ئاراستە » پزیشكیی سیاسی، خوێندنەوەیەك بۆ بنەماكان و دەرهاویشتەكانی

پزیشكیی سیاسی، خوێندنەوەیەك بۆ بنەماكان و دەرهاویشتەكانی

د. تاریق عەبدولحافز ئەلزوبێدی

لە عەرەبییەوە: كوردەوان محەمەد سەعید

1-2
پزیشكیی پیشەیەكی مرۆڤانەی جوامێرانەیە، كەس لاریی لەمە نییە، بەڵام سیاسەت قسەی لەسەرە، چونكە كاتێك بە شێوەیەكی گشتی باس لە سیاسەت دەكرێت، خەڵكی یەكسەر بیری بۆ فڕو فێڵ دەچێت و خەیاڵی بۆ پێناسەكەی ناچێت كە بریتییە لە هونەری بەڕێوەبردن، ئەمە وێنەیەكی باوی خراپی سیاسەتەو هەر لە خۆیشییەوە نەهاتووە، بەڵكو لەوێوە سەرچاوەی گرتووە كە زۆربەی كات سیاسەت پشت بەو بنەمایە دەبەستێ كە دەڵێ: ئامانج بیانووی بەكارهێنانی هەر ئامڕازێكە، واتە سیاسەت بۆ گەیشتن بە ئامانجەكەی هەر ئامڕازێكی بوێ بەكاری دەهێنێت و بیانووشی بۆ دەهێنێتەوە بێئەوەی گوێ بداتە لێكەوتەكانی كە رەنگە جەنگ و هەژاری و نەخۆشیی بەدوای خۆیدا بهێنێت، كەواتە وێنە ناشیرینەكەی سیاسەت لە كردەوەی ناشیرینی سیاسەتەوە هاتووەو پەیوەندی بە واتای چەمكەكەیەوە نییە.

زۆربەی وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی كێشە سیاسییەكانیان سەرەتای هەیە بەڵام كۆتایی نییە، دەبوو هەوڵ بددەن سیاسەت و ئەزموون و كەسانی لێهاتووی خۆیان بەكار بهێنن بۆ ئەوەی كێشەكان شارەزایانە چارەسەر بكەن و وەك پیشەی پزیشكیی سەیری كێشەكان بكەن، واتە سەرەتا هەوڵ بددەن برینەكە دەستنیشان بكەن، یان دۆخە ناهەموارەكە دەستنیشان بكەن، پاشان چارەسەری گونجاوی بۆ بدۆزنەوە تا نەخۆشەكە چاك بێتەوە، هەڵبەت بە جیاوازی ئەوەی كە بەرەنجامی پزیشكیی سیاسی فراوانترە لەبەر ئەوەی ئەگەر كێشەیەك چارەسەر بكات، دەبینیت بارودۆخی ئابووری، كۆمەڵایەتی و رووناكبیریش باشتر بووە، تایبەتمەندییەكی دیكەش ئەوەیە چارەسەری سیاسی زۆربەی نەخۆشییەكانی دیكەش كەم دەكاتەوە، كە پێشتر بەهۆی هەڵەی سیاسەتمەدارەكانی دیكەوە سەریان هەڵداوە.

پزیشكیی سیاسی
گرفتی سەرەكی لێكۆڵینەوەكەمان پەیوەستە بە پرسیارێكی گەوهەرییەوە، ئەویش: ئایا دەكرێ پیشەی (پزیشكیی سیاسیی) هەبێت و بە شێوەیەكی پیشەیی نەخۆشییەكان چارەسەر بكات؟ یان ئەو بەراوردكارییە لە نێوان پزیشكیی و پزیشكیی سیاسیدا هەڵەیەو لێرەشەوە پرسیارێكی دیكە دروست دەبێت و دەكرێ بپرسین: خودی دەسەڵات بە سروشتی خۆی زۆربەی جار كرۆكی كێشەكان و نەخۆشییەكەیە، ئایا دەتوانێ خۆی كە دەردە ببێتە دەرمان؟

دوای دەستنیشان كردنی گرفتی لێكۆڵینەوەكە، دەچینە سەر ئەو گریمانەیەی لێكۆڵینەوەكە كە هەوڵ دەدات بە ئەرێ یان نەرێ یەكلایی بكاتەوە، ئەویش بریتییە لە: پزیشكیی سیاسیی دەكرێ جۆرێكی تایبەت بێت لە پزیشكیی بۆ چارەسەر، بەڵام دەبێ پێش هەموو شتێك بەو جۆرە مامەڵە لەگەڵ سیاسەتدا بكرێت كە زانستێكە بۆ چارەسەری كێشەو ململانێكان نەك بۆ دروستكردنیان، بە واتایەكی دیكە سیاسەت هەر دەردەو نابێتە دەرمان، ئەگەر لەسەر بنەمای راست و دروست بەڕێوە نەبرێت.

بە مەبەستی دڵنیابوون لە راستی و دروستی گریمانەكەش لێكۆڵینەوەكەمان دابەش كردووە بۆ سێ بەش، كە بەشی یەكەمیان تایبەتە بە چەمكی سیاسەت، بەشی دووەم باس لە پەیوەندی نێوان پزیشكیی و سیاسەت دەكات، بەشی سێیەم تایبەتە بە بنەماكان و ئەنجام و دەراویشتەكانی پزیشكیی سیاسی.

تەوەری یەكەم: چەمكی زانستی سیاسەت
سیاسەت كۆنسێپتێكی خۆرئاواییەو بە ئینگلیزی پێ دەوترێ (Political) وشەكەش لە وشەی (Polic)ی گریكییەوە هاتووە، لە عەرەبیدا وشەی سیاسەت لە كرداری (ساس)ەوە هاتووە كە بە واتای ئاژوتن و لێخوڕین دێت یان رامكردن و لە كۆندا زیاتر بۆ لێخوڕینی یان رامكردنی ئەسپ بەكار هاتووە، بەڵام واتا ئەمڕۆییەكەی واتا بەڕێوەی دەبات، لە رووی چەمكەوە سیاسەت زیاتر بە واتای هونەری بەڕێوەبردنی كۆمەڵگە دێت، بەدەر لە چەمكی بوارە زمانەوانییەكەشی، بمانەوێ و نەمانەوێ ئەمڕۆ سیاسەت تاكە رێگەیە بۆ بەڕێوەبردنی ژیانی گشتی.

سیاسەت بە گشتی پێویستی بە ئەزموون و كارامەیی هەیە، هەر كەسێك هاتوو وتی من سیاسیم مەرج نییە راست بێت، هەمیشە كەسی سیاسی دەستوپێ سپیلكە هەیەو سیاسیی سەركەوتوش هەیە، ئەمە بۆ بوارەكانی دیكەش وایە، هەموو پزیشكێك سەركەوتو نییە لە پیشەكەیدا، یان هەموو دارتاشێك، ئاسنگەرێك لە پیشەكەیاندا سەركەوتوو نین، كەسی سیاسیش بە هەمان شێوە، بە تێڕوانینی من كەسی سیاسیی سەركەوتوو ئەو كەسەیە كە بتوانێ ركابەرەكەی رام بكات و كۆنترۆڵی بكات و بتوانێ بیرو رای پێ بگۆڕێت.

سیاسەت بۆ زۆربەی وڵاتە ئەوروپاییەكان، بە تایبەتیش وڵاتە دیموكراتییەكان، لە خزمەتی گەل و نیشتماندا كار دەكات، لەبەرئەوە دەبینین هاووڵاتیش پابەندە بە پرۆسەی هەڵبژاردن و دیموكراسییەوەو باوەڕیشی بە دەرهاویشتەكانی هەیە، بەڵام بە داخەوە هەر كاتێك لە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامیدا ناوی سیاسەت بهێنرێت، یەكسەر پارەو دەسەڵات و دزی و كوشتن و زیندان و جەنگ و ساختەكاری هەڵبژاردن و هەژاریمان بیر دەكەوێتەوە، لەبەرئەوە هاووڵاتیش بەشداری هەڵبژاردن ناكات و لە پرۆسەی سیاسی بێ هیواو بێ متمانەیە، ئەوەش بەرەنجام و دەرهاویشتەی سیاسەتە لە جیهانی عەرەبی و ئیسلامیدا.

لەبەر ئەو هۆكارانە، دەبینین سیاسەت لە خۆرئاوا بە پێی توانا كار لەسەر تیماركردنی برینەكان دەكات، بەڵام هەندێك لە وڵاتانی خۆرهەڵات برینەكە قوڵتر دەكەنەوە، بگرە خۆیشیان هۆكاری دروستبوونی برینەكەن، دەكرێ سیاسەت برینی خەڵكی تیمار بكات وەك ئەوەی پزیشكێك دەیكات؟ ئەی ئایا دەكرێ پەیوەندییەك لە نێوان سیاسەت پیشەی پزیشكیدا بدۆزینەوە؟ ئەمەیان لە تەوەری دووەمدا باس دەكەین.

Health insurance claim form with money, calculator and stethoscope on the table.

تەوەری دووەم: سروشتی پەیوەندیی نێوان سیاسەت و پزیشكیی
لەوانەیە ئەم بابەتە بڕێك سەیر بێت، رەنگە خوێنەر بپرسێت چ پەیوەندییەك لە نێوان پیشەیەكی روون و ئاشكرادا لەگەڵ پیشەیەكی ئاڵۆزو نادیاردا هەیە، ناهەقیشی نییە، بەڵام ئەوەی لێرەدا دەمانەوێ لێی بكۆڵینەوە ئەوەیە كە ئایا دەكرێ سیاسەتمەدارێك بە ئاوەزی پزیشكێكی لێهاتوو چارەسەری كێشەكان بكات؟ ئەی ئامڕازو كەلوپەلی پێویستی هاوشێوەی پزیشكەكەی هەیە؟ ئەمە لەلایەك، لەلایەكی دیكەوە ئایا سیاسەتمەداری لێهاتوو دەتوانێ یارمەتی پزیشكێك بدات لە كاری پزیشكیدا؟ ئەی پەیوەندییەكی پتەو هەیە لە نێوان پیشەی پزیشكیی و سیاسەتدا؟

ئەگەر بانگەشە بۆ (پزیشكیی سیاسی) بكەین بەو مانایەی كە پزیشكێك ئەركی سیاسی بگرێتە ئەستۆو لە هەڵبژاردندا خۆی كاندید بكات و پێمان وابێت باشترین كەسە بۆ بەڕێوەبردنی سیاسەت بەهۆی پیشەكەیەوە، ئەوە هەڵەیە، بە پێچەوانەوە، من پێم وایە دەبێ پیشەكان لێك جیا بكرێنەوە، پزیشك دەبێ لە شوێنی كارەكەی خۆی كار بكات و داهێنان بكات، كەسی سیاسییش دەبێ لە بوارەكەی خۆیدا خزمەتی مرۆڤایەتی بكات، لێرەدا بانگەشەكە بۆ ئەوەیە كەسی سیاسیی وەك پزیشك بە دوای باشترین چارەسەردا بگەڕێت بۆ كێشەكان، لەبەرئەوەی مەترسی قەیرانە سیاسی و ئابوورییەكان لە مەترسی دۆخی كەسەكان كەمتر نییە، بە پێچەوانەوە مەترسی قەیرانی سیاسی گەورەترو فراوانترە، چونكە نەخۆشی تاكەكەسی كاریگەری لەسەر كەسەكە هەیە، بەڵام قەیرانی سیاسی كاریگەریی لەسەر گەلان هەیە.

كاری پزیشكێكی سیاسی مەترسیدارترە لە كاری پزیشكێكی ئاسایی، لەبەرئەوەی كاتێك پزیشكی ئاسایی لە پێدانی دەرمانێكدا هەڵە دەكات، یان لە نەشتەرگەرییەكدا، یەك كەس دەبێتە قوربانیی، بەڵام پزیشكی سیاسی هەڵە بكات، قوربانییەكانی رەنگە هەزاران یان ملیۆنان كەس بن. من وەك توێژەرێك لە زانستی سیاسەتدا دەپرسم داخۆ دەكرێ پزیشكێكی سیاسی هەبێت بتوانێ دەردی هاووڵاتیان دەرمان بكات؟ راستە سروشتی دەستنیشانكردنی نەخۆشییەكە جیاوازەو چارەسەرەكەش جیاوازە، بەڵام ئامانجەكە هاوبەشە.

دیارترین پرسیار ئەوەیە: كەی كەسیی سیاسی دەتوانێ ببێتە پزیشك و سیاسەت كار لەسەر چارەسەركردنی هەموو نەخۆشییە كۆمەڵایەتییەكان بكات؟ ئەی مەرجەكانی چین؟ ئەمەشیان لە تەوەری سێیەمدا قسەی لەسەر دەكەین.

 141 جار بینراوە